Giáo án văn 8 cả năm theo phương pháp mới 5 hoạt động

- Học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời.. Trong những nhận thức mới mẻ trên con đờng làng đến trờng, nhân vật “tôi

CHUYÊN ĐỀ 1 : VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

TỪ VỰNG TIẾNG VIỆT – VĂN BẢN

Tổng số tiết : 20 MỤC TIÊU CẦN ĐẠT CỦA CHUYÊN ĐỀ

- Vận dụng hiểu biết về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích truyện

- Biết một số đổi mới về thể loại, đề tài, ngôn ngữ và những đóng góp của truyện kí Việt Nam 1930-1945

- Hiểu thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Hiểu thế nào là trường từ vựng

- Biết cách sử dụng các từ cùng trường từ vựng để nâng cao hiệu quả diễn đạt

- Hiểu thế nào là từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội

- Hiểu được giá trị của từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội trong văn bản

- Biết cách sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội phù hợp với tình huống giaotiếp

- Hiểu thế nào là từ tượng thanh và từ tượng hình

- Nhận biết từ tượng thanh, từ tượng hình và giá trị của chúng trong văn bản miêu tả

- Biết cách sử dụng từ tượng thanh, từ tượng hình

- Hiểu thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Hiểu thế nào là bố cục của văn bản

- Hiểu tác dụng và cách liên kết các đoạn văn trong văn bản

- Hiểu thế nào là đoạn văn Biết triển khai ý trong đoạn văn

- Biết các lỗi và cách sửa các lỗi thường gặp khi viết đoạn

- Biết vận dụng những kiến thức về bố cục, liên kết để viết đoạn văn, triển khai bài văn theo những yêu cầu cụ thể

- Hiểu thế nào là tóm tắt văn bản tự sự

- Biết so sánh nghĩa của từ ngữ về cấp độ khái quát

- Nhận biết các từ cùng trường từ vựng trong văn bản

- Biết tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng

- Nhớ đặc điểm, cụng dụng của từ tượng thanh và từ tượng hỡnh.

- Nhớ đặc điểm của từ địa phương, biệt ngữ xó hội

- Xỏc định được chủ đề văn bản

- Biết sắp xếp cỏc đoạn văn trong bài theo một bố cục nhất định

- Biết liờn kết đoạn bằng phương tiện liờn kết

- Nhớ đặc điểm đoạn văn, biết triển khai chủ đề của đoạn bằng phộp diễn dịch, quy nạp, song hành, tổng hợp

- Nhận biết chủ đề, bố cục, cỏch liờn kết, cỏch trỡnh bày đoạn văn trong cỏc văn bản được học

- Phõn biệt sự khỏc nhau giữa túm tắt khỏi quỏt và túm tắt chi tiết

- Học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi

tựu trờng đầu tiên trong đời Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác củaThanh Tịnh

- Giáo viên : Soạn bài, nghiên cứu tài liệu

- Học sinh : Soạn bài theo câu hỏi gợi ý trong SGK

C - Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6

tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viết

nhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnh

thành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyện

ngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đằm thắm,

trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồn

nhạy cảm trớc vẻ đẹp con ngời và quê

h-ơng

- Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viếtnhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnhthành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyệnngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đằm thắm,trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồnnhạy cảm trớc vẻ đẹp con ngời và quê h-

ơng

2 Tác phẩm

? Trình bày những hiểu biết của mình về

VB trên? - Là truyện ngắn xuất sắc của Thanh Tịnh,in lần đầu trong tập Quê mẹ - 1941.

- GV: Đây là truyện ngắn giàu chất trữ

tình Thông qua dòng hồi tởng của nhân

vật tôi, tác giả đã làm sống lại những kỉ

niệm mơn man của buổi tựu trờng.

+ Đ2 (tiếp theo đến đợc nghỉ cả ngày

nữa: đọc giọng thể hiện sự lạ lẫm, ngỡ

ngàng

+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể hiện

tâm trạng ngỡ ngàng, vừa xa lạ, vừa gần

gũi với sự vật, với ngời bạn ngồi bên cạnh

Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng, hoà

tâm trạng của mình với cảnh, cử chỉ, hành

động của nhân vật tôi.

- Vì nhân vật này đợc kể nhiều nhất Mọi

sự việc đều đợc kể từ cảm nhận của “tôi”

? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể loại,

phơng thức biểu đạt? - Kiểu văn bản: VB nhật dụng

- Thể loại: Truyện ngắn trữ tình

- Phơng thức biểu đạt: Tự sự có kết hợp

MT và BC

? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờng của

“tôi” đợc kể theo trình tự không gian và

thời gian nào?

? Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn văn

nào của văn bản? - Đ1: Buổi mai hôn ấy … trên ngọn núi

- Đ2: tiếp đến … đợc nghỉ cả ngày nữa.

- Đ3: Phần còn lại

? Đoạn văn nào gợi cảm xúc thân thuộc,

gần gũi nhất trong em? Vì sao?

- (HS tự bộc lộ)

- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu 1 Tâm trạng và cảm nhận của nhân vật

tôi trên đ ờng tới tr ờng.

? Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trờng của nhân

vật “tôi” gắn với không gian, thời gian cụ

thể nào?

+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một buổi

mai đầy sơng thu và gió lạnh).

+ Không gian: trên con đờng dài và hẹp.

? Vì sao không gian và thời gian ấy trở

thành kỉ niệm trong tâm trí của tác giả? - Đó là thời điểm, nơi chốn gần gũi quen thuộcgắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hơng

- Đó là lần đầu đợc cắp sách tới trờng

- Tác giả là ngời yêu quý quê hơng tha thiết

? Trong câu văn Con đờng này tôi đã quen

đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên thấy

lạ Tại sao tác giả lại có cảm giác quen mà

lạ?

- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã

thấy con đờng làng không còn dài và rộng

nh trớc nữa

? Chi tiết tôi không lội qua sông thả diều

nh thằng Quý và không đi ra đồng nô đùa

? Trong những nhận thức mới mẻ trên con

đờng làng đến trờng, nhân vật “tôi” đã tự

- Học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi

tựu trờng đầu tiên trong đời Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác củaThanh Tịnh

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm, phát hiện và phân tích tâm trạng nhân vật “tôi”- ngời kể chuyện

3 Thỏi độ

- Giáo viên : Soạn bài, nghiên cứu tài liệu

- Học sinh : Soạn bài theo câu hỏi gợi ý trong SGK

C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

Hoạt động khởi động

1- Kiểm tra :

? Phân tích tâm trạng và cảm nhận của nhân vật tôi trên đờng tới trờng ?

2- Bài mới:

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới 2 Tâm trạng và cảm nhận của nhân vật

tôi lúc ở sân tr ờng.

- GV yêu cầu HS quan sát đoạn văn tiếp

? Cảnh trớc sân trờng làng Mĩ Lí đã lu lại

trong trí nhớ của tác giả có gì nổi bật?

+ Trớc sân trờng: Rất đông ngời (trớc

sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời),

ng-ời nào cũng đẹp (Ngng-ời nào quần áo cũng

sạch sẽ, gơng mặt cũng vui tơi và sáng

sủa.).

? Em có nhận xét gì về cảnh tợng ở đây? - Phản ánh không khí đặc biệt của ngày

hội khai trờng thờng gặp ở nớc ta

- Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta

- Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đốivới mái trờng tuổi thơ

? Khi cha đi học nhân vật “tôi” nhìn ngôi

trờng này nh thế nào?

- Nhìn thấy ngôi trờng Mĩ Lí cao ráo và

sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.

? Còn lần đầu tới trờng thì sao?

- Trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai

nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp”.

- So sánh lớp học với đình làng - nơi thờ

cúng tế lễ, nơi thiêng liêng, cất giấu những

điều bí ẩn

- Phép so sánh này diễn tả cảm xỳc trang

thức của con ngời trong trờng học.

? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần

đầu tiên đến trờng học, tác giả dùng hình

? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn

nói điều gì với chúng ta?

- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng-Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả

đối với trờng học

- GV yêu cầu HS chú ý đoạn tiếp, từ Ông

- Tơi cời nhẫn nại nhìn chúng tôi.

? Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy tác

giả đã nhớ tới ông đốc bằng tình cảm nào?

+ Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy

? Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi”

thể hiện tâm trạng nh thế nào?

- Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên

mình: Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật

mình và lúng túng.

? Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của các

cậu học trò bé nhỏ khi xếp hàng vào lớp?

- Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi mà các

ngời thân đang nhìn các cậu với cặp mắt

l-u ll-uyến Một cậl-u đứng đầl-u ôm mặt khóc.

Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào

lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe

sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài

tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ.

.

? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cậu

học trò bé nhỏ khi xếp hàng để vào lớp

trong đoạn văn trên?

- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi

gọi tên mình vào lớp học Nhân vật “tôi”

cũng tránh sao khỏi sự lúng túng, giật

mình Giọt nớc mắt của tuổi thơ với tiếng

khóc “thút thít” là dễ hiểu, vì phải rời bàn

tay mẹ để vào lớp với trờng mới, lớp mới,

thầy mới, bạn mới Đó là cả thế giới khác

và cách xa hơn bao giờ hết

? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của

mình vào lúc này, trong ngày đầu tiên đi

học nh các bạn nhỏ kia ?

3 Tâm trạng và cảm nhận của tôi trong lớp học

? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh thể

hiện tâm trạng của nhân vật “tôi” khi đón

nhận giờ học đầu tiên?

- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừa

gần gũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bên

cạnh:

+ Một mùi hơng lạ xông lên trong lớp.

Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy

lạ và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi

ngồi rất cẩn thận.

+ Tôi nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên tôi,

một ngời bạn tôi cha hề quen biết, nhng

lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút

nào.

+ Một con chim non liệng đến đứng bên

bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh

bay cao.

+ Nhng tiếng phấn của thầy tôi gạch

mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh thật.

? Em có cảm nhận gì về cách miêu tả này

của tác giả ?

- Cách miêu tả này rất chân thật Tâm

trạng của nhân vật “tôi” hiện lên trong

dòng hồi tởng giúp ngời đọc, ngời nghe

liên hệ với chính mình Tâm trạng của

nhân vật “tôi” đợc liên tởng nh con chim

con hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay

cao Đây là sự kết hợp hài hoà giữa kể,

miêu tả và bộc lộ cảm xúc Điều này tạo

nên chất trữ tình cho tác phẩm

? Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác lạ” và

không cảm thấy sự xa lạ của nhân vật “tôi”

?

+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học

-một ngôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn

+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế

và bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợc những thứ

đó đã gắn bó thân thiết với mình từ bây

giờ và mãi mãi

? Những tình cảm đó cho ta thấy tình cảm

nào của nhân vật “tôi” đối với lớp học của

mình?

- Tình cảm chân thật, trong sáng thiết tha.

? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:

+ Một con chim con liệng đến đứng bên - Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ.- Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và

bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh

bay cao Tôi đa mắt thèm thuồng nhìn

theo cánh chim.

+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch

mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh

ảnh so sánh mới mẻ và gợi cảm.

? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản

tiên đợc đến trờng đi học

? Những cảm giác trong sáng nảy nở trong

của tác giả Thanh Tịnh?

- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trờngquê hơng

? Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật kể

chuyện của nhà văn Thanh Tịnh trong

truyện ngắn Tôi đi học?

(Câu hỏi thảo luận)

- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ

trong SGK

- HS đọc

Hoạt động thực hành

? Trong truyện ngắn Tôi đi học có 12 lần

Thanh Tịnh sử dụng biện pháp nghệ thuật

nở trong lòng tôi

nh mấy cành

hoa tơi mỉm cời giữa bầutrời quang

đãng

2

Tôi không lội qua sông thả

3

ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng

nh một làn mây

lớt ngang trên ngọn núi

4 Nhà trờng caoráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng

Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oai nghiêm

nh cái đình

làng

6

Sân nó rộng, mình nó cao nh trong những buổi tra hè

đầy vắng lặng

7

nh mấy cậu họctrò mới bỡ

ngỡ đứng nép bên ng-

ời thân

8

con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng

e sợ

9 Những cậu bévụng về lúngtúng

nh tôi

10 Hết co một chân, các cậu lại duỗi mạnh

nh đá một qủa

ban tởng ợng

t-11 Tôi cảm thấy nh quả tim tôi ngừng đập

12 Tôi cha lần nào thấy xa

1 Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn “Tôi đi học”:

+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trớc sự biến thái của thiên nhiên và cảnhvật: thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mâybàng bạc

+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng

đầu tiên trong đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự nhiên thấy

lạ, nhân vật “tôi” cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trờng hôm

nay ai cũng ăn mặc sạch sẽ, gơng mặt tơi vui và sáng sủa; ngôi trờng vừa xinh xắn vừa

oai nghiêm khác thờng Nhân vật “tôi” từ cảm giác thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến

giật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời

+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ.

+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên

Dòng cảm xúc của nhân vật tôi hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừa

mợt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi

2 Để viết bài văn ngắn ghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần

đầu tiên, cần chú ý:

+ Kể lại tâm trạng khi đến trờng

+ Khung cảnh thiên nhiên, cảnh vật xung quanh hôm đó

+ Cảm nhận về hình ảnh trờng (sân trờng, lớp học, các bạn, thầy cô)

+ ấn tợng về sự đón tiếp của thầy cô

+ ý nghĩa về buổi học đầu tiên

- Yêu mến Tiếng Việt

4 Định hướng phỏt triển năng lực

- Giáo viên : Soạn bài

- Học sinh : Học bài cũ, soạn bài mới

C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

Hoạt động khởi động

1 Kiểm tra

? ở lớp 7, đã học về 2 mối quan hệ giữa nghĩa của từ, đó là những mối quan hệ nào?

- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa

2 Bài mới

Hôm nay, chúng ta học bài nói về mối quan hệ khác về nghĩa của từ ngữ - đó làmối quan hệ bao hàm

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp

- Gv chiếu sơ đồ lên bảng, yêu cầu học

? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay

hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?

- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng

hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá.

? Vì sao?

- Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao

hàm nghĩa của các từ thú , chim, cá.

? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp

hơn nghĩa của các từ voi, hơu?

- Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm

vi nghĩa của hai từ này đợc bao hàm

trong phạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của

các từ voi, hơu hẹp hơn nghĩa của từ

thú.

? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn

nghĩa của từ tu hú, sáo? Tại sao?

- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của

các từ cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn

nghĩa của từ động vật.

GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến

lớn nh vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ

khái quát của nghĩa từ ngữ

? Vậy các em hiểu nh thế nào là một từ

có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp? - (HS dựa vào SGK trả lời)

? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa

có nghĩa hẹp đợc không? Vì sao? - Một từ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa coanghĩa hẹp Vì tính chất rộng hẹp chỉ là tơng

? Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát

nghĩa của từ ngữ ? a) Y phục

quần áoquần đùi quần dài áo dài áo sơ mib) Vũ khí

bom súng

bom ba càng bom bi súng trờng đại bác

? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa

phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có nghĩa

rộng bao hàm các từ còn lại trong

- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng

- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ

- Học thuộc nội dung ghi nhớ

- Làm các bài tập còn lại trong SGK và

Hãy xếp các từ sau đây thành các nhóm từ ngữ cùng thuộc một phạm vi nghĩa, sau

đó chỉ ra từ có nghĩa rộng bao hàm các từ còn lại trong nhóm: văn học, số học, đại số,vui, hí hửng, toán học, truyện, mừng, hình học, thơ, kịch, phấn khởi

A Mục tiêu cần đạt

1 Kiến thức

- Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

2 Kĩ năng

- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì đốitợng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến,cảm xúc của mình

Giáo viên: Nghiên cứu tài liệu, sách tham khảo

Học sinh: Soạn bài theo hớng dẫn

C.Tiến trình tổ chức các hoạt động day và học :

Hoạt động khởi động

1 Kiểm tra:

Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

2 Bài mới:

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I- Chủ đề của văn bản.

- GV yêu cầu học sinh đọc thầm lại văn

bản Tôi đi học

- Học sinh quan sát

? Văn bản Tôi đi học kể về những việc

đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi

tởng, kỉ niệm) ?

Văn bản kể lại những việc đã xảy ra

-đó là những hồi tởng của tác giả về ngày

đầu tiên đi học

? Tác giả viết văn bản này nhằm mục

đích gì?

- Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc

của mình về một kỉ niệm sâu sắc từ thuở

thiếu thời

? Vậy tác giả đã nhớ lại những kỉ niệm

sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình? - Những kỉ niệm sâu sắc: mẹ dẫn đi học,đến trờng, ông đốc gọi tên, xếp hàng vào

lớp, bài học đầu tiên

? Những kỉ niệm đó gợi lên cảm giác

nh thế nào trong lòng tác giả?

- Cảm giác: Thấy mình đã lớn lên thành

ngời lớn, đến trờng lạ, bỡ ngỡ, rụt rè, sợ

hãi, xếp hàng vào lớp cảm thấy xa mẹ

nhng dần dần lại thấy quen với lớp mới,

? Em hãy thử phát biểu chủ đề của văn

bản ấy trong một câu? + Chủ đề: Nhớ và kể lại buổi tựu trờng đầutiên trong thời thơ ấu, tác giả nêu lên ý

nghĩa và cảm xúc của mình trong buổi tựutrờng đó

? Từ các nhận thức trên, hãy cho biết :

Chủ đề của văn bản là gì? - Chủ đề của văn bản là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản diễn đạt.

.

? Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản

“Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của

tác giả về buổi tựu trờng đầu tiên?

- Căn cứ vào nhan đề: Tôi đi học.

- Căn cứ vào các từ ngữ, các câu trong

văn bản viết về buổi tựu trờng đầu tiên

? Em hãy tìm các câu nhắc đến kỉ niệm

của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời

của tác giả ?

- Các câu nhắc đến kỉ niệm:

+ Hằng năm cứ vào cuối thu lòng tôi

lại nao nức những kỉ niệm mơn man của

buổi tựu trờng.

+ Tôi quên thế nào đợc những cảm

giác trong sáng ấy.

+ Hai quyển vở mới đang ở trong tay

tôi đã bắt đầu thấy nặng

+ Tôi bặm tay ghỡ thật chặt, nhng quyển

vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống

đất.

+ Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè

núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng

+ Hôm nay tôi đi học.

- GV: Văn bản “Tôi đi học” tập trung

hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác

bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong buổi tựu

trờng đầu tiên

? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng

đó đã in sâu trong lòng nhân vật suốt

cuộc đời?

- Hằng năm cứ vào cuối thu lòng tôi

lại nao nức những kỉ niệm mơn man của

buổi tựu trờng.

Tôi quên thế nào đợc những cảm giác

trong sáng ấy

Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ lòng

tôi lại tng bừng rộn rã.

- Trên đờng đi học:

+ Cảm nhận về con đờng: con đờng

quen bỗng thấy lạ, cảnh vật chung

quanh đều thay đổi

+ Thay đổi hành vi: không lội qua

sông thả diều, không đi ra đồng nô đùa

-> đi học, cố làm nh một học trò thực

sự

- Trên sân trờng:

+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng

cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong

làng -> xinh xắn, oai nghiêm nh cái

đây có thể đi chơi cả ngày cũng không

thấy xa nhà, xa mẹ chút nào hết/giờ đây,

mới bớc vào lớp đã thấy xa mẹ, nhớ nhà

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề

của văn bản ? - Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc

của tác giả đợc thể hiện trong văn bản.

+ Biểu hiện qua nhan đề của văn bản

+ Biểu hiện ở tính mạch lạc của văn bản

? Vậy làm thế nào để có thể viết một văn

- GV yêu cầu học sinh đọc văn bản

? Văn bản trên viết về đối tợng nào và

về vấn đề gì? a- Văn bản trên viết về rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự gắn bó giữa ngời dân sông Thao

với rừng cọ (vấn đề chính)

? Các đoạn văn đã trình bày đối tợng và

vấn đề theo một trình tự nào?

- Thứ tự trình bày:

+ Giới thiệu rừng cọ (đoạn 1)

+ Tả cây cọ (đoạn 2)

+ Tác dụng của cây cọ (đoạn 3,4)

+ Sự gắn bó giữa con ngời với rừng cọ(đoạn 5)

? Theo em, có thể thay đổi trật tự sắp

xếp này đợc không ? Vì sao? - Đó là trình tự hợp lí không thể thay đổi đ-ợc Vì phải biết rừng cọ nh thế nào thì mới

? Nêu chủ đề của văn bản trên? b- Chủ đề: rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự

gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng cọ(vấn đề chính)

? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn văn

bản, từ việc miêu tả rừng cọ, đến cuộc

sống của ngời dân Hãy chứng minh

điều đó?

c- Điều đó thấy rõ qua cấu trúc văn bản

- Câu ca dao sau đã trực tiếp nói về tìnhcảm gắn bó giữa ngời dân sông Thao vớirừng cọ:

Dù ai đi ngợc về xuôi Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao.

? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể

hiện chủ đề của văn bản ? d- Các từ ngữ thể hiện chủ đề nh: cọ (đợc lặp đi lặp lại nhiều lần: rừng cọ, cây cọ,

thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ, làn cọ, gắn bó, nhớ, cơm nắm lá cọ, ngời sông Thao.

- Các câu thể hiện chủ đề của văn bản:

Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ Ngời sông Thao đi đâu về đâu rồi cũng nhớ rừng

cọ quê mình.

GV yêu cầu học sinh đọc BT2, thảo

luận để trả lời 2 BT2/14/SGK- (Học sinh thảo luận, trả lời)

+ Nên bỏ hai câu (b) và (d)

- GV yêu cầu học sinh đọc thầm, thảo

luận nhóm, gọi đại diện các nhóm trình

bày

3 BT 3/14/SGK:

- Có những ý lạc chủ đề: (c), (g)

- Có nhiều ý hợp chủ đề nhng cách diễn đạtcha tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề

- Chỉnh lại:

a- Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy các em nhỏnúp dới nón mẹ lần đầu tiên đến trờng, lònglại nao nức, rộn rã, xốn xang

b- Cảm thấy con đờng đi lại lắm lần” tự nhiên

cũng thấy lạ, nhiều cảnh vật thay đổi

c- Muốn thử cố gắng tự mang sách vở nhmột cậu học trò thực sự

d- Cảm thấy ngôi trờng vốn qua lại nhiềulần cũng có nhiều biến đổi

e- Cảm thấy gần gũi thân thơng đối với lớphọc, với những ngời bạn mới

- GV khái quát lại bài

- GV yêu cầu học sinh đọc lại nội dung

nhất về chủ đề Muốn vậy, các câu trong

đoạn văn cần tập trung nói về một đối

t-ợng xác định, đợc sắp xếp hợp lí Cách

làm bài này nh sau:

+ Xếp các câu thành hai nhóm: một nhóm

nói về tinh thần yêu nớc của nhân dân ta,

một nhóm nói về vẻ đẹp của tiếng Việt

- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm

đ-ợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm

2 Bài mới:

Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào; tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm Tuổi thơ củacác em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và khôngbao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã đợc kể, tả, nhớ lạinhững rung động cực điểm của một tõm hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu - tình yêu mẹ

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong

SGK

(HS đọc.)

1 Tác giả

- Nguyên Hồng (1918 - 1982), tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở thành phố Nam Định

* Hớng dẫn đọc và luyện đọc:

+ Đoạn 1 (từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ”:

đọc với giọng thể hiện sự giả dối, cay độc

trong lời nói của bà cô, đồng thời đọc với

giọng thể hiện sự chua chát, cay đắng của chú

bé Hồng

+ Đoạn 2 (còn lại): đọc với giọng thể hiện cảm

giác sung sớng cực điểm của chú bé Hồng khi

gặp mẹ

- GV đọc mẫu một đoạn, gọi 2 - 4 HS đọc

tiếp, nhận xét cách đọc

* Giải nghĩa từ khó:

? “Giỗ đầu” có nghĩa là gì? Tìm từ trái nghĩa

với từ “giỗ đầu”?

- “Giỗ đầu” trái nghĩa với từ “giỗ hết”

- “Đoạn tang”- mãn tang, hết tang, xong tang

? Tìm từ đồng nghĩa với từ “đoạn tang”?

? Theo dõi văn bản và cho biết: chuyện gì đã

đợc kể trong hồi kí này?

- Chuyện bé Hồng là đứa trẻ mồ côi bị hắt hủi

? Theo em, sức truyền cảm của văn bản phụ

thuộc vào một phơng thức biểu đạt nổi bật nào

hay phụ thuộc vào sự đan xen của cả hai

ph-ơng thức đó?

- Phụ thuộc vào cả hai phơng thức trên Vì đó

là một câu chuyện về một số phận éo le của bé

Hồng và mẹ em, cùng với cảm xúc mãnh liệt

của tình yêu thơng trong tâm hồn chú bé

? Dựa vào mạch truyện, theo em văn bản này

nên chia thành mấy đoạn? Vị trí của từng

1 Tâm địa độc ác của ng ời cô

? Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh nào?

- Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh rất thơng

tâm của chú bé Hồng

? Chi tiết nào nói nên hoàn cảnh đó?

- Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên

đầu rồi Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì

tôi mới mua đợc một cái mũ trắng và cuấn

băng đen.

Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở

Thanh Hoá vẫn cha về Trong đó nghe đâu

mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ

chính còn bán cả vàng hơng nữa.

? Em có nhận xét gì về hai chi tiết này? - Chỉ hai chi tiết đã làm rõ hoàn cảnh của

chú bé cơ cực: mồ côi cha, mẹ đi tha

ph-ơng cầu thực

GV: Theo dõi vào cuộc đối thoại giữa ngời

cô và bé Hồng, hãy cho biết:

? Nhân vật ngời cô có mối quan hệ nh thế

- Bà luôn cời: cời hỏi, cời mà nói rằng, tơi

cười kể các chuyện

- Giọng nói ngọt ngào: Cô tôi hỏi luôn,

giọng vẫn ngọt Hai tiếng em bé mà cô tôi

ngân dài ra thật ngọt, thật rõ

- Xng hô: mày - tao một cách gần gũi, thân

mật với ngời cháu

? Em có nhận xét gì về những biểu hiện

trên của bà cô? - Thái độ: dịu dàng, thân mật, gần gũi với ngời cháu.

? Hãy tìm và đọc những câu nói của ngời

cô khi kể về ngời mẹ của chú bé Hồng?

- Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi

với mẹ mày không?

- Sao lại không vào? Mợ mày phát lắm, có

nh dạo trớc đâu!

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền

tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa

và thăm em bé chứ.

? Thái độ của ngời cô rất thân mật, nhng

khi kể về mẹ bé Hồng, em thấy có phù hợp

với thái độ đó không?

- Không phù hợp - mâu thuẫn với nhau

? Vì sao hồng lại cảm nhận đợc trong

những lời nói đó là những ý nghĩ cay độc,

những rắp tâm tanh bẩn?

- Vì trong những lời nói của ngời cụ chứa

đựng sự giả dối, mỉa mai, hắt hủi thậm chí độc

ác dành cho ngời mẹ đáng thơng của Hồng

? Qua những lời lẽ đó đã bộc lộ tính cách

.

? Trong những lời lẽ đó của ngời cô, lời

nào cay độc nhất?

- (Hs tự bộc lộ)

- GV: Trong cuộc đối thoại này, bé Hồng

đã bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ của

mình

? Em hãy tìm những chi tiết bộc lộ cảm

nghĩ của bé Hồng đối với ngời cô?

- Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng

nói và trên nét mặt khi cời rất kịch của cô.

- Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc

vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi

khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi.

- Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra

thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoáy chặt

lấy tâm can tôi nh ý cô tôi muốn.

- Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là

một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu

mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn mà

nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

? ở đây phơng thức biểu đạt nào đã đợc sử - Phơng thức biểu cảm

- Tràn ngập tình yêu thơng đối với mẹ.

- Căm hờn cái xấu, cái độc ác

? Cảm xúc của em khi đọc những tâm sự

đó?

- (Học sinh tự bộc lộ)

- GV: Khi kể về cuộc đối thoại của ngời cô

với bé Hồng, tác giả đã sử dụng nghệ thuật

tơng phản

? Hãy chỉ ra phép tơng phản này? Hai tính cách trái ngợc nhau: Tính cách hẹp

hòi, tàn nhẫn của ngời cô - Tính cách trongsáng, giàu tình thơng yêu của bé Hồng

? Em có nhận xét gì về ý nghĩa của phép

t-ơng phản này? - Làm nổi bật nên tính cách tàn nhẫn củangời cô

- Khẳng định tình mẫu tử trong sáng caocả của bé Hồng

(Trích hồi kí Những ngày thơ ấu )

- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm

đ-ợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng phân tích nhân vật, khái quát đặc điểm tính cách nhân vật

3 Thỏi độ

- Thái độ biết yêu mến văn học

4 Định hướng phỏt triển năng lực

- Bức tranh minh hoạ phóng to cảnh bé Hồng nằm trong lòng mẹ

C Tiến trình tổ chức các hoạt động day và học:

Hoạt động khởi động

1 Kiểm tra

Kết hợp trong giờ

2 Bài mới

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới 2 Tình yêu th ơng mãnh liệt vô bờ của chú

bé Hồng với ng ời mẹ bất hạnh

- Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn 2

mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của

một dòng nớc trong suốt chảy dới bóng

râm đã hiện ra trớc con mắt gần rạn nứt

của ngời bộ hành ngã gục giữa sa mạc.

? Câu văn trên đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ

thuật đó?

- Nghệ thuật so sánh

- Td: để diễn tả khát vọng mong muốn đợc

gặp mẹ Và diễn tả nỗi thất vọng, đau khổ

của Hồng nếu không gặp đợc mẹ thì sẽ gục

ngã

? Tiếng gọi bối rối cùng với hành động

đuổi theo, một lần nữa khẳng định điều gì

? Những hành động trên thể hiện tâm trạng

gì của bé Hồng lúc này? * Xúc động mạnh mẽ khi đợc gặp mẹ.

? Khi ở bên mẹ, Hồng đã có cử chỉ và cảm

giác gì?

- Đùi áp đùi, đầu ngả vào cánh tay.

- Cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng

lại mơn man khắp da thịt.

- Hơi quần áo, hơi thở thơm tho lạ thờng

- Phải bé lại và lăn vào lòng một ngời mẹ

mới thấy ngời mẹ có một êm dịu vô cùng.

.

? Bên cạnh cử chỉ và cảm giác trên, Hồng

còn có suy nghĩ gì?

? Em thấy tâm trạng của bé Hồng lúc này

? Chúng ta thấy rằng, nhân vật ngời mẹ

đ-ợc kể qua cái nhìn và cảm xúc tràn ngập

yêu thơng của ngời con Điều đó có tác

dụng gì?

- Ngời mẹ yêu con, đẹp đẽ, cao cả, can

đảm, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai

cay độc của ngời cô

- Hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh

động, gần gũi, hoàn hảo

- Bộc lộ tình cảm yêu thơng kính trọngngời mẹ

? Học xong bài này, em hiểu thế nào là thể

hồi kí? - Hồi kí là thể văn xuôi trong đó tác giả hồi t-ởng và kể lại những chi tiết, sự việc có thật

trong cuộc đời của mình hoặc mình chứngkiến

? Nêu nghệ thuật của văn bản ? 1 Nghệ thuật:

- Tự sự kết hợp với trữ tình, kể chuyện kếthợp với miêu tả và biểu cảm, đánh giá

- Các hình ảnh so sánh tiêu biểu

- Lời văn tha thiết, cảm động

? Qua đoạn trích trên, em hãy nêu nội

dung?

2 Nội dung

? Qua đoạn trích trên, em hãy chứng minh

Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và trẻ

em

- Nguyên Hồng viết nhiều về phụ nữ, trẻ

em bất hạnh, nghèo khổ

- Nhà văn dành cho phụ nữ và trẻ em sựnâng niu, trân trọng

- Nhà văn trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, đức

? Em hãy tóm tắt ngắn gọn lại đoạn trích

này

- Vì hoàn cảnh bố chết, mẹ phải đi làm ăn xa,

bé Hồng phải sống trong hoàn cảnh thiếu

thốn tình cảm Ngời cụ nói chuyện với bé

Hồng Bà tìm mọi cách để chia lìa mẹ con

Nhng bé vẫn luôn luôn thơng nhớ, kímh yêu

mẹ Rồi bé đợc gặp lại mẹ mình với những

cảm giác sung sớng khi thoáng thấy bóng

mẹ, đặc biệt là niềm hạnh phúc vô bờ khi đợc

- Học thuộc nội dung bài và Ghi nhớ/SGK

- Soạn bài tiếp theo

- Bớc đầu hiểu đợc mối quan hệ giữa trờng từ vựng với các hiện tợng ngôn ngữ đã học, nh

đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, giúp ích cho việc học văn và làm văn

3 Thỏi độ : Học tập tốt

4 Định hướng phỏt triển năng lực

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề.

? Thế nào là từ có nghĩa rộng, thế nào là từ có nghĩa rộng?

- GV kiểm tra kết hợp việc làm bài của học sinh

2 Bài mới:

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I Thế nào là tr ờng từ vựng?

- GV chiếu đoạn trích trong SGK lên

bảng, yêu cầu học sinh đọc, chú ý các từ in

đậm, sau đó trả lời các câu hỏi:

1 Ví dụ

? Các từ in đậm dùng để chỉ đối tợng là

ngời, động vật hay thực vật?

- Là các từ chỉ ngời

- Biết đợc điều đó vì các từ ấy đều nằm

trong những câu văn cụ thể, có ý nghĩa xác

định

? Vậy nét chung về nghĩa của nhóm từ trên

- GV: Các từ này có nét nghĩa chung là chỉ

bộ phận của cơ thể con ngời, chúng tạo

*BT1: Cho nhóm từ: cao, thấp, lùn, lêu

nghêu, gầy, béo, xác ve, bị thịt, cá rô đực.

Trờng từ vựng của nhóm từ trên là gì?

- Hình dáng con ngời

*BT2: Trờng từ vựng của nhóm từ sau chỉ

cái gì: sách, vở, bút, thớc, com-pa. - Phơng tiện học tập.

- GV yêu cầu học sinh đọc to nội dung Ghi

những trờng từ vựng nhỏ nào? Cho ví dụ - Các trờng từ vựng nhỏ của mắt: + Bộ phận của mắt: lòng đen, lòng trắng

+ Đặc điểm của mắt: mù, loà, lờ đờ, + Cảm giác của mắt: chói, quáng, hoa,

+ DT chỉ sự vật: con ngơi, lông mày, + ĐT chỉ hoạt động: ngó, liếc

+ TT chỉ tính chất: lờ đờ, tinh anh

? Do hiện tợng nhiều nghĩa, một từ có thể

nhiều trờng từ vựng khác nhau không?

Cho ví dụ

- Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiềutrờng từ vựng khác nhau

- Ví dụ: Từ lành

+ Trờng từ vựng chỉ tính cách con ngời,

cùng trờng với: hiền, hiền hậu, ác

+ Trờng từ vựng chỉ tính chất sự việc,

cùng trờng với: nguyên vẹn, mẻ, vỡ,

rách

+ Trờng từ vựng chỉ tính chất món ăn,

cùng trờng với: bổ, bổ dỡng, độc

? Tác dụng của cách chuyển trờng từ vựng

trong thơ văn và trong cuộc sống hằng

ngày? Cho ví dụ

- GV yêu cầu học sinh đọc VD trong SGK

tăng sức gợi cảm Phân biệt tr ờng từ vựng với cấp độ khái

quát của nghĩa từ ngữ.

? Trờng từ vựng và cấp độ khái quát của

nghĩa từ ngữ khác nhau ở điểm nào? Cho

+ Bộ phận của cây: thân, rễ, cành

+ Hình dáng của cây: cao, thấp, to, bé -> Các từ cành và thấp khác nhau về từ

vựng “ngời ruột thịt” trong văn bản

“Trong lòng mẹ”

- Các từ thuộc trờng từ vựng “ngời ruột

thịt” trong văn bản là: thầy, mẹ, em, cô,

cháu, mợ, em bé, anh em, con, bà họ, cậu.

- GV gợi ý: Trớc hết phải tìm hiểu nghĩa

của từng từ trong mỗi tập hợp từ để tìm nét

nghĩa chung đó làm tên trờng từ vựng cho

mỗi tập hợp từ

- GV gọi Hs lên bảng làm

2.BT2/23/SGK: Đặt tên trơng từ vựng chomỗi dãy từ đã cho

- (Học sinh lên bảng làm)a) Phơng tiện đánh bắt thuỷ sản

b) Dụng cụ chứa đựng

.- Các từ: hoài nghi, khinh miệt, ruồng

rẫy, thơng yêu, kính mến, rắp tâm- thuộc

trờng từ vựng Tình cảm, thái độ.

4 BT4/23/SGK:

- GV nêu yêu cầu của BT

- GV hớng dẫn:

+ Chú ý đọc kĩ điều lu ý ở trong dấu

ngoặc đơn của đề bài

+ Cần hiểu nghĩa của từ thính

- Trờng khứu giác: mũi, thơm, điếc, thính.

- Trờng thính giác: tai, nghe, điếc, thính,

rõ.

- GV gợi ý:

+Trớc hết phải tìm hiểu nghĩa của các từ

+ Các từ trên đều là từ nhiều nghĩa Có thể

lấy nghĩa gốc và mỗi nghĩa chuyển của

+ Trờng “dụng cụ đánh bắt cá, chim”

(cùng trờng với: nơm, chài, vó, bẫy)

+ Trờng “phơng án vây bắt” (trong các

tập hợp từ: sa lới mật thám, rơi vào lới

phục kích; cùng trờng với: bẫy, phơng án,

kế hoạch)

- Từ lạnh:

+ Trờng “nhiệt độ” (cùng trờng với: mát,

ấm, nóng )

+ Trờng thái độ, tình cảm (cùng trờng với:

lạnh lùng, ấm áp, vui vẻ cởi mở )

+ Trờng “màu sắc” (cùng trờng với: ấm,

- Các từ chiến trờng, vũ khí, chiến sĩ vốn

dĩ thuộc lĩnh vực quân sự - trờng từ vựng

quân sự Trong đoạn thơ của Bác Hồ, các

từ này đợc chuyễn nghĩa, dùng để nói về

lình vực nông nghiệp, thuộc trờng từ

a) Bộ phận của ngời: đầu, cổ, thân

b) Giới của ngời: nam, nữ, đàn ông,

c) Tuổi tác của ngời: già, trẻ, trung niên

d) Quan hệ họ hàng thân tộc: nội, ngoại, chú, dì,

e) Quan hệ xã hội của ngời: thân, sơ, chiến hữu,

f) Chức vụ của ngời: tổng thống, thủ trởng, giám đốc, hiệu trởng,

g) Hình dáng của ngời: cao, thấp, gầy, béo,

h) Hoạt động của ngời: đi, chạy, nói, cời,

i) Phẩm chất trí tuệ của ngời: thông minh, sáng suốt, ngu, đần,

j) Đặc điển về tâm lí, tính cách của ngời: nóng nảy, điềm đạm, vị tha, hiếu

thắng,

k) Đặc điểm về thể chất của ngời: cờng tráng, khoẻ mạnh, ốm yếu,

l) Bệnh tật của ngời: cảm, cúm, ung th, ho lao,

- Năng lực giao tiếp.

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản ?

? Tính thống nhất về chủ đề của văn bản thể hiện ở những phơng diện nào?

2 Bài mới:

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I Bố cục của văn bản

? Hãy cho biết nhiệm vụ của từng phần

trong văn bản ? - P1: Giới thiệu ông Chu Văn An- P2: Kể công lao, uy tín và tính cách của

ông

- P3: Niềm thơng tiếc của mọi ngời khi

ông mất

? Phân tích mối quan hệ giữa các phần

trong văn bản - Phần đầu (MB) giới thiệu nhânvật; nhânvật sẽ đợc làm rõ ở phần hai (TB) và tôn

cao, nhấn mạnh thêm ở phần ba (KB)

- GV: Các phần luôn gắn bó chặt chẽ với

nhau, phần trớc làm tiền đề cho phần sau,

còn phần sau là sự tiếp nối phần trớc

Các phần đều tập trung làm rõ cho chủ

đề của văn bản là Ngời thầy đạo cao đức

trọng.

Từ việc phân tích ở trên, hãy cho biết một

cách khái quát:

? Bố cục của văn bản gồm mấy phần?

Nhiệm vụ của từng phần là gì?

chủ đề của văn bản.

2 Ghi nhớ

II Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản

- GV yêu cầu học sinh đọc kĩ mục II trong

SGK và trả lời các câu hỏi:

? Phần thân bài Tôi đi học của Thanh Tịnh

- Liên tởng đối lập: Những suy nghĩ tronghồi ức và hiện tại

? Hãy chỉ ra diễn biến của tâm trạng cậu

bé Hồng trong phần thân bài? * Diễn biến tân trạng:- Đ1: Tình cảm và thái độ:

? Khi tả ngời, tả vật, phong cảnh, em sẽ

lần lợt miêu rả theo trình tự nào?

- Tả phong cảnh: đi từ khái quát đến cụthể; xa- gần; chung - riêng; trên cao - dớithấp; màu sắc đờng nét, ánh sáng, âmthanh

? Chỉ ra cách sắp xếp các sự việc trong văn

bản “Ngời thầy đạo cao đức trọng ”

- Học trò theo học đông, nhiều ngời đỗ

đạt, tài giỏi, vua vời ra dạy cho thái tử;

- Biết can ngăn vua tránh điều xấu;

- Can gián không đợc, từ quan về làng;

- Học trò đều giữ lễ với ông và ông cũng

nghiêm khắc với học trò

? Từ các bài tập trên và bằng những hiểu

biết của mình, hãy cho biết cách sắp xếp

nội dung phần thân bài của văn bản ?

P1: Việc sắp xếp nội dung phần thân bài

tuỳ thuộc vào những yếu tố nào?

P2: Các ý trong phần thân bài thờng đợc

sắp xếp theo những trình tự nào?

- Tuỳ thuộc vào những yếu tố, nh: kiểuvăn bản, chủ đề, ý đồ giao tiếp của tácgiả

- Đợc sắp xếp theo trình tự không gian,thời gian, theo sự phát triển của sự việchay theo mạch suy luận sao cho phù hợpvới sự triển khai của chủ đề và sự tiếpnhận của ngời đọc

Hoạt động thực hành II Luyện tập

- GV yêu cầu học sinh đọc thầm BT, làm

ra giấy nháp 1.BT1/26/SGK: Phân tích cách trình bàyý trong các đoạn trích

a) Miêu tả cảnh sân chim: theo trình tự từ

xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ trong rangoài, từ gần ra xa

- Đ2+3: Đa dẫn chứng (truyện Hai Bà

Tr-ng và truyện Phù ĐổTr-ng Thiên VơTr-ng) để

chứng minh cho luận điểm đó

- GV nhận xét: Cách trình bày trong ba

đoạn trích đều phù hợp với từng kiểu văn

bản, tạo điều kiện để ngời đọc có thể nhận

- GV gợi ý: Cách sắp xếp trên cha hợp lí

Trớc hết cần phải giải thích nghĩa đen và

nghĩa bóng của câu tục ngữ trớc Từ đó

mới lấy ví dụ để chứng minh Trong các ví

dụ thì nói khái quát về những ngời chịu đi,

chịu học trớc, sau đó mới nói tới các vị

lãnh tụ, rồi nói đến thời kì đổi mới (theo

+ Xác định ba phần của văn bản: MB, TB, KB.

+ Nhận xét về cách trình bày, sắp xếp ý trong phần thân bài của văn bản

Hoạt động bổ sung

- GV yêu cầu HS đọc lai nội dung Ghi nhớ trong SGK

- GV khái quát lại toàn bài

- Học thuộc lòng mục Ghi nhớ/SGK

- Học sinh làm bài tập còn lại

- Chuẩn bị bài tiếp theo

- Năng lực hợp tỏc.

B - Chuẩn bị:

- GV: Tìm đọc tác phẩm Tắt đèn, hớng dẫn học sinh đọc và tóm tắt truyện

- Hs : Đọc và tóm tắt tác phẩm theo sự hớng dẫn của giáo viên

C - Tiến trình Tổ chức các hoạt động dạy và học :

Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong

2 Tác phẩm

? Em hãy nêu suất xứ của đoạn trích Tức

nớc vỡ bờ ? - Đoạn trích Tức nớc vỡ bờ nằm trong ch- ơng 18 của tác phẩm Tắt đèn.

- GV:Tắt đèn lấy đề tài từ một vụ thuế ở

một làng quê đồng bằng Bắc Bộ - ở đây là

thuế thân Chính trong vụ thuế, bộ mặt tàn

ác, bất nhân của chế độ thực dân phong

kiến và tình trạng thống khổ của ngời nông

+ Ngôn ngữ miêu tả của tác giả

+ Ngôn ngữ của các nhân vật trong đối

thoại sao cho đúng cảnh, đúng tình, đúng

ngời

- Gv phân vai đọc: GV đóng vai ngời dẫn

truyện, còn học sinh đợc phân công các vai

trong đoạn trích

- GV hớng dẫn hs giải thích từ khó:

? Văn bản này thuộc thể loại gì? * Thể loại: Tiểu thuyết

? Vậy phơng thức biểu đạt của văn bản này * PTBĐ: TS kết hợp với MT và BC

? Văn bản tự sự này có mấy sự việc chính?

Đó là những sự việc nào?

- Có hai sự việc chính:

+ Chị Dậu ân cần chăm sóc ngời chồng ốm

yếu giữa vụ su thuế

+ Chị Dậu khôn ngoan và can đảm đơng

đầu với bọn tay sai phong kiến, nh: cai lệ,

? Theo em, hình ảnh chị Dậu đợc khắc hoạ

rõ nhất ở sự việc nào? Vì sao em khẳng

định nh thế?

- Hình ảnh chị Dậu đợc khắc hoạ rõ nét

nhất khi chị Dậu đơng đầu với cai lệ và

ng-ời nhà lí trởng

- Vì: khi đơng đầu với áp bức tính cách

ngoan cờng của chị đợc bộc lộ

Trong hoàn cảnh bị áp bức đến cùng cực,

tinh thần phản kháng của chị Dậu mới có

dịp đợc bộc lộ rõ ràng

1 Chị Dậu chăm sóc chồng

- GV: Theo dõi vào phần tóm tắt cốt

truyện trong SGK và nội dung đoạn trích

Tức nớc vỡ bờ và cho biết:

? Chị Dậu chăm sóc anh Dậu trong hoàn

cảnh nào? * Hoàn cảnh chị Dậu chăm sóc chồng:- Giữa vụ su thuế căng thẳng

- Nhà nghèo chị phải bán cả con, cả đàn chó mới đẻ và gánh khoai cuối cùng mới

đủ suất tiền cho anh Dậu - Để cứu anh

Dậu đang ốm yếu, bị đánh đập từ đình về.

- Còn có nguy cơ anh Dậu lại bị bắt nữa vì cha có tiền nộp su cho ngời em ruột đã chết từ năm ngoái

- Lúc này, bà cụ hàng xóm cho bát gạo đểchị nấu cho chồng chị ăn

? Chị Dậu đã chăm sóc ngời chồng nh thế

nào? (Chị Dậu đã có những cử chỉ và lời

nói nào thể hiện sự chăm sóc ngời chồng

ốm yếu của mình?)

- Cháo chín, chị Dậu bắc mang ra giữa

nhà, ngả mâm bát múc ra la liệt Rồi chi

lấy quạt cho chóng nguội.

- Chị Dậu rón rén bng một bát cháo lớn

đến chỗ chồng nằm: Thầy em hãy cố ngồi“

dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột Rồi chị ”

đón lấy cái Tỉu vào ngồi xuống đó nh cố ý

chờ xem chồng chị ăn có ngon miệng hay

không.

? Qua những lời nói và cử chỉ trên của chị

Dậu, em thấy chị Dậu là một ngời nh thế

nào?

* Chị Dậu là một ngời phụ nữ đảm

đang, tính tình hiền dịu, hết lòng yêu thơng chồng.

? Qua sự việc: chị Dậu chỉ có bát cháo gạo

mà bà cụ hàng xóm cho để chăm sóc anh

Dậu lúc ốm yếu, bị hành hạ giữa vụ su

thuế gợi cho em những cảm nghĩ gì về tình

cảm của ngời nông dân nghèo trong xã hội

- Họ sống với nhau thật giàu tình ngời

? Khi kể về chị Dậu chăm sóc chồng giữa

vụ su thuế, tác giả đã dùng biện pháp tơng

phản:

- Hãy chỉ ra phép tơng phảm này?

- Nêu tác dụng của biện pháp đó?

- Tơng phản giữa hình ảnh tần tảo, dịu

hiền; tình cảm gia đình làng xóm ân cần,

ấm áp với không khí căng thẳng đầy đe

doạ của tiếng trống, tiếng tù và thúc thuế ở

đầu làng

- Làm nổi bật hình ảnh túng quẫn của ngời

nông dân nghèo dới ách bóc lột của chế độ

phong kiến tàn nhẫn

Làm nổi bật phẩm chất tốt đẹp của chị

Dậu nh: bình tĩnh, đảm đang, tình nghĩa

- GV: Trong phần thú hai của văn bản Tức

nớc vỡ bờ đã xuất hiện các nhân vật đối

diện với chị Dậu ? Trong đó nổi bật là

- Cai lệ là viên chỉ huy tốp lính lệ ở các

phủ, huyện trong chế độ thực dân nửa

phong kiến Đây là cấp chỉ huy thấp nhất,

thờng đứng đầu mời tên lính ở phủ, huyện

? Trong đoạn trích này cai lệ có vai trò gì?

- Thực chất cai lệ chỉ là tên tay sai đợc

lệnh của tên tay sai chi phủ cho về làng

Đông Xá thúc những ngời thiếu su Vì thế,

hắn có quyền đánh, chửi, trói họ bất cứ lúc

? Trong phần truyện này, cai lệ cùng với

ngời nhà lí trởng kéo đến nhà chị Dậu để

tróc thuế su Dựa vào chú thích (3), em

hiểu thứ thuế su là thứ thuế gì?

- Thứ thuế nộp bằng tiền mà ngời đàn ông

thờng từ 18 đến 60 tuổi (gọi là dân đinh)

hàng năm phải nộp cho xã hội phong kiến

thực dân

? Gia đình chị Dậu buộc phải đóng suất

ngoái Điều đó cho thấy thực trạng xã hội

thời đó nh thế nào?

- Xã hội lúc đó tàn nhẫn, bất công, không

có tình ngời

? Tìm các chi tiết thể hiện thái độ, cử chỉ,

hành động, lời nói của cai lệ?

- Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng

giọng khàn khàn của ngời hút nhiều xái

cũ: - Thằng kia! Ông tởng mày chết đờm

qua, còn sống đấy à? Nộp tiền su! Mau!

- Cai lệ trợn ngợc hai mắt, hắn quát:

Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?

- Cai lệ vẫn giọng hần hè: - Nếu không có

tiền nộp su cho ông bây giờ, thì ông sẽ dỡ

cả nhà mày đi, chửi mắng thôi à!

- Trớc lời lẽ van xin của chị Dậu, vừa nói

hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu mấy

bịch rồi lại sấn đến để trói anh Dậu.

- Cai lệ tát vào mặt chị Dậu một cái đánh

bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh Dậu.

? Qua các chi tiết trên, em có nhận xét gì

về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật của tác

giả ?

- Tác giả kết hợp các chi tiết điển hình về

thái độ, bộ dạng, lời nói, hành động để

khắc hoạ nhân vật

? Em có nhận gì về bản chất của tên cai lệ? - Tính cách dã thú, hung bạo là bản chất

của cai lệ

- GV: Tính cách dã thú, hung bạo là bản

chất của cai lệ Hắn là tên tay sai chuyên

nghiệp, Hắn sẵn sàng gây tội ác mà không

ghê tay Hắn chỉ biết quát, thét, lẩm nhẩm,

hằm hè, Đây là ngôn ngữ của loài thú

vật Hắn đáp lại những lời van xin, trình

bày của chị Dậu bằng những lời thô tục và

hành động thô bạo, đểu cáng Hắn không

hề có một chút tình ngời, cứ nhằm vào anh

Dậu mà không hề nghĩ anh Dậu đang ốm

nặng

? Qua hình ảnh tên cai lệ, em có thể hiểu

gì về bản chất của xã hội đơng thời?

- Một xã hội đầy rẫy bất công

- Một xã hội có thể gieo tại hoạ xuống

ng-ời dân lơng thiện bất kì lúc nào

- Một xã hội tồn tại trên cơ sở cái lí lẽ và

hành động bạo ngợc

- GV: Cai lệ là hiện thân của trật tự xã hội

thực dân nửa phong kiến Cấp chỉ huy thấp

nhất mà còn nh thế thì bọn quan các cấp

cao hơn còn độc ác, tàn bạo đến đâu

b Nhân vật chị Dậu

? Cai lệ và ngời nhà lí trởng tiến vào với

roi song, tay thớc, dây thừng và những lời

quát mắng, mỉa mai tâm trạng chị Dậu

? Qua những lời van xin ấy ta hiểu tâm

trạng và thái độ của chị Dậu lúc này nh thế

? Theo em, trong những nguyên nhân ấy,

nguyên nhân nào là cơ bản khiến chị phải

nhẫn nhục?

- Thơng chồng

? Trớc những lời van xin trên, cai lệ có

nghe hay không? Cai lệ đã có những hành

động gì?

- Giật phắt cái dây thừng trong tay anh

này và chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu.

? Trớc hành động trên của cai lệ, chị Dậu

đã phản ứng ra sao? - Xám mặt, đặt con xuống, van xin: Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh đợc một

lúc, ông tha cho!

- GV: Chi Dậu xám mặt khi cai lệ chạy

sầm sập đến chỗ anh Dậu, chị vội vàng đặt

con bé xuống đất chạy đến đỡ lấy tay hắn

và tiếp tục van xin: - Cháu van ông, nhà

cháu vừa mới tỉnh đợc một lúc, ông tha

chị Dậu đã liều mạng cự lại.

? Thoạt tiên chị cự lại nh thế nào? (Cự lại

bằng lí hay bằng tình? ) Tìm chi tiết nói * Thoạt đầu chị cự lại bằng lí. Chồng tôi đau ốm, ông không đợc phép

nên điều đó hành hạ.

? Khi tên cai lệ tát vào mặt chị một cái

đánh bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh

Dậu Chị tỏ thái độ nh thế nào?

* Chị thách thức: Mày trói ngay chồng

bà đi, bà cho mày xem!

? Đấu lí cũng không đợc, thách thức cũng

không xong, cuối cùng chị đã làm gì? * Phản kháng đánh lại cai lệ và ngời nhà lí trởng.

? Động cơ phản kháng quyết liệt rất quyết

liệt của chị Dậu nhầm mục đích gì?  Bảo vệ chồng khi tính mạng bị đe doạ.

? Em có nhận xét gì về cách xng hô của

chị với bè lũ tay sai ở trên? - Cách xng hô của chị có thay đổi theo quá trình phản kháng của chị: Ông- cháu

 tôi - ông  mày- bà

? Hành động và lời nói mạnh mẽ, quyết liệt

của chị Dậu giúp em hiểu thêm gì về tính cách

hoạ nhân vật chị Dậu qua đoạn văn này?

? Tác giả đã lựa chọn những chi tiết nh

thế nào để khắc hoạ?

? Qua các chi tiết trên ta thấy phơng thức

biểu đạt nào đã đợc sử dụng?

? Diễn biến tâm lí của chị Dậu đợc phát

triển nh thế nào?

? Chỉ ra phép tơng phản trong hai đoạn

này

? Tác dụng của phép tơng phản này?

- Tơng phản giữa tính cách chị Dậu với

- Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm

- Từ nhũn nhặn -> thiết tha van xin -> cứng cỏi thách thức -> phản kháng quyết liệt

? Nhân vật chị Dậu trong cuộc sống đơng

đầu với áp bức gợi cho em những cảm xúc

động

- Thể hiện chính xác quá trình tâm lí nhân vật

- Có thái độ rõ ràng đối với nhân vật

2 Nội dung:

- Vẻ đẹp tâm hồn của ngời phụ nữ nông dân vừa giàu tình thơng yêu vừa có sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ

- Bản chất của xã hội thực dân phong kiến đơng thời là tàn ác, bất nhân

- Văn bản đã khẳng định một chân lí: ở

đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh

IV Luyện tập

tác phẩm “Tắt đèn”, Ngô Tất Tố đã xui

ng-ời nông dân nổi loạn”

Em nên hiểu nh thế nào về nhận định

này?

(Câu hỏi thảo luận)

- (Học sinh thảo luận trả lời)

- Chế độ phong kiến áp bức bóc lột tàn bạo

không còn chỗ cho ngời lơng thiện nh chị

? Từ đó có thể nhận ra đợc thái độ nào của

nhà văn NTT đối với thực trạng xã hội và

đối với phẩm chất của ngời nông dân trong