Tư tưởng alvin toffer về vai trò tri thức và ý nghĩa của nó đối với phát triển nguồn trí lực ở việt nam hiện nay tt

Đặc biệt, trong thời đại ngày nay những tác động quan trọng của nguồn tài nguyên tri thức đối với sự phát triển của các quốc gia, những quan điểm đề cao thậm chí là tuyệt đối hóa vai trò

DƯƠNG THỊ HƯƠNG

TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER VỀ VAI TRÒ TRI THỨC

VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NGUỒN TRÍ LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Mã số: 62 22 03 02

HÀ NỘI - 2019

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Nguyễn Thị Toan

2 TS Đinh Văn Thụy

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, A.Toffler - nhà tương lai học dựa trên những thành tựu của tri thức khoa học, kỹ thuật đương thời đã đưa ra những dự

báo về tương lai ở cấp độ toàn cầu Trong các tác phẩm nổi tiếng: Cú sốc tương

lai, Làn sóng thứ ba và Thăng trầm quyền lực A.Toffler đã phác họa nền kinh tế

thế giới dịch chuyển vào tương lai với yếu tố tri thức, khoa học công nghệ trở thành “lực lượng sản xuất trực tiếp” A.Toffler khẳng định: Con đường quyền lực

và phát triển kinh tế của thế kỷ XXI không còn là con đường khai phát từ nguyên liệu và gân cốt của con người Mà như chúng ta đã thấy là phải vận dụng con đường Tâm Trí mà thôi

Ở Việt Nam, quán triệt vai trò của tri thức trên chặng đường đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn luôn chú trọng đến vấn đề xây dựng và phát huy vai trò của nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay còn yếu, thiếu, chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước Hơn nữa, hiện nay nước ta còn đang lúng túng giữa hai cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai

và thứ ba trong khi các nước phát triển đã bắt nhịp với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư Việt Nam nếu không nhanh chóng nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức thì sẽ bị tụt hậu xa hơn Để phát huy có hiệu quả vai trò của nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước gắn với xu hướng toàn cầu hóa, nắm bắt những thời cơ quan trọng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc phát triển trí lực của nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là chìa khóa, bước đột phá quan trọng về “chất” của nguồn nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Đặc biệt, trong thời đại ngày nay những tác động quan trọng của nguồn tài nguyên tri thức đối với sự phát triển của các quốc gia, những quan điểm đề cao thậm chí là tuyệt đối hóa vai trò của tri thức khoa học và công nghệ đối với sự phát triển, những quan điểm trái chiều về sở hữu đã và đang đặt ra những hoài nghi về sự lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và tác động mạnh mẽ toàn diện, sâu rộng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tạo ra những hiệu ứng khuếch đại vai trò của tri thức khoa học và công nghệ đối với sự phát triển của các quốc gia Việc nghiên cứu tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức - đại diện tiêu biểu của tư tưởng giai cấp tư sản, giúp chúng ta có quan điểm toàn diện hơn trong tiếp cận, đánh giá những giá trị và hạn chế quan điểm triết học của A.Toffler trong khuôn khổ hệ tư

tưởng tư sản góp phần bảo vệ, bổ sung và phát triển quan điểm mác xít về tính tất yếu khách quan đi lên chủ nghĩa xã hội trong tiến trình của lịch sử nhân loại

Vì thế, tác giả chọn đề tài nghiên cứu “Tư tưởng Alvin Toffler về vai

trò tri thức và ý nghĩa của nó đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận án phân tích, hệ thống hóa tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức, đánh giá những giá trị và hạn chế của tư tưởng đó, rút ra ý nghĩa đối với

việc phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan các công trình nước ngoài và trong nước bàn về cơ sở hình thành, nội dung tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức và ý nghĩa tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay

- Nghiên cứu cơ sở khách quan và nhân tố chủ quan hình thành tư tưởng A.Toffler về tri thức

- Phân tích, hệ thống hóa tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức đối với việc hình thành năng lực thích nghi của chủ thể xã hội; trong phương thức sản xuất và sự biến đổi quyền lực chính trị

- Đánh giá những giá trị và hạn chế trong tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức, rút ra ý nghĩa đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận án tập trung nghiên cứu tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức

trong: năng lực thích nghi của chủ thể xã hội; phương thức sản xuất; kiến trúc thượng tầng: làm rõ vai trò tri thức trong sự biến đổi quyền lực chính trị

- Tác phẩm luận án nghiên cứu: Cú sốc tương lai, Làn sóng thứ ba và

sách của Nhà nước về vai trò của tri thức và chiến lược phát triển nguồn lực chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay

4.2 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học: Logic -lịch sử, phân tích - tổng hợp, khái quát hóa - trừu tượng hóa, thống kê xã hội học, so sánh, đối chiếu, tổng kết thực tiễn và các phương pháp nghiên cứu liên ngành

5 Những đóng góp mới của luận án

- Hệ thống hóa cơ sở hình thành tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức

- Làm sáng tỏ tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức đối với năng lực thích nghi của chủ thể xã hội; vai trò của tri thức đối với phương thức sản xuất và quyền lực tri thức

- Đánh giá khách quan, khoa học những giá trị và hạn chế trong tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức, từ đó rút ra ý nghĩa của những tư tưởng đó đối với việc phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của luận án chỉ ra sức ảnh hưởng của chủ nghĩa Lênin trong tư tưởng của A.Toffler, mối dây liên hệ giữa tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của tri thức khoa học với những tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức là sự kế thừa, tiếp nối cơ bản là trên cùng một hướng tư tưởng; Luận án làm rõ hơn những giá trị và hạn chế trong tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức; kế thừa có phê phán những tư tưởng đó, bổ sung, làm phong phú hơn lí luận về vai trò của tri thức, khoa học trong thời đại ngày nay

Mác-Kết quả nghiên cứu của luận án là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc giảng dạy môn Triết học (phần Học thuyết Hình thái kinh tế - xã hội), một số học phần của chuyên ngành Kinh tế - chính trị học, Chính trị học ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể là tư liệu tham khảo trong việc hoạch định, thực thi các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TIÊU BIỂU LIÊN QUAN ĐẾN

thành tư tưởng của A.Toffler Tuy nhiên, các tác giả chưa chỉ ra những điều kiện kinh tế - xã hội, tiền đề tư tưởng trực tiếp hình thành nên những quan điểm của

A.Toffler về vai trò tri thức Trong bài viết Quan điểm của C.Mác và A.Toffler về

xã hội, tác giả mới đề cập đến sự tiếp cận của A.Toffler về về lịch sử xã hội, chưa

đi sâu nghiên cứu chỉ ra sự tiếp nối, kế thừa hợp lý tư tưởng của C.Mác trong hệ

thống quan điểm tiếp cận về xã hội của A.Toffler Luận án tiến sĩ Quan điểm của

Francis Bacon về vai trò của tri thức khoa học và vấn đề phát triển nền kinh tế tri thức trong thời đại hiện nay, tác giả đã chỉ ra những giá trị trong tư tưởng của

F.Bacon trở thành cơ sở hình thành thuyết kỹ trị và thuyết hội tụ, đặt nền móng cho tư tưởng đề cao quyền lực tri thức trong các tác phẩm của A.Toffler

1.1.1.2 Các công trình nghiên cứu nội dung tư tưởng Alvin Toffler về vai trò của tri thức

Trên thế giới, quan điểm của A.Toffler về vai trò tri thức được nhiều học giả

đi sâu nghiên cứu Trong các tác phẩm Xã hội học thế kỷ XX: Lịch sử và công

nghệ; Tương lai khác thường và Dự báo về thế giới thế kỷ 21 có những ghi nhận

và đánh giá cao quan điểm của A.Toffler về vai trò tri thức đối với lịch sử phát

triển của nhân loại Cuốn Chinh phục các làn sóng văn hóa bàn về tác động của

Làn sóng thứ ba có ý nghĩa đem lại những ý tưởng và kỹ năng tạo dựng văn hóa

doanh nghiệp trong thế giới toàn cầu chinh phục các làn sóng văn hóa của thế giới

trong thời đại ngày nay Cuốn Thời đại kinh tế tri thức; Kinh tế tri thức xu thế mới

của xã hội thế kỷ XXI và cuốn Tôn trọng tri thức, tôn trọng nhân tài - kế lớn trăm năm chấn hưng đất nước được viết ra như là sự tiếp nối, chú giải tư tưởng của

A.Toffler về vai trò của tri thức Bài viết Toàn cầu hóa và vận mệnh nhân loại, tác

giả G.A.Duganov ghi nhận và đánh giá rất cao tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức, thông tin, văn hóa, sự biến đổi của quyền lực chính trị Tác giả Michael

Finley với bài viết Alvin Toffler and the Third Wave đã phác họa nội dung tư

tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức trong nền kinh tế trong nền văn minh mới

của lịch sử nhân loại - Làn sóng thứ ba

Các bài viết A.Toffler: Knowledge, Technology and Change in Future

Society và A.Toffler and the economico - social evolution, đánh giá về những tác

động tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức khoa học công nghệ đối với sự thay đổi

quan trọng của xã hội Bài viết The contribution of A.Toffler to the theoretical and

conceptual imaginary of communication nhấn mạnh những đóng góp của

A.Toffler về khoa học truyền thông Bài viết Toffler's Powershift Based on

Knowledge bàn về quan điểm quyền lực dựa trên tri thức của A.Toffler Các bài

viết Education Lessons from A.Toffler và Education for a Future of Change:

Lessons from the Past-Re-examining Progressive Education đánh giá cao những

tư tưởng của A.Toffler về một nền giáo dục Bàn về những giá trị tư tưởng A.Toffler sau khi ông qua đời tác giả đã khẳng định, kết quả của nghiên cứu của

A.Toffler trong tác phẩm Cú sốc tương lai trở nên nổi tiếng thế giới

Ở trong nước, các công trình: Góp phần nhận thức thế giới đương đại; Diện mạo và triển vọng của xã hội tri thức; Lực lượng sản xuất mới và kinh tế tri thức

và cuốn Hành trang thời đại kinh tế tri thức, các tác giả đã tiếp nhận tư tưởng của

A.Toffler về vai trò tri thức để xây dựng những quan điểm về nền kinh tế tri thức, phác họa xu hướng vận động của nền kinh tế - xã hội Bàn về nội dung tác phẩm

Làn sóng thứ ba các công trình: Đọc Làn sóng thứ ba của A.Toffler và Khái lược tương lai học đi sâu nghiên cứu nội dung tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức

trong các làn sóng văn minh, sự chuyển tiếp của các nền văn minh trong lịch sử

dưới tác động của tri thức Tiếp cận ở khía cạnh chính trị học, cuốn Giáo trình

chính trị học đại cương và cuốn Quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị của A.Toffler đã chịu sự ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức

trong hình thành hình thái quyền lực mới

Cuốn Khuyến tài đề cập tới quan điểm của A.Toffler trong tác phẩm Làn

sóng thứ ba bàn về đạo đức con người mới mà A.Toffler đề cập tới Ngoài ra, còn

nhiều tác phẩm có đề cập đến tư tưởng A.Toffler như: Lịch sử văn minh nhân loại;

Khoa học và công nghệ với sự phát triển kinh tế - xã hội; Nền kinh tế tri thức; Thế

kỷ 21 thách thức và triển vọng, các công trình này, các tác giả ít nhiều đã bị ảnh

hưởng tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức đối với sự phát triển của lịch

sử nhân loại

Những bài viết bàn đến các quan điểm của A.Toffler về động lực phát triển

xã hội như: Tương lai dưới con mắt nhà tương lai học A.Toffler và Quan điểm của

C.Mác và A.Toffler về xã hội, các tác giả có sự đồng tình với quan điểm của

A.Toffler về vai trò của tri thức khoa học, công nghệ có tác động quan trọng tới

lịch sử phát triển của xã hội Tiếp cận tác phẩm Làn sóng thứ ba, các bài viết Sẵn

sàng đón Làn sóng thứ ba; Con người và văn hóa nhìn từ lý thuyết về các đợt sóng văn minh đã phác họa những luận điểm cơ bản của A.Toffler về các làn sóng văn

minh trong lịch sử nhân loại Trong luận án Quan điểm của Francis Bacon về vai

trò của tri thức khoa học và vấn đề phát triển kinh tế tri thức trong thời đại hiện nay tác giả Lê Thị Huyền đánh giá cao những quan điểm của A.Toffler về vai trò

của tri thức Đề tài khoa học Xây dựng và phát triển con người Việt Nam trong

điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức nhóm

tác giả đã khẳng định tính đúng đắn trong quan niệm của A.Toffler về vai trò của tri thức

Nhìn chung vấn đề vai trò của tri thức trong tư tưởng của A.Toffler đã được nhiều học giả trong và ngoài nước tiếp cận trên các góc độ, các lĩnh vực khác nhau Các tác giả đã thấu triệt tư tưởng A.Toffler đề cao vai trò to lớn của tri thức khoa học và chỉ ra trong mọi thời đại sự phát triển của bất kỳ một quốc gia nào nguồn vốn tri thức trở thành lợi thế cho các quốc gia tăng sự phát triển và vị thế trên vũ đài chính trị thế giới

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về ý nghĩa tư tưởng Alvin Toffler về vai trò tri thức đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay

Công trình ở nước ngoài, cuốn Thời đại kinh tế tri thức và Kinh tế tri thức

xu thế mới của xã hội thế kỷ XXI các tác giả đã chỉ ra những ý nghĩa quan trọng

trong tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức đối với việc hình thành nền kinh tế dựa vào tri thức - một xu hướng tất yếu của nền kinh tế của tương lai nhân loại

Các công trình ở trong nước, cuốn Quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị của A.Toffler; Khái lược tương lai học; Hành trang kinh tế tri thức, đánh giá

cao tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức, các tác giả cho rằng: những tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức đã đặt nền tảng quan trọng cho sự hình thành nền kinh tế tri thức, khẳng định vai trò của trí lực mang tính quyết định tạo nên bước chuyển lịch sử cho sự hình thành và phát triển của nền kinh tế tri thức, kinh tế trí

lực đồng nhất với kinh tế tri thức Bài viết Thời đại kinh tế tri thức - cơ hội và

thách thức đặt ra đối với các nước đang phát triển bàn luận về cách tiếp cận kinh

tế tri thức với những thời cơ và thách thức cho các nước đang phát triển nói chung

và cho Việt Nam nói riêng

Qua khảo sát tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài của luận

án, cho thấy việc nghiên cứu những giá trị tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức và rút ra ý nghĩa đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam chưa được các tác giả trực tiếp nghiên cứu

1.2 GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU, LÀM SÁNG TỎ THÊM

1.2.1 Giá trị của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Các công trình nghiên cứu trên đây có nhiều đóng góp có ý nghĩa về mặt khoa học mà luận án tham khảo và kế thừa

Thứ nhất, các công trình đã có sự nghiên cứu chỉ ra một số điều kiện, tiền đề

hình thành tư tưởng A.Toffler nói chung

Thứ hai, các công trình tổng quan trên đã làm sáng tỏ một số khía cạnh về

vai trò của tri thức trong các tác phẩm của A.Toffler, cung cấp tài liệu tham khảo cho tác giả luận án khai thác các giá trị tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức mang tính hệ thống hơn

Thứ ba, bàn về tư tưởng A.Toffler và vai trò tri thức đối phát triển nguồn trí

lực ở Việt Nam hiện nay, các công trình nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc khắc họa vai trò của tri thức đối với sự phát triển kinh tế nói chung, phân tích tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức trong khoa học, kỹ thuật, vai trò của công nghệ thông tin, chưa có một công trình nào trực tiếp bàn đến ý nghĩa tư tưởng của A.Toffler về vai trò của tri thức đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam một cách có hệ thống

1.2.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ thêm

Một là, tác giả luận án cần hệ thống hóa cơ sở hình thành tư tưởng A.Toffler

về vai trò tri thức

Hai là, luận án cần nghiên cứu có hệ thống và làm rõ hơn nữa tư tưởng của

A.Toffler về vai trò của tri thức ở các khía cạnh: 1 Vai trò của tri thức đối với việc hình thành năng lực thích nghi của chủ thể xã hội; 2 Vai trò của tri thức đối với phương thức sản xuất (Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất); 3 Vai trò của tri thức đối với sự biến đổi quyền lực chính trị Đồng thời, luận án cần đánh giá thực chất giá trị và hạn chế tư tưởng A.Toffler về vai trò tri thức trên tinh thần khách quan, khoa học

Ba là, luận án cần nghiên cứu và chỉ ra những ý nghĩa hiện thời trong tư

tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức đối với phát triển nguồn trí lực ở Việt Nam hiện nay, nhằm phát triển nguồn nhân lực có sự biến đổi quan trọng về “chất” đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế toàn cầu hóa, để tạo ra sức mạnh nội lực thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ của sự nghiệp đổi mới

2.1.1 Điều kiện hình thành tư tưởng Alvin Toffler về tri thức

2.1.1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội, văn hóa - giáo dục nước Mĩ nửa sau thế kỷ XX

* Điều kiện kinh tế

Kinh tế nước Mĩ những năm 50, 60 và đầu 70 của thế kỷ XX phát triển nhanh chóng, trong khoảng 25 năm sau chiến tranh thế giới thứ hai nền kinh tế Mĩ phát triển nhanh và thuận chiều Nguyên nhân cơ bản của sự phát triển nhanh của nền kinh tế Mĩ là: Mĩ áp dụng thành tựu của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại Tuy nhiên với tốc độ phát triển ngày càng nóng của nền kinh tế, Mĩ cũng gặp phải thách thức về nguy cơ cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và nguồn nhân lực Đồng thời, giai đoạn này nước Mĩ đứng trước những tác động bởi ô nhiễm môi trường Mặt khác từ thập niên 70 của thế kỷ XX, Mĩ cũng luôn luôn phải chịu sức

ép cạnh tranh rất lớn từ Tây Âu, Nhật Bản, các nền công nghiệp mới (NICs) Với những biến động quan trọng của nền kinh tế nước Mĩ nửa sau thế kỷ XX,

A.Toffler đã viết các tác phẩm: Cú sốc tương lai, Làn sóng thứ ba và Thăng trầm

quyền lực và ngầm đưa ra một triết lý phát triển, hướng tới phát triển nền kinh tế

bền vững trong nền siêu công nghiệp của Làn sóng thứ ba với tài nguyên số một là

tri thức, khoa học - công nghệ

* Điều kiện chính trị

Nền chính trị nước Mĩ là điển hình cho chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước với chế độ hai Đảng, chế độ chính trị của Mĩ là chế độ Tổng thống Với tiềm lực về kinh tế và sức mạnh về quân sự giới cầm quyền Mĩ luôn theo đuổi chiến lược toàn cầu với tham vọng bá chủ toàn cầu Những kết quả của chiến lược toàn cầu cho thấy, việc tạo ra một trật tự thế giới mới, một địa chính trị mới mà ở đó Mĩ

là cường quốc số một giữ vai trò lãnh đạo, với vị thế nước Mĩ trên hết bằng nòng súng và đôla không còn là thượng sách Thứ quyền lực mà Mĩ đang sử dụng dựa vào sức mạnh quân sự và đôla hiện không mang lại những sức mạnh khuất phục trong thế giới đương đại Hình thức quyền lực mà đất nước Mĩ cần nắm lấy trong thế kỷ XXI là quyền lực mềm, là quyền lực thông minh Trong các tác phẩm bàn

về tương lai, A.Toffler cho rằng hình thức quyền lực của tương lai là quyền lực của tri thức

* Điều kiện văn hóa - giáo dục

Văn hóa Mĩ có tính năng động và mang tính thích nghi cao với con người

Mĩ giàu nghị lực và đầy ý chí Với đặc điểm của một đất nước nhập cư A.Toffler

như thấu hiểu tâm lý hẫng hụt, choáng váng của các cá nhân bỗng nhiên được đặt mình trong một nền văn hóa khác Nhưng trên đất nước Mĩ với phẩm chất năng động họ đã tạo ra khả năng thích nghi nhanh, tự lực tự cường và đầy ý chí để tồn tại và phát triển

Về giáo dục, do Mĩ đầu tư rất nhiều vào giáo dục nên mặt bằng chung dân

trí của Mĩ rất cao Nhìn chung, Mĩ là quốc gia trẻ trong lịch sử song lại có những thành tựu giáo dục rất lớn

2.1.1.2 Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật và công nghệ nửa cuối thế

kỷ XX ở Mĩ

Tới nửa cuối thế kỷ XX, lịch sử nhân loại đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp với những tác động mạnh mẽ tới tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra những động lực hết sức to lớn cho sự phát triển của văn minh nhân loại Đặc biệt, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba làm thay đổi căn bản trong các lĩnh vực khoa học công nghệ cũng như mối quan hệ và chức năng xã hội của chúng, khiến cho cơ cấu và động thái phát triển của lực lượng sản xuất cũng bị thay đổi hoàn toàn Trong đó, quan trọng nhất là việc nổi lên vai trò hàng đầu của yếu tố con người trong hệ thống lực lượng sản xuất với khối lượng tri thức và sức sáng tạo của trí tuệ

2.1.2 Tiền đề hình thành tư tưởng Alvin Toffler về tri thức

2.1.2.1 Tư tưởng của các triết gia về vai trò của tri thức khoa học

* Tư tưởng của Plato bàn về vai trò tri thức khoa học

Plato (427-347 TCN) nhà triết học Hy Lạp cổ đại luôn đặt vai trò của tri

thức, trí tuệ lên hàng đầu Đặc biệt, trong hoạt động chính trị bàn về vai trò của người đứng đầu nhà nước, bàn về quyền lực nhà nước Plato cho rằng nó thuộc về những nhà thông thái, triết học Những người nắm tri thức là những người nắm quyền cai trị trong xã hội Để xây dựng một nhà nước lý tưởng ông đề cao tri thức, ông khẳng định nhà nước ấy phải được lãnh đạo bởi những con người có tri thức,

có sự hiểu biết và khôn ngoan

* Tư tưởng của Francis Bacon bàn về vai trò tri thức khoa học

Francis Bacon (1561 - 1626) là nhà tư tưởng có ảnh hưởng trực tiếp và sâu

sắc nhất tới tư tưởng A.Toffler về vai trò của tri thức Nổi bật trong hệ thống triết học F.Bacon là vấn đề nhận thức luận, phương pháp luận, vai trò của tri thức khoa học trong đời sống xã hội, mối quan hệ giữa triết học và tôn giáo vấn đề cải tổ tri thức và xây dựng một xã hội lý tưởng dựa trên quyền lực tri thức, vận dụng tri

thức khoa học vào việc xây dựng xã hội lý tưởng dựa trên việc chỉ ra quyền lực của tri thức qua đó đã dự báo khả năng của kinh tế tri thức của tương lai nhân loại

* Tư tưởng của Rene Descartes về vai trò tri thức khoa học

Rene Descartes (1596 - 1650) cũng như F.Bacon, R.Descartes đặt trách

nhiệm cho mọi khoa học là phục vụ con người, làm tăng khả năng của con người, giúp con người chinh phục tự nhiên, trở thành người chủ và người thống trị tự nhiên Đồng thời, ông có nguyện vọng: bắt các khoa học phải phục vụ nhiệm vụ thực tiễn cao cả nhất, đó là làm tăng quyền lực và nâng cao khả năng của con người trước giới tự nhiên Học thuyết triết học duy lý của R.Descartes thể hiện khẳng định niềm tin và đề cao vai trò của chủ thể nhận thức với năng lực tư duy nhận thức chân lý Tư tưởng này của R.Descartes đã đặt nền tảng cho tư tưởng của chủ nghĩa duy lý - là một trong những tiền đề lý luận quan trọng hình thành tư tưởng của A.Toffler về vai trò tri thức

* Tư tưởng của C.Mác về vai trò tri thức khoa học

C.Mác (1818 - 1883) trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Người đã chỉ ra vai trò quan trọng của tri thức khoa học đối với sự phát triển của lịch sử sản xuất vật chất của xã hội Tri thức khoa học là sản phẩm của tư duy sáng tạo trong trí tuệ của con người, tri thức khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp khi

nó được chuyển hóa vào trong hoạt động thực tiễn, vật hóa thành máy móc, công

cụ lao động để nhân lên sức mạnh sản xuất của cải vật chất cho xã hội C.Mác còn chỉ ra khuynh hướng vận động của tri thức trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

sẽ là nhân tố cơ bản tạo nên những sự chuyển biến về chất trong quan hệ giữa người với người về sở hữu tư liệu sản xuất - chuyển từ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất hình thành sở hữu xã hội - đặt cơ sở cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội A.Toffler đã chịu ảnh hưởng lớn từ tư tưởng của chủ nghĩa Mác về vai trò của tri thức khoa học đối với sự phát triển của lịch sử xã hội Tuy nhiên, với tư duy triết học của hệ tư tưởng tư sản nên trong cách tiếp cận lịch sử xã hội của A.Toffler chưa mang tính khách quan, do chịu sự chi phối về lợi ích giai cấp

2.1.2.2 Chủ nghĩa thực chứng - khoa học và chủ nghĩa kỹ trị

* Chủ nghĩa thực chứng - khoa học

Chủ nghĩa thực chứng là một khuynh hướng nhận thức luận của triết học và

xã hội học, các triết gia chủ trương giải quyết các vấn đề thực tiễn, giải thích chân

lý sự việc dựa trên nguyên tắc duy lý và nguyên tắc thực chứng trực tiếp, logic khoa học, triết học khoa học Cho nên, trong hệ tư tưởng tư sản phương Tây hình thành nên chủ nghĩa duy khoa học Quan điểm của chủ nghĩa duy khoa học chính

là sự phản ánh sự thắng lợi của chủ nghĩa tư bản, đánh giá đề cao giá trị kinh tế và

xã hội của tri thức khoa học, nền văn minh kỹ thuật và xã hội công nghiệp hiện đại với vai trò của giai cấp tư sản

* Chủ nghĩa kỹ trị - khuynh hướng của triết học tư sản hiện đại

Chủ nghĩa kỹ trị (La technocratie) là một khuynh hướng của triết học tư sản

hiện đại, là hệ tư tưởng tư sản được hình thành trên cơ sở đề cao đến mức tuyệt đối hóa sức mạnh và vai trò của tri thức khoa học kỹ thuật đối với mọi mặt của đời sống xã hội Chủ nghĩa kỹ trị khẳng định vai trò quan trọng của khoa học công nghệ có tính chất vạn năng, trở thành thước đo cho sự phát triển của các quốc gia trên thế giới; nhấn mạnh vai trò của khoa học - công nghệ làm thay đổi cơ cấu của nền sản xuất hàng hóa; các nhà kỹ trị khẳng định vấn đề sở hữu tác động ngày càng ít hơn đến quá trình phát triển xã hội; quan điểm kỹ trị khẳng định tầng lớp trí thức giữ vai trò quan trọng, nắm trong tay quyền lực thực sự

2.2 NHÂN TỐ CHỦ QUAN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG ALVIN TOFFLER

VỀ TRI THỨC

2.2.1 Vài nét về cuộc đời, sự nghiệp của Alvin Toffler

Alvin Toffler (1928-2016) sinh tại thành phố Los Angeles, bang California Năm 1950, ông tốt nghiệp Đại học New York và chuyển đến Cleveland Năm

1954, A.Toffler bắt đầu làm phóng viên, đến năm 1959, ông viết bài cho tạp chí Fortune, là biên tập viên chuyên về lao động Năm 1962, ông rời tạp chí Fortune

để viết tự do Giữa thập niên 1960, A Toffler cùng vợ là Heidi Toffler bắt đầu

thực hiện bản thảo của cuốn sách Cú sốc tương lai Năm 1970, cuốn Cú sốc tương

lai được xuất bản Năm 1976, A.Toffler làm cho Ủy ban Đối ngoại Thượng viện

Hoa Kỳ Năm 1980, cuốn Làn sóng thứ ba được xuất bản Năm 1990, cuốn Thăng

trầm quyền lực được xuất bản Năm 1996, A.Toffler cùng Tom Johnson sáng lập

Toffler Associates - công ty tư vấn thực hiện các ý tưởng đã được A.Toffler viết

ra A.Toffler mất ngày 27 tháng 6 năm 2016, ở tuổi 88

Ngoài ba tác phẩm kể trên, A.Toffler còn viết một số tác phẩm khác như

Báo cáo về môi trường (1975), Bản xem trước và tiền đề (1983), Tổng công ty thích ứng (1985); Chiến tranh và chống chiến tranh (1993); Tạo dựng một nền văn minh mới - chính trị của Làn sóng thứ ba (1994); Chiến tranh và chống chiến tranh (1995); Cách mạng của sự giàu có (2006) Trong đó, có một số cuốn là công

trình nghiên cứu đồng tác giả của A.Toffler và Heide Toffler

2.2.2 Những tác phẩm tiêu biểu của Alvin Toffler

2.2.2.1 Tác phẩm Cú sốc tương lai

Tác phẩm Cú sốc tương lai được xuất bản năm 1970, được xem là tuyên

ngôn của A.Toffler về bản chất của thời đại lịch sử, với những biến cố xảy ra dồn dập khiến con người cần có sự điều chỉnh hành vi, phương thức sống một cách cẩn trọng và buộc phải biết đặt mình trong cỗ máy thời gian đang chuyển động ngày một nhanh và thích ứng với tốc độ biến đổi của nó Cuốn sách gồm sáu phần với

hai mươi chương, phần một: cái chết của sự vĩnh cửu; phần hai: tính nhất thời;