Báo cáo Ngành Thép (Steel Industry Report) Vietnamese Version

Ngành thép có lịch sử phát triển lâu đời, nhưng việc khai thép chỉ mới bắt đầu kỷ nguyên vàng từ thời kỳ công nghiệp thập kỷ 80s. Qua mỗi giai đoạn, để ngành thép có thể tăng trưởng cần phải có động lực từ các yếu tố vĩ mô cũng như sự hậu thuẫn của ngành công nghiệp thế giới. Bài viết này sẽ đánh giá các tác động cũng như triển vọng của ngành thép trong giai đoạn 2018 trở đi. The steel industry has a long history of development, but steel mining has just begun the golden era from the industrial era of the 80s. Through each phase, for the steel industry to grow, it is necessary to have motivation from the macro factors as well as the support of the world industry. This article will assess the impacts and prospects of the steel industry in 2018 onwards.

NỘI DUNG BÁO CÁO

I TÌM HIỂU VỀ NGÀNH THÉP 3

A LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH THÉP 4

B CÁC KHU VỰC SẢN XUẤT THÉP 4

C THÉP THÀNH PHẨM PHỔ BIẾN 5

D CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT THÉP 7

E GIÁ TRỊ CỦA NGÀNH SẢN XUẤT THÉP: 10

F GIAO THƯƠNG NGÀNH THÉP 11

II THỊ TRƯỜNG THÉP VIỆT NAM 13

A NHU CẦU THÉP VIỆT NAM: 14

1 BẤT ĐỘNG SẢN: 14

2 XÂY DỰNG 15

3 SẢN XUẤT Ô TÔ TRONG NƯỚC 16

B NGUỒN CUNG THÉP NỘI ĐỊA 17

1 THỊ PHẦN CÁC DOANH NGHIỆP 17

2 CHI PHÍ ĐẦU VÀO 18

3 TÌNH HÌNH XUẤT NHẬP KHẨU THÉP 19

III THỊ TRƯỜNG THÉP QUỐC TẾ 21

A NGUỒN CUNG THÉP THẾ GIỚI 22

1 TRUNG QUỐC 24

2 NHẬT BẢN 26

3 HÀN QUỐC 28

4 ĐÀI LOAN 30

4 ÂN ĐỘ 32

B NHU CẦU THÉP THẾ GIỚI 34

1 NHU CẦU TIÊU THỤ THÉP Ở CÁC NGÀNH: 35

2 CÁC TÁC ĐỘNG VĨ MÔ 39

3 CHÊNH LỆCH CUNG CẦU 42

IV ĐÁNH GIÁ TRIỂN VỌNG 43

1 ĐÁNH GIÁ NGÀNH THÉP 2017 – 2018 44

2 TRIỂNG VỌNG NGÀNH THÉP 2018 - 2020 44

I TÌM HIỂU VỀ

NGÀNH THÉP

A LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH THÉP

Ngành thép có lịch sử phát triển lâu đời, nhưng việc khai thép chỉ mới bắt đầu kỷ nguyên vàng từ thời

kỳ công nghiệp thập kỷ 80s

Qua mỗi giai đoạn, để ngành thép có thể tăng trưởng cần phải có động lực từ các yếu tố vĩ mô cũng

như sự hậu thuẫn của ngành công nghiệp thế giới

Nguồn: FPTS, VSA, WorldSteel

B CÁC KHU VỰC SẢN XUẤT THÉP

Từng là các nước đi đầu về sản xuất thép, tuy nhiên Mỹ, Đức và Nga lại tụt lùi lại so với các nước đang phát triển do sự già hóa của ngành công nghiệp và tổn thương sau những khủng hoảng của nền công nghiệp – tài chính: Như cuộc đại khủng hoảng 1929 hay cuộc suy thoái tài chính năm

2008 Chính những vấn đề này đã làm giảm đi đáng kể tốc độ phát triển của ngành thép của các cường quốc này và tạo cơ hội cho châu Á nổi lên như mội ông lớn mới trong ngành sản xuất thép Trung Quốc, là ví dụ điển hình, đã định hình lại ngành thép thế giới và đứng lên dẫn đầu trong cuộc cạnh tranh phân phối thép

 Thép ống, thép hộp

 Tôn mạ KL & SPM

 Thép cán nguội (CRC) / Thép cán nóng (HRC)

D CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT THÉP

Trên thế giới đang sử dụng hai công nghệ làm thép phổ biến đó là lò EAF và lò BOF Tới thời điểm hiện tại, lò EAF đang dần thay thế lò BOF vì hiệu suất sử dụng và mức độ ảnh hưởng tới môi trường thấp hơn so với công nghệ lò BOF

 Lò EAF (Electric Arc Furnace): Lò điện hồ quang

 Lò BOF (Basic Oxygen Furnace): Lò thổi (Hiện gần như đã bị thay thế do công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nguyên vật liệu và tạp chất cao)

Dây chuyền sản xuất thép của hai lò cũng khác nhau rất nhiều ở đầu vào mặc dù đều cho ra cùng một thành phẩm

 Xét về cơ cấu chi phí, lò BOF sử dụng rất nhiều nguyên liệu đầu vào bao gồm quặng sắt, than cốc, thép phế, khí ga và điện Trong khi đó, công nghệ EAF sử dụng đến 56% chi phí là thép phế, 28% điện còn lại là các chi phí khác

Nguồn sản xuất quặng sắt:

Than cốc:

Thép phế

Điện

Lò EAF tiêu thụ điện năng rất lớn (25% tổng chi phí đầu vào)

E GIÁ TRỊ CỦA NGÀNH SẢN XUẤT THÉP:

 Theo công đoạn:

Do công đoạn ché biến quặng sắt chỉ đem lại giá trị rất thấp, nên hầu như các nước đều cố gắng đảm nhiệm công việc chế tạo ra thép thành phẩm Giai đoạn luyện gang tạo ra nhiều giá trị nhất trong chuỗi, nên là được coi là một công đoạn thiết yếu đối với những nước tiếp cận và sản xuất thép Các nước từng chỉ thực hiện việc cung cấp tài nguyên làm sắt như Trung Quốc, Ấn Độ hay Đông Nam

Á từ những năm 2000 trở đi do chuyển dịch từ khai thác và chế biến quặng sang chế tạo thép thành phẩm mà đã trở nên lớn mạnh vằ bắt kịp vào chuỗi giá trị của thế giới

 Theo khu vực:

F GIAO THƯƠNG NGÀNH THÉP

Con đường giao thương chính ngành thép:

Theo dữ liệu thống kê, con đường giao thương sắt thép nhiều nhất nằm ở khu vực EU, NAFTA, Trung Quốc và các nước châu Á (chủ yếu ở khối Đông Nam Á và khu vực Nhật Bản – Hàn Quốc) Trong đó, khu vực có thặng dư xuất khẩu thép nhiều nhất là Trung Quốc, Nhật Bản và CIS (Thành viên cũ của Liên Bang Xô Viết) Gần như trao đổi thông thương ở các tuyến đường này đã chiếm đén 60% tổng lượng giao thương sắt thép trên thế giới

Như vậy, việc tự do thương mại giữa các khu vực này có ảnh hưởng rất lớn đến tốc độ phát triển của ngành thép trên thế giới

II THỊ TRƯỜNG

THÉP VIỆT NAM

A NHU CẦU THÉP VIỆT NAM:

Sản lượng thép tiêu thụ Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào ngành xây dựng và hạ tầng cơ sở, trong khi chuỗi cung ứng và dây chuyền sản xuất xe hơi vẫn chưa thực sự phát triển mạnh mẽ

Những loại thép được sử dụng và thu mua ở Việt Nam chủ yếu là thép xây dựng, tôn mạ, thép cán nóng và thép cán nguội trong đó thép xây dựng đã chiếm đến hơn 50% tiêu thụ thép của cả nước

Nguồn: VSA

Do đó, để đánh giá một cách khách quan nhất các cơ hội đầu tư vào thép ở Việt Nam, cần tập trung chú trọng đến hai mảng: bất động sản và xây dựng hạ tầng đô thị Với các thế mạnh của một đất nước đang phát triển, Việt Nam có cánh cửa rộng mở với các doanh nghiệp sản xuất thép nội địa

1 BẤT ĐỘNG SẢN:

Nguồn cung bất động sản, theo CBRE, đã có dấu hiệu chững lại ở các phân khúc, trừ phân khúc cao cấp vẫn tăng khá do các dự án của Vingroup được đưa vào triển khai, điển hình như tòa nhà cao

nhất Việt Nam Landmark 81 Việc nhà nước ban hành các chính sách thắt chắt tín dụng cho vay bất động sản đã phần nào làm ảnh hưởng tới nguồn cung tại các phân khúc

Tuy nhiên nhìn chung thị trường vẫn giữ tốc độ ổn định và dàn trải ở các khu vực mới xung quanh các công trình giao thông được chính phủ đầu tư xây dựng như khu vực vùng ven TPHCM, khu vực xung quanh các tuyển Metro như cao tốc Cát Linh – Hà Đông, tuyến Metro, mạng lưới Metro 8 tuyến thuộc quy hoạch của TPHCM, sân bay Long Thành,…

2 XÂY DỰNG

Tỷ lệ đô thị hóa cả nước cũng đạt khoảng 37,5% (tăng 0,9% so với năm 2016); đạt xấp xỉ cận dưới của các chỉ tiêu theo Nghị quyết Đại hội đảng toàn quốc lần thứ XII (từ 38-40%) Hiện cả nước có

813 đô thị, tăng 11 đô thị so với năm 2016

Cùng đó, tỷ lệ phủ kín quy hoạch chung xây dựng đô thị đạt 100%, quy hoạch phân khu đạt khoảng 77% (tăng 2%), quy hoạch chi tiết đạt khoảng 38% (tăng 3%) và quy hoạch xây dựng nông thôn đạt 99,4% - tăng 0,4

Báo cáo của Bộ Xây dựng cho thấy, hiện diện tích bình quân nhà ở toàn quốc đạt khoảng 23,4 m2 sàn/người, tăng 0,6m2 sàn/người Đáng chú ý, trong năm 2017, cả nước đã hoàn thành thêm

khoảng 0,19 trie ̣u m2 nhà ở xã ho ̣i tại khu vực đô thị, đưa tổng diện tích nhà ở xã hội khu vực đô thị đạt khoảng 3,49 triệu m2 Các chương trình nhà ở xã hội được nhiều địa phương tích cực triển khai

Phần trăm số dân đô thị (trên tổng số dân Việt Nam) 1960 -2017 (WB, 2018)

Với những điểm sáng đã đạt được trong năm 2017, năm 2018 ngành xây dựng có thể sẽ tăng trưởng chậm lại , thiên về xu hướng xây dựng và bổ sung hạ tầng cơ sở còn thiếu Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng thép vẫn sẽ được hỗ trợ mạnh mẽ ở mảng kinh tế này và được duy trì ở mức ổn định trong năm 2018

3 SẢN XUẤT Ô TÔ TRONG NƯỚC

Báo cáo từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy, quý I và quý II năm nay, sản lượng ô tô lắp ráp trong nước có tăng nhẹ so với cùng kỳ năm 2017 Cụ thể , số lượng xe nhập khẩu nguyên chiếc đạt 2.350 chiếc, tăng 37% so với tháng trước Tính đến hết tháng 03/2018, doanh số bán hàng xe láp ráp trong nước tăng 8% trong khi xe nhập khẩu giảm 48% so với cùng kỳ năm

2017 Mức tăng này tuy không thể nói là ấn tượng tuy nhiên là một phần hỗ trợ cho nhu cầu sắt thép trong nước với triển vọng mới đến từ các hãng xe nội địa – tham vọng mới như Vinfast của tập đoàn Vingroup

Cần lưu ý rằng thị trường ô tô ở Việt Nam tuy mới chỉ ở mức tiềm năng nhưng đã bị bão hòa về lượng

xe tiêu dùng trên thu nhập đầu người

B NGUỒN CUNG THÉP NỘI ĐỊA

1 THỊ PHẦN CÁC DOANH NGHIỆP

Thị phần cung cấp thép hiện tại trong nước được nắm giữ chủ yếu bởi 5- 7 tập đoàn theo

mô hình độc quyền tập đoàn (Oligopoly), hình thành chuỗi giá trị với sản phẩm giống nhau nhưng

sử dụng sức mạnh thương hiệu và kiểm soát các đầu mối phân phối để tạo rào cản cạnh tranh với những doanh nghiệp mới muốn tham gia Ở Việt Nam, tại tất cả các mảng sản phẩm của thép, Hòa Phát đang dẫn vị thế đi đầu vối lượng thị phần luôn luôn lớn hơn 25% Doanh nghiệp được hưởng

ưu đãi rất lớn từ chính phủ vưới những dự án nhà máy gang thép có công suất lớn và sản lượng dồi dào như tại nhà máy Dung Quất

Thị phần theo thứ tự: Thép xây dựng, ống thép & tôm mạ (Nguồn: VSA)

Bên cạnh đó, sở dĩ các doanh nghiệp nội Việt Nam có thể cạnh tranh được với lượng thép nhập khẩu mạnh mẽ từ thị trường Trung Quốc cũng do rào cản về thuế bảo hộ được chính phủ xây dựng với mục tiêu bảo vệ sự phát triển của ngành thép nội địa trước mối đe dọa từ nguồn cung thép giá rẻ tại thị trường xuất khẩu thép hàng đầu thế giới như Trung Quốc

Ở Việt Nam hiện tại, các doanh nghiệp ngoại có thị phần đáng kể trong nước chỉ chủ yếu đến từ Nhật Bản và Hàn Quốc là Posco E&C, Vinakyoel và SeAh VN

2 CHI PHÍ ĐẦU VÀO

Giá đầu vào sản xuất thép trong ba tháng đầu năm có đồng loạt tăng nhẹ ở các phân khúc sau một năm 2017 biến động mạnh Tuy nhiên đến cuối tháng 3 năm nay đà tăng đã chững lại và giá

đã trở nên bình ổn và giảm nhẹ

Tuy nhiên, giá của những loại nguyên liệu này luôn cho thấy sự biến động lớn do phản ánh

do là chỉ số tương lai phụ thuộc nhiều vào tình trạng thiếu hụt tạm thời hoặc tình trạng dư thừa trên thị trường Như trong giai đoạn năm 2017 vừa rồi, sự hưng phấn sau khi Trung Quốc giảm sản lượng khai thác than cốc và quặng sắt nhằm ổn định tình hình ô nhiễm môi trường trong nước đã đẩy giá nguyên liệu đầu vào tăng đáng kể Các hoạt động đầu cơ giá cũng như việc tích trữ trước hàng tồn kho cho vụ đông đã khiến cho thị trường có dấu hiệu thiếu hụt tạm thời Bước sang năm

2018, các tin tức có vẻ trầm lắng trở lại khi các thị trường cung cấp quặng và than cốc khác như Brazil, Nga và Úc vẫn tiếp tục tăng trưởng trong sản lượng khai thác quặng và than cốc đã bù đắp cho sự thiếu hụt ngắn hạn của thị trường

Dự kiến trong thời gian tới, khu vực Rio, Brazil sẽ tiếp tục khai thác mạnh mẽ trữ lượng quặng trong nước, đồng thời cố gắng cắt giảm chi phí khai thác trên mỗi tấn quặng bằng cách sử dụng công nghệ xử lý quặng hiện đại hơn Tuy nhiên điều này chưa thể đồng nghĩa với việc giá bán

sẽ giảm trong thời gian tới, tuy nhiên sản lượng sẽ tốt hơn cũng như chất lượng quặng được cải thiện, giúp có thêm nhiều sản phẩm thép chất lượng và đẩy mạnh giá bán ở đầu ra

3 TÌNH HÌNH XUẤT NHẬP KHẨU THÉP

Tình hình nhập khẩu thép trong nước có xu hướng giảm về khối lượng trong 2 năm trở lại đây mặc

dù giá bán vẫn tiếp tục tăng (chủ yếu tăng theo giá trị thị trường) Khối lượng thép nhập từ thị trường Trung Quốc tiếp tục đi xuống mặc dù các nhà sản xuất thép của Trung Quốc vẫn đẩy mạnh việc cung cấp thép nhưng lại chỉ chủ yếu tập trung vào phân phối tại nội địa do xuất hiện thiếu hụt nguồn cung sau khi cắt giảm và cơ cấu lại các nhà máy thép trong nước

Ở các thị trường khác, do thuế tự vệ áp lên hai mặt hàng chủ đạo là phôi thép (thuế 21.3%) và thép dài (thuế 13.9%) đã giúp các doanh nghiệp trong nước dễ thở hơn trước áp lực phát triển sản xuất thép ở các khu vực lân cận

Điểm sáng là tình hình thép xuất khẩu diễn biến tích cực hơn rất nhiều khi cả khối lượng và giá trị thép xuất khẩu đều tăng mạnh Đặc biệt giá trị đó đột biến vào giữa năm 2017, sau khi Mỹ bắt đầu thực hiện các chính sách áp thuế lên thép của Trung Quốc Điều này đã khiến thép Việt Nam được

mở cửa rộng rãi hơn với các thị trường của Mỹ thay vì tập trung vào mảng Đông Nam Á và thị trường nội địa - vốn đã bị bão hòa bởi lượng thép nhập về từ Trung Quốc

Nguồn: VSA 2018

Tuy nhiên, vẫn phải đặc biệt lưu ý về các vụ kiện chống bán phá giá của các nước trong khối ASEAN

và chấu Á đối với Việt Nam khi lần lượt Thái Lan, Canada, Indonesia đồng loạt thực hiện áp thuế lên các mặt hàng thép Việt

Đặc biệt mới gần đây, bộ Thương mại của Mỹ đã ra quyết định áp thuế lên đến 250% với các sản phẩm thép bị nghi là “có xuất xứ từ Trung Quốc” và đã chống lại lệnh chống bán phá giá & chống trợ cấp của Mỹ

Những nghi vấn này có thể đúng khi nhìn vào yếu tố xuất khẩu thép của nước ta đã tăng mạnh từ nửa cuối năm 2017 Trong đó, nhìn vào các số liệu sản xuất trong nước, hầu hết các doanh nghiệp đều có thị trường tiêu thụ trong nội địa, chỉ rất ít thị phần được bán ra nước ngoài và trong nửa cuối năm 2017, sản xuất thép trong nước cũng không có đột biến gì quá đặc biệt

III THỊ TRƯỜNG

THÉP QUỐC TẾ

A NGUỒN CUNG THÉP THẾ GIỚI

CÁC NHÀ SẢN XUẤT THÉP LỚN NHẤT THẾ GIỚI:

Ngành thép thế giới có mức độ tập trung lớn , chủ yếu tập trung đến 50% sản lượng sản xuất ở Trung Quốc Các nước xếp sau lần lượt là: Khối EU, Nhật Bản, Ấn Độ ,Mỹ, … Như vậy, các tác động của ngành thép không thể vắng mặt Trung Quốc, với quyền kiểm soát đến 50% lượng thép sản xuất của thế giới, việc dư thừa hoặc thâm hụt sẽ là một vấn đề lớn cho thị trường thép toàn cầu

Sản xuất thép đã liên tục tăng trong thập kỷ qua, với những gián đoạn ở giai đoạn khủng hoảng kinh

tế thế giới 2008, chững lại ở giai đoạn 2014, 2015 khi Trung Quốc vấp phải nguy cơ vỡ nợ nền kinh

tế và việc sản xuất thép trên thế giới do đó cũng bị giảm sút đáng kể

Dựa vào biểu đồ lượng sản xuất dưới đây, chúng ta có thể phổ quát được ảnh hưởng của các quốc giá đến ngành thép qua các giai đoạn:

Sản lượng sản xuất thép Trung Quốc 1996 -2017

Sản lượng sản xuất thép Bắc Mỹ 1996 -2017

Sản lượng sản xuất thép Châu Âu 1996 -2017

Để liên hệ với những biến động và các quyết định đầu tư về thép trong nước, chúng ta sẽ tập trung phân tích 4 thị trường có ảnh hưởng lớn nhất tới nguồn cung thép nội địa của Việt Nam

1 TRUNG QUỐC

Trung Quốc nổi lên như một thế lực mới trong ngành thép thế giới sau những cải cách lớn ở thế kỷ XXI Việc chuyển hóa một đất nước nông nghiệp lạc hậu trở thành một cường quốc công nghiệp thế giới đã làm nhu cầu sử dụng thép cũng như nhu cầu sản xuất thép tại Trung Quốc bắt đầu tăng vọt Việc chính phủ khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng triệt để tài nguyên chưa khai thác đã tạo nên một làn sóng sản xuất thép rất lớn tại Trung Quốc, từ các làng nghề cho đến các tập đoàn thép

Cho tới thời điểm hiện tại, hai thị trường nhập khẩu nhiều thép nhất từ Trung Quốc bất ngờ thay lại chính là Việt Nam và Hàn Quốc Các nước châu Á còn lại cũng đóng góp lớn vào tỷ trọng xuất khẩu của Trung Quốc về thép

Gần như 80% thị trường xuất khẩu thép của Trung Quốc đã gói gọn tại các nước Châu Á, trong khi chỉ tầm 20% được xuất khẩu sang các nước ngoài khu vực

Tuy nhiên thì trong 3 tháng đầu năm, khối lượng xuất khẩu đã giảm mạnh tại 2 thị trường lớn nhất của Trung Quốc là Việt Nam và Hàn Quốc Cả hai đều có mức giảm tới 40% khối lượng và 20% giá trị bất chấp sản lượng trong nước vẫn tăng trưởng khá Tuy đây là một con số khá nặng nề đối với ngành thép Trung Quốc nhưng lại là một tín hiệu đáng ăn mừng đối với doanh nghiệp nội địa của Việt Nam cũng như của Hàn Quốc khi họ đang phải gồng mình trước sức ép cạnh tranh của thép giá

rẻ nhập về