Đặc biệt, học sinh sẽ được khám phá những biến thể khác nhau bằng cách vẽ không nhìn giấy, các em sẽ học được tầm quan trọng của đường nét và sẽ hoàn thành nhiều bản vẽ không quan sát rồ
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm
Mĩ thuật là một môn học nghệ thuật hội tụ đầy đủ các yếu tố: Sáng tạo, tưởng tượng, logic, quan sát (thị giác), vận động (thực hành), liên kết, trải nghiệm (làm việc nhóm), thể hiện nội tâm, khả năng sáng tạo của mình
Môn Mĩ thuật ở trường tiểu học trang bị cho học sinh những kiến thức ban đầu, cơ bản nhất góp phần từng bước hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp, biết vận dụng cái đẹp vào cuộc sống sinh hoạt hàng ngày
Với phương pháp dạy học Mĩ thuật mới theo phương pháp Đan Mạch hỗ trợ (SAEPS) Học sinh như được giải phóng khỏi khuôn mẫu, học sinh được “Học mà chơi, chơi mà học”, các em thỏa sức sáng tạo, không bị gò bó, không sợ mình không biết vẽ mà tự do thể hiện sự sáng tạo
Quy trình vẽ biểu cảm là một trong bảy quy trình Mĩ thuật thử nghiệm của
dự án SAEPS Đó là vẽ hình ảnh bằng sự quan sát kết hợp tay và mắt mà không nhìn vào giấy hướng tới hình vẽ mang tính biểu đạt cao Những bức vẽ sẽ rất ấn tượng và đôi khi rất hài hước Mắt của các em nhìn tới đâu thì tay cầm bút vẽ đến đấy Các em cố gắng không nhìn vào giấy và đưa nét liền mạch khi vẽ Học sinh rất thích thú với hoạt động này và tham gia một cách hăng say
Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy một số em còntỏ ra nhút nhát, lo lắng, nghĩ rằng mình vẽ như vậy là chưa giống mẫu, cảm thấy bài vẽ không đúng, không đẹp,… trong quy trình vẽ biểu cảm Vì thế tôi luôn trăn trở, đi
sâu vào tìm hiểu và đưa ra “Một số biện pháp nhằm giúp học sinh tiểu học tự tin hơn với quy trình vẽ biểu cảm” theo phương pháp Mĩ thuật mới.
1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Với quy trình vẽ biểu cảm các em được vẽ mà không cần nhìn vào giấy, hình ảnh đó không cần phải giống mẫu về đường nét lẫn màu sắc mà quan trọng là cảm xúc của người vẽ
Sáng kiến này nhằm giúp các em tự tin hơn và rèn luyện sự kiên nhẫn khi vẽ không nhìn giấy, mạnh dạn thể hiện hình ảnh theo bàn tay kết hợp sự tập trung quan sát bằng mắt và ghi nhớ từ bộ não
Đồng thời, những biện pháp này sẽ hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng quan sát tập trung, ghi nhớ mẫu và sự phản xạ với đường nét của các em được nâng cao, các em biết làm việc tập trung và tạo nên đường nét biểu cảm
Đặc biệt, học sinh sẽ được khám phá những biến thể khác nhau bằng cách vẽ không nhìn giấy, các em sẽ học được tầm quan trọng của đường nét và sẽ hoàn thành nhiều bản vẽ không quan sát rồi sau đó hoàn thiện với bản vẽ quan sát Qua đó, các
em phát triển tư duy ngôn ngữ, khả năng thuyết trình, nhận xét và đánh giá tác phẩm
Mĩ thuật
Trang 22 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng
2.1.1 Thuận lợi
Từ năm 2014 - 2015 môn Mĩ thuật đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo triển khai phương pháp dạy học mới sử dụng những quy trình dạy học theo phương pháp Đan Mạch
Nhà trường đã quan tâm, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị cho phòng học Mĩ thuật, bổ sung trang trí không gian lớp học, hỗ trợ các vật liệu cần thiết, tạo điều kiện cho giáo viên tham gia tập huấn, chuyên đề, giao lưu học hỏi chuyên môn nghiệp vụ để tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học mới đạt kết quả cao
Chuyên môn đã tạo điều kiện, sắp xếp thời khóa biểu phù hợp với thời gian chủ đề (hai tiết liền nhau) để tăng thêm cảm hứng và sự nối tiếp trong quá trình học tập của các em
Chương trình dạy học Mĩ thuật đã được biên soạn theo định hướng phát triển năng lực nhằm hướng tới mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, kích thích sự tương tác, tư duy sáng tạo, phát triển nhận thức
Bản thân là một giáo viên trẻ, được đào tạo chuyên sâu về môn Mĩ thuật, được tham gia các buổi tập huấn, có nhiều điều kiện để học hỏi, tìm tòi và tiếp thu các phương pháp hay và mới lạ từ đồng nghiệp, cộng với sự gắn bó với các em học sinh
Phụ huynh, học sinh đã hiểu được đây là một môn học nghệ thuật sáng tạo,
vì vậy không ít học sinh, các bậc phụ huynh luôn coi trọng và đầu tư chuẩn bị đầy
đủ dụng cụ, đồ dùng… cho môn học
Mĩ thuật là môn học nghệ thuật vui tươi, nhẹ nhàng, có tính giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cao và là môn học bổ trợ tích cực cho các môn học khác Vì thế các
em đón nhận tiết học một cách nhiệt tình và hào hứng
2.1.2 Khó Khăn
Bên cạnh những thuận lợi như trên thì việc dạy và học môn Mĩ thuật theo
phương pháp Đan Mạch vẫn còn gặp phải một số khó khăn như:
Do quan niệm của một số bậc phụ huynh, thiếu sự quan tâm học tập cho học sinh, còn chưa coi trọng môn học Mĩ thuật Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của học sinh gây cho một số học sinh cảm giác chán nản, không tự tin khi vẽ, khiến cho các em không thích thú với bài học, thể hiện tác phẩm của mình qua loa, đại khái, vì thế không thấy được cái hay, cái đẹp và vận dụng vào cuộc sống hàng ngày
Trang 3Vì đây là phương pháp học mới do đó vẫn còn học sinh chưa hình thành thói quen vẽ biểu cảm, vẫn nhìn giấy trong quá trình vẽ, việc dùng màu để thể hiện cảm xúc chưa rõ
Một số học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn, ở với ông bà, cho nên các
em chưa được chăm lo, chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập như: giấy A4, A3, màu vẽ…; Một số học sinh có hạn chế về môn học, các em thường hay thờ ơ, thiếu hào hứng Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập của các em
Phương tiện, đồ dùng trực quan, vật mẫu cho giáo viên và học sinh bổ sung chưa kịp thời, chủ yếu là tự làm
KẾT QUẢ ĐẦU NĂM HỌC 2017 - 2018
Lớp TSHS được
đánh giá
Tự tin thể hiện, thể hiện được cảm xúc, hoàn thành
bài tại lớp
Vẽ rập khuôn, thiếu tự tin, chưa hoàn thành bài tại lớp
2.2 Một số biện pháp nhằm giúp học sinh tự tin hơn với quy trình vẽ biểu cảm
Căn cứ vào mục tiêu giáo dục đã đề ra cho bậc tiểu học, xác định rõ vai trò
và mục tiêu giáo dục của bộ môn, thông qua thực tế giảng dạy áp dụng phương pháp mới giúp học sinh thực hiện tốt quy trình vẽ biểu cảm trong bộ môn Mĩ thuật tôi đã thực hiện một số biện pháp như sau:
2.2.1 Giúp các em hiểu rõ bản chất của Quy trình Vẽ biểu cảm
Đầu tiên, tôi sẽ gợi ý cho các em cùng nhau thảo luận qua về đối tượng của bài học, học sinh sẽ nhắc lại những hiểu biết của mình về tranh chân dung đã được học ở lớp trước, sau đó các em nói về cách mình hiểu về tranh chân dung tự họa, hoạt động này chỉ là một hoạt động nhắc lại những gì học sinh đã được học để kết
Trang 4nối với đối tượng của chủ đề mới Sau đó chúng tôi cùng thảo luận bàn về sự khác nhau trong cách thể hiện của 2 bức tranh (Ví dụ: Hai bức chân dung hình 4.1, trang
19, SGK - lớp 3) cuối cùng tôi đi đến khái niệm về vẽ biểu cảm
(Hình 4.1, trang 19, SGK - lớp 3)
Vẽ biểu cảm là vẽ không nhìn vào giấy Người vẽ buộc phải quan sát chặt chẽ hình dạng và cạnh của đối tượng vẽ bằng đôi mắt của mình Mục đích của nó không phải là để tạo ra một tác phẩm nghệ thuật giống thực, mà để tăng cường sự kết nối giữa mắt, tay, não
Để minh họa cho khái niệm vừa đưa ra tôi tiến hành một thực hành với đối tượng thực và không quên việc giải thích cặn kẽ về nó, việc giải thích rõ ràng trong hoạt động này là rất quan trọng để học sinh thực sự hiểu bản chất của quy trình
Trong quá trình quan sát giáo viên thực hành, các em sẽ tự mình rút ra những nguyên tắc mà giáo viên đã thực hiện khi vẽ và cuối cùng tôi sẽ chốt lại 3 nguyên tắc mà tôi phải thực hiện khi vẽ biểu cảm:
- Không nhìn vào giấy
- Không nhấc bút
- Không nói chuyện
Tôi hiểu rõ lí do vì sao các bản vẽ của học sinh mình chưa hoàn chỉnh, để khắc phục những điều đó tôi đưa ra một số kỹ thuật yêu cầu các em thực hiện trong quá trình thực hành như sau:
- Cố định cổ tay
- Di chuyển cánh tay linh hoạt
- Thả lỏng tay khi vẽ nhưng không nguệch ngoạc
- Di chuyển bút với tốc độ chậm và ổn định
Thực tế trong quá trình quan sát học sinh thực hành, giáo viên phải thường xuyên nhắc nhở những kỹ thuật cơ bản này
Tôi tiến hành luyện tập bằng cách cho các em nhìn vào ảnh chân dung của chính mình hoặc có thể cho các em ngồi đối diện nhau hoặc dùng gương và thực
Trang 5hành trong 3 đến 5 bài tùy vào năng lực của học sinh Bài thứ nhất các em sẽ vẽ trong vòng 5 phút và những bài sau giáo viên sẽ tăng lượng thời gian dần lên từ khoảng 1 đến 3 phút Việc dùng ảnh ở đây mục đích chính là để tiết kiệm thời gian trong khoảng thời gian hạn hẹp và bạn không thể chuẩn bị một số lượng gương lớn
và thực ra nhìn vào một hình ảnh cố định cũng dễ dàng quan sát hơn một hình ảnh động Và việc bạn giới hạn thời gian vẽ trong bài đầu tiên sau đó tăng dần lượng thời gian lên sẽ giúp học sinh rèn luyện cách nhìn bao quát tổng thể đến chi tiết cũng như điều đó sẽ giúp học sinh phản xạ nhanh với đường nét và phối hợp tay mắt, việc kéo dãn thời gian ra về sau sẽ giúp các em dò tìm kỹ càng hơn với nhiều đường nét và chi tiết mà vẫn đảm bảo cái tổng thể, sự chuyển động của tay sẽ chậm và ổn định hơn
Sau khoảng 3 đến 5 bài thì nên cho học sinh dừng lại và cùng thảo luận về những trải nghiệm vừa thực hành để rút ra kinh nghiệm đồng thời cũng là để làm
rõ bản chất của vẽ biểu cảm
Thời gian sau đó, các em tiếp tục luyện tập với vẽ biểu cảm nhưng hoạt động này tôi không giới hạn thời gian mà tùy vào khả năng của học sinh và đối diện nhau để quan sát trực tiếp Đến hoạt động hai tôi gần như rất ít khi phải nhắc đến các nguyên tắc và kỹ thuật khi thực hiện trong quá trình quan sát học sinh vẽ
mà dành nhiều thời gian hơn để xem phản xạ và kết quả của học sinh, nếu như ở hoạt động một các em vẫn còn ngượng ngùng thì sang hoạt động hai nó diễn ra tự nhiên hơn, kết quả trông thấy rõ ràng hơn Tôi dành khoảng 15 phút yêu cầu các bạn chuyển sang vẽ theo quan sát để theo dõi sự biến chuyển phản ứng trong việc đặt đường nét và chất lượng của nó, sau đó các em lựa chọn màu để vẽ nhằm tăng tính biểu cảm cho bức tranh
Các em có ý thức rõ hơn trong việc thể hiện những đặc điểm cơ bản của đối tượng vẽ Tất nhiên không phải học sinh nào cũng đạt được mục tiêu mà giáo viên đặt ra mà quan trọng là các em đã được trải nghiệm như một trò chơi, một phương pháp mới
(Em Nguyễn Văn Huy, Lớp 3A đang tập trung quan sát- Sản phẩm của em qua các bước)
Trang 62.2.2 Khơi gợi lòng ham thích bộ môn Mĩ thuật, thay đổi suy nghĩ về cách học cho học sinh
Phần đông học sinh yêu thích môn học, được vẽ tự do, sáng tạo theo cảm xúc của mình Tuy nhiên, vẫn có một số em rất thờ ơ, thậm chí chán nản mỗi khi đến giờ học, điều này khiến cho tiết học trở nên nhàm chán, không mấy hứng thú
Vì vậy, việc khắc phục tâm lý cho học sinh quả là khó khăn và hết sức cần thiết
Dựa vào tâm lý của học sinh là thích khen ngợi, động viên và hay tò mò nên trước thời gian thực hành, tôi thường giới thiệu cho các em một số tác phẩm tiêu biểu của những hoạ sĩ nhí, của các bạn, những bức tranh dân gian Đông Hồ… hết sức biểu cảm để các em xem và tự học tập theo cách vẽ, cách thể hiện tranh
Phân tích cho các em thấy được cái hay, cái đẹp, ngộ nghĩnh, đáng yêu của quy trình vẽ biểu cảm được thể hiện qua các tác phẩm, khởi gợi lòng ham thích bộ môn Mĩ thuật, động viên các em ai cũng có thể vẽ, có thể bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình qua bài vẽ
Trang 7
(Giới thiệu tranh dân gian, những bài vẽ có đường nét ngộ nghĩnh, đáng yêu,
tính biểu cảm nổi bật)
Việc quan trọng của mỗi tiết học là giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ đồ dùng trực quan, trực quan phải đẹp, hấp dẫn, đặc biệt không quá trừu tượng để học sinh quan sát, để học sinh cảm nhận được cái đẹp, ngộ nghĩnh của quy trình vẽ biểu cảm và có hứng thú với bài học, muốn được thể hiện
Ví dụ: Chủ đề: Em và bạn em (Chủ đề 5 - lớp 1); Đây là tôi (Chủ đề 3 - lớp 2); Tĩnh vật (Chủ đê 10 - lớp 4)…
Tĩnh vật (Chủ đê 10 - Lớp 4)
Trang 8
Đây là tôi (Chủ đề 3- Lớp 2)
Trong mỗi tiết học, giáo viên cần lựa chọn và phối hợp các phương pháp dạy học phù hợp để luôn luôn tạo được không khí học tập vui vẻ, nhẹ nhàng, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh, tránh giờ học tẻ nhạt, khô cứng
Giáo dục Mĩ thuật kích thích mọi giác quan và kết hợp nhiều trải nghiệm của học sinh Những trải nghiệm này chính là các yếu tố khởi đầu trong các quy trình dạy và học Mĩ thuật Hình thức giao tiếp thông qua hình ảnh sẽ giúp học sinh mở rộng vốn ngôn ngữ của mình, đúng như câu ngạn ngữ Trung Quốc: “Nghe rồi sẽ quên, nhìn rồi sẽ nhớ, chỉ có tự làm mới hiểu”
Hiểu về tâm lý học sinh, biết động viên, khuyến khích học sinh cố gắng trong học tập Không áp đặt, không đòi hỏi quá cao đối với học sinh Nên lấy động viên, khích lệ là chính, cố gắng tìm những ưu điểm dù nhỏ nhất ở từng học sinh để kịp thời động viên, khen ngợi
Phải hiểu được đặc điểm tâm lý của trẻ, hiểu biết được mức độ cảm nhận của học sinh về thế giới xung quanh thông qua các bài học, luôn tôn trọng, gần gũi học sinh, có tính kiên trì trong công tác giảng dạy, khéo léo động viên kịp thời đối với các em Đặc biệt không nên chê các em trước mặt các bạn trong lớp
2.2.3 Rèn cho học sinh thói quen quan sát, kỹ năng vẽ biểu cảm
Tôi nhận thấy rằng để sử dụng phương pháp này thực sự có hiệu quả thì các
em phải luôn có thói quen quan sát một cách tập trung và có tính sáng tạo, hình dung được các nét tự nhiên của vẽ biểu cảm Ở đây, học sinh cần quan sát thật tập trung, khi vẽ chủ yếu sử dụng sự kết hợp mắt và tay, các em cố gắng không nhìn vào giấy Giáo viên chia sẻ ngay từ đầu với học sinh rằng, mục đích không phải vẽ cho giống mẫu mà chúng ta quan sát, ghi nhớ mẫu và truyền cảm xúc qua tay, thể hiện lên giấy, tạo ra bức vẽ ấn tượng và hài hước
Trang 9
Học sinh quan sát tập trung
Giáo viên hướng dẫn học sinh cách quan sát các vật mẫu như thế nào để giúp các em có thể ghi nhớ trong đầu mình những hình ảnh chính Mắt của các em nhìn tới đâu thì tay cầm bút vẽ trên giấy theo các bộ phận mắt quan sát Các em cố gắng không nhìn vào giấy và đưa nét liền mạch khi vẽ Học sinh rất thích thú với hoạt động này và tham gia một cách hăng say
Trong không khí làm việc tập trung và đầy háo hức, các em đã thể hiện hết khả năng quan sát và trí tưởng tượng phong phú của mình, cùng với sự hỗ trợ kịp thời của cô giáo khi các em gặp khó khăn Ví dụ: Trong Chủ đề 4: Chân dung biểu cảm (Lớp 3) hoặc Chủ đề 1: Chân dung tự họa (Lớp 5) Trước khi bắt đầu vẽ biểu cảm, tôi sẽ cho học sinh nhận xét một số nét biểu cảm trên gương mặt bạn như: vui, bất ngờ, buồn, giận dữ để các em thấy được các các bộ phận trên khuôn mặt thay đổi khi biểu lộ sắc thái tình cảm Sau đó cho các em cùng thể hiện biểu cảm theo nhóm, các em quan sát và cùng chia sẻ
Trang 10Biểu cảm: Vui - Buồn - Ngạc nhiên
2.2.4 Chuẩn bị và tổ chức hoạt động học tập hiệu quả
Việc đầu tiên là chuẩn bị cho tiết dạy, giáo viên phải xác định rõ mục tiêu bài học, soạn giáo án kĩ lưỡng cho từng hoạt động, đảm bảo tất cả các học sinh đều hứng thú tham gia các hoạt động học tập
Giáo viên trực tiếp thao tác vẽ lên bảng cho cả lớp cùng quan sát, nắm được các bước thực hiện một cách cụ thể nhất Để học sinh hiểu được thế nào là vẽ biểu cảm, đòi hỏi người giáo viên phải thực hành thị phạm cho học sinh quan sát Trong tiết dạy tôi thường kết hợp vừa vẽ vừa hướng dẫn cho các em hiểu, chỉ cho các em biết cách đặt bút vẽ ở đâu, bắt đầu quan sát và vẽ như thế nào, đặt ra những câu hỏi gợi mở hướng các em tự suy nghĩ, tìm ra cách giải quyết vấn đề
Ví dụ: Trong Chủ đề 4: Chân dung biểu cảm (lớp 3): Trước khi vẽ lên bảng cho học sinh quan sát tôi sẽ gọi một học sinh lên làm mẫu, hướng dẫn cho các em