ĐÁNH GIÁ độc TÍNH cấp, tác DỤNG của THUỐC TIÊU PHONG THẤP HOÀN HV TRONG điều TRỊ THOÁI hóa cột SỐNG THẮT LƯNG TRÊN lâm SÀNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾHỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM ========== TRẦN TUẤN THÀNH ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CẤP, TÁC DỤNG CỦA THUỐC TIÊU PHONG THẤP HOÀN HV TRONG ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

==========

TRẦN TUẤN THÀNH

ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CẤP, TÁC DỤNG CỦA THUỐC TIÊU PHONG THẤP HOÀN HV TRONG ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA CỘT SỐNG THẮT LƯNG

TRÊN LÂM SÀNG

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC

HÀ NỘI – 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

==========

TRẦN TUẤN THÀNH

ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CẤP, TÁC DỤNG CỦA THUỐC TIÊU PHONG THẤP HOÀN HV TRONG ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA CỘT SỐNG THẮT LƯNG

TRÊN LÂM SÀNG

Chuyên ngành : Y học cổ truyền

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Phạm Thúc Hạnh

HÀ NỘI – 2018

YHHĐ Y học hiện đại

WHO Tổ chức Y tế thế giới World Health Organization

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Tổng quan thoái hóa cột sống thắt lưng theo y học hiện đại 3

1.1.1 Đặc điểm giải phẫu vùng thắt lưng 3

1.1.2 Bệnh lý thoái hóa cột sống thắt lưng 5

1.2 Tổng quan thoái hóa cột sống thắt lưng theo y học cổ truyền 11

1.2.1 Bệnh danh 11

1.2.2 Bệnh nguyên 11

1.2.3 Bệnh cơ 12

1.2.4 Phân thể lâm sàng 12

1.2.5 Phương pháp điều trị Phương pháp dùng thuốc 13

1.3 Tổng quan về bài thuốc sử dụng trong nghiên cứu 14

1.3.1 Thành phần 14

1.3.2 Phân tích bài thuốc Độc hoạt 14

1.3.3 Cơ chế dược lý 17

1.3.4 Công dụng 17

1.3.5 Đối tượng sử dụng 17

1.3.6 Thận trọng 18

1.3.7 Hướng dẫn sử dụng 18

1.3.8 Bảo quản 18

1.3.9 Chú ý 18

1.3.10 Đóng gói 18

1.3.11 Hạn sử dụng 18

1.4 Các nghiên cứu có liên quan 18

1.4.1 Nghiên cứu trên thế giới 18

1.4.2 Nghiên cứu tại Việt Nam 19

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

2.1 Chất liệu nghiên cứu 20

2.1.1 Thành phần viên hoàn cứng 20

2.1.2 Điện châm 21

2.1.3 Thuốc Mobic 7,5mg 21

2.2.Thời gian và địa điểm nghiên cứu 21

2.2.1 Khảo sát độc tính cấp LD50 21

2.2.2 Đánh giá hiệu quả của Tiêu phong thấp hoàn 21

2.3.Đối tượng nghiên cứu 21

2.3.1 Nghiên cứu thực nghiệm 21

2.3.2 Nghiên cứu lâm sàng 22

2.4 Phương pháp nghiên cứu 23

2.4.1 Nghiên cứu thực nghiệm 23

2.4.2 Nghiên cứu lâm sàng 24

2.4.3 Sơ đồ nghiên cứu 26

2.5 Các chỉ số nghiên cứu 27

2.5.1 Xác định độc tính cấp LD50 27

2.5.2 Đánh giá hiệu quả của Tiêu phong thấp hoàn trên lâm sàng 27

2.6 Công cụ nghiên cứu 30

2.7 Phương pháp xử lý số liệu 31

2.8 Đạo đức nghiên cứu 31

Chương 3: DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32

3.1 Độc tính cấp LD50 32

3.2 Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu 32

3.2.1 Phân bố bệnh nhân theo tuổi 32

3.2.2 Phân bố bệnh nhân theo giới 32

3.2.3 Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp 32

3.2.4 Phân bố theo thời gian mắc bệnh 33

3.2.5 Phân bố theo chỉ số lâm sàng trước điều trị 33

3.2.6 Phân bố theo chức năng sinh hoạt trước điều trị 33

3.2.7 Phân bố theo vị trí mắc bệnh 34

3.2.8 Phân bố theo đường kinh bị bệnh 34

3.2.9 Phân bố theo các phương pháp điều trị đã sử dụng 34

3.3 Kết quả điều trị 35

3.3.1 Sự thay đổi điểm VAS, Schober, Lasègue 35

3.3.2 Sự thay đổi về nghiệm pháp bấm chuông, Néri, Bonnet 35

3.3.3 Sự thay đổi về rối loạn cảm giác, rối loạn vận động, rối loạn phản xạ gân xương 36

3.3.4 Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày 36

3.3.5 Sự thay đổi tổng điểm trung bình trước và sau điều trị 37

3.3.6 Sự thay đổi tổng điểm theo đường kinh trước và sau điều trị 37

3.3.7 Kết quả điều trị chung 37

3.4 Tác dụng không mong muốn 38

3.4.1 Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng 38

3.4.2 Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng 38

Chương 4: DỰ KIẾN BÀN LUẬN 40

4.1 Bàn luận về độc tính cấp của Tiêu phong thấp hoàn 40

4.2 Bàn luận về đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu 40

4.3 Bàn luận về hiệu quả điều trị của Tiêu phong thấp hoàn trên bệnh nhân thoái hóa cột sống thắt lưng 40

DỰ KIẾN KẾT LUẬN 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Thành phần thuốc Tiêu phong thấp hoàn 14

Bảng 2.1 Thành phần viên Tiêu phong thấp hoàn 20

Bảng 2.2 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền 22

Bảng 2.3 Mức điểm theo VAS, Lasègue, Schober, ODI, điểm đau Valleix 29

Bảng 2.4 Mức điểm theo dấu hiệu co cơ, Bonnet, RLCG, RLVĐ 29

Bảng 2.5 Phân loại kết quả điều trị 30

Bảng 3.1 Tuổi trung bình 32

Bảng 3.2 Phân bố theo giới về giới 32

Bảng 3.3 Phân bố theo nghề nghiệp 32

Bảng 3.4 Phân bố theo thời gian mắc bệnh 33

Bảng 3.5 Các chỉ số lâm sàng trước điều trị 33

Bảng 3.6 Chức năng sinh hoạt hàng ngày trước điều trị 33

Bảng 3.7 So sánh vị trí mắc bệnh 34

Bảng 3.8 So sánh đường kinh bị bệnh 34

Bảng 3.9 So sánh phương pháp điều trị đã sử dụng 34

Bảng 3.10 So sánh số điểm về VAS, Schober, Lasègue trước sau điều trị 35

Bảng 3.11 So sánh số điểm bấm chuông, Néri, Bonnet trước sau điều trị 35

Bảng 3.12 So sánh số điểm triệu chứng rối loạn cảm giác, rối loạn vận động, rối loạn phản xạ trước sau điều trị 36

Bảng 3.13 Mức độ sinh hoạt trước sau điều trị 36

Bảng 3.14 So sánh tổng điểm trung bình trước và sau điều trị 37

Bảng 3.15 So sánh tổng điểm theo đường kinh trước và sau điều trị 37

Bảng 3.16 Kết quả điều trị chung sau điều trị 37

Bảng 3.17 Đánh giá tác dụng không mong muốn trên lâm sàng 38

Bảng 3.18 Các chỉ số công thức máu trước và sau điều trị 38

Bảng 3.19 Các chỉ số sinh hóa máu trước và sau điều trị 39

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thoái hóa cột sống thắt lưng (Spondylosis hoặc Oteoarthritis of lumbarspine) là bệnh lý cột sống mạn tính gây đau, hạn chế vận động, biến dạng cộtsống thắt lưng mà không có biểu hiện viêm [7],[32] Tổn thương cơ bản củabệnh là tình trạng thoái hóa sụn khớp và đĩa đệm cột sống phối hợp với nhữngthay đổi ở phần xương dưới sụn và màng hoạt dịch [3],[7] Bệnh do nhiềunguyên nhân gây nên nhưng chủ yếu là sự lão hóa của tế bào tổ chức dưới sựthúc đầy của các yếu tố cơ học, di truyền, nội tiết, chuyển hóa, … dẫn đến quátrình này nhanh hơn và nặng thêm [7],[27]

Nghiên cứu phân tích tổng hợp (2015) công bố trên tạp chí Lancet vềtình trạng tàn tật của 188 quốc gia, khảo sát trên 301 bệnh lý khác nhau trongthời gian từ năm 1990 – 2013, cho thấy các bệnh lý liên quan đến thắt lưnghông rất phổ biến và là nguyên nhân hàng đầu gây ra tàn tật [43] Theo nghiêncứu COPCORD (2014) tại Mỹ HCTLH chiếm từ 1,8% đến 11,3% dân sốnước này [45] Kết quả phân tích tổng hợp dựa trên 28 nghiên cứu từMedline, LILACS, EMBASE (2015) cho thấy có 19,6% người Mỹ ở nhómtuổi 20 – 59 có bệnh lý vùng thắt lưng hông [38] Tại Việt Nam, nghiên cứucủa Hồ Phạm Thục Lan công bố năm 2016 có 44% người tham gia nghiêncứu đã từng có ít nhất 1 lần đau thắt lưng hông [18] Theo Trần Ngọc Ân, có11,4% bệnh nhân điều trị tại khoa Cơ Xương Khớp bệnh viện Bạch Mai trong

10 năm (1991¬2000) là do HCTLH, đứng thứ hai sau viêm khớp dạng thấp vàtác giả ước tính 17 % người trên 60 tuổi có các vấn đề liên quan đến cột sốngthắt lưng [1],[4]

Y học hiện đại (YHHĐ) có rất nhiều phương pháp điều trị trong đó chủyếu vẫn là can thiệp nội khoa (thuốc chống viêm non-steroid, giãn cơ và cácphương pháp vật lý trị liệu) hoặc can thiệp ngoại khoa đối với những trường

hợp nặng [40] Tuy nhiên các phương pháp trên chưa đem lại hiệu quả tối ưu

và lâu dài cho bệnh nhân [42],[48] Bệnh danh của thoái hóa cột sống theo yhọc cổ truyền là: yêu thống, yêu cước thống, tọa cốt phong, các phươngpháp điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc đem lại hiệu quả điều trị cao, đãđược chứng minh bằng nhiều nghiên cứu khoa học [17] Trong những năm gầnđây việc nghiên cứu các bài thuốc mới, dạng bào chế mới của các thuốc có nguồngốc tự nhiên ngày càng được quan tâm Những sản phẩm mới này cũng đã chứngminh được tác dụng trong điều trị hỗ trợ và nâng cao thể trạng cho bệnh nhân.Chính vì vậy chúng tôi quyết định làm nghiên cứu và sản xuất viên

“Tiêu phong thấp nang” ứng dụng điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng trênlâm sàng với hai mục tiêu sau:

1 Khảo sát độc tính cấp của Tiêu phong thấp hoàn trên thực nghiệm

2 Đánh giá tác dụng điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng và tác dụng không mong muốn của thuốc trên lâm sàng.

Chương 1TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tổng quan thoái hóa cột sống thắt lưng theo y học hiện đại

1.1.1 Đặc điểm giải phẫu vùng thắt lưng

1.1.1.1 Cột sống thắt lưng

Cột sống thắt lưng gồm 5 đốt sống thắt lưng từ L1 đến L5, 5 đốt sốngcùng dính với nhau thành một khối (S1 đến S5), 4 đĩa đệm (L1-L2, L2-L3, L3-L4,

L4- L5) và 2 đĩa đệm chuyển tiếp (D12-L1, L5-S1), dây chằng, cơ cạnh sống.Đây là nơi chịu tải 80% trọng lượng cơ thể, và có tầm hoạt động rộng theomọi hướng Để đảm bảo chức năng nâng đỡ, giữ cho cơ thể ở tư thế đứngthẳng, cột sống thắt lưng hơi cong về phía trước [31] Do chức năng vận độngbản lề của cột sống thắt lưng, nhất là ở các đốt cuối L4, L5 nên vùng nàythường phát sinh các bệnh lý liên quan đến yếu tố cơ học, thoái hóa [9],[14]

1.1.1.2 Cấu tạo đĩa đệm – khớp liên cuống

Đĩa đệm nằm trong khoang gian đốt, là một cấu trúc không xương kếtnối hai thân đốt Chiều cao của đĩa đệm thắt lưng khoảng 9mm, phía trướccao hơn phía sau (chiều cao đĩa đệm L5-S1 bằng 2/3 chiều cao đĩa đêm L4-L5).Đĩa đệm có 3 thành phần: nhân nhầy, vòng sợi, các bản trong suốt trên vàdưới [31] Nhân nhầy được cấu tạo bởi một lưới liên kết trong chứa một chất

cơ bản nhày lỏng Nhân nhày chứa nhiều nước, tỷ lệ nước giảm dần theo tuổi[44]

Khớp liên cuống tạo thành hai trụ cột sau của cột sống Khớp liên cuống

là những khớp thực thụ gồm: bao khớp sụn khớp và bao hoạt dịch; mỏm khớptrên nằm ở bờ trên của lá sống, viền sụn mặt khớp nằm ở giữa phía sau, mỏmkhớp nằm ở bờ dưới cung sống, viền sụn mặt khớp ở phía trước và hai bên,bao khớp cấu tạo bằng những sợi đàn hồi [31] Khi giảm chiều cao khoang

gian đốt sẽ dẫn tới hiện tượng dịch chuyển diện khớp và bao khớp phải chịumột lực căng mạnh [44].

Hình 1.1 Đốt sống thắt lưng và đĩa đệm [16]

1.1.1.3 Đặc điểm lỗ liên đốt

Lỗ tiếp hợp được giới hạn ở phía trước bởi 1/2 của hai thân đốt sống kếcận và đĩa đệm, cạnh trên và dưới là các cuống cung đốt sống, cạnh sau là cácdiện khớp của các khớp nhỏ đốt sống Trong lỗ liên đốt có dây thần kinh sốngchạy qua Khi đĩa đệm bị lồi hoặc thoát vị về phía bên sẽ làm hẹp lỗ liên đốtchèn ép thần kinh sống gây đau [31]

Riêng lỗ liên đốt thắt lưng cùng nhỏ hơn do đó những biến đổi ở diệnkhớp do thoái hóa và tư thế của khớp đốt sống dễ gây hẹp lỗ liên đốt, gây đau

rễ thần kinh [22],[29],[31]

1.1.1.4 Phân bố thần kinh cột sống

Xuất phát từ tuỷ sống: các rễ thần kinh L5 và dây S1, các rễ thần kinh L4,

và các rễ đám rối S1, S2, S3 ra qua khe các đốt cột sống thắt lưng - cùng này.Các rễ nhỏ nhập lại thành dây thần kinh hông to ở gốc nó có đường kínhkhoảng 1cm, là dây thần kinh to và dài nhất trong cơ thể con người Dây thầnkinh hông to (TKHT) đi qua khung chậu xuống mông, chạy dọc theo mặt sauđùi, tới khoeo chân phân thành 2 nhánh:

- Thần kinh chày (thần kinh hông khoeo trong) chứa các sợi thuộc rễ S1,tới mắt cá trong, chui xuống gan bàn chân và kết thúc ở ngón chân út

- Thần kinh mác (thần kinh hông khoeo ngoài) chứa các sợi thuộc rễ L5,

đi xuống mu chân, kết thúc ở ngón chân cái [31]

Hình 1.2 Thần kinh cột sống thắt lưng [16]

1.1.2 Bệnh lý thoái hóa cột sống thắt lưng

1.1.2.1 Định nghĩa

Thoái hóa cột sống thắt lưng (Spondylosis hoặc Oteoarthritis of lumbarspine) là bệnh lý cột sống mạn tính gây đau, hạn chế vận động, biến dạng cộtsống thắt lưng mà không có biểu hiện viêm [7],[32] Tổn thương cơ bản của

bệnh là tình trạng thoái hóa sụn khớp và đĩa đệm cột sống phối hợp với nhữngthay đổi ở phần xương dưới sụn và màng hoạt dịch [3], [7].

1.1.2.2 Nguyên nhân

Bệnh do nhiều nguyên nhân gây nên nhưng chủ yếu là sự lão hóa của tếbào tổ chức dưới sự thúc đầy của các yếu tố cơ học, di truyền, nội tiết, chuyểnhóa, … dẫn đến quá trình này nhanh hơn và nặng thêm [7],[27]

Sự lão hóa: theo độ tuổi các tế bào sụn giảm và rối loạn khả năng tổng

hợp các chất tạo nên sợi collagen và mucopolysaccharid dẫn đến chất lượngsụn sẽ kém dần nhất là tính đàn hồi và chịu lực, hơn nữa tế bào sụn ở ngườitrưởng thành không có khả năng sinh sản và tái tạo [7]

Yếu tố cơ giới: là yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình thoái hóa tăng

nhanh Yếu tố cơ giới thể hiện bằng sự tăng bất thường lực nén trên một đơn

vị diện tích của mặt khớp và đĩa đệm [7]

Các yếu tố khác [7]:

- Di truyền: cơ địa già sớm

- Nội tiết: mãn kinh, đái tháo đường, loãng xương do nội tiết

- Chuyển hóa: bệnh gout, bệnh da sạm màu nâu, … [2],[22]

1.1.2.3 Triệu chứng lâm sàng

Đặc điểm lâm sàng của thoái hóa cột sống thắt lưng gồm ba thể lâm sàngchính là: đau lưng cấp, đau lưng mạn tính và đau thần kinh tọa

- Đau lưng cấp: thường gặp ở lứa tuổi 30-40 Đau xuất hiện sau một

động tác mạnh, quá mức, đột ngột, trái tư thế Đau tăng khi hắt hơi, rặn, thayđổi tư thế, đặc biệt là khi có phồng đĩa đệm gây chèn ép dây thần kinh tọahoặc gây ép rễ thần kinh

- Đau lưng mạn: hay gặp ở người trên 40 tuổi Đau âm ỉ, đau dọc xuốngchân và đùi, đau tăng khi vận động, thay đổi thời tiết Đặc biệt là đau gây hạnchế vận động (khó quay, cúi ) Chụp Xquang cột sống thường thấy dấu hiệumọc gai xương đốt sống, xơ xương dưới sụn, có các ổ khuyết xương dưới sụn

Triệu chứng cơ năng:

Bệnh nhân thường đau lưng lan dọc xuống chi dưới một hay hai bên, đau âm

ỉ hay dữ dội, có thể kèm theo dị cảm (tê nóng, đau như dao đâm, cảm giác kiến bòbên chi đau) Đau lan theo đường đi của dây TKHT theo 2 kiểu: rễ hông khoeongoài L5: đau từ mông – mặt ngoài đùi – mặt ngoài bắp chân, xuống bờ ngoài bànchân, lưng bàn chân và ngón cái Rễ hông khoeo trong S1: đau từ mông – mặt sauđùi – mặt sau cẳng chân – gót, lòng bàn chân và ngón út [2],[22]

Tính chất đau: đau thường liên tục đôi khi có cơn bộc phát, nhưng cũng

có thể giảm hay biến mất khi nằm Cường độ đau rất thay đổi từ âm ỉ cho tớiđau dữ dội không chịu được Có khi đau tăng lên khi ho, hắt hơi thậm chí khirặn đại tiểu tiện Bệnh thường khởi phát từ từ, đau mạn tính tái phát nhiều lần,lần sau đau tăng lên kéo dài mà không thấy biểu hiện thoái lui Đau nửa đêm

về sáng, thay đổi thời tiết đau tăng là đau của thoái hóa [2],[22]

Triệu chứng thực thể [12],[30]:

Hội chứng cột sống:

Các cơ cạnh sống có phản ứng co cứng bên đau Điểm đau cột sống: khikhám ấn trên mỏm gai các đốt sống bệnh nhân sẽ thấy đau chói ở các trên đốtsống bị bệnh

Biến dạng cột sống do tư thế chống đau: biểu hiện là thay đổi độ cong sinh lý cột sống thắt lưng và lệch vẹo cột sống

- Tư thế trước – sau: mất hoặc đảo ngược đường cong sinh lý

- Tư thế chống đau thẳng: vẹo chống đau về phía bên đau

- Tư thế chống đau chéo: vẹo chống đau về bên lành

Khoảng cách ngón tay – đất: thường khoảng cách có giá trị lớn hơn 10 –

15 cm thì có giá trị chẩn đoán

Nghiêm pháp Schober: người bình thường ở tuổi thanh niên có chỉ sốSchober khoảng từ 14/10 – 15/10 cm Schober dương tính khi < 14/10 cm

Xoay và nghiêng cột sống: dùng thước đo độ xoay và nghiêng, bìnhthường cột sống nghiêng được 29o – 31o về hai bên và xoay được từ 30o – 320.Dấu hiệu chuông bấm: ấn vào ngang gai sống L4 - L5 hoặc L5 - S1 sẽ gâyđau lan dọc theo đường đi dây TKHT tương ứng.

Hội chứng rễ:

Các nghiệm pháp phát hiện tổn thương rễ và dây thần kinh

- Nghiệm pháp Lasègue: bệnh nhân nằm ngửa, chân duỗi thẳng, thầythuốc từ từ nâng gót chân bệnh nhân lên khỏi giường đến mức nào đó xuấthiện đau dọc theo đường đi của dây thần kinh hông to thì dừng lại tính góc tạothành giữa đùi và mặt giường Bình thường góc nâng là 900, nghiệm phápLasègue dương tính khi góc nâng (chân - mặt giường) < 700

+ Nghiệm pháp Néri: bệnh nhân đứng thẳng, từ từ cúi xuống để hai ngóntay trỏ chạm đất Nghiệm pháp Néri dương tính khi xuất hiện đau dọc theodây thần kinh hông to, chân đau co gối lại

- Nghiệm pháp Bonnet: bệnh nhân nằm ngửa, gập gối về phía bụng vàxoay khớp háng vào trong khi bệnh nhân đau là dấu hiệu Bonnet dương tính

- Nghiệm pháp gây đau bằng cách ấn vào các điểm trên đường đi của dâythần kinh hông to (thống điểm Valleix) Nghiệm pháp dương tính khi bệnhnhân có cảm giác đau

Điểm Valleix: Valleix 1: chính giữa ụ ngồi và mấu chuyển

Valleix 2: chính giữa nếp lằn mông Valleix 3: chính giữamặt sau đùi

Valleix 4: chính giữa cẳng chân sau (Valleix dương tính khi có ít nhất một điểm đau)

Rối loạn cảm giác

Tổn thương rễ L5: giảm cảm giác mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳngchân, mu chân, ngón chân (còn gọi đau TKHT kiểu L5)

Tổn thương rễ S1: giảm cảm giác mặt sau đùi, mặt sau cẳng chân, bờngoài bàn chân (còn gọi đau TKHT kiểu S1)

Rối loạn phản xạ: kiểm tra chức năng phản xạ của các rễ thần kinh Rối loạn thần kinh thực vật - dinh dưỡng: kiểm tra chức năng điều hoà

nhiệt độ, tình trạng tiết mồ hôi và vận mạch, dinh dưỡng của các vùng đượcchi phối bởi dây thần kinh hông to

1.1.2.4 Triệu chứng cận lâm sàng

Chụp X-Quang cột sống thắt lưng thẳng, nghiêng [35]

- Gai xương ở thân đốt sống, mặt khớp đốt sống, lỗ gian đốt sống…

- Hẹp khoang gian đốt sống

- Đặc xương dưới sụn, phì đại mấu bán nguyệt…

Chụp cắt lớp vi tính (CT-Scaner) và chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sốngthắt lưng giúp phát hiện các tổn thương xương, khớp, đĩa đệm, tủy, phầnmềm, …[20],[47]

Điện cơ đồ: giúp chẩn đoán định khu tổn thương và tiến triển một số cơ

do dây thần kinh hông to chi phối [13]

1.1.2.5 Chẩn đoán xác định

Dựa vào các triệu chứng cơ năng và thực thể [2],[9],[12]:

- Triệu chứng cơ năng: đau dọc theo đường đi của dây thần kinh hông to

- Triệu chứng thực thể: hội chứng cột sống , hội chứng rễ thần kinh

- Phim X-Quang có hình ảnh thoái hóa cột sống thắt lưng: gai xươngthân đốt sống, đặc xương dưới sụn, hẹp khe khớp [10],[29],[35]

1.1.2.6 Chẩn đoán phân biệt

Viêm khớp cùng chậu [10],[29]:

Ấn khớp cùng chậu bệnh nhân đau

Chụp X-Quang khung chậu: khớp cùng chậu mờ và biến dạng

Viêm cơ thắt lưng chậu (viêm cơ đáy chậu) [10],[29]:

Bệnh nhân có tư thế nằm co, không duỗi thẳng chân được, kèm theo có hội chứng nhiễm trùng

CT – Scanner hình ảnh mờ bờ ngoài cơ đáy chậu

Điều trị theo triệu chứng (thuốc chống viêm, giảm đau, giãn cơ…) kết hợp với các thuốc chống thoái hóa tác dụng chậm

Nên phối hợp các biện pháp điều trị nội khoa, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng Trường hợp có chèn ép rễ có thể chỉ định ngoại khoa

Điều trị cụ thể [10],[29]:

Điều trị nội khoa:

- Giảm đau: Aspirine, chống viêm non-steroide

- Giãn cơ: Mydocalm, coltramyl, myonal…

- An thần: seduxen, xanax

- Vitamin 3B liều cao,

- Vật lý trị liệu: tác động cơ học bằng cách kéo giãn cột sống thắt lưng,thể dục trị liệu, hồng ngoại, sóng ngắn, đắp sáp nến,

Điều trị ngoại khoa:

Chỉ định khi kết hợp thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống gây đau thần kinhtọa kéo dài, hoặc có hẹp ống sống với các dấu hiệu thần kinh tiến triển nặngảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống mà các biện pháp điều trị nội khoa khôngkết quả [48]

1.2 Tổng quan thoái hóa cột sống thắt lưng theo y học cổ truyền

1.2.2 Bệnh nguyên

Do ngoại nhân [19],[33]:

Thường do phong, hàn, thấp thừa lúc tấu lý sơ hở xâm phạm vào haikinh túc thái dương bàng quang và túc thiếu dương đởm; hoặc do khí trệhuyết ứ ở hai kinh trên làm cản trở sự vận hành của kinh khí mà gây nên đau(thông thì bất thống, thống thì bất thông)

Do nội thương [19],[33]:

Do tuổi cao, chính khí suy yếu mà dẫn đến chức năng của các tạng, nhất

là hai tạng can và thận rối loạn làm ảnh hưởng đến sự tuần hành của khíhuyết, kinh khí bị trở trệ gây ra đau

Do bất nội ngoại nhân [19],[33]:

Do lao động quá sức, sau khi mang vác vật nặng, bị đánh, bị ngã… huyết

bị ứ lại, ảnh hưởng đến các kinh mạch, lạc mạch ở vùng lưng dẫn đến khí vàhuyết không vận hành được, huyết bị ngưng trệ mà gây ra đau

1.2.3 Bệnh cơ

Dinh vệ của con người, dinh cùng huyết hành trong mạch, vệ cùng khíhành ngoài mạch, dinh huyết tuần hoàn trong người không nghỉ, năm mươivòng thì lặp lại, âm dương có tương quan với nhau như một cái vòng khôngdứt đoạn Dinh là tinh của thủy cốc, điều hòa ở ngũ tạng tưới khắp lục phủ

Vệ khí là tinh của thủy cốc đi ngoài mạch, ở trong da ở giữa các thớ thịt, đểtrong ngoài, trên dưới lục phủ ngũ tạng đều được nuôi dưỡng bởi tinh khí củathủy cốc, ở người lao động mệt nhọc, làm việc tại nơi ẩm thấp thì hàn thấp ởngoài xâm phạm vào cơ thể lưu lại ở khoảng giữa mạch lạc với bì phu hoặc ởlại ngũ tạng, thì sự vận hành của dinh vệ ứ trệ, khí huyết không lưu thông thì

sinh chứng tý [19],[25],[26].

1.2.4 Phân thể lâm sàng

1.2.4.1 Đau dây thần kinh hông to do lạnh – Hàn tý hay thống tý Triệu chứng lâm sàng [8],[24],[26]:

- Tại chỗ: đau sau khi nhiễm lạnh, đau từ thắt lưng hoặc từ mông lan

xuống chân, đi lại khó khăn, đau tăng khi lạnh, chườm ấm dễ chịu, thường cóđiểm đau khu trú, chưa có teo cơ

- Toàn thân: sợ gió, sợ lạnh, tay chân lạnh, chân bên bị bệnh lạnh hơn

bên lành, tiểu tiện trong, đại tiện bình thường, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch phùhoặc phù khẩn

Pháp điều trị: khu phong tán hàn trừ thấp, thông kinh hoạt lạc.

1.2.4.2 Đau dây thần kinh hông to do thoái hóa cột sống thắt lưng – can thận

hư kèm phong hàn thấp

Triệu chứng lâm sàng [8],[24],[26]:

- Tại chỗ: đau vùng thắt lưng lan xuống chân theo đường đi của dây thần

kinh hông to Đau có cảm giác tê bì, nặng nề, teo cơ, bệnh kéo dài, dễ tái phát

- Toàn thân: ăn kém, ngủ ít, tiểu tiện trong, chất lưỡi nhợt bệu, rêu lưỡi

trắng dày và nhớt, mạch nhu hoãn hoặc trầm nhược

Pháp điều trị: khu phong tán hàn trừ thấp, hoạt huyết, bổ can thận.

1.2.4.3 Đau dây thần kinh hông to do viêm nhiễm – Thấp nhiệt

Triệu chứng lâm sàng: đau có cảm giác nóng rát, đau nhức như kim

châm, chân đau nóng hơn so với bên lành, chất lưỡi hồng hoặc đỏ, rêu lưỡi

vàng mỏng hoặc dày, mạch sác [8],[24],[26].

Pháp điều trị: thanh nhiệt trừ thấp, hành khí hoạt huyết.

1.2.4.4 Đau dây thần kinh hông to do sang chấn – Huyết ứ

Triệu chứng lâm sàng: đau dữ dội tại một điểm, đột ngột lan xuống

chân, chất lưỡi đỏ tím, có điểm ứ huyết, rêu lưỡi trắng hoặc vàng, mạch sáp

[8],[24],[26].

Pháp điều trị: hành khí hoạt huyết khứ ứ, thông kinh hoạt lạc.

1.2.5 Phương pháp điều trị Phương pháp dùng thuốc

Thể bệnh Bài thuốc cổ phương thường dùng

Phong hàn “Can khương thương truật linh phụ thang”Phong thấp nhiệt “Ý dĩ thang kết hợp Nhị diệu thang”

Phong hàn thấp kết hợp can thận

hư

“Độc hoạt tang ký sinh thang”

Phương pháp không dùng thuốc

Châm cứu: điện châm, thủy châm, nhĩ châm, cứu,… Xoa bóp bấm huyệt,tác động cột sống,

1.3 Tổng quan về bài thuốc sử dụng trong nghiên cứu

1.3.1 Thành phần

Bảng 1.1 Thành phần thuốc Tiêu phong thấp hoàn

lượng

Tiêu chuẩn

Đạt tiêu chuẩn theo dược điển Việt Nam IV

2 Đẳng sâm Codonopsis javanica (Blume) Hook f. 40mg

5 Thục địa Rehmannia glutinosa (Geartn.) Libosch 30mg

6 Thiên niên kiện Homalomena occulta (Lour.) Schott 40mg

8 Tang kí sinh Loranthus parasilicus (L.) Merr. 50mg

9 Dây đau xương Tinospora sinensis (Lour.) Merr. 50mg

10 Kê huyết đằng Sargentodoxa cuneata (Oliv.) Rehd.et Wils 40mg

11 Xuyên khung Coioselinum univitiatum Turcz. 30mg

Phụ liệu vừa đủ 1 viên hoàn cứng: gelatin, titanium dioxide, sunsetyellow (FD & Yellow No 6), alllura red (FD & Red No 40), Briliant BlueFCF (FD & C Blue No 1), sodium lauryl sulfate, furified water

1.3.2 Phân tích bài thuốc Độc hoạt (chủ dược) [5]:

Bộ phận dùng: rễ được phơi sấy khô.

Tình vị, quy kinh: vị cay, ngọt, hơi đắng, tính ấm, quy kinh can thận Tác dụng: khu phong hàn, trừ thấp giảm đau, chữa các chứng đau lưng,

chân tay tê mỏi làm chủ dược

Tang ký sinh (chủ dược) [6]:

Bộ phận dùng: toàn cây được thu hái quanh năm, phới sấy khô trước khi

sử dụng

Tính vị quy kinh: vị đắng, tính bình, quy kinh can thận.

Tác dụng: trừ phong thấp mạnh gân xương Công dụng chữa các chứng

đau lưng mỏi gối, phong thấp, gân xương nhức mỏi làm chủ dược

Ngưu tất (thần dược):

Bộ phận dùng: rễ và thường được thu hoạch từ tháng 1 đến tháng 4

hàng năm Thuốc có thể dùng sống hoặc sao tẩm với rượu, muối

Tính vị quy kinh: vị đắng chua, tính bình, quy kinh can thận.

Tác dụng: hành khí hoạt huyết, tán ứ, giải biểu trừ phong thấp lợi thủy

giúp làm tăng tác dụng của Tang ký sinh và Độc hoạt nên có tác dụng làm

thần Đỗ trọng (thần dược) [5]:

Bộ phận dùng: vỏ thân cây trên 10 năm tuổi.

Tính vị quy kinh: vị ngọt, cay, tính ấm, quy kinh can thận

Tác dụng: mạnh gân xương, dưỡng huyết chữa chứng đau lưng mỏi gối,

di tinh, các chứng bệnh do phong thấp Vị thuốc vừa có tác dụng chữa đaulưng mỏi gối lại bổ huyết nên có tác dụng hỗ trợ Tang ký sinh và Độc hoạt trừphong thấp có tác dụng làm thần

Dây đau xương (thần dược) [5]:

Bộ phận dùng: thân và lá, được thu hái quanh năm.

Tính vị quy kinh: vị đắng tính mát.

Tác dụng: mạnh gân cốt, trừ phong thấp điều trị các chứng đau mỏi chân

tay tê dại hỗ trợ tác dụng cho chủ dược nên làm thần dược

Đương quy (thần dược) [5]:

Bộ phận dùng: rễ cây đương quy đủ 3 tuổi sẽ được thu hoạch vào mùa

thu sau đó được phơi sấy khô

Tính vị quy kinh: vị cay ngọt, hơi đắng, tính ấm, quy kinh can, thận Tác dụng: bổ huyết, hoạt huyết, thông kinh dưỡng cân chữa các chứng

đau lưng, cơ thể gầy yếu Vị thuốc có tác dụng bổ huyết hoạt huyết nên có tác

dụng hỗ trợ chủ dược bởi huyết hư thì sinh phong, huyết hành phong tất diệt.

Xuyên khung (thần dược) [6]:

Bộ phận dùng: rễ được phơi, sấy khô.

Tính vị quy kinh: vị đắng, tính mát, quy kinh tâm, can.

Tác dụng: bổ huyết hoạt huyết, tiêu sưng, giảm đau, thanh tâm, trừ

phiền có tác dụng điều trị triệu chứng nên làm tá – sứ

Đảng sâm (tá – sứ) [5]:

Bộ phận dùng: rễ cây được thu hái vào mùa thu hoặc đông.

Tính vị quy kinh: vị ngọt, tính bình, quy kinh tỳ vị.

Tác dụng: kiện tỳ vị, ích khí, sinh tân, chỉ khát công dụng điều trị đau

lưng đau khớp, mệt mỏi suy nhược thần kinh giúp hỗ trợ điều trị triệu chứngnâng cao thể trạng làm tá – sứ

Thục địa (tá – sứ) [5]:

Bộ phận dùng: rễ cây địa hoàng được thu hoạch chế Sinh địa sau đó lại

được chế biến thêm 1 lần nữa để làm ra Thục địa

Tính vị quy kinh: vị ngọt thơm, tính ấm, quy kinh tâm can thận.

Tác dụng: tư âm, dưỡng huyết, bổ thận điều trị chứng âm hư, huyết

thiếu giúp hỗ trợ điều trị vào gốc bệnh làm tá – sứ

Thiên niên kiện (tá – sứ) [6]:

Bộ phận dùng: thân, rễ cây thiên niên kiện.

Tính vị quy kinh: vị đắng, cay, thơm, tính ấm, quy kinh can thận.

Tác dụng: trừ phong thấp, mạnh gân xương dùng để điều trị chứng

xương khớp đau nhức giúp bổ trợ tác dụng điều trị của chủ dược làm tá – sứ

Tục đoạn (tá – sứ) [6]:

Bộ phận dùng: rễ cây được phơi, sấy khô.

Tính vị quy kinh: vị đắng, cay, tính ôn, quy kinh can thận.

Tác dụng: hành huyết chữa chứng đau nhức xương khớp có công dụng

làm tá – sứ

1.3.3 Cơ chế dược lý

Các vị thuốc trong bài có tác dụng theo y học hiện đại được phân làm 2nhóm chính: giảm đau, chống viêm, tăng cường lưu thông máu

Giảm đau, chống viêm: các vị thuốc có tác dụng giảm đau chống viêm

bao gồm Độc hoạt, Tang ký sinh, Ngưu tất, Đỗ trọng, Đương quy các vị thuốcnày đã được chứng minh có những chất cụ thể gây tác động chống viêm trên

thực nghiệm hoặc trên lâm sàng [5],[6].

Tăng cường lưu thông máu: Dây đau xương, Xuyên khung, Đan sâm,

Đảng sâm, Tục đoạn đã được nghiên cứu chứng minh có tác dụng giãn mạch,

tăng cường lưu thông máu nên làm giảm đau [5],[6].

1.3.4 Công dụng

Hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống cổ, thoái hóa cột sốngthắt lưng, viêm quanh khớp vai, thoái hóa khớp gối, viêm đa khớp dạng thấp,đau vai gáy, đau cổ vai tay, viêm quanh khớp vai, đau nhức xương khớp, cácchứng tê bì chân tay, đau lưng, đau thần kinh tọa, viêm khớp mạn tính

1.3.5 Đối tượng sử dụng

Bệnh nhân thoái hóa cột sống thắt lưng

1.3.6 Thận trọng

Phụ nữ có thai không nên dùng

1.4 Các nghiên cứu có liên quan

1.4.1 Nghiên cứu trên thế giới

Zhang Y và cộng sự (1994) tiến hành điện châm điều trị đau thắt lưng

mà trong công thức có sử dụng huyệt giáp tích thắt lưng cho kết quả khỏi và

đỡ là 98,3% [49]

Chu Lợi (2005), sử dụng điện châm kinh bàng quang, kinh đởm kết hợp

bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh thang điều trị 43 bệnh nhân thần kinh tọa, tỷ

lệ có hiệu quả là 97,44% [39]

Tarasenko Lidiya (2003) điều trị hội chứng đau thắt lưng hông do thoái

hóa cột sống bằng điện mãng châm kết quả tỷ lệ đỡ và khỏi 100% [33]

1.4.2 Nghiên cứu tại Việt Nam

Nguyễn Thị Thu Hương (2003) với phương pháp điện châm đơn thuần trên

40 bệnh nhân nghiên cứu,cho hiệu quả điều trị tốt 66,7%, khá 33,3% [21]

Trương Minh Việt (2001) với phương pháp xoa bóp bấm huyệt điều trị

trên 65 bệnh nhân nghiên cứu cho kết quả tốt 50,8%, khá 30,8%, trung bình16,9% và kém 1,5% [36]

Lương Thị Dung (2008) đánh giá tác dụng của điện châm và xoa bóp bấm

huyệt điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống tỷ lệ khá tốt 88,6% [15]

Trần Thị Kiều Lan (2009) đánh giá tác dụng của điện châm kết hợp

thủy châm trong điều đau thắt lưng do THCS trên 60 bệnh nhân kết quả tốtđạt 80%, khá 16,7% [28]

Phùng Thị Hải Vân, Nguyễn Nhược Kim (2012), đánh giá tác dụng của

điện châm kết hợp bài thuốc “Độc hoạt tang ký sinh” trong điều trị hội chứngthắt lưng hông cho 90 bệnh nhân chia làm 2 nhóm: 45 bệnh nhân nhómnghiên cứu dùng điện châm kết hợp với bài thuốc “Độc hoạt tang ký sinh”, 45

BN nhóm chứng dùng bài Độc hoạt tang ký sinh, so sánh trước và sau điềutrị

Kết quả điều trị mức độ cải thiện mức độ tốt đạt 64,6% ở nhóm nghiêncứu, cao hơn nhóm chứng là 40% (p < 0,05) Các chỉ số mức độ đau theothang điểm VAS, chỉ số Schober, Lasègue và Neri cải thiện tốt hơn sau 4 tuầnđiều trị có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với trước điều trị (p < 0,05)[34]

Lê Thành Xuân (2015), đánh giá tác dụng cải thiện tầm vận động cột

sống thắt lưng của điện trường châm kết hợp bài thuốc “Thân thống trục ứthang” trong điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoát vị đĩa đệm Kết quả:sau 15 ngày điều trị, chỉ số Schober, nghiệm pháp Lassegue, chỉ số gấp cộtsống, chỉ số duỗi cột sống, chỉ số nghiêng cột sống của nhóm nghiên cứu đềutăng có ý nghĩa thống kê so với trước điều trị (p < 0,05) [37]

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Chất liệu nghiên cứu

2.1.1 Thành phần viên hoàn cứng

Viên Tiêu phong thấp hoàn 500 mg thành phần gồm:

Bảng 2.1 Thành phần viên Tiêu phong thấp hoàn

lượng

Tiêu chuẩn

Đạt tiêu chuẩn theo dược điển Việt Nam IV

2 Đẳng sâm Codonopsis javanica (Blume) Hook f. 40mg

5 Thục địa Rehmannia glutinosa (Geartn.) Libosch 30mg

6 Thiên niên kiệnHomalomena occulta (Lour.) Schott 40mg

8 Tang kí sinh Loranthus parasilicus (L.) Merr. 50mg

9 Dây đau xươngTinospora sinensis (Lour.) Merr. 50mg

10Kê huyết đằng Sargentodoxa cuneata (Oliv.) Rehd.et Wils 40mg

11Xuyên khung Coioselinum univitiatum Turcz. 30mg

Phụ liệu vừa đủ 1 viên hoàn cứng: gelatin, titanium dioxide, sunsetyellow (FD & Yellow No 6), alllura red (FD & Red No 40), Briliant BlueFCF (FD & C Blue No 1), sodium lauryl sulfate, furified water

Ngày uống 2 lần, mỗi lần 4 viên, sáng – tối, sau khi ăn 30 phút

2.1.2 Điện châm

2.1.2.1.Huyệt tại chỗ:

Đau theo kinh túc thiếu dương đởm: Giáp tích L4 – L5, L5 – S1 (kỳ huyệt),Thận du (VII.23), Đại trường du (VII.25), Hoàn khiêu (XI.25), Phong thị(XI.31), Dương lăng tuyền (XI.34), Huyền chung (XI.39) bên đau

Đau theo kinh túc thái dương bàng quang: Giáp tích L4 – L5, L5 – S1 (kỳhuyệt), Thận du (VII.23), Đại trường du (VII.25), Trật biên (VII.74), Thừaphù (VII.36), Ân môn (VII.37), Thừa sơn (VII.57), Côn lôn (VII.60) bên đau

2.1.2.2.Huyệt toàn thân:

Can du (VII.18), Thận du (VII.23), Ủy trung (VII.40) hai bên

Liều lượng: sử dụng 1 – 2 viên/ngày khi bệnh nhân đau nhiều (số lượng

viên Mobic được sử dụng cũng được dùng để đánh giá kết quả điều trị)

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.2.1 Khảo sát độc tính cấp LD50

Nghiên cứu được tiến hành trong thời gian từ tháng 4/2018 đến tháng5/2018 tại Viện nghiên cứu – Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam

2.2.2 Đánh giá hiệu quả của Tiêu phong thấp hoàn

Nghiên cứu được tiến hành trong thời gian từ tháng 4/2018 đến tháng10/2018 tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh

2.3 Đối tượng nghiên cứu

2.3.1 Nghiên cứu thực nghiệm

Chuột nhắt trắng Musmuscullus chủng Swiss có trọng lượng từ 18 –22gram do viện Vệ sinh Dịch tễ Trung Ương cung cấp, uống nước tự do

2.3.2 Nghiên cứu lâm sàng

2.3.2.1.Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học hiện đại:

Bệnh nhân từ 30 đến 70 tuổi, không phân biệt giới tính, nghề nghiệp.Bệnh nhân có biểu hiện hội chứng thắt lưng hông [10],[35]:

- Đau lưng có thể lan theo đường đi của dây thần kinh hông to

- Hội chứng cột sống: co cơ cạnh sống; Schober; tay đất; bấm chuông

- Hội chứng rễ: Lasègue; Bonnet; Valleix

- X-quang: hình ảnh thoái hóa cột sống thắt lưng: gai xương thân đốtsống; đặc xương dưới sụn; hẹp khe khớp

Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu, tuân thủ nguyên tắc điều trị

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền [8],[11]:

Bảng 2.2 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền

Đau sau khi nhiễm lạnh, đau từ

thắt lưng hoặc từ mông lan xuống

chân, đi lại khó khăn, đau tăng khi

lạnh, chườm ấm dễ chịu, thường

có điểm đau khu trú, chưa có teo

cơ

Đau vùng thắt lưng lan xuốngchân theo đường đi của dâythần kinh hông to Đau có cảmgiác tê bì, nặng nề, teo cơ,bệnh kéo dài, dễ tái phát

Triệu

chứng

toàn

thân

Sợ gió, sợ lạnh, tay chân lạnh,

chân bên bị bệnh lạnh hơn bên

lành, tiểu tiện trong, đại tiện bình

thường, rêu lưỡi trắng mỏng,

mạch phù hoặc phù khẩn

Ăn kém, ngủ ít, tiểu tiện trong,chất lưỡi nhợt bệu, rêu lưỡitrắng dày và nhớt, mạch nhuhoãn hoặc trầm nhược

2.3.2.2.Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân

Tiêu chuẩn loại trừ ban đầu:

Bệnh nhân có kèm theo bệnh nhiễm trùng, nhiễm độc toàn thân, bệnh đáitháo đường kháng trị,

Các bệnh nhân viêm cột sống dính khớp, lao cột sống, ung thư nguyênphát, thứ phát, chấn thương gãy đốt sống

Bệnh nhân suy gan, suy thận, phụ nữ có thai và cho con bú Bệnh nhân

có vấn đề về tâm thần

Bệnh nhân suy giảm miễn dịch HIV/AIDS

Bệnh nhân đang sử dụng corticoid hoặc các thuốc ức chế miễn dịch kháctrước khi tham gia nghiên cứu

Tiêu chuẩn loại trừ trong quá trình điều trị:

Bệnh nhân bỏ thuốc quá 03 ngày liên tiếp vì nguyên nhân bất kỳ Bệnhnhân không tuân thủ điều trị

Bệnh nhân xin rút khỏi nghiên cứu

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Nghiên cứu thực nghiệm

2.4.1.1.Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp Litchfield-Wilcoxon

2.4.1.2.Cỡ mẫu

Chuột nhắt trắng Musmuscullus chủng Swiss gồm 100 con, chia làm 10

lô, mỗi lô 10 con

2.4.1.3.Các bước tiến hành

Bước 1 Chuột được cho ăn vào 16 giờ ngày hôm trước.

Bước 2 Tám giờ sáng ngày hôm sau cho uống thuốc “Tiêu phong thấp

hoàn” bằng kim đầu tù với các liều khác nhau từ liều cao nhất không gây chếtchuột (gây chết 0% chuột) (g/kg) đến liều thấp nhất gây chết 100% chuột,

trong cùng một thể tích là 0,25 ml dung dịch thuốc/10g trọng lượng cơ thểchuột, 3 lần trong 24 giờ, chuột được cho ăn sau khi uống thuốc lần cuối.

Bước 3 Theo dõi tình trạng chung của chuột, quá trình diễn biến bắt đầu

có dấu hiệu nhiễm độc (nôn, co giật, kích động, bài tiết…) và số lượng chuộtchết trong suốt 7 ngày và tỉ lệ chết trong vòng 72 giờ sau khi uống thuốc

Bước 4 Tất cả chuột chết được mổ để đánh giá tổn thương đại thể Từ

đó xây dựng đồ thị tuyến tính để xác định LD50 của thuốc thử

Bước 5 Tiếp tục theo dõi tình trạng của chuột đến hết ngày thứ 7 sau khi

uống thuốc “Tiêu phong thấp hoàn”

2.4.2 Nghiên cứu lâm sàng

2.4.2.1.Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng mở, so sánh trước sau điều trị, cónhóm chứng

2.4.2.2.Cỡ mẫu

Cỡ mẫu nghiên cứu là 60 bệnh nhân thoái hóa cột sống thắt lưng theotiêu chuẩn (mục 2.2.2), lấy mẫu theo phương pháp thuận tiện Bệnh nhânđược phân thành 2 nhóm:

- Nhóm nghiên cứu (n=30): bệnh nhân được tiến hành điều trị bằng:

2.4.2.3.Các bước tiến hành

Bước 1 Bệnh nhân được chẩn đoán xác định thoái hóa cột sống thắt

lưng điều trị tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh sẽ được tư vấn về phương pháp điều trị.Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu sẽ được tiến hành làm các bước tiếptheo

Bước 2 Bệnh nhân được khám đánh chỉ số mức độ đau theo thang điểm

VAS, độ giãn cột sống thắt lưng theo Schober, nghiệm pháp Lasègue, thangđiểm Oswestry disability, điểm đau Valleix, dấu hiệu co cơ cạnh sống, dấuhiện Bonnet, dấu hiệu Néri, rối loạn vận động, rối loạn cảm giác thời điểmtrước điều trị (D0) Làm xét nghiệm đánh giá chức năng gan: AST, ALT, chứcnăng thận: ure, creatinin, công thức máu: hồng cầu, bạch cầu, huyết sắc tố,hematocrit, tiểu cầu thời điểm trước điều trị (D0)

Bước 3 Bệnh nhân đầy đủ các tiêu chuẩn (mục 2.2.2) sẽ được phân vào

hai nhóm và tiến hành điều trị như sau:

- Nhóm nghiên cứu (n=30): bệnh nhân được tiến hành điều trị bằng:

Bước 4 Bệnh nhân được khám đánh chỉ số mức độ đau theo thang điểm

VAS, độ giãn cột sống thắt lưng theo Schober, nghiệm pháp Lasègue, thangđiểm Oswestry disability, điểm đau Valleix, dấu hiệu co cơ cạnh sống, dấu

Bệnh nhân đủ tiêu chuẩn tham gia nghiên cứu (n = 60)

Khám đánh giá chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng trước điều trị (D0)

Nhóm nghiên cứu

Điện châm

Nhóm chứng Điện châm

Uống “Tiêu phong

Bước 5 Thu thập và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 19.0.

Bước 6 Viết báo cáo tổng kết đề tài.

2.4.3 Sơ đồ nghiên cứu