Luận Văn Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía bắc Việt Nam hiện nay

Nội dung bài viết: Bài viết đề cập đến kinh nghiệm của 5 nước trong khu vực: Afghanistan, Ấn Độ, Kazakhstan, Pakistan và Philippines về các vấn đề như: Tầm quan trọng của hệ thống đăng k

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 PGS.TS LƯƠNG THANH CƯỜNG

2 TS HOÀNG THỊ NGÂN

LỜI CAM ĐOAN CỦA NGHIÊN CỨU SINH VỀ LUẬN ÁN

Luận án là công trình nghiên cứu riêng của bản thân nghiên cứu sinh Các tài liệu, số liệu trích dẫn, kết quả khảo sát của luận án là trung thực Kết quả nghiên cứu của Luận án không trùng lắp với các công trình nghiên cứu có liên quan đã được công bố

Tác giả luận án

Nguyễn Anh Tú

LỜI CẢM ƠN

Tôi chân thành cám ơn Lãnh đạo Học viện hành chính Quốc gia, quý thầy cô giảng viên học viện, Khoa Sau đại học, đã nhiệt tình trong giảng dạy, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để tác giả hoàn thành đề tài luận án

Xin được cám ơn Bộ Tư pháp, Viện Khoa học pháp lý, Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp các tỉnh biên giới phía Bắc và các cơ quan liên quan đã cung cấp số liệu, tạo điều kiện cho tôi về tài liệu nghiên cứu

Xin được gửi lời cám ơn chân thành nhất đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo động lực và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận án!

Tác giả của Luận án xin được bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới hai thầy, cô hướng dẫn khoa học là PGS TS Lương Thanh Cường và TS Hoàng Thị Ngân, đã định hướng, hướng dẫn nghiên cứu khoa học cho tác giả trong quá trình thực hiện Luận án!

Hà Nội, ngày 17 tháng 8 năm 2018

Tác giả luận án

Nguyễn Anh Tú

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 9

1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch trong và ngoài nước 9

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài 9

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước 16

1.2 Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án

23 1.2.1 Những kết quả nghiên cứu đạt được 23

1.2.2 Những nội dung chưa được nghiên cứu thấu đáo 24

1.2.3 Những nội dung luận án tiếp tục nghiên cứu 24

Kết luận chương 1 ……… 26

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH 27

2.1 Quan niệm, đặc điểm hộ tịch 27

2.1.1 Quan niệm về hộ tịch 27

2.1.2 Đặc điểm hộ tịch 34

2.2 Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, vai trò, chủ thể và nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch 35

2.2.2 Chủ thể quản lý nhà nước về hộ tịch 46

2.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch 52

2.3 Các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về hộ tịch 57

2.3.1 Thể chế quản lý nhà nước về hộ tịch 57

2.3.2 Bộ máy quản lý nhà nước về hộ tịch 58

2.3.3 Năng lực của công chức làm công tác hộ tịch 59

2.3.4 Cơ sở vật chất, phương tiện làm việc. 62

2.4 Kinh nghiệm quản lý hộ tịch ở một số nước trên thế giới và các tỉnh biên giới tiếp giáp Lào, Campuchia có giá trị tham khảo

63 2.4.1 Kinh nghiệm một số nước trên thế giới 63

2.4.2 Kinh nghiệm các tỉnh biên giới giáp với Lào, Campuchia 67

2.4.3 Giá trị tham khảo cho quản lý nhà nước về hộ tịch các tỉnh biên giới phía Bắc 71

Kết luận chương 2 76

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH TẠI CÁC TỈNH BIÊN GIỚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY 77

3.1 Tổng quan các yếu tố tự nhiên, kinh tế-xã hội ở các tỉnh biên giới phía Bắc tác động đến quản lý nhà nước về hộ tịch

77 3.1.1 Yếu tố tự nhiên 77

3.1.2 Yếu tố kinh tế 80

3.1.3 Yếu tố xã hội 83

3.2 Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc hiện nay 86

3.2.1 Thể chế quản lý nhà nước 86

3.2.2 Bộ máy quản lý nhà nước và đội ngũ công chức làm công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc 90

3.2.3 Tổ chức thực hiện đăng ký và quản lý hộ tịch 96

3.2.4 Thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm trong quản lý nhà nước về hộ tịch

109 3.3 Nhận xét về quản lý hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc 112

3.3.1 Kết quả quản lý nhà nhà nước về hộ tịch 112

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 113

Kết luận chương 3 127

CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH TẠI CÁC TỈNH BIÊN GIỚI PHÍA BẮC 129

4.1 Quan điểm bảo đảm trong quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc 129

4.1.1 Đổi mới nội dung, phương thức quản lý nhà nước về hộ tịch 129

4.1.2 Đáp ứng yêu cầu đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch 130

4.2 Giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc 132

4.2.1 Nhóm giải pháp bảo đảm về hệ thống thể chế, tổ chức đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch . 132

4.2.2 Nhóm giải pháp thực hiện các chính sách đặc thù, hợp tác quốc tế trong quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc 143

4.2.3 Nhóm giải pháp bảo đảm nội dung về quản lý nhà nước về hộ tịch 147

4.2.4 Hoàn thiện bộ máy và nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ

pháp luật 166

Kết luận chương 4 171 KẾT LUẬN 173 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO, CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG

BỐ i TÀI LIỆU THAM KHẢO. ii

PHỤ LỤC xxi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN PHỤ LỤC DANH MỤC BIỂU BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

1 Bảng

Bảng 1 Diện tích, dân số, mật độ dân số các tỉnh biên giới phía Bắc 77

2 Sơ đồ:

Sơ đồ 1: Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về hộ tịch 47

Sơ đồ 2: Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về hộ tịch các tỉnh biên giới

Hình 7 Biểu đồ đăng ký khai sinh cho trẻ bỏ trống phần khai về cha, mẹ đẻ 101

Hình 10 Biểu đồ phương án trả lời phiếu khảo sát cá nhân 120

Hình 11 Biểu đồ khảo sát năng lực công chức tư pháp-hộ tịch cấp xã 121

Hình 12 Biểu đồ khảo sát năng lực công chức tư pháp-hộ tịch cấp huyện 122

4 Phụ lục xxi

* Phiếu khảo sát xxii

Phiếu khảo sát số 1- Đăng ký khai sinh xxii

Phiếu khảo sát số 2- Đăng ký kết hôn xxvi

Phiếu khảo sát số 3- Đăng ký khai tử xxxi

Phiếu khảo sát số 4- Đăng ký nuôi con nuôi xxxvi

Phiếu khảo sát số 5- Đăng ký thay đổi cải chính hộ tịch xl

Phiếu khảo sát số 6- Đăng ký giám hộ xliv

Phiếu khảo sát số 7- Đăng ký nhận cha mẹ con xlix

Phiếu khảo sát số 8- Về thực hiện nhiệm vụ công chức tư pháp- hộ tịch

cấp xã liii

Phiếu khảo sát số 9- Thực hiện nhiệm vụ của công chức tư pháp thông qua

hoạt động của Phòng Tư pháp lviii

* Biểu tổng hợp

Biểu số 01 Số liệu khai sinh, khai tử tại cấp xã lxii

Biểu số 02 Số liệu đăng ký nuôi con nuôi trong nước lxiii

Biểu số 03 Số liệu nuôi con nuôi thực tế tại cấp xã lxiv

Biểu số 04 Thống kê người Việt Nam kết hôn với người nước ngoài lxv

Biểu số 05 Số liệu đăng ký khai sinh, khai tử có yếu tố nước ngoài lxvi

Biểu số 06 Số liệu đăng ký hộ tịch khác tại cấp xã lxvii

Biểu số 07 Số liệu đăng ký hộ tịch tại cấp huyện lxviii

Biểu số 09 Số văn bản quy phạm và quản lý nhà nước về hộ tịch lxx

Biểu số 10 Thực trạng đội ngũ công chức tư pháp cấp huyện, xã lxxi

Biểu số 12 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 1 - Đăng ký khai sinh

lxxiii

Biểu số 13 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 2 - Đăng ký kết hôn

lxxv

Biểu số 14 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 3 - Đăng ký khai tử

lxxvii

Biểu số 15 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 4 - Đăng ký nuôi con nuôi

lxxix

Biểu số 16 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 5 - Đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch

lxxxi

Biểu số 17.Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 6 - Đăng ký giám hộ

lxxxiv

Biểu số 18.Biểu tổng hợp kết quả khảo sát đối với cá nhân

Phiếu khảo sát số 7 - Đăng ký nhận cha, mẹ, con

lxxxvi

Biểu số 19 Biểu tổng hợp kết quả khảo sát các phương án cá nhân

lựa chọn

lxxxviii

Biểu số 20 Tổng hợp khảo sát thực hiện nhiệm vụ của công chức tư pháp

hộ tịch xã, phường, thị trấn biên giới

lxxxix

Biểu số 21 Tổng hợp kết quả khảo sát nhiệm vụ của công chức tư pháp cấp

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quản lý nhà nước về hộ tịch đã là một yêu cầu mà nhà nước luôn quan tâm, dành nhiều thời gian, công sức và tiền của cho lĩnh vực này Trong thời gian qua, đã có những văn bản quản lý được ban hành dưới hình thức quy phạm, hành chính Năm 2014 Quốc hội đã ban hành Luật Hộ tịch để nhằm quản lý hiệu quả hơn các vấn đề liên quan đến hộ tịch Theo quy định của pháp luật hộ tịch, thì con người từ khi sinh ra cho đến lúc chết đi đều phải được thực hiện các sự kiện hộ tịch như đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử và đăng ký các sự kiện hộ tịch khác Ngày nay do đất nước phát triển, nhu cầu hội nhập quốc tế tăng, thì những việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài như việc kết hôn, xác định lại giới tính, mang thai hộ, con nuôi càng trở lên hết sức

phổ biến và có xu hướng ngày càng tăng

Các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta (gồm 07 tỉnh là tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Quảng Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn và Hà Giang), chủ yếu là

người dân tộc thiểu số, ở những địa phương này có địa hình giao thông đi lại hết sức khó khăn, bên cạnh đó nhận thức pháp luật của nhân dân còn nhiều hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, nhân dân còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố văn hóa như phong tục tập quán, lối sống và suy nghĩ khá lạc hậu Vì vậy quản lý nhà nước về hộ tịch đối với các tỉnh biên giới phía Bắc đang trở thành một vấn đề khó khăn và có tính thời sự

Trong thời gian qua, quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía bắc đã được cơ quan hành chính các cấp thực hiện đồng bộ, thể chế quản

lý nhà nước về hộ tịch được triển khai từ trung ương xuống đến cấp xã, đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch, lãnh đạo UBND các cấp được phổ biến, tập huấn, bồi dưỡng trang bị kiến thức về quản lý nhà nước về hộ tịch Cho tới nay, nhiệm vụ này cũng đã thu được kết quả nhất định

Tuy nhiên, quản lý nhà nước về hộ tịch tại địa bàn các tỉnh biên giới phía bắc vẫn còn bộc lộ không ít vấn đề cần nghiên cứu như:

Thứ nhất, về yếu tố địa hình tự nhiên

Đại hình các tỉnh biên giới phía Bắc vô cùng khó khăn (Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai ), nơi đây có sự kiện tạo địa chất tự nhiên, người dân sinh sống ít tập trung, xa trung tâm, phương tiện đi lại nhiều nơi còn thô sơ, vì vậy yếu tố này cũng đã gây ảnh hưởng đến các lĩnh vực như giáo dục, chăm sóc y

tế và nhất là quản lý dân cư, đặc biệt là quản lý nhà nước về hộ tịch Có thể khẳng định các trường hợp liên quan đến hộ tịch sẽ rất khó khăn cho người dân khi tự giác đi đăng ký hộ tịch trong khi họ chưa ý thức được cần phải thực hiện

Thứ hai, về yếu tố kinh tế

Đa số người dân biên giới là người dân tộc thiểu số, có trình độ sản xuất và thu nhập bình quân năm thấp, vì thế tỷ lệ hộ nghèo còn cao Nhân dân nơi đây có sự quan tâm chủ yếu là đời sống kinh tế, vì vậy ngoài việc quan tâm đến lĩnh vực kinh tế thì các lĩnh vực khác được coi là thứ yếu, cũng xuất phát từ lý do này mà trong thời gian qua và hiện nay đã rất nhiều phụ nữ xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm ăn, chung sống như vợ chồng với người Trung Quốc, có con lúc quay trở về Việt Nam cũng buộc phải đăng ký khai sinh cho con không có phần khai về cha (do cha mẹ chưa đăng ký kết hôn theo quy định) Đây là một lý do dẫn đến tỷ lệ khai sinh cho con bỏ trống phần khai về người cha, chiếm một tỷ lệ trong các trường hợp khai sinh tại các tỉnh biên giới phía Bắc

Thứ ba, về yếu tố văn hóa-xã hội

Một là, do tác động của thói quen hay tập quán hủ tục của một số dân tộc đã có từ lâu và hiện nay vẫn đang tồn tại, nên đang trở thành hệ lụy và gây ảnh hưởng xấu đến xã hội, quyền con người, quyền công dân (chẳng hạn như

tục tập quán đã trở thành vấn đề khá phổ biến, theo số liệu của Sở Tư pháp Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang hằng năm có tỷ lệ tảo hôn khá cao, nhất là

hiện tượng tăng cơ học sau khi có Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (có quy định độ tuổi kết hôn của nam, nữ kéo dài thêm một năm), hậu quả là số trẻ

em sinh ra do bố mẹ chưa đủ điều kiện để đăng ký kết hôn, nên buộc phải đăng ký khai sinh có bỏ trống phần khai về người cha, hoặc khi cha mẹ đủ điều kiện đăng ký kết hôn thì mới làm thủ tục khai sinh cho trẻ

Hai là, tiếp cận pháp luật hộ tịch của người dân còn nhiều hạn chế, có

nguyên nhân xuất phát từ điều kiện học tập, và các điều kiện khác đã ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự liên quan đến hộ tịch (người dân không nhận thức được hậu quả của việc không đăng ký hộ tịch khi phát sinh các quyền về hộ tịch) Hệ lụy đó là việc đăng ký

hộ tịch đã không kịp thời, trẻ sinh ra chưa được khai sinh đúng hạn, người chết không được thân nhân đi khai tử; nam, nữ chung sống với nhau không có đăng ký kết hôn điều này đã ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục của người Việt Nam, xâm hại nghiêm trọng đến quyền lợi của trẻ em, ảnh hưởng đến chất lượng dân số và sự phát triển kinh tế-xã hội

Thứ tư, cơ chế chính sách, bộ máy quản lý nhà nước về hộ tịch và các vấn đề liên quan khác

Một là, văn bản quản lý nhà nước về hộ tịch: trong thực tiễn đã có

những văn bản quản lý, quy định về hộ tịch như Nghị định 83/1998/NĐ-CP, Nghị định số 158/2005/NĐ-CP, Luật Hộ tịch 2014, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 và 2014 để nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến hộ tịch Tuy nhiên từ nhiều năm nay, những bất cập trong lĩnh vực hộ tịch cũng chưa lúc nào được xem là giải quyết được hết các vấn đề về hộ tịch diễn ra trong đời sống xã hội và ngay cả đối với quản lý của chính quyền các cấp

Hai là, về bộ máy quản lý hành chính: thực thi công vụ còn nặng nề,

cồng kềnh, hiệu quả không cao Đơn cử như tại cấp xã hiện nay với 21 chức

danh, trong đó có lãnh đạo ủy ban, công chức tư pháp, nhưng về năng lực của lãnh đạo, thực hiện thì cần phải được xem xét cụ thể Cơ quan hành chính nhà nước thực hiện việc quản lý nhà nước về hộ tịch vẫn còn quan liêu, không đi sâu sát tình hình thực tế, làm việc còn thiếu trách nhiệm Việc thực hiện đồng

bộ các giải pháp nâng cao nhận thức của người dân gắn với phát triển kinh tế-

xã hội, quốc phòng- an ninh đồng thời có các kiến nghị, đề xuất với trung ương nhằm đưa ra các giải pháp khắc phục tình trạng tồn tại của địa phương chưa được chú trọng đúng mức

Ba là, hiện nay Việt Nam đang hội nhập quốc tế trên nhiều lĩnh vực, vì vậy vấn đề hộ tịch cũng không ngoại lệ Từ thực tiễn hộ tịch có yếu tố nước ngoài đã có, và bên cạnh đó cần quan tâm đến việc giải quyết hộ tịch có yếu nước ngoài mà không để lại hệ lụy hoặc những bất cập, bên cạnh đó các yếu

tố như khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất, quản lý xuất nhập cảnh, đường biên mốc giới các tỉnh biên giới cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quản lý nhà nước về hộ tịch

Từ thực trạng trên, quản lý nhà nước về hộ tịch tại địa bàn các tỉnh biên giới phía Bắc cần phải được nhìn nhận, đánh giá hết sức khách quan và cấp thiết đưa ra các giải pháp trong việc chỉnh đốn, bảo đảm quản lý Điều này cần phải có những nghiên cứu một cách toàn diện quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc, nhằm bổ sung thêm các luận cứ khoa học

về hộ tịch mang lại hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội, quốc phòng-an ninh, bảo vệ quyền con người, quyền công dân của nhân dân

các tỉnh biên giới phía Bắc Đây là lý do để chủ đề “Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay” được lựa chọn làm đề

tài nghiên cứu luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý công của Học viện Hành chính Quốc gia

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở trình bày, phân tích cơ

sở lý luận, thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc, nhằm đưa các khuyến nghị khoa học góp phần bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ của luận án

- Hệ thống hóa, đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, từ

đó xác định những vấn đề mà luận án sẽ kế thừa cũng như những vấn đề luận

án cần tiếp tục nghiên cứu

- Luận giải, làm rõ các vấn đề lý luận của quản lý nhà nước về hộ tịch như: hộ tịch, nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch, kinh nghiệm một số nước

về quản lý nhà nước về hộ tịch và các giá trị tham khảo cho Việt Nam và các tỉnh biên giới phía Bắc

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch các tỉnh biên giới phía Bắc, làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế yếu kém và nguyên nhân của chúng

- Đưa ra được những quan điểm, yêu cầu và giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc (như quan điểm, giải pháp )

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nước về hộ tịch

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian: tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam

- Thời gian: Phạm vi thời gian từ năm 2006 (thời điểm Nghị định số

158/2005/NĐ-CP có hiệu lực) đến nay

- Nội dung: quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc

có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, phạm vi luận án tập trung nghiên cứu vào các nội dung sau:

+ Hộ tịch;

+ Quản lý nhà nước về hộ tịch (chủ thể, nội dung);

+ Thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở khu vực biên giới thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc;

+ Quan điểm, giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước tại các tỉnh biên giới phía Bắc

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của Mác - Lê Nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối lãnh đạo của Đảng, Nhà nước về chính sách hộ tịch nói chung và hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản

Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, pháp luật, tài liệu, giáo trình, công trình nghiên cứu, bài viết của các tác giả trong và ngoài nước về quản lý công và quản lý nhà nước về hộ tịch Từ đó nhằm xây dựng cơ sở lý luận của

đề tài Luận án cũng đã kế thừa các giá trị nghiên cứu của các tác giả trước

đó, đồng thời bổ sung các luận cứ khoa học và thực tiễn phù hợp với mục đích nghiên cứu của đề tài luận án Các thông tin phục vụ cho luận án được thu thập từ các nguồn dữ liệu thứ cấp của Tổng cục thống kê, Cơ sở dữ liệu quốc gia, Ủy ban nhân dân, Sở Tư pháp các tỉnh biên giới phía Bắc

- Phương pháp điều tra, khảo sát:

Phát phiếu khảo sát thăm dò nhu cầu của công chức, người dân

đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch Phương pháp này được thực hiện trên các phiếu khảo sát các đối tượng là công dân, cán bộ công chức tư pháp- hộ tịch cấp huyện, cấp xã Sử dụng 700 phiếu khảo sát cho 07 tỉnh , mỗi tỉnh 100 phiếu cho mỗi loại (07 loại) khai sinh, khai tử, kết hôn Phiếu khảo sát được tổng hợp là tài liệu phân tích, đánh giá phục vụ cho đề tài nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích: sử dụng các dữ liệu

thống kê từ 2006 đến 2017 để tổng hợp, thống kê mô tả, được sử dụng phân tích thực trạng đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch tại địa bàn các tỉnh biên giới phía Bắc

Trên cơ sở những kết quả đã được tổng hợp đánh giá, phân tích bằng các phương pháp trên, để nghiên cứu chỉ ra những đạt được, hạn chế, nguyên nhân, đưa ra các kiến nghị, giải pháp thích hợp, nhằm bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc

5 Giả thuyết khoa học câu hỏi nghiên cứu

5.1 Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, quản lý nhà nước về hộ tịch được thực hiện theo một cơ chế chung trong phạm vi cả nước, mà chưa chú trọng xem xét đến đặc thù của các tỉnh biên giới phía Bắc, nên quản lý nhà nước về hộ tịch đối với các vùng đặc thù này còn có nhiều bất cập, hạn chế Vì vậy, cần bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc theo hướng chú trọng đến những đặc thù riêng của khu vực này

5.2 Câu hỏi nghiên cứu Luận án được thực hiện xuất phát từ những câu hỏi có tính nghiên cứu như sau:

(1) Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc cần tính đến những yếu tố đặc thù nào của địa phương, vùng miền

(2) Thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc hiện nay, đặt ra những vẫn đề gì cho việc hoạch định, thực thi chính sách

pháp luật về quản lý nhà nước về hộ tịch

6 Đóng góp mới của Luận án

6.1 Về lý luận Luận án góp phần bổ sung, hoàn thiện thêm lý luận quản lý nhà nước về

hộ trên cơ sở phân tích, làm sáng tỏ thêm các vấn đề về lý luận quản lý nhà nước về hộ tịch

6.2 Về thực tiễn

- Các khuyến nghị của Luận án có giá trị tham khảo cho thực tiễn quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc cũng như cho các tỉnh có điều kiện tương đồng

- Luận án góp phần giúp cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận thức đúng đắn, đầy đủ về những giá trị của hộ tịch, quản lý nhà nước về hộ tịch, từ

đó hình thành những ứng xử phù hợp với pháp luật, góp phần bảo đảm, bảo

vệ quyền con người, quyền công dân

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo bổ ích cho công tác nghiên cứu, giảng dạy đối với cán bộ, sinh viên trong các cơ sở đào tạo quản

lý hành chính nhà nước

7 Cấu trúc của Luận án

Tên luận án: “Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay” Ngoài các phần mở đầu, mục lục, kết luận, phụ lục, danh

mục tài liệu tham khảo, luận án được chia thành 4 chương:

- Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

- Chương 2 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về hộ tịch

- Chương 3 Thực trạng quản lý về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay

- Chương 4 Quan điểm, giải pháp bảo đảm quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Trong những năm qua, vấn đề liên quan đến lĩnh vực hộ tịch đã được

sự quan tâm của nhiều quốc gia, nhiều tác giả trong nước, ngoài nước Trong

đó có cả những nhà nghiên cứu, những người thực hiện công tác hộ tịch từ thực tiễn Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, cũng như khả năng thu thập tài liệu của nghiên cứu sinh, có thể tổng quan tình hình nghiên cứu như sau:

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước

về hộ tịch trong và ngoài nước

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

1.1.1.1 Công trình nghiên cứu có tính lý luận Legal aspects of civil registration in the Philippines [167]

(Tạm dịch: Các khía cạnh pháp lý liên quan đến đăng ký hộ tịch ở Philippines) Tài liệu này bao gồm một số bài viết chính:

Thứ nhất, Importance of civil registry documents in judicial processes

by Atty Jose C.Sison (Tạm dịch: Tầm quan trọng của văn bản đăng ký hộ tịch trong quá trình tư pháp của tác giả Atty Jose C Sison)

Thứ hai, Provisions of the familly code concerning civil registration by

Atty Renne A.V Saguisag) (Các quy định trong luật gia đình liên quan đến đăng ký hộ tịch của tác giả Atty Renne A.V Saguisag) Strengthening civil

registration and vital statistics in the Asia – Pacific region: Learning from

country experiences ( by Carla Abouzahr, Said Yaqoob Azimi, Lisa Grace S Bersales, Chandrasekaran Chandramouli, Lourdes Hufana, Khalid Khan, Gulnara Kulkaveva, Jonathan Marskell, and Lvaziza Sauvekenova, 2009) Tạm dịch: Thúc đẩy đăng ký hộ tịch và hệ thống sinh tử ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương: Bài học kinh nghiệm của các quốc gia (của tác giả Carla

Abouzahr, Said Yaqoob Azimi, Lisa Grace S Bersales, Chandrasekaran Chandramouli, Lourdes Hufana, Khalid Khan, Gulnara Kulkaveva, Jonathan Marskell, and Lvaziza Sauvekenova, 2009)

Nội dung bài viết: Bài viết đề cập đến kinh nghiệm của 5 nước trong khu vực: Afghanistan, Ấn Độ, Kazakhstan, Pakistan và Philippines về các vấn

đề như: Tầm quan trọng của hệ thống đăng ký hộ tịch và hệ thống thống kê sinh tử; Giới thiệu tổng quan về hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử

ở 5 nước để cho thấy sự đa dạng của các hệ thống này; Các chiến lược quan trọng mà 5 quốc gia này đưa ra nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử; Những quy định

và thay đổi pháp luật liên quan đến đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử; Tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực đăng biệt là giữa cơ quan đăng ký và cơ

quan thống kê, sự tham gia ngày càng nhiều của ngành y tế trong việc thông

báo các sự kiện sinh, tử…

Các công trình, đề tài trên đã có những giá trị nhất định và tạo tiền đề khoa học cho các nghiên cứu của các nhà khoa học và của tác giả Luận án Tuy nhiên, các đề tài nêu trên chỉ nghiên cứu theo cách thức chuyên đề về từng lĩnh vực cụ thể như hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch Các đề tài chưa có những nghiên cứu tổng quan về phương thức quản lý nhà nước, cách thức đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước thông qua hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, hoặc đưa ra được những luận thuyết khoa học về quản lý công Thành công của tác giả mới chỉ phản ánh được những tình trạng chung nhất và đưa ra những giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề tình trạng chung của vấn đề đăng ký hộ tịch và hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển hiện nay mà chưa đi vào các vấn đề cụ thể của

hộ tịch

Civil registration in the Republic of Argentina [160] (tạm dịch: Đăng

Nội dung bài viết: Tổng quan về hệ thống đăng ký hộ tịch ở Argentina;

Hệ thống pháp lý về đăng ký hộ tịch Đường lối chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền liên quan đến đăng ký hộ tịch; Phân tích chi tiết một số quy định pháp luật liên quan đến hộ tịch…

Tác giả đã phản ánh hệ thống đăng ký hộ tịch của Argentina liên quan đến hệ thống pháp lý, phản ánh đường lối của các cơ quan nhà nước trong vấn

đề đăng ký hộ tịch, đi sâu phân tích một số quy định của pháp luật liên quan đến hộ tịch Phạm vi bài viết đã phản ánh khá hoàn chỉnh việc đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch của đất nước này Nhưng mặt hạn chế của tác phẩm vẫn thiếu tính lý luận về quản lý nhà nước về hộ tịch cũng như tầm quan trọng của nó

The Child’s Right to Birth Registration – International and Chinese

[178] (Tạm dịch: Quyền trẻ em về đăng ký khai sinh – Viễn cảnh quốc tế và tại Trung Quốc)

Nội dung chính: Với sự phát triển của luật nhân quyền, đặc biệt là các công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em, các khái niệm mới về trẻ em và quyền trẻ em đã được làm rõ Đồng thời, việc đăng ký khai sinh đã trở thành một quyền cơ quản của quyền con người đối với tất cả trẻ em Tuy nhiên trên thực tế trong lịch sử ở Trung Quốc, việc đăng ký khai sinh cho trẻ em thường được coi như một khái niệm về hành chính công, không liên quan đến quyền trẻ em…

Tác giả Liu Huawen đã gợi mở lý luận trong tác phẩm của mình về quyền trẻ em trong điều kiện thế giới đang quan tâm đến nhân quyền, đặc biệt

là công ước của Liên Hiệp quốc So với thực tế hiện nay ở Trung Quốc thì trẻ

em được đăng ký khai sinh được xem xét như một công việc có tính hành

chính

The Role and Importance of Civil Registration and Vital Statistics Systems [177] (tạm dịch: Vai trò và tầm quan trọng của việc đăng ký hộ tịch

và hệ thống thống kê sinh tử)

Nội dung chính của bài viết: Các tác giả nêu lên tầm quan trọng của việc đăng ký hộ tịch và của hệ thống thống kê sinh tử đối với sự phát triển của các quốc gia trên thế giới; Nhóm tác giả đã nêu lên tổng quan về việc đăng ký

hộ tịch và hệ thống thống kê sinh tử tại các khu vực trên thế giới, bên cạnh đó

là những thách thức đặt ra liên quan đến việc thống kê sinh tử, đồng thời có

đề xuất những giải pháp cần ưu tiên đầu tư; Vai trò và trách nhiệm của xã hội, các cơ quan có thẩm quyền và người dân

Tuy nhiên công trình đã có những gợi mở nhất định về mặt khoa học và tầm quan trọng của việc đăng ký hộ tịch và hệ thống quản lý nhà nước về hộ tịch ở một số quốc gia trên thế giới, nhưng chuyên đề này vẫn chưa có những nghiên cứu chuyên sâu về lý luận khoa học quản lý công đối với hộ tịch

1.1.1.2 Công trình nghiên cứu có tính thực tiễn và giải pháp

Improving civil registration systems in developing countries [165]

(Tạm dịch: Thúc đẩy hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển) Nội dung chính của bài viết: Thực trạng đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển hiện nay; một số trở ngại để cải thiện; Các giải pháp để nâng cao hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước đang phát triển

Methods and Problems of Civil Registration Practices and Vital Statistics Collection in Africa [168]

(Tạm dịch: Phương pháp và các vấn đề thực tiễn liên quan đến đăng ký khai sinh và hệ thống thống kê sinh tử ở Châu Phi) Nội dung chính của bài viết: Nghiên cứu thực tiễn việc đăng ký và quản lý đăng ký hộ tịch ở các vùng, lãnh thổ thuộc Châu Phi Tác giả Toma J.Makannah đã đưa ra những khó khăn, vướng mắc liên quan đến việc đăng ký và quản lý nhà nước về hộ

tịch, đồng thời đề xuất một số giải pháp cải thiện, tháo gỡ những khó khăn trong đăng ký hộ tịch (khai sinh, khai tử )

Tác giả chưa đề cập đến vấn đề quản lý của nhà nước Châu Phi đối với đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch cũng như hệ thống kê sinh tử ở Châu Phi, Hơn nữa tác giả chỉ đề cập đến nghiên cứu sinh tử, mà không đề cập đến các lĩnh vực khác của hộ tịch

Organization and status of civil registration in africa and recommendations for improvement [170] (Tạm dịch: Tổ chức và tình trạng

đăng ký hộ tịch ở Châu Phi và một số kiến nghị hoàn thiện)

Nội dung chính: Bài viết đề cập đến các nội dung: Cấu trúc của hệ thống đăng ký hộ tịch; Tổ chức điều tra, thống kê sinh tử; Tình trạng đăng ký

hộ tịch và thống kê sinh tử

Civil registration systems and vital statistics: successes and missed opportunities [161]

Tạm dịch: Hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử: Thành công

và cơ hội bị bỏ lỡ Nội dung các tác giả đã tập hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau về tình trạng đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử ở nhiều quốc gia tại Châu Phi Mặc dù, các cơ quan có thẩm quyền về đăng ký hộ tịch và sinh

tử đã tồn tại nhiều năm ở một số nước Châu Phi, song không tạo ra sự phát triển cho hệ thống này Hiện nay, chỉ có một số ít các quốc gia ở miền Bắc Phi và các quốc đảo nhỏ của tiểu bang Sahara là còn tồn tại việc thống kê sinh

tử Các hệ thống đăng ký hộ tịch ở các nước thuộc Châu Phi đang phát triển ở các giai đoạn khác nhau nhưng đều phải cần cải tiến Các tác giả hy vọng những thông tin chứa trong bài viết này sẽ là nền tảng để đưa ra quy hoạch chiến lược nhằm cải thiện hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh, tử ở Châu Phi

Vital Statistics System of Japan [179] (tạm dịch: Hệ thống thống kê

sinh tử của Nhật Bản)

Nội dung chính: Việc phát triển hệ thống thống kê sinh tử ở Nhật Bản;

hệ thống đăng ký các vấn đề liên quan đến gia đình, cụ thể theo Luật Hộ tịch của Nhật Bản, có nội dung điều chỉnh các lĩnh vực như đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn, ly hôn, đăng ký thừa nhận con thông qua việc tuyên bố ý chí, nhận nuôi con nuôi, thông qua tuyên bố mất tích, chấm dứt việc nuôi con nuôi, thông báo tình trạng hôn nhân, thay đổi hộ tịch; Phương pháp thu thập

dữ liệu và các sự kiện liên quan đến sinh tử; đánh giá số liệu thống kê; quy trình và việc công bố hệ thống thống kê sinh tử ở Nhật Bản

Tuy nhiên công trình chưa phản ánh được đầy đủ thực tiễn các vấn đề

và quan hệ hộ tịch như việc giám hộ, hôn nhân có yếu tố nước ngoài và các vấn đề quản lý nhà nước liên quan đến hộ tịch

Vital Registration and Marriage in England and Wales [180]

(Tạm dịch: Đăng ký sinh tử và hôn nhân ở nước Anh và xứ Wale) Theo tác giả thì tại nước Anh và xứ Wales, việc đăng ký khai sinh thực hiện tại văn phòng đăng ký cấp huyện nơi đứa trẻ sinh ra Nếu không thể đăng ký khai sinh tại văn phòng quận, huyện thì có thể đến văn phòng khác để đăng ký, sau đó văn phòng này sẽ gửi thông tin chi tiết của đứa trẻ đến văn phòng quận huyện nơi đứa trẻ sinh ra Một đặc điểm nữa là trong vòng 42 tiếng đồng hồ kể từ khi đứa trẻ sinh ra và giấy khai sinh được cấp ngay sau khi đăng ký Đăng ký khai tử được thực hiện sau 5 ngày tại văn phòng đăng

ký trong khu vực nơi người chết

Những người có thể đăng ký khai tử: một người thân, người chứng kiến cái chết của người chết, người cư ngụ trong nhà, một quan chức bệnh viện, người thực hiện các thỏa thuận tại bệnh viện hoặc tại văn phòng đăng ký địa phương Một quy định khác nữa là thai chết lưu phải được đăng ký trong vòng 42 ngày và chậm nhất trong vòng ba tháng Trong trường hợp điều này

có thể được thực hiện tại bệnh viện hoặc tại văn phòng đăng ký của địa

Như vậy tại công trình này, tác giả đề cập đến các quy định về một phần của lĩnh vực hộ tịch như khai sinh và khai tử của nước Anh và xứ Wales xoay quanh các quy định của luật pháp quy định

The Organization of the Civil Registration System of the United States

[181] (Tạm dịch: Tổ chức thuộc hệ thống đăng ký hộ tịch ở Hoa Kỳ)

Tác giả chỉ đề cập đến các tổ chức thuộc hệ thống đăng ký hộ tịch thực hiện đăng ký hộ tịch của Hoa kỳ

Organization of Civil Registration and Vital Statistics System in India

[169] (tạm dịch: Tổ chức thuộc hệ thống đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử ở

Ấn Độ

Tác giả chỉ đề cập đến vấn đề khai sinh, khai tử liên quan đến hệ thống

cơ quan đăng ký hộ tịch của Ấn Độ, như việc đăng ký khai sinh, khai tử được thực hiện tại quận huyện, mỗi quận huyện có một phòng đăng ký Sau khi đăng ký, các thông tin sẽ được ghi vào sổ đăng ký

Phạm vi của bài viết chỉ phản ánh các vấn đề khai sinh, khai tử liên quan đến đăng ký hộ tịch của Ấn Độ, bài viết không đi sâu vào quản lý nhà nước về hộ tịch

Handbook on Training in Civil Registration and Vital Statistics [162]

(Tạm dịch: Sổ tay tập huấn về đăng ký hộ tịch và thống kê sinh tử Nội dung của tác phẩm này là hướng dẫn một số vấn đề cụ thể về nghiệp vụ đăng

ký hộ tịch và thống kê sinh tử

Birth registration in China: Practices, Problems and Policies [159]

(Tạm dịch: Đăng ký khai sinh ở Trung Quốc: Thực tiễn, các vấn đề và một số chính sách) Nội dung chính: Bài viết dựa trên tư liệu từ các cuộc phỏng vấn với các cán bộ thuộc Chính phủ, những người đã từng tham gia phân tích luật, các quy tắc, quy định, các chính sách và quy trình liên quan đến việc đăng ký khai sinh ở Trung Quốc Hiện nay vẫn tồn tại một số vấn đề liên quan đến việc đăng ký khai sinh cũng như việc chậm trễ đăng ký khai sinh ảnh hưởng

đến quyền phúc lợi của đứa trẻ Cuối cùng bài viết đưa ra và phân tích một số giải pháp nhằm cải thiện quá trình đăng ký khai sinh và bảo vệ quyền trẻ em

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước

1.1.2.1 Công trình nghiên cứu có tính lý luận Thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay

[53] Những nội dung tác giả đề cập trong luận văn của mình là những lý luận

cơ sở của hộ tịch, thực trạng vấn đề hộ tịch phát sinh trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong thời gian quan, một số định hướng, nhiệm vụ và giải pháp khắc phục

Luận văn đã đánh giá được về mặt cơ sở lý luận bằng việc cập nhập các văn bản pháp luật liên quan đến hộ tịch, những phân tích đánh giá, so sánh thực hiện hộ tịch trong thực, giải pháp khắc phục nâng cao chất lượng công tác đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, tuy nhiên luận văn mới chỉ dừng

ở góc độ nghiên cứu còn hạn chế, trong phạm vi tỉnh và giá trị của luận văn cũng được đánh giá làm đề tài tham khảo cho nghiên cứu sinh

Giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tư pháp-hộ tịch trên địa bàn thành phố Hà Nội [96] Bài viết của tác giả đã nêu lên thực trạng công tác

đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn thành phố Hà Nội, tác giả

đã đưa ra ba nguyên nhân về tình trạng hạn chế yếu kém như việc đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch còn mỏng, kiêm nhiệm, không ổn định, thiếu sự quan tâm của chính quyền Để khắc phục tình trạng này, tác giả đã đề xuất một số giải pháp để nâng cao năng lực của đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới như phải đảm bảo sự ổn định của đội ngũ tư pháp, đồng thời tiếp tục củng cố, kiện toàn, đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ, chú trọng công tác tuyển dụng, tăng cường cơ sở vật chất, động viên khuyến khích

và công tác đánh giá

Như vậy, các công trình, đề tài trên đã có những giá trị nhất định và tạo tiền đề khoa học cho các nghiên cứu của các nhà khoa học và của tác giả Luận án Tuy nhiên, các đề tài nêu trên chỉ nghiên cứu theo cách thức chuyên

đề về từng lĩnh vực cụ thể như hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch Các đề tài chưa có những nghiên cứu tổng quan về phương thức quản lý nhà nước, cách thức đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước thông qua hoạt động đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, hoặc đưa ra được những luận thuyết khoa học về quản lý công trong lĩnh vực này

Quản lý nhà nước về hộ tịch ở nước ta - Một số ý kiến về hướng đổi

mới" [33] Tại bài viết này tác giả đã nêu khái quát về phương thức quản lý

nhà nước về hộ tịch ở nước ta trong giai đoạn trước đến thời kỳ ban hành các văn bản pháp luật về hộ tịch như Nghị định số 83/1998/NĐ-CP của Chính phủ, về đăng ký quản lý nhà nước về hộ tịch, tác giả đã đề xuất định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước về hộ tịch trên cơ sở sổ hộ tịch gia đình Nhật Bản, cụ thể dựa trên các nguyên tắc như nguyên tắc trong sổ hộ tịch chỉ có một họ thống nhất, nguyên tắc cấm ba thế hệ vào một sổ hộ tịch, nguyên tắc một cặp vợ chồng một hộ tịch Theo nguyên tắc quản lý mới tác giả đề xuất sổ hộ tịch được lập liên quan đến vợ - chồng, cha-mẹ-con, anh -chị-em (theo từng đơn vị hộ gia đình

Yêu cầu đối với quản lý nhà nước về hộ tịch" [34] Tác giả nêu lên kết

quả thực hiện Nghị định 83/1998/NĐ-CP về đăng ký hộ tịch và thực hiện Đề

án 278/TP-HT ngày 23/4/2001, và thực hiện Nghi quyết số 35/2000/QH 10 ngày 09/6/2000 của Quốc hội) Qua kết quả đạt được trong thời gian tới yêu cầu đặt ra đối với công tác đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch cần thiết phải thể hiện được tính kịp thời trong thực hiện các sự kiện hộ tịch phát sinh cho nhân dân, hạn chế đăng ký quá hạn, hoặc chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn; tính đầy đủ cũng được tác giả đề cập đến sổ sách lưu gữi, mẫu hiểu, hồ sơ phải đảm bảo tính đồng đều; tính chính xác, khách

quan,tức là việc đăng ký hộ tịch phải phải ánh sự khách quan, trung thực sự kiện hộ tịch xảy ra trên thực tế, hạn chế tối đa tình trạng sai sot khi đăng ký

hộ tịch do lỗi vô ý của cán bộ tư pháp hộ tịch hoặc người đi đăng ký hộ tịch, nghiêm cấm việc cố ý đăng ký hộ tịch hoặc cấp giấy tờ hộ tịch không đúng sự thật

Nội dung của hai bài viết của tác giải Phạm Trọng Cường đã giúp cho nghiên cứu sinh có một cái nhìn khá tổng quan về thực tiễn các vấn đề về hộ tịch như khai sinh, đăng ký kết, và việc cần thiết phải đưa ra các giải pháp có tính thay đổi tích cực so với thực tiễn của vấn đề quản lý nhà nước về hộ tịch trong thời gian qua

Quản lý nhà nước về hộ tịch ở cấp xã, huyện Đan Phượng, thành phố

Hà Nội [59] Luận văn thạc sĩ đã làm sáng tỏ giữa lý luận và thực tiễn của

quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn của một huyện thuộc địa bàn huyện Tác giả đã tập trung nghiên cứu về mặt không gian được giới hạn

ở các xã trên địa bàn huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội; Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ hơn nữa cơ sở lý luận, thực tiễn của quản

lý nhà nước về hộ tịch nói chung và ở cấp xã, huyện Đan Phượng nói riêng Từ đó đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở cấp xã, huyện Đan Phượng trong thời gian qua Trên cơ sở phân tích thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch, tác giả đã nêu ra những kết quả đạt được và hạn chế cũng như nguyên nhân của chúng Qua đó đưa ra những đề xuất góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn cấp xã, huyện Đan Phượng

Luận văn của tác giả ngoài việc đã phản ánh được giữa lý luận và thực tiễn của một đơn vị hành chính cấp huyện, là bước khởi đầu và cung cấp cho luận án của nghiên cứu sinh những đóng góp mang tính gợi

mở về quản lý nhà nước liên quan đến hộ tịch

Công tác quản lý nhà nước về hộ tịch ở các xã trên địa bàn tỉnh Bắc Giang [43] Với đề tài quản lý công tác xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Giang,

nhóm tác giả đã tập trung đi vào: Tìm hiểu và phân tích lịch sử dân cư qua các thời kỳ ở Việt Nam, tìm kiếm thông tin về Bắc Giang và những quan điểm chỉ đạo của Đảng, chủ trương, chính sách của nhà nước, của tỉnh về công tác quản lý nhà nước về hộ tịch ở cơ sở; thu thập, xử lý và phân tích thông tin, dữ liệu về thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở xã trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay, đánh giá ưu, khuyết điểm của công tác này; Phân tích các nguyên nhân thực trạng, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về hộ tịch ở xã trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng cũng như trên cả nước nói chung

1.1.2.2 Công trình nghiên cứu có tính thực tiễn và giải pháp Đăng ký hộ tịch thực tiễn và hướng hoàn thiện [155] và "Nâng cao năng lực của đội ngũ công chức tư pháp - Hộ tịch trong giai đoạn hiện nay" [112]

Nội dung của bài viết: tác giả đề cập đến những khó khăn và thách thức như việc: nhiệm vụ của tư pháp xã ngày càng mở rộng và tăng cường; đội ngũ tư pháp hộ tich chưa ngang tầm với yêu cầu của nhiệm vụ đặt ra (số lượng thiếu, năng lực trình độ hạn chế, không ổn định) Để khắc phục sự hạn chế yếu kém

đó, tác giả đã đề xuát những giải pháp nhằm củng cố, kiện toàn nâng cao năng lực đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch như việc: khẩn trương xây dựng quy hoạch đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch định hướng đến 2020; bố trí đội ngũ công chức tư pháp- hộ tịch đủ về số lượng và đúng tiêu chuẩn; tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; đảm bảo kinh phí, cơ sở vật chất cho tổ chức và hoạt động tư pháp cấp xã, và tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương trong việc củng cố, kiện toàn đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch

Công tác đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch trước yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ mới [78] Tác giả đã nêu lên trong bài viết của

mình những kết quả đã đạt được trong việc các cơ quan quản lý nhà nước về

hộ tịch thực hiện có hiệu quả các văn bản liên quan đến hộ tịch của chính phủ,

bộ trong thời gian qua Đồng thời nêu lên những vướng mắc hạn chế, bất cập trong quá trình quản lý nhà nước về hộ tịch như: hệ thống văn bản còn rườm

rà, nhiều, không hiệu quả; sự phân công, phân cấp trong quản lý nhà nước về

hộ tịch còn chồng chéo chưa triệt để; đăng ký hộ tịch còn ở tình trạng phân tán do nhiều nơi quản lý; khối lượng công việc nhiều, đội ngũ công chức tư pháp hộ tịch còn yếu, thiếu; phương thức quản lý nhà nước về hộ tịch ở nhiều địa phương còn mang tính thủ công chưa ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch, nên dẫn đến việc chắp vá, thiếu hệ thống, thiếu chính xác làm giảm khả năng tra cứu, khai thác, sử dụng

2 là việc nhận con nuôi để hưởng lợi đối với người dân tộc thiểu số; thứ ba là việc thay đổi tên

Vai trò của công chức tư pháp - hộ tịch xã trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật ở Việt Nam hiện nay [125] Nội dung của Luận văn tác giả đã

phản ánh được vai trò của đội ngũ làm công chức tư pháp cấp xã nói chung trong việc tuyên truyền các văn bản pháp luật liên quan đến đời sống của nhân dân, trong đó liên quan đến các văn bản luật ( Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân

và gia đình, Pháp luật về hộ tịch, Luật xử lý vi phạm hành chính, Luật Đất đai, Hòa giải ) công tác đăng ký, quản lý nhà nước về hộ tịch nói chung

Quyền trẻ em và việc đăng ký hộ tịch trong các điều ước quốc tế [58]; Thực trạng và giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của tư pháp -

hộ tịch cấp xã [75] Nội dung đề cập đến các quyền của trẻ em được khai sinh

theo các điều ước quốc tế, thực trạng, giải pháp đổi mới nâng cao chất lượng hiệu quả của đội ngũ tư pháp hộ tịch cấp xã trong điều kiện thực hiện các quy định của pháp luật về hộ tịch nói chung

Vướng mắc từ thực tiễn thi hành pháp luật về đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch"[73] Nội dung bài viết: tác giả đã nêu lên một số vướng mắc

trong đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Lào Cai, cụ thể: các trường hợp khai sinh cho trẻ em sinh ra ở trại giam thì việc đi khai sinh sẽ thực hiện như thế nào, nơi sinh của trẻ có thể gi là tại “trại giam ” được không và người đi đăng ký cho trẻ có quan hệ thế nào với trẻ, ván đề này cần được xác định tương lai cho trẻ sau này; vướng mắc liên quan đến khai sinh cho trẻ có cha, hoặc mẹ là nười nước ngoài không có nơi cư trú, như trường hợp trẻ em được sinh ra ở Trung Quốc, có bố là người Trung Quốc,

mẹ là người Việt Nam do người bị mẹ bị bán sang Trung Quốc, hoặc do đi làm thuê, mướn là lấy chồng người Trung Quốc sau đó sinh con, do vậy không thể đăng ký khai sinh ở Trung Quốc được, mà phải đưa về Việt Nam khai sinh, nhưng do không có giấy tờ gì chứng minh, nên công chức tư pháp khó xác định trẻ đó là con đr hay con nuôi

Bài viết đã nêu lên được những vướng mắc trong đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Lào Cai, mặc dù với phạm vi nghiên cứu nhỏ hẹp, nhưng đã giúp cho nghiên cứu sinh bổ sung thêm dữ liệu thông tin liên quan đến đề tài Luận án về hộ tịch biên giới phía Bắc

Đăng ký hộ tịch ở các xã thuộc khu vực biên giới huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai" [140] Tác giả đã phản ánh hiện thực tình hình thi hành các văn bản

pháp luật về hộ tịch (Nghị định 83/1998/NĐ-CP; Nghị định số

158/2005/NĐ-CP về đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch) liên quan đến các xã thuộc khu vực biên giới tiếp giáp nước bạn Campuchia Việc khai sinh, khai tử, kết hôn nhìn chung còn bị ảnh hưởng của phong tục tập quán lạc hậu, cụ thể trên địa bàn các xã biên giới còn nhiều tình trạng tảo hôn, khai sinh quá hạn, ít quan tâm đến khai tử; thủ tục hành chính còn rườm rà, chính quyền ít quan tâm

Bài viết đã cung cấp thông tin tham khảo về đăng ký hộ tịch tại một số

xã biên giới tiếp giáp với Campuchia, và đây là một trong những thông tin, dữ liệu tham khảo cho nghiên cứu sinh

Công tác đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn tỉnh Cà Mau" [56]

Nội dung bài viết, tác giả đã tập trung đánh giá tình hình đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn tỉnh, trong đó là sự quan tâm của chính quyền các cấp đối với công tác hộ tịch, kiện toàn bộ máy tổ chức, cán

bộ làm công tác hột tịch; đánh giá hệ thống sổ sách, hồ sơ lưu, đánh giá hiệu quả thực tế của công tác hộ tịch đối với các mặt kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng tại địa phương trong thời gian quan; đánh giá các quy định hiện hành liên quan đến hộ tịch như việc thực tiễn thi hành Hiến pháp, Bộ luật dân sự, Luật Hôn nhân và gia đình; và cuối cùng là đề xuất một số kiến nghị khi xây dựng Luật Hộ tịch, trong đó là mã số công dân, chế định hộ tịch viên

Bài viết đã nghiên cứu, đánh giá tình hình đăng ký và quản lý nhà nước

về hộ tịch trên địa bàn một tịch cực nam của đất nước, nội dung bài viết đã đề cập đến vai trò của các cấp chính quyền trong quản lý về hộ tịch Bài viết có đánh giá khá toàn diện về những ảnh hưởng của hộ tịch nói chung so với sự phát triển, mối liên quan đến các lĩnh vực kinh tế- xã hội, văn hóa, giáo dục,

an ninh trật tự, y tế Đây là một tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu

sinh, mặc dù phạm vi của bài viết chỉ nghiên cứu đánh giá từ thực tế phát sinh trên địa bàn một tỉnh

Công tác đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch ở Nghệ An"[60] Nội

dung cua bài viết, tác giả đề cập đến công tác đăng ký và quản lý nhà nước về

hộ tịch của tỉnh Nghệ An từ sau khi Chính phủ ban hành Nghị định một 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 về đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, tác giả đã nên lên một sai phạm trong đăng ký hộ tịch và hậu quả của nó, đồng thời phân tích sự hạn chế, thiếu sót đối với chính quyền các cấp của tỉnh trong quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn

Bài viết chỉ dừng ở phần phản ánh hiện thực những mặt đã làm được, chưa làm được và cần thiết phải có sự thay đổi bằng những giải pháp, định hướng để quản lý nhà nước về hộ tịch có sự chuyển biến tích cực, giải quyết được các vấn đề thực tế đang tồn tại Giá trị của bài viết là một trong nhưng thông tin cho nghiên cứu sinh thực hiện luận án

1.2 Nhận xét chung về tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến

đề tài Luận án

1.2.1 Những kết quả nghiên cứu đạt được

Qua khảo sát các công trình liên quan đến đến quản lý nhà nước về hộ tịch của các tác giả trong và ngoài nước, có thể nhận thấy các công trình đó đã

đề cập đến các vấn đề về hộ tịch, quản lý nhà nước về hộ tịch ở nhiều khía cạnh khác nhau Theo đó về lý luận, các công trình trên đã làm rõ thêm các khái niệm, vai trò, phạm vi, nguyên tắc, nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch

và hộ tịch nói chung Về thực trạng và giải pháp, các công trình trên đã bước đầu đề cập đến những kết quả, hạn chế, nguyên nhân và một số đã đưa ra các giải pháp quản lý nhà nước về hộ tịch như việc nâng cao năng lực của người làm hộ tịch, các giải pháp về nâng cao tính hiệu quả quản lý và thực hiện hộ tịch trên phạm vi chung hoặc địa phương

Nhìn chung những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về lĩnh vực hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch trên đã xây dựng được những nền tảng cơ bản quan trọng cho lý luận về quản lý nhà nước đối với hộ tịch, là định hướng quan trọng cho các nội dung nghiên cứu sâu về quản lý nhà nước

về hộ tịch hiện nay

1.2.2 Những nội dung chưa được nghiên cứu thấu đáo

Do giới hạn về phạm vi, thời gian, mục đích nghiên cứu, nên còn nhiều vấn đề chưa được nghiên cứu sâu như đối tượng nghiên cứu trong phần lớn các công trình, luận văn, bài viết ở trên chủ yếu dừng ở phạm vi hẹp như địa bàn tỉnh, huyện hoặc nghiên cứu ở phạm tập trung vào một lĩnh vực của nước ngoài như trong như khai sinh, khai tử, hay chỉ đề cập chung chung mà chưa có một nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận về quản lý nhà nước đối với lĩnh vực hộ tịch ở những khu vực rộng lớn như các tỉnh biên giới phía Bắc, các tỉnh khu vực bắc bộ, vùng miền hoặc phạm vi cả nước nói chung hiện nay

Bên cạnh đó các công trình cũng bộc lộ một số thiếu hụt về mặt lý luận nói trên, nhất thiết cần phải triển khai nghiên cứu trong khuôn khổ của một đề tài luận án Vì vậy đây chính là câu hỏi nghiên cứu, đồng thời là những nội dung được dự kiến giải quyết trong nội dung của luận án này

Các công trình nghiên cứu trong lĩnh vực hộ tịch ở Việt Nam đến nay cho thấy còn chưa nhiều, bên cạnh đó là các bài viết được đăng trên các tạp chí Dân chủ pháp luật, Nghiên cứu lập pháp, Quản lý nhà nước, Khoa học pháp lý mang tính chuyên khảo, chuyên ngành Chưa có công trình nghiên cứu nào có tính hệ thống, chuyên sâu và tập trung vào việc đưa ra những giải pháp để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với lĩnh vực hộ tịch ở nước ta nói chung và khu vực các tỉnh biên giới phía Bắc nói riêng

1.2.3 Những nội dung luận án tiếp tục nghiên cứu

Đề tài Luận án dự kiến nghiên cứu một cách toàn diện hệ thống lý luận

và làm rõ nội hàm của những quan niệm, khái niệm chính liên quan đến đề tài như thể chế, quản lý nhà nước đối với lĩnh vực hộ tịch Phân tích các đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước trong việc nâng cao chất lượng đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch ở các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay Nội dung Luận án làm rõ thực trạng về quản lý nhà nước về hộ tịch các tỉnh biên giới phía Bắc trong thời gian qua, trong đó là những vấn đề nghiên cứu về những hạn chế, bất cập, nguyên nhân, hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, hệ thống văn bản pháp lý do những cơ quan này ban hành, điều chỉnh những quan hệ xã hội trong lĩnh vực đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch, từ đó đi sâu nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hộ tịch từ sau khi có Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2005 của Chính phủ,

về đăng ký và quản lý nhà nước về hộ tịch cho đến nay

Luận án đề xuất các luận cứ khoa học làm cơ sở cho phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước về hộ tịch ở nước

ta, đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước và các tỉnh biên giới phía Bắc nói riêng theo xu hướng hiện nay

Kết luận chương 1

Tại chương 1, luận án đã cơ bản khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến quản lý nhà nước về hộ tịch và lĩnh vực hộ tịch nói chung

Các nhóm công trình liên quan đến đề tài luận án: nhóm công trình liên quan đến hộ tịch, nhóm công trình liên quan đến quản lý nhà nước về hộ tịch, Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đã xây dựng được những nền tảng

cơ bản quan trọng cho các phần lý luận về quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía bắc, đó chính là định hướng quan trọng cho các nội dung thuộc các chương sau nghiên cứu đề tài luận án: Quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam hiện nay Một số nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã đề cập đến những vấn đề cơ bản của quản lý nhà nước về hộ tịch và hộ tịch nói chung, nhưng chưa đi sâu nghiên cứu về quản lý nhà nước về hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc Qua đó có thể khẳng định quản lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc hay các khu vực biên giới khác của nước ta vẫn còn có những khoảng trống cần được nghiên cứu

Vì thế, tại chương 1 của luận án đã vạch ra những nội dung cần được triển khai làm rõ tại các chương sau của luận án, trong đó cần làm rõ cơ sở lý luận cơ bản liên quan đến đề tài, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước tại các tỉnh biên giới phía Bắc, đề xuất những giải pháp hoàn thiện quản

lý nhà nước về hộ tịch tại các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian tới

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH

2.1 Quan niệm, đặc điểm hộ tịch

2.1.1 Quan niệm về hộ tịch

Hộ tịch là một khái niệm đã ra đời từ khi có sự quản lý của nhà nước Qua các giai đoạn phát triển của lịch sử cho tới ngày nay, quan điểm nghiên cứu về hộ tịch có tính khoa học nội hàm, là một nội dung hết sức quan trọng trong quản lý xã hội

Để nghiên cứu làm rõ quan điểm, khái niệm về hộ tịch, cần xem xét cụm từ “hộ tịch” dưới các góc độ từ góc độ từ ngữ, ngôn ngữ học và khoa học quản lý

“Hộ tịch” là một từ ghép đôi có xuất xứ từ tiếng Hán Trung Quốc,

được ghép bởi hai từ “hộ” và từ “tịch”, trong đó từ “hộ” là thành tố phụ, còn

từ “tịch” là thành tố chính

Phân tích và tìm hiểu các thành tố thì có thể thấy các từ điển tiếng Việt hiện nay khá thống nhất cách hiểu về từng từ đơn này Theo đó, từ “hộ”, khi

sử dụng là danh từ có nhiều nghĩa khác nhau nhưng trong đó có một nghĩa là

“đơn vị để quản lý con người, gồm những người cùng chung sống” Từ “tịch”

có nghĩa là gắn với “sổ sách” hoặc là "Sổ sách đăng ký quan hệ lệ thuộc” Tuy nhiên việc kết hợp từ "hộ" và từ "tịch" trở thành “hộ tịch” lại là một trường hợp khá đặc biệt xét về mặt ngôn ngữ, và được sử dụng với thuộc tính là kết hợp hạn chế Do tính chất đặc biệt ấy nên hiện nay, nếu nghiên cứu qua các

từ điển tiếng Việt thì có thể thấy đã có nhiều khái niệm, quan điểm và định nghĩa từ “hộ tịch” của các tác giả Dưới đây là một số quan điểm, khái niệm

hộ tịch trong và ngoài nước của một số tác giả:

“Hộ tịch: Các sự kiện trong đời sống của một người thuộc sự quản lý của pháp luật” [38]

“Hộ tịch”: Sổ hộ khẩu do chính quyền địa phương cấp”[72]

“Hộ tịch”: Các sự kiện trong đời sống của một người thuộc sự quản lý của pháp luật (khai sinh, khai tử, kết hôn, tiền án, tiền sự, nhân khẩu) [150]

“Hộ tịch”: quyền cư trú, được chính quyền công nhận của một người tại nơi mình ở thường xuyên, của những người thường trú thuộc cùng một hộ,

do chính quyền cấp cho từng hộ để xuất trình khi cần” [138]

“Hộ tịch”: sổ của cơ quan dân chính đăng ký cư dân trong địa phương mình theo đơn vị hộ” [111]

“Hộ tịch”: Quyển sổ ghi chép tên tuổi, quê quán, nghề nghiệp của mọi người trong một địa phương”[79]

Theo các tác giả nêu trên, cho thấy mỗi tác giả có những quan điểm khác nhau về hộ tịch, trong đó có quan điểm khác nhau như: nhóm tác giả cho rằng hộ tịch là các việc liên quan đến các thông tin, sổ sách ghi chép về con người như tên tuổi, quê quán, sinh, tử nhóm tác giả thứ hai lại quan điểm

hộ tịch thuộc phạm vi hộ khẩu như việc đăng ký dân cư, cư trú thuộc quản lý của địa phương

Nhìn dưới góc độ khoa học quản lý thì mặc dù "hộ tịch" hay "hộ khẩu" đều liên quan đến quản lý con người, dân cư, nhưng có nội hàm khác nhau,

"hộ tịch" có nội dung rộng hơn "hộ khẩu" và không nên đồng nhất hai phạm trù này

Tại Trường Đại học Luật Sài Sòn, khái niệm “hộ tịch” lần đầu tiên được ghi trong các giáo trình giảng dạy dưới chế độ Việt Nam Cộng hoà, trong đó nổi lên quan điểm của một số tác giả như tác giả Phan Văn Thiết có thể coi là người đầu tiên trình bày quan niệm “hộ tịch” trong cuốn tài liệu chuyên khảo xuất bản năm 1958 như sau:

“Hộ tịch- còn gọi là nhân thế bộ - là cách sinh hợp pháp của một công dân trong gia đình và trong xã hội Hộ tịch căn cứ vào ba hiện tượng

Các tác giả Vũ Văn Mẫu - Lê Đình Chân lại trình bày một quan điểm khác về “hộ tịch”:

“Hộ tịch là sổ biên chép các việc liên hệ đến các người trong nhà Hộ tịch gồm ba sổ để ghi chép các sự khai giá thú, khai sinh và khai tử” [14]

Với các giải thích này thì "hộ tịch" là việc ghi chép vào trong sổ mối liên hệ giữa những người trong một nhà, liên quan đến giá thú, khai sinh, khai

Như vậy các luật gia của thời kỳ Việt Nam cộng hòa đã có những nhìn nhận về “hộ tịch” ở phạm vi là một số yếu tố hộ tịch như sổ ghi chép các sự kiện sinh, tử, kết hôn và chưa tổng quát được các yếu tố hay các đặc trưng bao hàm khác của lĩnh vực hộ tịch

Nhìn một cách tổng quát có thể thấy các tác giả Phan Văn Thiết, Vũ Văn Mẫu-Lê Đình Chân, Trần Thúc Linh, tuy đưa ra những cách hiểu khác nhau về hộ tịch nhưng trong những cách hiểu này đều chỉ ra những dấu hiệu đặc trưng của hộ tịch như là sổ ghi chép các quan hệ gia đình của một người; những quan hệ phát sinh trên cơ sở 3 sự kiện quan trọng trong cuộc đời mỗi con người, đó là sự kiện sinh, hôn nhân và tử;