NHU cầu THAM vấn tâm lí của học SINH dân tộc LỰ,TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, HUYỆN KHOP,TỈNH XAYABURY,NƯỚC CHDCND LÀO

Theo nhóm tác giả, nhàtham vấn học đường cần nắm được những nội dung nhu cầu khác nhau giữahọc sinh nam và học sinh nữa, từ đó mới đưa ra được nội dung tham vấn phùhợp, nghiên cứu đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-

 -LASI INSOUPHA

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÍ CỦA HỌC SINH DÂN TỘC LỰ, TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, HUYỆN KHOP, TỈNH XAYABURY, NƯỚC CHDCND

HÀ NỘI - 2018

Xin chân thành cảm ơn TS Cao Xuân Liễu Người hướng dẫn luận văn,

đã tận tình chỉ bảo trong quá trình hoàn thành luận văn

Ban giám hiệu và các Thầy (Cô) giáo ở trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, NƯỚC CHDCND LÀO đã giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu thực trạng

Tác giả cũng xin được cảm ơn các em học sinh của trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, NƯỚC CHDCND LÀO đã cộng tác nhiệt tình trong quá trình nghiên cứu thực trạng

Xin cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin trân trọng cảm ơn !

Tác giả luận văn

LASI INSOUPHA

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan rằng luận văn này do chính bản thân tác giả thực hiện, số liệu trong luận văn là có thực do quá trình tác giả nghiên cứu thực trạng tại trường THPT, huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND LÀO Nếu vi phạm tác giả xin chịu mọi trách nhiệm theo quy định của phòng Sau đại học, Trường Đại học Sư phạm Hà nội

Tác giả luận văn

LASI INSOUPHA

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Khách thể nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA HỌC SINH 4

1.1.Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

1.1.1 Vài nét lịch sử nghiên cứu về tham vấn tâm lí trên thế giới: 4

1.1.2 Vài nét nghiên cứu nhu cầu tham vấn tâm lí ở Việt Nam và nước CHDCND Lào 5

1.2 Nhu cầu tham vấn tâm lý 7

1.2.1 Khái niệm nhu cầu 7

1.2.2 Đặc điểm nhu cầu 9

1.2.3 Các mức độ của nhu cầu 10

1.2.5 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trung học phổ thông 11

1.3 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trường trung học phổ thông 19

1.3.1 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh THPT dân tộc Lự ở trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào 19

1.3.2 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự, trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào 20

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh trung học phổ thông 22

1.4.1 Yếu tố ảnh hưởng từ phía bản thân học sinhTHPT 22

1.4.2 Yếu tố ảnh hưởng từ những nhà tham vấn tâm lý trong các trường THPT 23

Tiểu kết chương 1 25

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu 26

2.1.1 Vài nét về tỉnh XAYABURY 26

2.1.2 Vài nét về dân tộc Lự 26

2.1.3 Vài nét về địa bàn nghiên cứu 27

2.2 Tổ chức nghiên cứu 28

2.2.1 Tổ chức nghiên cứu lý luận 28

2.2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 28

2.3 Các phương pháp nghiên cứu 29

2.3.1 Các phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bàn: 29

2.3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 29

2.3.3 Phương pháp điều tra 30

2.3.4 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học 31

Tiểu kết chương 2 32

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN NHU CÂU THAM VẤN TÂM LÍ CỦA HỌC SINH DÂN TỘC LỰ Ở THPT HUYỆN KHOP, TỈNH XAYABURY, NƯỚC CHDCND LÀO 33

3.1 Khó khăn tâm lý cần được tham vấn của học sinh dân tộc Lự ở trường trung học phổ thông huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào 33

3.2 Các mặt biểu hiện về nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh dân tộc Lự ở trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào 45

3.2.1 Nhu cầu tham vấn về các vấn đề học tập 45

3.2.2 Nhu cầu tham vấn tâm lý trong quan hệ giao tiếp với bạn bè 49

3.2.3 Nhu cầu tham vấn tâm lý về quan hệ với gia đình 52

3.2.4 Nhu cầu tham vấn tâm lý về giới tính 54

3.3 Nhu cầu về các hình thức tổ chức tham vấn tâm lý 57

3.4 Biện pháp tổ chức tham vấn tâm lý cho học sinh 65

3.4.1 Cơ sở để xây dựng biện pháp 65

3.4.2 Biện pháp tổ chức tham vấn tâm lý cho học sinh dân tộc Lự ở trường THPT huyện Khop, tỉnh Xayabury, nước CHDCND Lào 66

Tiểu kết chương 3 74

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 75

PHỤ LỤC 80

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TVTL : Tham vấn tâm lý

ĐHQG : Đại học Quốc giaTHPT : Trung học phổ thôngTHCS : Trung học cơ sở

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Những khó khăn tâm lí ở HS dân tộc Lự THPT 33Bảng 3.2 Những khó khăn tâm lí vấn đề học tập ở HS dân tộc Lự THPT

34Bảng 3.3 Những khó khăn tâm lí về quan hệ giao tiếp với bạn bè ở

HS dân tộc Lự THPT 38Bảng 3.4 Những khó khăn tâm lí trong quan hệ giao tiếp với các

thành viên trong gia đình ở HS dân tộc Lự THPT 41Bảng 3.5 Những khó khăn tâm lí trong vấn đề giới tính ở HS dân tộc

Lự THPT 43Bảng 3 6 Nhu cầu tham vấn về các vấn đề học tập ở HS THPT dân tộc Lự

45Bảng 3 7 Nhu cầu tham vấn trong quan hệ giao tiếp với bạn bè ở HS

dân tộc Lự THPT 49Bảng 3 8 Nhu cầu tham vấn về quan hệ với gia đình ở HS dân tộc Lự

THPT 52Bảng 3 9 Nhu cầu tham vấn về vấn đề giới tính ở HS dân tộc Lự THPT 54Bảng 3.10 Lý do khiến cho học sinh cần phải được tham vấn tâm lý 57Bảng 3.11 Lý do khiến cho học sinh lựa chọn “ Có hay không cũng

được ” trong tham vấn tâm lý 58Bảng 3.12 Cách giải quyết những khó khăn tâm lí của HS dân tộc Lự 60Bảng 3.13 Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm

lý của học sinh 62Bảng 3.14 Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn

tâm lý của học sinh 64

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự thay đổi lớn lao trong nền kinh tế thế giới nói chung và tại nướcCHDCND Lào nói riêng đã kéo theo sự thay đổi về nhiều mặt trong đời sốnggia đình, nhà trường và xã hội, bên cạnh những mặt tích cực mà sự phát triểnmang lại thì cũng không ít những mặt tiêu cực vẫn còn tồn tại, đặc biệt trong

số đó cũng phải kể đến đó là những vấn đề tâm lý mà các em học sinh hiệnnay đang gặp phải Thực tế cho thấy có rất nhiều tình huống các em gặp phảitrong cuộc sống mà không biết chia sẻ với ai, không biết phải giải quyết thếnào và dẫn đến những mâu thuẫn khác nhau trong cuộc sống

Nước CHDCND Lào có 49 dân tộc Dân tộc Lự là một trong số dân tộccủa nước CHDCND Lào, định cư và sống ở miền Bắc của Lào, có tiếng nói,phong tục tập quán riêng, cùng với các nhóm dân tộc có tiếng nói Lào – Tay,dân tộc Lự di dân bộ lạc và di chuyển từ phía nam và đông nam bộ của TrungQuốc địa bàn quản lý của mình 12 Phăn Na đi vào các tỉnh miền Bắc của Làocuối thế kỷ XIII trở đi Hiện nay phần lớn dân tộc Lự sống tại nướcCHDCND Lào chủ yếu định cư và sống ở các tỉnh miền Bắc như: Tỉnh Phông

Sa Ly, tỉnh Luông Năm Tha, tỉnh Bo Kẹo, tỉnh U Đôm Xay, tỉnh Xay Nha Bu

Ly, tỉnh Luông Pha Bang Nếu so với dân số trong cả nước thì thấy rằng dântộc Lự có phần trăm chiếm đến 3% Dân tộc Lự có tiếng nói thuộc nhóm tiếngLào – Tay Ngoài ra họ còn có chữ viết riêng gọi là chữ Thăm Lự (chữ phậtLự), phần lớn sẽ thấy trong chữ Lá Cọ nhưng có đặc điểm giống như chữ Phậtgiáo (chữ nhà Phật) Thay Lự hoặc Tay Lự là một nhóm dân tộc Tày có nơidân cư xưa trong vùng 12 Păn Na có đặc trưng dân tộc độc đáo nhất như:dùng tiếng nói của dân tộc và còn có văn hóa riêng trong cách mặc, lễ hộimang bản sắc dân tộc

1

Đối với học sinh dân tộc Lự ở trường THPT huyện Khop, tỉnhXayabury, nước CHDCND Lào là địa bàn huyện vùng sâu vùng xa, tuy nhiênkinh tế nơi đây cũng đang ngày một đổi mới, văn hóa được du nhập đa dạng

từ nhiều vùng miền tạo nên những thay đổi ở cả hai mặt, và chính điều nàydẫn đến những ảnh hưởng không nhỏ trong việc hình thành và phát triển tâmlý của các em học sinh vùng dân tộc Lự nói chung và các em học sinh ởtrường THPT huyện Khop, tỉnh XayYaBuRy, nước CHDCND Lào nói riêng.Những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường là quãng thời gian vô cùng quantrọng và là dấu ấn trong cuộc đời học tập của các em học sinh Đối với họcsinh THPT thì những khó khăn tâm lý có thể nảy sinh và biểu hiện ở các mặtsau: Trong học tập; trong các mối quan hệ (với bạn, với thầy cô giáo, vớingười thân…); trong hoạt động hướng nghiệp; những khó khăn liên quan đếnđặc điểm tâm lý cá nhân của các em Khi các em học sinh gặp phải những khókhăn nêu trên và nếu được tham vấn cũng như tháo gỡ kịp thời thì chắc chắn

sẽ giúp các em tự tin phát triển bản thân mình một cách tốt hơn

Vấn đề đặt ra lúc này là tìm hiểu xem những khó khăn tâm lí của các

em là gì? Nhu cầu tham vấn tâm lí của các em ở mức độ nào? Lĩnh vực nàocần được tham vấn nhiều nhất ? Từ đó sẽ có những cách thức tổ chức các hoạtđộng tham vấn tâm lý phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu của học sinh

Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi quyết định chọn đề tài: Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự, trường trung học phổ thông huyện Khop, tỉnh XayYaBuRy, nước CHDCND Lào làm đề tài nghiên cứu

luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Tâm lý học

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lí của họcsinh dân tộc Lự đang học ở trường trung học phổ thông, huyện KHỌP, TỉnhXAYABURY, nước CHDCND Lào Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp

hiệu quả tổ chức tham vấn tâm lý cho học sinh ở trường học phổ thông,Huyện KHOP, Tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào.

3 Đối tượng nghiên cứu

Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trường trung học phổ thông dântộc Lự, Huyện KHOP, Tỉnh XAYABURY, Nước CHDCND Lào

4 Khách thể nghiên cứu

- 150 học sinh dân tộc Lự đang học lớp 10, 11, và 12 ở trường trunghọc phổ thông huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

- Các cán bộ và giáo viên tại trường trung học phổ thông, huyệnKHOP, Tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề lí luận liên quan đến đề tài

- Khảo sát thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trường họcphổ thông dân tộc Lự huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

- Đề xuất một số biện pháp nhằm tổ chức công tác tham vấn tâm lícho học sinh dân tộc Lự ở trường trung học phổ thông huyện KHOP, tỉnhXAYABURY, nước CHDCND Lào

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinhtrường trung học phổ thông dân tộc Lự huyện KHOP, tỉnh XAYABURY,nước CHDCND Lào

7 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu lí luận

 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra bằng phiếu hỏi

- Phỏng vấn

- Chuyên gia

 Phương pháp xử lí số liệu

3

Sử dụng phần mềm Excel để xử lí số liệu điều tra thu thập được từ bảnghỏi Các số liệu này là cơ sở cho việc phân tích và đánh giá nhu cầu tham vấntâm lý của học sinh.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA NHU CẦU THAM VẤN

TÂM LÝ CỦA HỌC SINH 1.1.Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Vài nét lịch sử nghiên cứu về tham vấn tâm lí trên thế giới:

Người đầu tiên đề cập một cách khá sâu sắc tới vấn đề nhu cầu và ýnghĩa của nó đối với hoạt động của con người là D.N.Uznadze trong cuốnsách “ Tâm lí học đại cương ” xuất bản năm 1940 Theo ông khi xuất hiệnmột nhu cầu nào đó thì chủ thể sẽ hướng sức lực của mình vào hiện thựckhách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu đó Trong những hành vi hàng ngày củamình con người không chỉ mong muốn thỏa mãn những nhu cầu cấp thấp màcòn mong muốn thỏa mãn những nhu cầu cấp cao và mỗi cá nhân thì nhu cầulại được thể hiện ở các mức độ khác nhau

Từ đầu thế kỷ XIX, Small đã thấy nhu cầu chính là cơ sở để hình thànhnên những hoạt động tâm lí của cá nhân Cuối thế kỷ XIX, S.Freud trong lýthuyết bản năng của con người cũng đã đề cập đến vấn đề nhu cầu TheoFreud, lực vận động hành vi con người nằm trong bản năng Ông khẳng địnhrằng, tất cả hành vi của con người đều hướng tới việc mong muốn những nhucầu của cơ thể

Đại diện tiêu biểu cho trường phái tâm lí học nhân văn là A.Maslow,ông cho rằng : “ Con người có những nhu cầu chân chính về sự lệ thuộc,vềgiao tiếp, về tình yêu, về lòng kính trọng…” Đó là những nhu cầu mang đậmtính loài người Như vậy, theo ông “ tính người ” của nhu cầu được hìnhthành trong quá trình phát sinh loài người

Ông Herry Murray cho rằng: Nhu cầu là “ một động lực xuất phát từ cơthể và sự tác động qua lại với các tình huống xã hội chính là nhằm mục đíchđáp ứng nhu cầu của cơ thể, phải có sự cải tổ nhằm mục đích đạt được sựthích ứng ” Theo thuyết của ông thì ở mỗi người lại có những mức độ nhucầu tâm lý khác nhau và cường độ cũng khác nhau Có thể người này có nhucầu cao nhưng ở người khác thì mức độ lại giảm [9]

X.L.Rubinstêin cho rằng nhu cầu là: “ một thành tố của động cơ, nhucầu sẽ được biểu hiện thông qua nhiều mặt, đó là xúc cảm, tình cảm, ý chí,hứng thú, niềm tin ”

Vì vậy thực tế nhu cầu là xuất phát điểm của một loạt các hiện tượngtâm lí, tuy nhiên khi nghiên cứu về nhân cách chúng ta không nên xuất phát

từ nhu cầu mà phải khám phá ra quá trình nảy sinh và biểu hiện của nhu cầu,đồng thời phải thống nhất các yếu tố khách quan (thuộc về đối tượng) với yếu

tố chủ quan (trạng thái tâm lí của chủ thể) trong quá trình hoạt động nhằmthỏa mãn nhu cầu

Như vậy ta có thể nhận thấy rằng, nhu cầu của con người vừa mangtính chủ động, vừa mang tính tích cực, như vậy có thể thấy rằng nhu cầuchính là khi chủ thể mong muốn đạt đươc, nhưng để đạt được những nhu cầu

đó thì lại có điều kiện đặt ra; mặt khác nhu cầu sẽ thúc đẩy chủ thể tích cựctìm kiếm đối tượng, phương thức, phương tiện thỏa mãn nhu cầu Chính từhai mặt này mà ta thấy được sự hình thành và phát triển của nhu cầu Khi đềcập đến nhu cầu A.N.Leonchiev cho rằng, nhu cầu của con người sẽ được cảibiến và sản xuất ngay cả trong quá trình sản xuất và tiêu thụ, và đó cũnggiúp ta hiểu được bản chất các nhu cầu của con người

1.1.2 Vài nét nghiên cứu nhu cầu tham vấn tâm lí ở Việt Nam và nước CHDCND Lào.

Ở Việt Nam, những đề tài nghiên cứu về vấn đề nhu cầu tham vấn tâmlí của đối tượng học sinh THPT đã được một số tác giả thực hiện: Tác giả

5

Trần Thị Minh Đức [1]và Đỗ Hoàng (2006) trong nghiên cứu về tham vấnhọc đường nhìn từ góc độ giới đã đề đưa ra nội dung về sự khác biệt giữa nhucầu tham vấn học đường giữa học sinh nam và nữ Theo nhóm tác giả, nhàtham vấn học đường cần nắm được những nội dung nhu cầu khác nhau giữahọc sinh nam và học sinh nữa, từ đó mới đưa ra được nội dung tham vấn phùhợp, nghiên cứu được các tác động của mối quan hệ tham vấn, khi làm việcvới học sinh thì nhà tham vấn là nam hay nữ cũng đem lại hiệu quả là khácnhau cho mỗi trường hợp cần được tham vấn… Từ đó đề xuất việc nâng caonhận thức về thế giới của các nhà tham vấn học đường thông qua các khóahọc lấy thế giới làm trung tâm trong quá trình tham vấn.

Các tác giả Trương Bích Nguyệt (2003) [6], Võ Thị Tích [10](2004) đãnghiên cứu nội dung và hình thức tham vấn trong nhà trường cũng như yêucầu về phẩm chất và năng lực của nhà tham vấn, từ đó đã đưa ra kết luận cầnthiết thành lập phòng tham vấn trong nhà trường, bên cạnh đó cần phải cóchuyên viên tham vấn có trình độ chuyên môn về tâm lí giáo dục, ngoài raphải có một số phẩm chất cần thiết như: dễ gần và thân thiện, có thái độ tôntrọng, biết thông cảm và chia sẻ, bảo mật thông tin

Mặc dù ngành tham vấn có lịch sử từ rất lâu nhưng thực chất mới đượcđưa vào ở nước CHDCN Lào trong những năm gần đây chủ yếu mới chỉ dừnglại ở hình thức tự phát của việc ra đời các dịch vụ tư vấn sức khỏe, gia đình

Bởi vậy, hầu như không có tài liệu nào ghi lại sự phát triển của ngànhtham vấn ở Lào Như vậy, những đề tài nghiên cứu về nhu cầu tham vấn tâmlí của học sinh - sinh viên khá ít chỉ có một số tác giả ở trường Đại học Quốcgia Lào nghiên cứu về vấn đề này như: “ Nhu cầu tham vấn tâm lí của sinhviên năm thứ nhất ở trường Đại học Quốc gia Lào ” của tác giả SySouVanhSYPHOMPHAKDEE (2000) [8] kết quả nghiên cứu cho thấy: 800 sinhviên năm thứ nhất ở trường Đại học Quốc gia Lào có nhu cầu tham vấn tâm lí

ở mức độ cao đặc biệt là về việc chọn nghề, m ối quan hệ với bạn bè, mốiquan hệ giữa sinh viên dân tộc với sinh viên ở thành phố “ Nhu cầu thamvấn tâm lí của học sinh trường Đại học Quốc gia Lào” của tác giả JittakornINSEACHIANGMAI 2016 Kết quả nghiên cứu cho thấy: Các cán bộ 206người và sinh viên 1285 người tại trường Đại học Quốc gia Lào thấy rằng nhucầu tham vấn trong học tập là quan trọng nhất và có xu hướng sẽ được vậndụng nhiều nhất, tiếp theo là nhu cầu tham vấn về việc chọn nghề và thế giớiriêng của mọi cá nhân và vấn đề gốc mà sinh viên gặp phải có nhiều cái đó là:

về kinh tế, học hành, việc sắp xếp thời gian học và kết quả nghiên cứu đó sẽgóp phần giúp cho việc thiết kế phục vụ tham vấn hợp lí và đáp ứng được nhucầu của sinh viên ở Trường ĐHQG Lào trong khoá tiếp theo [4]

Như vậy, có thể thấy rằng nhu cầu về tham vấn tâm lí trong xã hội hiệnnay là rất lớn, nhất là ở lứa tuổi học sinh trường THPT, mà hoạt động thamvấn một cách chuyên nghiệp cả ở Việt Nam lẫn nước CHDCND Lào còn rấtmới mẻ cả về nghiên cứu lý luận và thực tiễn và đặc biệt là các trường THPT.Xuất phát từ hoàn cảnh thực tiễn này chúng tôi triển khai đề tài “ Nhu cầutham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự ở trường trung học phổ thông huyệnKHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào ” nhằm tìm hiểu về nhu cầucần được tham vấn tâm lí của các em nơi đây và để góp phần nâng cao hiệuquả hoạt động của phòng tham vấn trong các trường phổ thông hiện nay

1.2 Nhu cầu tham vấn tâm lý.

1.2.1 Khái niệm nhu cầu.

Murray cho rằng : sự xuất hiện nhu cầu dẫn đến những thay đổi hóahọc trong não và do tác động của chúng mà diễn ra hoạt động tư duy và tìnhcảm Bất kỳ nhu cầu nào cũng gây ra trong cơ thể sự căng thẳng nhất định, màviệc giải tỏa nó chỉ bằng cách thỏa mãn nhu cầu Như vậy nhu cầu phóng racác kiểu hành vi nhất định, mang lại sự thỏa mãn cần tìm

7

Theo A.N Leonchiev (1903 – 1979) thì nhu cầu là: Một trạng thái củacon người, cần một cái gì đó cho cơ thể nói riêng, con người nói chung sống

và hoạt động Nhu cầu có vai trò định hướng đồng thời là động lực bên trongkích thích hoạt động của con người Theo Từ điển TLH của Nguyễn KhắcViện thì nhu cầu là “ Điều cần thiết để bảo đảm tồn tại và phát triển Đượcthỏa mãn thì dễ chịu, thiếu hụt thì khó chịu, căng thẳng, ấm ức Có nhu cầucủa cá nhân, có nhu cầu chung của tập thể, khi hòa hợp khi mâu thuẫn; có nhucầu cơ bản, thiết yếu, có thứ yếu, giả tạo Nhu cầu do trình độ phát triển của

XH mà biến đổi [8]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: [2]“ Nhu cầu chỉ có được chức nănghướng dẫn khi có sự gặp gỡ giữa chủ thể và khách thể ” Nhu cầu là thành tốquan trọng tạo nên xu hướng nhân cách của cá nhân, cùng với các thành tốkhác như hứng thú, niềm tin, thế giới quan, lý tưởng thì nhu cầu là sự bộc lộ

ra bên ngoài của xu hướng A.G Covaliop tiếp cận khái niệm nhu cầu với tưcách là nhu cầu của nhóm XH Ông cho rằng: “ Nhu cầu là sự đòi hỏi của cáccá nhân và của nhóm XH khác nhau muốn có những điều kiện nhất định đểsống và để phát triển Nhu cầu quy định sự hoạt động XH của cá nhân, cácgiai cấp và tập thể ” Như vậy, dù là nhu cầu cá nhân hay nhu cầu XH, nó vẫn

là sự biểu hiện mối quan hệ tích cực của con người đối với hoàn cảnh sống

Nhìn chung, các quan niệm về nhu cầu đã trình bày ở trên đều có sựtương đồng ở nhiều điểm: Khẳng định nhu cầu của con người và xã hội là một

hệ thống đa dạng, bao gồm nhu cầu tồn tại, nhu cầu chính trị, nhu cầu pháttriển, tôn giáo… Nhu cầu của con người xuất hiện như những đòi hỏi kháchquan của xã hội , do xã hội quy định, đồng thời nhu cầu mang tính cá nhân vớinhững biểu hiện phong phú và phức tạp Nhu cầu là hình thức tồn tại của mốiquan hệ giữa cơ thể sống và thế giới xung quanh, là nguồn gốc của tính tíchcực, mọi hoạt động của con người đều là quá trình tác động vào đối tượng

nhằm thỏa mãn nhu cầu nào đó Do vậy, nhu cầu được hiểu là trạng thái cảmnhận được sự cần thiết của đối tượng đối với sự tồn tại và phát triển của mình.Nhu cầu khi được thỏa mãn sẽ tạo ra những nhu cầu mới ở mức độ cao hơn,con người sau khi hoạt động để thỏa mãn nhu cầu thì phát triển, và nảy sinh ranhu cầu cao hơn nữa Và như vậy, nhu cầu vừa được coi là tiền đề, vừa đượccoi là kết quả của hoạt động Nhu cầu là tiền đề của sự phát triển Trên cơ sởtìm hiểu, phân tích các khái niệm khác nhau về nhu cầu và trong khuôn khổ của

đề tài chúng tôi sử dụng định nghĩa của tác giả Nguyễn Quang Uẩn [11]: “ Nhucầu là sự biểu hiện mối quan hệ tích cực của cá nhân đối với hoàn cảnh, là sựđòi hỏi tất yếu mà con người thấy cần được thỏa mãn để tồn tại và phát triển ”

1.2.2 Đặc điểm nhu cầu

Nhu cầu bao giờ cũng có đối tượng: Khi chủ thể gặp đối tượng được ýthức là có giá trị để thỏa mãn nhu cầu của mình và có điều kiện thực hiệnphương thức thỏa mãn thì nhu cầu đó trỏ thành động cơ thúc đẩy chủ thể hoạtđộng nhằm vào đối tượng Đối tượng của nhu cầu nằm ngoài chủ thể, đồng thời

là cái chứa đựng khả năng thỏa mãn nhu cầu Đối tượng đáp ứng nhu cầu chỉbộc lộ khi chủ thể tiến hành hoạt động, nhờ vậy mà nhu cầu có được tính đốitượng và chính bản thân vật thể được nhận biết nghĩa là được chủ thể hình dung

tư duy lại trở thành động cơ có chức năng thúc đẩy hướng dẫn hoạt động Khiđối tượng của nhu cầu được chủ thể ý thức thì nhu cầu thực sự là một sức mạnhnội tại, sức mạnh tâm lý kích thích và hướng dẫn hoạt động Tính đối tượngcủa nhu cầu được xuất hiện trong hoạt động có đối tượng của chủ thể

Nội dung của nhu cầu do những điều kiện và phương thức thỏa mãn nóquy định Kết quả nghiên cứu của Đacuyn cho thấy: Nếu chỉ dùng một loại lácây để nuôi một loại sâu thì sau này con sâu đó không ăn loại lá cây khác,mặc dù loại lá cây đó rất thích hợp cho việc nuôi sống nó Trong phòng thínghiệm của Pavlov, Xitovit cũng đã dùng sữa bò để nuôi một con chó ngay từ

9

khi nó mới lọt lòng mẹ đến khi lớn Về sau con chó này chỉ biết ăn sữa bò mà

“dửng dưng”, “cự tuyệt” với bánh mì và thịt

1.2.3 Các mức độ của nhu cầu

Nhu cầu có thể tồn tại ở nhiều mức độ khác nhau, mỗi tác giả lại cócách phân chia mức độ nhu cầu khác nhau

Căn cứ vào tính tích cực, nhu cầu biểu hiện ở ba mức độ: lòng hammuốn, lòng say mê, đam mê Ngoài ra nhu cầu còn được biểu hiện ở hai mứcđộ cao, thấp khác nhau:

Mức độ cao: nhu cầu đã đủ mạnh, trở thành nội lực thúc đẩy con người

hoạt động Trong khuôn khổ của đề tài, chúng tôi chọn cách phân loại mứcđộ của nhu cầu

Mức độ thấp: chủ thể nhận thức được đối tượng của nhu cầu nhưng

nhu cầu chưa đủ mạnh để thúc đẩy con người hoạt động

1.2.4 Sự hình thành nhu cầu

Sự hình thành nhu cầu có điểm khác nhau giữa các nhà TLH phươngTây và các nhà TLH Macxit

Theo quan điểm của tâm lí học Macxít, trong quá trình hoạt động củacon người đã hình thành nên nhu cầu và phát triển đạt đến mực mức độ nhấtđịnh, bên cạnh đó con người cũng tích cực tham gia vào các hoạt động nhằmvươn tới sự thỏa mãn nhu cầu và từ đó nhu cầu mới cũng được hình thành vàphát triển

A.N Leonchiev và các nhà TLH Macxit khẳng định mối quan hệ chặtchẽ giữa nhu cầu và hoạt động: “ Nhu cầu là nguồn gốc của tính tích cực củahoạt động, nhưng bản thân nhu cầu lại được nảy sinh, hình thành và phát triểntrong hoạt động ” A.N Leonchiev đã đưa ra sơ đồ giải thích mối quan hệgiữa nhu cầu và hoạt động: Hoạt động – Nhu cầu – Hoạt động Ông giải thích

như sau: “ Hoạt động nhu cầu chỉ xuất hiện như một điều kiện, một tiền đềcho hoạt động, nhưng ngay khi chủ thể bắt đầu hành động thì lập tức xảy ra

sự biến hóa của nhu cầu và sẽ không còn giống như khi nó tồn tại một cáchtiềm tàng, tồn tại “ tự nó ” nữa Sự phát triển của hoạt động này đi xa baonhiêu thì cái tiền đề này của hoạt động (tức là nhu cầu) cũng chuyển hóa bấynhiêu thành kết quả của hoạt động ”

Như vậy, bản chất của nhu cầu là: “ sự đòi hỏi của chủ thể về một đốitượng nào đó cần được thỏa mãn để tổn tại và phát triển, tức là xuất hiện nhucầu mới ”

1.2.5 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trung học phổ thông.

1.2.5.1 Khó khăn tâm lý

Những đặc điểm tâm lý của quá trình phát triển lứa tuổi học sinhtrường học phổ thông là tiền đề cơ bản cho những khó khăn tâm lý đặc trưngcủa lứa tuổi này Trong cuộc sống, khi giải quyết công việc nhất định hoặckhi giao tiếp với người khác, thường xuất hiện những khó khăn bên ngoài, từphía đối tượng hoặc nảy sinh từ các điều kiện khách quan Tuy nhiên, cũngkhông ít trường hợp xuất hiện các khó khăn bên trong, được nảy sinh từ cáctrạng thái tâm lý cá nhân, khi đối mặt với đối tượng hoạt động hoặc giao tiếp.Nếu trạng thái tích cực sẽ tạo ra sự hưng phấn tâm lý, nhờ đó cá nhân sẽ đạthiệu quả cao trong hoạt động và giao tiếp Ngược lại, nếu trạng thái tiêu cực,căng thẳng, lo âu sẽ tạo ra ở cá nhân các khó khăn, rào cản tâm lý, ảnh hưởngxấu đến hoạt động và phát triển của cá nhân

Dương Diệu Hoa, Vũ Khánh Linh định nghĩa: Khó khăn tâm lý ở họcsinh THPT là khó khăn trong học tập, đó là những lo lắng về phát triển tâmsinh lý của bản thân, khó khăn trong việc định hướng tương lai nghề nghiệpcho bản thân, khó khăn trong quan hệ với cha mẹ, thầy cô và bạn bè [3]

11

Với ý nghĩa này, những khó khăn tâm lý thường xuất hiện trong nhữnghoạt động chủ đạo của học sinh và tương ứng với những đặc điểm phát triểntâm lý và nhân cách của lứa tuổi này Nhìn chung phần lớn các em đều gặpphải những khó khăn trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của mình nhưtrong học tập, trong quan hệ với thầy cô giáo, trong quan hệ với cha mẹ, quan

hệ với bạn bè…

Một số khó khăn trong học tập: hoạt động học tập giữ vị trí rất quantrọng trong sự phát triển tâm lý, nhân cách của lứa tuổi học sinh THPT Việchọc tập của HS ở lứa tuổi này trở nên khó khăn khi hoạt động học tập ởtrường của HS biến thành hình thức, bị coi nhẹ Lúc này HS bắt đầu có hứngthú mạnh mẽ đối với lĩnh vực khác hơn là đối với học tập Điều này có nghĩa

là HS không coi việc lĩnh hội tri thức giữ vị trí quan trọng hơn so với các giátrị khác đang hình thành trong HS Có nhiều HS không xác định đúng nhiệmvụ chính của mình trong giai đoạn này là học tập, cũng có nhiều HS dophương pháp lĩnh hội tri thức không đúng hay do gặp một hoàn cảnh khókhăn nào đó mà lơi là học tập nên kiến thức bị hổng, HS mất hứng thú họctập, học tập sút kém, dần dần chán học, từ đó muốn tìm hứng thú ở những lĩnhvực khác Thậm chí còn có một số HS bỏ học Bước vào tuổi dậy thì, sự cânbằng thân thể và tinh thần bị phá vỡ, những biến đổi thể chất sâu sắc bắt đầu

và thân thể có một vóc người khác, một sức mạnh mới được tăng cường, cáchình dáng rõ nét hơn

Ở lứa tuổi này, tính phê phán của tư duy cũng được phát triển, HS biếtlập luận giải quyết vấn đề một cách có căn cứ Song không phải lúc nào tưduy của HS cũng là sự suy nghĩ có phê phán Số môn học, giờ học tăng lên rõrệt và áp lực từ phía cha mẹ, thầy cô giáo cũng tăng Hơn nữa, việc địnhhướng tương lai cũng đã rõ nét hơn Lúc này việc học tập đã trở thành gánhnặng cho HS Việc phải học và phải học cho giỏi là mục đích sống còn đối

với mỗi em Vì vậy, việc bài kiểm tra bị điểm kém, không như ý muốn củabản thân HS và của cha mẹ là điều không thể tưởng tượng nổi Việc thi trượt

là điều không thể chấp nhận được Những HS thi không đỗ luôn cảm thấy dayrứt vì đã dập tắt hy vọng của cha mẹ, phụ lòng mong mỏi của thầy cô giáo.Đau đớn, xấu hổ vì thua kém bạn bè lại không được sự cảm thông của bố mẹkhiến cho nhiều HS cảm thấy thất vọng, chán chường và đã có những hànhđộng liều lĩnh, nguy hại đến bản thân Không ít HS do áp lực của việc học,việc thi cử mà sinh ra đau bụng, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, mất ngủ, kémăn… Như thế, những khó khăn trong lĩnh vực học tập là một thách thức vớitâm lý còn non nớt của học sinh ở lứa tuổi này

Một số khó khăn trong quan hệ với thầy cô: Đó là những mâu thuẫn,xung đột giữa HS với GV Học sinh muốn được đối xử như người lớn, trongkhi đó thầy cô giáo chưa kịp thay đổi kiểu ứng xử, từ đó dẫn đến tình trạngbất hòa giữa HS và giáo viên Một số thầy cô giáo còn lạm dụng quyền củamình ngăn cấm, hạn chế tính tích cực của HS, thiếu sự đồng cảm với họcsinh Tuy nhiên, có thể vì không hiểu HS nên các giáo viên thường cho là các

em tụ tập, đàn đúm, có những lời nói nặng nề, trì chiết, xúc phạm HS, điềunày khiến cho HS cảm thấy ấm ức, bất bình, thiếu tin tưởng thầy cô Cónhững lúc các giáo viên có thái độ thiếu tôn trọng HS, sử dụng những biệnpháp sai lầm như thô bạo trong đối xử; phê bình, đánh đập, cô lập trẻ với tậpthể, đuổi khỏi lớp… tạo nên tâm lý đối kháng, mất niềm tin nơi HS

Một số khó khăn trong quan hệ với cha mẹ: Thứ nhất đó là sự cách biệtthế hệ Sự cách biệt đó thể hiện sự không ăn khớp nhau giữa lối sống, quanniệm về giá trị, quan niệm về chuẩn mực, các cách thức ứng xử… Tuy nhiên,

sự cách biệt đó không phải là điều đáng lo ngại vì sự khác biệt đó thường chỉxảy ra ở một số lĩnh vực hoạt động cụ thể Thứ hai là mâu thuẫn giữa khảnăng của HS với sự kỳ vọng của cha mẹ các em Những cha mẹ đặt nhiều kỳ

13

vọng vào con luôn cảm thấy con học chưa hết khả năng Họ cho rằng con họ

sẽ học tốt hơn, thậm chí đạt thành tích cao hơn các bạn khác nếu chăm họchơn, nếu họ có điều kiện giám sát chặt chẽ thời gian học, vui chơi và nghỉngơi của con hơn… Từ đó, họ buộc con cái phải học thêm để nâng cao trìnhđộ hiểu biết Tuy nhiên, nếu kỳ vọng của cha mẹ không dựa trên thực tế nănglực, trí tuệ, sức khỏe, sở thích, nguyện vọng của con mình cũng như môitrường sống học tập xung quanh và điều kiện dạy dỗ, kiểm soát của chính cha

mẹ thì tùy vào những hoàn cảnh cụ thể sẽ hình thành ở trẻ tính ích kỷ, nói dối,kiêu căng, hiểu biết phiến diện hoặc có những biểu hiện của sự rối nhiễu tâmthế Thứ ba, có sự mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái ở lứa tuổi này Sự khôngnhất quán giữa phát triển thể chất với cương vị xã hội của HS đã tạo ra một sựcăng thẳng trong các em Lứa tuổi này là quãng thời gian các em bắt đầu phảigiải quyết các xung đột vì lệ thuộc HS phải học cách thoát khỏi sự quá lệthuộc vào gia đình và phải tìm kiếm sự tự chủ ở một mức độ nào đó Thứ tư,gia đình đối với HS là môi trường bình thường mà ở đó nó có thể phát triểnđầy đủ; nhưng bắt đầu bước vào lứa tuổi này, gia đình không còn thỏa mãn đủcho hoạt động của các em Các công việc gia đình làm cho HS chán ngán, các

em ít vui lòng giúp cha mẹ mà thích đi dạo chơi với bạn bè Nhiều HS mấttính ngoan ngoãn, dễ tự ái và đôi khi tỏ ra khó chịu Thứ năm là, bước vàotuổi đầu thanh niên, HS thường cảm thấy mình đã lớn, trong tâm trí HS tinhthần danh dự và lòng tự trọng đã nảy nở, nhiều bậc cha mẹ đã vô tình hay cốý có những lời nói hoặc hành động xúc phạm “danh dự” HS Học sinh thường

có những phản ứng tiêu cực như cãi lại, vứt bỏ công việc không làm nữa, giậndỗi, khóc lóc Thứ sáu, trong cuộc sống vẫn thường gặp những bậc cha mẹkhông chịu lắng nghe con mình Thường thì cha mẹ nào cũng tự coi mình làngười đứng đầu, biết hết mọi chuyện và lúc nào cũng đúng và cuối cùng làmâu thuẫn giữa nhu cầu sử dụng tiền của trẻ với sự đáp ứng của cha mẹ

Một số khó khăn nảy sinh từ quan hệ bạn bè: bạn bè có vai trò rất lớnđối với học sinh lứa tuổi đầu thanh niên Vì vậy mà những vấn đề trục trặcnảy sinh trong quan hệ bạn bè có thể bùng phát thành những xung đột lớn.Đưa đến cho HS sự khó chịu hơn cả là sự phê phán của bạn bè Hình phạtnặng nề nhất là sự tẩy chay công khai hay bí mật của nhóm bạn Sự đơn độc

là trải nghiệm nặng nề và hầu như không chịu đựng nổi với trẻ Điều này đãđẩy HS đến chỗ đi tìm những người bạn mới ngoài lớp học, ngoài nhà trường

và một số HS đã bị lôi kéo bởi những “nhóm”, những “bè đảng” tự phát dướinhiều hình thức và ở đây HS có thể trải nghiệm những bi kịch thực sự củacuộc đời Tóm lại, trong bước quá độ vươn lên làm người lớn, trong quá trìnhhình thành và khẳng định “ cái tôi ” có ý nghĩa xã hội, HS lứa tuổi đầu thanhniên gặp không ít khó khăn, trở ngại trong mọi mối quan hệ XH mà HS phảivượt qua, và những khó khăn này là rất đặc trưng cho lứa tuổi này

Một số khó khăn nội tâm: Mâu thuẫn giữa nhu cầu và khả năng hiện có,giữa địa vị mong muốn và địa vị thực tế của HS Mặc dù HS đã có nhữngquyền hạn nhất định do người lớn đã phần nào tôn trọng , để HS tự do hơntrước Tuy vậy, các em vẫn chưa phải là người trưởng thành, và chưa thểngang hàng với người lớn Trong khi đó các em lại muốn bình quyền vớingười lớn Từ đó dẫn đến mâu thuẫn giữa địa vị mong muốn và địa vị thực tế.Mặt khác, do tự ý thức phát triển mạnh, các em thường lựa chọn một khuônmẫu, một tiêu chuẩn đạo đức riêng để đánh giá hành vi của mình Nhưng dokinh nghiệm còn ít, hiểu biết còn hạn chế nên các em có thể hình thành nhữngkhái niệm, những biểu tượng sai lầm, non nớt Đây là biểu hiện giữa nhu cầu

tự giáo dục và khả năng thực hiện nhu cầu đó

Mâu thuẫn giữa nội dung ý thức và hình thức hành vi của HS Nhiềukhi ý muốn và hành động của các em trái ngược hẳn nhau, đây là biểu hiện

15

của tính kém ổn định, là một trong những nguyên nhân mà người lớn chưacông nhận sự trưởng thành của các em.

Thời kỳ này HS rất quan tâm tới ngoại hình của mình Trong thời kỳnày, những thay đổi gây ấn tượng về ngoại hình và có ý nghĩa quan trọngnhằm gia tăng sự chấp nhận của bạn bè cùng trang lứa có thể khiến mối quantâm đến hình ảnh thân thể của mình ở các em sâu sắc thêm Một số HS cócảm giác lo lắng, bất an về một bộ phận nào đó trên cơ thể mình phát triểnkhông được cân đối; một số em “mất ăn, mất ngủ” vì cho rằng mình là một côgái xấu xí, một chàng trai thấp lùn…

Khó khăn của học sinh về mặt tình cảm: Vào lứa tuổi này tình cảm của

HS rất sâu sắc, sự mất mát đối với các em là rất nặng nề, khó vượt qua nổinếu không được sự nâng đỡ của người lớn Nhiều HS đã quá đau khổ, buồn

bã, bỏ ăn, nhiều em đã bị tổn thương tâm lý, tạo ra sự mất cân bằng về tâm lýkéo theo một số phản ứng bù trừ kiểu nhiễu tâm như rối loạn giấc ngủ, các,các dạng rối nhiễu hành vi như ăn cắp, quấy rối, đánh nhau, đau bụng…

Khó khăn về mặt nhận thức: HS ở lứa tuổi này còn chưa hiểu đầy đủkhái niệm, các em mới chỉ nắm lấy những biểu hiện bề ngoài không bản chấtlàm đặc điểm chủ yếu của khái niệm Sai lầm này không những ảnh hưởngđến việc nắm kiến thức ở nhà trường mà còn ảnh hưởng đến cả những phẩmchất đạo đức và phẩm chất ý chí của các em

Khó khăn tiếp theo thể hiện trong cảm giác người lớn của HS:

Tâm lý “ mình đã khôn lớn ” và nguyện vọng tự lực, tự quyết, muốnphấn đấu nhanh chóng vươn lên làm người lớn đã làm nảy nở trong tâm trícủa các em tinh thần danh dự và lòng tự trọng

1.2.5.2.Tham vấn và tham vấn tâm lý

Trên thế giới, ngành tham vấn đã khá phát triển và có lịch sử lâu đời.Vậy việc sử dụng thật ngữ “ tham vấn ” đang còn nhiều tranh luận, chưathống nhất và có nhiều nhà tham vấn đã khẳng định rằng như sau:

Theo Ngô Minh Uy [12] , Tham vấn là một hoạt động tương tác giữangười tham vấn và thân chủ, nhằm hỗ trợ giúp đỡ thân chủ giải quyết nhữngkhó khăn trong nhận thức, cảm xúc và hành vi Theo tác giả Bùi Thị XuânMai[5]: Tham vấn tâm lí là một hoạt động mà nhà chuyên môn bằng kiếnthức, hiểu biết và kỹ năng nghề nghiệp của mình, thấu hiểu những cảm xúc,suy nghĩ, hành vi của đối tượng giúp họ khai thác nguồn lực, tiềm năng choquá trình giải quyết

Trong từ điển Tâm lí học, bác sĩ Nguyễn Khắc Viện [13] hiểu tham vấnlà: quá trình các chuyên gia chẩn đoán, tìm hiểu nguyên nhân và từ đó có thểđưa ra những phương hướng để giúp đỡ thân chủ

P.K.Onner cho rằng, tham vấn là một quá trình vì vậy đòi hỏi nhà thamvấn phải dành thời gian nhất định và sử dụng kết hợp nhiều kỹ năng khácnhau để giúp đỡ thân chủ tìm hiểu, xác định vấn đề và đưa ra các lựa chọnphù hợp

J.Mielke (1999): Tham vấn là một quá trình nhằm giúp đỡ thân chủcải thiện cuộc sống của họ bằng cách khai thác nhận thức và thấu hiểu nhữngsuy nghĩ, cảm xúc và hành vi của thân chủ

Như vậy, quá trình tham vấn nhằm giúp cho thân chủ tự nhận thức đượcvấn đề mà bản thân họ đang gặp phải, thân chủ tự nhìn nhận và đánh giá vấn đềcủa bản thân và từ đó tự đưa ra các giải pháp phù hợp với bản thân họ, nhàtham vấn chỉ là người trợ giúp và khơi dậy tiềm năng của thân chủ và tuyệt đốikhông đưa ra lời khuyên cho thân chủ nhằm đảm bảo yếu tố khách quan

Tham vấn là sự trợ giúp: Trợ giúp trong quá trình tham vấn là giúp thânchủ những công cụ, phương tiện tâm lí để họ tự giúp chính bản thân họ, giúp

17

thân chủ tự khám phá tiềm năng của bản thân để từ đó có thể tự ứng phó vớinhững khó khăn trong cuộc sống Bản chất của tham vấn là trợ giúp thân chủ

tự giải quyết vấn đề của chính họ và tuyệt đối không đưa ra lời khuyên cho họnhằm mục đích đảm bảo yếu tố khách quan

Tham vấn là trợ giúp, khai thác tiềm năng của thân chủ, tìm ra nhữngđiểm mạnh và vốn có của thân chủ để thân chủ tự giải quyết vấn đề củamình Khả năng thích ứng ở mỗi con người là rất lớn và bản thân thân chủcũng có khả năng này nhưng chưa được khám phá ra hoặc thân chủ chưa tựnhận thức được Nhiệm vụ của nhà tham vấn là giúp thân chủ nhìn thấy tiềmnăng và sức mạnh của chính mình, để từ đó có thể giải quyết được những khókhăn mà thân chủ gặp phải và để ứng phó với các tình huống tương tự trongtương lai

Vì vậy chỉ có thân chủ mới là người phù hợp và có đủ điều kiện để cóthể giải quyết chính những vấn đề mà họ đang gặp phải Thân chủ họ khôngthể làm việc một cách độc lập mà cần có sự giúp đỡ và giám sát của nhà thamvấn nhưng quyền quyết định và đứng ra thực hiện cuối cùng phải là thân chủ.Với ý nghĩa này tham vấn có tác dụng là giúp thân chủ nâng cao khả năng đốiphó với vấn đề trong cuộc sống

Từ những phân tích ở trên chúng tôi có thể tóm lại: “ Tham vấn tâm lí

là một tiến trình trợ giúp đối tượng, nâng cao nhận thức, duy trì sự thăng bằngtâm lí, tăng cường khả năng ứng phó với các vấn đề nảy sinh trong cuộc sốngcủa bản thân, ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh của mình ”

1.2.5.3 Nhu cầu tham vấn tâm lý

Xã hội càng ngày càng phát triển, nhu cầu mọi người gia tăng, trongkhi khả năng của con người có giới hạn cho nên có nhiều nhu cầu của một sốcá nhân không được thỏa mãn dẫn tới những bức xúc không tự mình giải

quyết được mà lại muốn tìm cách giải quyết Vì vậy, dẫn đến xuất hiện nhucầu tham vấn tâm lí, nhu cầu này chỉ được giải quyết khi có trợ giúp của nhàtham vấn hoặc nhà tâm lí được đào tạo bài bản.

Như vậy, chúng tôi có thể tóm lại và hiểu rằng: nhu cầu tham vấn tâm lí

là nhu cầu mong muốn được những nhà tham vấn tâm lí giúp đỡ, chia sẻ, tháogỡ những bế tắc trong cuộc sống của con người mà chính họ không tự mìnhgiải quyết được

1.3 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh trường trung học phổ thông

1.3.1 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh THPT dân tộc Lự ở trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào.

Học sinh THPT bắt đầu từ 15 tuổi đến 18 tuổi Đó là giai đoạn đầu củatuổi thanh niên

Ở lứa tuổi này các em đã có sự phát triển của tự ý thức, ý thức và tự ýthức của các em đã phát triển ở mức độ cao và có nhiều khác biệt so với lứatuổi khác Điều này được bộc lộ qua sự ý thức về thân thể; tự đánh giá cácphẩm chất tâm lí của cá nhân và tính tự trọng

Về mặt thể chất: Học sinh tuổi này đã có một cơ thể phát triển gần

ngang bằng với cơ thể trưởng thành, các chức năng sinh lí cũng đạt được độphát triển cao Cơ thể đã dần được hoàn thiện Thể lực của các em phát triểnmạnh giúp cho việc thực hiện các công việc nặng nhọc, các công việc có kỹthuật tốt hơn Các yếu tố về thể lực như: sức mạnh, sức bền, độ dẻo dai, linhhoạt đều phát triển đến mức đỉnh cao, tạo điều kiện thuận lợi cho những thànhcông rực rỡ của lứa tuổi này trong các lĩnh vực hoạt động

Về mặt tâm lí: Trong quá trình học tập các em đã biết sử dụng tốt các

phương pháp để ghi nhớ, biết rút ra những ý chính trọng tâm, biết lập bảng

19

biểu so sánh để ghi nhớ, nhớ lại có hiểu quả, các em biết vận dụng các mốiliên tưởng để ghi nhớ, nhớ lại tài liệu vào những lúc cần thiết, tính chọn lọctrong ghi nhớ được bộc lộ rõ ràng nhớ lôgic – từ ngữ trừu tượng, ghi nhớ ýnghĩa tăng lên, các em biết phân biệt tài liệu nào chỉ cần hiểu mà không cầnghi nhớ, tài liệu nào phải nhớ phải học thuộc lòng.

Trong gia đình người có sự tác động và ảnh hưởng đến sự phát triểnnhân cách của các em chính là cha mẹ các em, vì thế cha mẹ cần khuôn mẫu

là thực sự để các em nói theo Đồng thời cũng không nên quá nghiêm ngặt đốivới các em

Quan hệ bạn bè giữ vai trò quan trọng trong đời sống tình cảm của các

em Ở lứa tuổi này các em cần có những người bạn để chia sẻ những buồn vuitrong cuộc sống, bên cạnh đó thì bạn bè cũng là chỗ dựa tinh thần và là nguồnđộng lực để các em cố gắng trong học tập cũng như phát triển bản thân Các

em có thể trở thành những người bạn tri kỉ gắn bó và tình bạn đó có thể đượclưu giữ đến sau này khi các em đã trưởng thành và có một cuộc sống mới

Quan hệ với bạn khác giới: Tình yêu nam nữ xuất hiện, phát triển từquan hệ thân thiết trong tình bạn Tình cảm lúc này thường lãng mạn, thơ mộng

và trong sáng Đó được gọi là những rung động đầu đời với bạn khác giới, tuynhiên đó mới chỉ là những xúc cảm có phần mơ hồ và không ổn định

Do vậy trong quá trình giáo dục các nhà giáo dục , các thầy cô và cácbậc cha mẹ cần gần gũi thêm với các em học sinh nhằm tạo môi trường họctập thân thiện và ít căng thẳng trong giờ học Đồng thời các thầy cũng cầnquan tâm các em để thiết lập nên mối quan hệ chặt chẽ tin cậy lẫn nhau và sẵnsàng chia sẻ khi các em gặp phải khó khăn và cần được tư vấn

1.3.2 Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự, trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

Tham vấn tâm lí là cuộc nói chuyện mang tính cá nhân giữa nhà thamvấn với một hoặc vài người đang cần sự hỗ trợ để đối mặt với khó khăn hoặcthách thức trong cuộc sống Nhà tham vấn giúp thân chủ sáng tỏ vấn đề, xemxét các giải pháp khả thi và giúp thân chủ đưa ra lựa chọn tối ưu Nhà thamvấn thể hiện sự tin tưởng vào khả năng tự giải quyết vấn đề của thân chủ.Nằm trong hệ thống nhu cầu, nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lựtrường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào thuộcloại nhu cầu tinh thần ngày càng trở nên cấp thiết trong xu thế xã hội hiệnnay Đó là những đòi hỏi tất yếu nhằm giải tỏa những bức xúc, vướng mắctrong học tập, sinh hoạt, hướng nghiệp, có được sự thăng bằng về tâm lí, sựhiểu biết và phương hướng phát triển nhân cách đúng đắn Như vậy, khi ởhọc sinh dân tộc Lự có nhu cầu tham vấn tâm lí có nghĩa là trước đó ở các emthường có tâm trạng băn khoăn, lo lắng, vướng mắc trong tâm tư, tình cảm…

Từ đó thúc đẩy HS tích cực tìm kiếm cách thức giải tỏa Khi học sinh cónhững vướng mắc về vấn đề tâm lý thì cần phải có hướng giải quyết kịp thờiđể tránh những tác động tiêu cực gây ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạtcủa các em Hoạt động tham vấn ở nước CHDCND Lào khá ít, các nhà tâm lý( giáo viên dạy môn tâm lí học) cũng khá ít Các hoạt động tham vấn tâm lícho học sinh ở các trường THPT ở nước CHDCND Lào cũng chưa thực sựphát triển và cũng chưa được chú trọng đầu tư Các hoạt động tham vấn cholứa tuổi học sinh chỉ diễn ra trong các lĩnh vực học tập chuyên ngành tâm líhọc ở trường Đại học Quốc gia Lào

Học sinh dân tộc Lự trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY,nước CHDCND Lào là một lứa tuổi tươi đẹp nhưng lại hết sức nhạy cảm vớinhững thay đổi trong cuộc sống và của bản thân nên trước mỗi vấn đề nảysinh các em thường lúng túng và tìm kiếm cách giải quyết cho bản thân mìnhtrên nhiều trợ giúp khác nhau nhưng bên cạnh đó vẫn còn nhiều em đã âm

21

thầm chịu đựng vì không có cách giải quyết cũng như chưa có và chưa biếtđến tham vấn tâm lí như một nơi trợ giúp đỡ.

Đến hiện nay hoạt động tham vấn tâm lí ở nước CHDCND Lào vẫnchưa phát triển mạnh mẽ, chưa qua các hình hỏi đáp trên báo chí, trên đài pháthành, truyền hình và các kênh thông tin khác chưa đạt chiếm tỉ lệ cao Bời vì,học sinh dân tộc Lự trường THPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nướcCHDCND Lào không có nhiều điều kiện thuận lợi trong cuộc sống và họctập, các em chưa nhiều hưởng mức sống cao, cha mẹ cũng chưa dành nhiều sựquan tâm Như vậy, có thể thấy hiện nay học sinh dân tộc Lự trường THPThuyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào gặp phải khá nhiềukhó khăn: trong học tập, trong quan hệ với gia đình, quan hệ với bạn bè vàbạn khác giới còn gặp phải những khó khăn do điều kiện sống, điều kiện kinhtế xã hội, điều đó làm nảy sinh ở các em nhu cầu tham vấn tâm lí Đó chính lànhu cầu được trợ giúp, chia sẻ của ngưởi khác nhằm tháo gỡ những khó khăntrong học tập, trong quan hệ với gia đình, quan hệ với bạn bè và bạn khác giớiđể có được một cuộc sống tốt đẹp hơn và nhu cầu đó càng ngày càng cao hơn

Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự trường THPT huyệnKHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào rất phong phú và đa dạng,thểhiện ờ mức độ khác nhau trong từng lĩnh vực của cuộc sống Việc nghiên cứunhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự trường THPT huyện KHOP,tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào sẽ giúp các em tìm được đối tượngphù hợp để thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lí của bản thân mình

Tóm lại: Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự trườngTHPT huyện KHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

Nhu cầu tham vấn tâm lí là nhu cầu mong muốn được những nhà thamvấn tâm lí giúp đỡ, chia sẻ, tháo gỡ những bế tắc trong cuộc sống của học sinh

mà chính họ không tự mình giải quyết được

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh trung học phổ thông.

1.4.1 Yếu tố ảnh hưởng từ phía bản thân học sinhTHPT

Nhu cầu tham vấn, trợ giúp về mặt tâm lý của học sinh THPT là nhucầu chính đáng và cần được đáp ứng, với nhiệm vụ trợ giúp cho học sinh giảiquyết các khó khăn trong học tập và cuộc sống, càng cho thấy vai trò vô cùngquan trọng và ý nghĩa của việc tham vấn tâm lý trong trường học, tuy nhiêncũng có những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh,trong đó đầu tiên phải kể đến đó là yếu tố ảnh hưởng từ chính bản thân các

em học sinh

Hiện nay một thực trạng chung cho thấy rằng: Có rất nhiều các em họcsinh lảng tránh vấn đề của bản thân, các em ngại chia sẻ những khó khăn,vướng mắc mà bản thân mình đang gặp phải Thâm chí các em không thừanhận vấn đề, khó khăn mà mình đang gặp phải Một bộ phận khác, các emcũng không tin tưởng vào các nhà tham vấn, không nghĩ rằng các nhà thamvấn có thể giúp mình vượt qua được những khó khăn và chỉ cho rằng chỉ bảnthân các em mới thực hiện được

Học sinh THPT nói riêng và học sinh nói chung các em chưa có thóiquen chia sẻ hay tìm đến một người khác để giãi bày, cần sự trợ giúp, các em

e dè trong việc bày tỏ và tiết lộ những khó khăn và vấn đề của bản thân Sựkhép kín trong mối quan hệ giao tiếp, đặc biệt là giao tiếp với người lạ đã cảntrở cho việc tiếp cận của các nhà tham vấn

Ngoài ra các em ngại chia sẻ, ngại nói ra nhu cầu của bản thân vì các

em sợ bị định kiến, sợ mình khác biệt với những người khác Thêm vào đócác em chưa hiểu rõ về công việc, trách nhiệm và sứ mệnh của nhà tham vấntâm lý, điều đó khiến các em băn khoăn và rụt rè chia sẻ

23

1.4.2 Yếu tố ảnh hưởng từ những nhà tham vấn tâm lý trong các trường THPT

Sự hạn chế về trình độ chuyên môn, năng lực của nhà tham vấn tâm lý

Ở đất nước Lào hiện nay chưa có cở sở đào tạo nhà tham vấn trong các trườnghọc, trong những cơ sở đào tạo hiện nay mới chỉ có một số nơi có môn học vềtham vấn, đa số các nhà tham vấn chỉ được học qua các lớp đào tạo ngắn hạn,vừa làm việc vừa đúc rút kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và tự trau dồi kiếnthức Do vậy, hầu hết các nhà tham vấn đều không được đào tạo một cách bàibản, hệ thống Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quảtham vấn tâm lý Có thể nói việc nâng cao chất lượng của nhà tham vấn làmột điều vô cùng cần thiết, quyết định đến kết quả tham vấn và giải quyết cáckhó khăn cho học sinh hiện nay

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng từ phía trường THPT và xã hội.

Nhận thức của nhà trường và xã hội về tầm quan trọng của công táctham vấn tâm lý và vị trí, vai trò, chức năng của tham vấn tâm lý chưa đầy đủ,chính xác Tham vấn tâm lý là một loại hoạt động mới nên nhận thức về côngtác này trong nhà trường và xã hội còn nhiều bất cập Đa số các trường trunghọc phổ thông hiện nay đều chưa thành lập các phòng tham vấn tâm lý, trong

đó có nguyên nhân do các trường chưa nhận thức được vai trò của công tácnày trong trường học Ngược lại nhiều trường lại đòi hỏi và kì vọng quá caovào các nhà TVTL, cho rằng nhà tham vấn có thể giải quyết tất cả mọi khókhăn, giúp nhà trường quản lý học sinh tốt hơn

Đầu tư về nguồn nhân lực và tài chính cho các phòng tham vấn hiệnnay còn hạn chế, đội ngũ cán bộ TVTL còn rất mỏng Kinh phí cho hoạt độngTVTL thấp, nhiều nơi nhà tham vấn là những sinh viên tình nguyện hoặc giáoviên kiêm nghiệm và không lương Việc đầu tư cơ sở vật chất cũng như đồdùng phục vụ cho công tác tham vấn gần như không được quan tâm chú ý

Tiểu kết chương 1

Có thể thấy rằng nhu cầu về tham vấn tâm lí trong xã hội hiện nay là rấtlớn, nhất là ở lứa tuổi học sinh trường THPT, mà hoạt động tham vấn mộtcách chuyên nghiệp cả ở Việt Nam lẫn nước CHDCND Lào còn rất mới mẻcả về nghiên cứu lý luận và thực tiễn và đặc biệt là các trường THPT

Nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự trường THPT huyệnKHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào rất phong phú và đa dạng,thể hiện ờ mức độ khác nhau trong từng lĩnh vực của cuộc sống Việc nghiêncứu nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự trường THPT huyệnKHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào sẽ giúp các em tìm được đốitượng phù hợp để thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lí của bản thân mình

CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu

2.1.1 Vài nét về tỉnh XAYABURY

Tỉnh XAYABOURY là tỉnh miền núi nằm bên tả ngạn sông Mê Kôngở vùng Tây Bắc Lào Phía Bắc giáp tỉnh U Đôm Xay và Bo Keo, Phía Tâygiáp tỉnh Xiêng Rai, Phạ Yao, Nàn, Phè ( Thái Lan ), phía đông và đông bắcgiáp với tỉnh Viêng Chăn và tỉnh Luổng Phạ Bang

Tỉnh XAYABOURY có nhiều bộ tộc sinh sống: Lào, Lự, Khơ Mú Hú,Kri, I Kọ, Dạo Đông nhất là người Lự, chiếm 74,2% dân số cả tỉnh, tiếp đến

là nhóm Mon - Khơ – me, chiếm 16,5%, còn lại là bộ tộc Mông, Iu miên,chiếm 9,3%

2.1.2 Vài nét về dân tộc Lự

Người Lào, nhóm dân tộc chính sống tại nước CHDCND Lào hiện nay

là một nhánh của các dân tộc sử dụng hệ ngôn ngữ Tai - Kadai, những người

mà cho tới thế kỉ VIII đã thiết lập vương quốc Nam Chiếu hùng mạnh ở phíaTây Nam Trung Quốc Từ Nam Chiếu, người Thái đã di cư dần dần về PhíaNam, vào sâu trong bán đảo Trung Ấn; sự di cư của họ đã được đẩy mạnh vàothế kỉ XIII khi quân Nguyên Mông của hoàng đế Hốt Tất Liệt xâm chiếmmiền Nam Trung Hoa Cùng với các dân tộc Thái khác, người Lào đã dần dầnchiếm lĩnh địa bàn của các bộ lạc thổ dân bản địa (thường được gọi chung làngười Kha, nghĩa là "nô lệ") đã sống từ thế kỉ V tại nơi mà nay là nước Lào,dưới quyền cai trị của đế quốc Khmer Trong các thế kỉ XII và XIII, ngườiThái thiết lập lãnh địa Muang Swa (sau là Luang Prabang), do các lãnh đạongười Thái cai trị

27

Dân tộc Lự là một trong số dòng tộc của nước CHDCND Lào, định cư

và sống ở miền Bắc của Lào, có tiếng nói, phong tục tập quán riêng, cùng vớicác nhóm dân tộc có tiếng nói Lào – Tay, dân tộc Lự di dân bộ lạc và dichuyển từ Phía Nam và Đông Nam bộ của Trung Quốc địa bàn quản lý củamình 12 Phăn Na đi vào các tỉnh miền Bắc của Lào cuối thế kỷ XIII trở đi.Hiện nay phần lớn dân tộc Lự sống tại nước CHDCND Lào chủ yếu định cư

và sống ở các tỉnh miền Bắc như: Tỉnh Phông Sa Ly, tỉnh Luông Năm Tha,tỉnh Bo Kẹo, tỉnh U Đôm Xay, tỉnh Xay Nha Bu Ly, tỉnh Luông Pha Bang.Nếu so với dân số trong cả nước thì thấy rằng dân tộc Lự có phần trăm chiếmđến 3% Dân tộc Lự có tiếng nói thuộc nhóm tiếng Lào – Tay Ngoài ra họcòn có chữ viết riêng gọi là chữ Thăm Lự (chữ phật Lự), phần lớn sẽ thấytrong chữ Lá Cọ nhưng có đặc điểm giống như chữ Phật giáo (chữ nhà phật).Thay Lự hoặc Tay Lự là một nhóm dân tộc Tày có nơi dân cư xưa trong vùng

12 Păn Na nước Trung Quốc có đặc trưng dân tộc độc đáo nhất như: Dùngtiếng nói của dân tộc và còn có văn hóa riêng như: Cách mặc, lễ hội mang bảnsắc dân tộc

2.1.3 Vài nét về địa bàn nghiên cứu

Trường THPT huyện Khop được thành lập năm 1993-1994 nằm ở trungtâm xã Pha bong, huyện Khop, tỉnh Xayaboury, có tổng diện tích 9,893m.Trường THPT huyện Khop thành lập trong không khí Đảng và Chính phủđang có chính sách đổi mới giáo dục, đặc biệt là chỉnh sửa sách giáo khoa vàtriển khai mảng lưới giáo dục trong vùng sâu vùng xa , có chức năng trongviệc chăm sóc giáo dục và hình thành kiến thức cơ bản cho con em dân tộc ởhuyện Khop để có kỹ năng và vận dụng được trong cuộc sống thực tế và pháttriển xã hội

Từ ngày thành lập tới nay, đội ngũ giáo viên và học sinh của nhàtrường không ngừng tăng lên cả về số lượng và chất lượng Hiện nay trường

có 18 lớp, với khoảng gần 736 học sinh, nữ có 311 học sinh, trong đó khối 10

có 3 lớp, khối 11 có 3 lớp, khối 12 có 3 lớp, có đội ngũ giáo viên lên đến 40người

Học sinh trong trường chủ yếu là con em của nhân dân 5 xã thị trấnphía bắc của huyện Khọp, phần lớn học sinh là con em của người dân tộc Lự,Mông, Khơ Mú Hú, Yuon, I Kọ ( Học sinh dân tộc Lự có 301 người, nữ 121người, dân tộc Lào có102 người, nữ 48 ), ngoài ra còn có học sinh dân tộckhác, nếu so với năm trước tăng lên 73 người, nữ 45 người Mặc dù trường đãnằm ở trung tâm của huyện nhưng sinh viên đã đến từ nhiều nơi khác nhau.Vìvậy về tiếng nói, văn hóa, tư tưởng, sở thích, việc ăn mặc, phong tục tập quán,

sự tín ngưỡng, lẫn cuộc sống của học sinh có sự khác nhau Chính điều này đãlàm cho học sinh gặp những khó khăn trong việc giao tiếp quan hệ giữa họcsinh với các thầy cô giáo và học sinh với nhau

2.2 Tổ chức nghiên cứu

2.2.1 Tổ chức nghiên cứu lý luận

Xây dựng đề cương nghiên cứu và cơ sở lý luận của đề tài, lựa chọncác phương pháp nghiên cứu làm cơ sở cho việc tiến hành khảo sát thực trạngnhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh THPT dân tộc Lự ở trường THPT huyệnKHOP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

Phân tích, tổng hợp các tài liệu, đánh giá những công trình nghiên cứucủa các tác giả về nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh THPT

2.2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng

- Người nghiên cứu xây dựng 2 loại bảng hỏi có sẵn những phương ántrả lời dành cho học sinh và giáo viên, bảng hỏi phỏng vấn học sinh và giáoviên với những nội dung được xác định trên cơ sở của mục đích nghiên cứu

- Với học sinh, việc thu thập số liệu được tiến hành trên từng lớp Saukhi phát phiếu, người nghiên cứu trực tiếp hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi

29

trên các phiếu và thu ngay sau khi học sinh hoàn thành Thời gian thực hiệnkhoảng 45 – 60 phút.

- Với giáo viên, việc thu thập dữ liệu được tiến hành trên từng cá nhân.Phiếu cũng được thu ngay sau khi hoàn thành.Thời gian thực hiện khoảng 40 phút

- Mẫu khảo sát: 30 giáo viên và 150 học sinh nam và nữ thuộc 3 khối

10, 11, 12 Các trường THPT huyện KHỌP, tỉnh XAYABURY, nướcCHDCND Lào

2.3 Các phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Các phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bàn:

- Mục đích:Tìm hiểu, tham khảo, cố gắng nắm bắt những gì đã được đềcập từ trước đến nay ở nước ngoài và trong nước có liên quan đến vấn đềnghiên cứu, các phương pháp có liên quan đến đề tài, các luận chứng để lýgiải kết quả

- Cách tiến hành: Đọc và phân tích các văn bản, tài liệu trong nước,ngoài nước có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, bao gồm:

 Thu thập và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến nhu cầu thanvấn tâm lí, tâm lí của người dân tộc, đặc điểm tâm sinh của học sinh THPT

 Tham khảo các sách báo, giáo trình có liên quan đến vấn đề nhucầu, nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh, phân tích các luận văn, luận án,các đề tài nghiên cứu khoa học về vấn đề nhu cầu nói chung, vấn đề nhu cầutham vấn tâm lí của học sinh nói riêng

2.3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Đây là phương pháp chủ yếuđược sử dụng trong đề tài nhằm giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn

 Mục đích: chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm thu thậpnhững thông tin về các vấn đề nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc

Lự THPT, huyện KHỌP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào

2.3.3 Phương pháp điều tra

Mục đích: phiếu điều tra được thiết kế nhằm điều tra, làm sáng tỏ thực

trạng nhu cầu tham vấn tâm lí của học sinh dân tộc Lự THPT, huyện KHỌP,tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào và những phương thức để giải quyếtthực trạng này

Để đạt được mục đích này, chúng tôi thiết kế phiếu điều tra chủ yếu làcác câu hỏi mở nhằm mục đích thu thập thông tin phục vụ cho việc thiết kếphiếu điều tra giai đoạn 2

Trong giai đoạn điều tra chính thức, chúng tôi thiết kế phiếu điều trabao gồm cả những câu hỏi mở và những câu hỏi đóng Phiếu gồm 14 câu hỏi

cơ bản đó là:

- Cảm nhận chung của học sinh về cuộc sống của mình

- Các mức độ những nhu cầu tham vấn tâm lí trong cuộc sống của các

em học sinh dân tộc Lự THPT, huyện KHỌP, tỉnh XAYABURY, nướcCHDCND Lào

- Lí do mà các em học sinh dân tộc Lự THPT, huyện KHỌP, tỉnhXAYABURY, nước CHDCND Lào cần được tham vấn tâm lí

- Lí do mà các em học sinh dân tộc Lự THPT, huyện KHỌP, tỉnhXAYABURY, nước CHDCND Lào chọn có hoặc không có tham vấn tâm lícũng được

- Thực trạng cách giải quyết những vấn đề khó khăn tâm lí trong cuộcsống của các em học sinh dân tộc Lự THPT, huyện KHỌP, tỉnhXAYABURY, nước CHDCND Lào

- Những hiểu biết và ý kiến của học sinh dân tộc Lự THPT, huyệnKHỌP, tỉnh XAYABURY, nước CHDCND Lào đối với hoạt động tham vấntâm lí

31