ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN QUA TỔN THẤT KINH TẾ DO TAI NẠN GIAO THÔNG

ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN, QUA TỔN THẤT KINH TẾ, DO TAI NẠN GIAO THÔNG

10 Đ NH G DỰ ÁN QUA TỔN THẤT KINH TẾ DO TAI NẠN GIAO THÔNG

(TS Nguyễn Hữu Đức, ducnghuu@gmail.com )

10.1 Đánh giá kinh tế

Trong d án xây d ng quốc lộ mới và d án nâng cấp, l i ích kinh tế ớc tính là sẽ giảm

th , í ại và các yếu tố k P ơ y c hinh thành và sử dụng rộng rãi cho các d án phát triể ơ s hạ tầng có quy mô lớn nhấ Tuy ê , í k ế c a các d ATGT ó u ảm bảo vì nhữ k ó k v ớc tính số vụ TNGT

v ơ , v c giảm con số này nh v ơ ì ATGT, v y hầu hết các

ơ ì ATGT ều về chấ ng ho ột phần c a d

án phát triể ng bộ

Gầ ây, quốc tế tr ớc tính chi phí TNGT Vi v ớ phát triể k ếu chỉ k ế c a một ơ ì ATGT uy ất thì nói

u ảm bả Để ớ í c chi phí một cụ TNGT, cần có nhiều số li u và thông tin

ơ ữa, ớ ển kể cả Vi , ộ tin c y c a các số li u và thông tin la không chắc chắn

Tuy ê , ể xá ị ì ì v ể tr thành một d ATGT ộc l p, cần phảI thiết l p

ơ án bao gồ ớc tính khả k ế xã hội Vì v y, cần phảI triển

k k ế xã hội Trong nghiên cứu về chi phí TNGT và l I ích kinh tế c a nguồ ầu

ớn

10.1.1 ƯỚC TÍNH CHI PHÍ TNGT

(i) ớng tiếp c n chung

k ế c a những bi ATĐ ề ó ể c sử dụ ể d toán những l I ích kinh tế từ vi c th c hi n những bi n pháp này, d ê ơ vị ớc tính chi phí tai

nạ Đ á kinh tế ũ ó ể c ghi lại tiền chi cho các vụ tai nạ ó ột phần giám sát s thành công cảu kế hoạ ớ ây ột số ơ ớc tính chi phí tai nạn:

• P ơ “ Tổng giá trị ầu ra/giá trị cuộc số i

• P ơ “ ảo hiể ”

• P ơ “ í ồ e ”

• P ơ “Định giá trị công cộng tiềm ẩ ”

• P ơ “Đầu ra th c tế”

• P ơ “ G ị y ổi r i ro ho c sẵn lòng chi trả”

Tuy nhiên, hầu hế ơ ớc tính nói chung vẫn y

ơ , P ơ “ ổng giá trị ầu ra/ giá trị cuộc số “ v ơ

“sẵn lòng chi trả”, v ơ ổ biế c chấp nh ể ớc tính chi phí kinh tế TNGT

P ơ ”sẵn lòng chi trả” ã thàn í í nhiều ớ v ó c coi

ốt nhấ ể ức chi phí các vụ tai nạn vớI mụ í â í I ích – chi phí Tuy nhiên, do yêu cầu về số li u phức tạ , ể áp dụng ớ ển,ví dụ Vi t Nam

M k , ơng pháp tổng sả c áp dụng một cách thiết th c ớ triển vì nó liên quan ch t chẽ ơ ến nhữ ộng tr c tiếp về m t kinh tế và những h u quả

ớc c a những vụ T GT ng bộ

( ) X ịnh các mụ í ơ ổng sả c thể hi n Bảng 10.3.1

Bảng 10.1.1 Các hạng mục mục chi phí cho phương pháp “Tổng sản lượng”

Thi t hại về giá trị

ầu ra

Đó t hại giá trị công vi c mà mộ i bị ơ ó ể sản xuất ra trong th i này không làm vi c1

Chia sẻ n u,

s tiế ơ

Một khoản h tr i bị thi t mạng,chia sẻ n u ớn và kinh nghi m vớ i bị ơ , vớ ì v ạn bè c a nạn nhân2

Chi phí Y tế í ều trị i bị ơ trong vụ va chạm, gồm chi phí

sĩ, uốc thang và th i gian nằm vi y só âu Thi t hại về tài

sản

Chi phí sửa chữa xe cộ hay thi t hại tài sản khác gồm chi phi do

i bị ơ v y ảo hiểm chi trả

Chi phí hành

chính

Chi phí trả cho công an và các dịch vụ khác trong quá trình làm vi c

về các vụ va cham và các tình hình TNGT khác và chi phí trả cho công

ty bảo hiểm làm th tục bảo hiểm

Hình 10.1.1 thể hi n bản tóm tắt các h p phầ í k u ó ê qu ến m I vụ tai nạn nghiêm trọng Một vụ tai nạn chế I sẽ gánh chịu những chi phí thi t hạI về I, chia

ịnh là US$300/tháng (và $US12/ngày x 25 ngày ho c US$3,600 / ) a trên nhữ ơ s sau: (nguồn: ITST) GDP (tính theo sứ u ơ ơ PPP) / ầu â 2005 k ảng US$2,900 Do

l ộng tạo ra, l LĐ ếm khoảng 40% tổng số â Đ ều y ó ĩ ộng hàng ạo ra khoảng $US7,200 và một nửa số này (3,600 $us) có thể coi là tiề ơ ộng

ớ ển- c F ” 2003, c cuố “ ớng dẫn về ATGT khu v c châu Á, TBD c A ”

ơ 4.14), ơ ị thi t hạ ầu ra quy thành món tiền cụ thể phản ảnh những chi phí về

u uồ , ơ sử dụng nhiều tạ ớ ển Khắc phụ c khoản thi t hại này

c coi là một hoạ ộng th c hi n giả è vì T GT c coi là nguyên nhân gây ra nhiều ộng bất

l i nghèo Khắc phụ c càng nhiều, giá trị xã hộ ừa tai nạ e ại càng lớn Khoản thi t hại có thể khắc phục còn mang tính chính trị Tuy nhiên, giá trị chung có thể x ị c thông qua các giá trị bổ su , ơ y c sử dụng rộng rãi tạ ớc phát triể v ển Vi c xác

ị ộng c a tai nạ GT ối vớ è , ộng khác mà không thể ị ng chính xác

ho c ẩ í k , ì c sử dụ ơ s ể í , x ịnh thi t hại về u uồn Các giá trị tại Bả 10.1.6 c sử dụng tạ v ớ k Ấ Độ và Bangladesh, v.v và khá gần với

ớ trong Nghiên cứu về (UK) 1995 “L u ý về 10 x ịnh thi t hại tại các vụ TNGT ớ ể ”.

sẻ n u ớc s mấ I thân và các chi phí y tế khi nạ â v v n

ớc khi chết; một số í k ê qu ến th tục hàn í v í ơ n hỏng hoàn toàn hay chi phí sửa chữ ơ n bị hỏng Một số í ơ ũ c chi trả khi nạn nh n bị ơ vĩ v ễn do tai nạn bị ơ ê ọng sẽ phảI chi trả một số chi phí y tế, chi phí th tục giấy t và có thể sửa chữ ơ n hỏng hóc nhẹ

Hình 10.1.1 Các hạng mục chi phí khác nhau cho mỗi vụ tai nạn

Chỉ bị thi t hại/hỏng hóc

í ều hành Sửa chữ ơ n

( ) Ước tính hạng mục chi phí

Để ớc tính các hạng mục chi phí phù h ơ , ớc th tục cần phải có các số li u phù h ể c sử dụ số li u ầu vào Vi c thu th p những số li u này không phải là vấn

ề lớn ớc phát triể , nhữ ớ ể ì ây ại là nhi m vụ quan trọng Cần nhấn mạnh mạnh rằng các số li u TNGT là rất quý vì s n l c hết sức

c a một số ơ qu ứ g vi c thu th p số li u là rất cần thiết

Dù nguồn số li u Vi t Nam hạn chế, cần có hàng loạt các giả thuyế ể ớc tính các hạng mục chi phí Bảng 10.1.2 thể hi n các th tục và giả thuyế ớc tính

(iv) Giả thuyế ơ ản

P ơng pháp tổng sả òi hỏi phải nh p một số biến số tạo nên m i hạng mục chi phí Tuy nhiên, Vi t Nam không thể biến một số biến số trừ phi tiến hành thu th p những số li u ch yếu một cách toàn di n Trong nghiên cứu này, các giả thuyế c th c hi n d a trên kinh nghi m

c ớc khác Các giả thuyế y c thể hi n trong các Bả 10.1.3 ến Bảng 10.1.8

ớ ây

Bảng 10.1.2 Thủ tục và giả thuyết ước tính nhằm đánh giá tai nạn dựa trên phương pháp

tổng sản lượng

Thi t hại sả ng

Đ c tính toán trên tỷ l mứ ơ trung bình hàng ngày c a mộ i

ê qu ến vụ tai nạn, nhân với số ngày làm vi c và cộng cho tất cả moi

ê qu ến vụ tai nạn

T ng h p bị chết hay bị mất khả

vĩ v ễ c tính trê ớc tính

th i gian làm vi c con lại và trừ giá hi n tạ ơ ứng

Độ tuổi tử vong trung bình: 28 tuổi

Chia sẻ mất mát,

u ơ

Đ ơ í e ầ í sản

ng thi t hại

í ều trị ngắn

hạn

Đ c tính tho th i gian trung bình một

i bị ơ ng trong vi n, nhân vớ í só y ế hàng ngày trong vi n và cộng cho tất cả

i bị ơ ng trong vụ tai nạn

T ng h p bị ơ ẹ, chi phí

c tính toán theo mức chi phí trung bình m i lầ k nh, tính số lần

u ì k nh

Độ tuổi trung bình c a nhữ i

bị ơ c cho là giống

vớ ộ tuổi tử vong trung bình (28 tuổi)

í ều trị dai

hạn

Đ í e í só

a mộ i bị mất khả vĩ viễn và tàn phế Vi c tính toán d a trên phầ i còn lại và trừ ị hi n tại

ơ ứng

Thi t hạ ơ

ti n

Đ c tính toán d a trên chi phí sửa chữa trung bình nhân với số ơ

ti u ì ê qu ến vụ tai nạn

Chi phí hành chính Đ c tính toán theo phầ

phí nguồn

Tại nạn chế i 0.2% Tại nạn bị ơ ê ọng:4.0% Tai nạn bị ơ ẹ: 14.0% Tai nạn thi t hại tài sản 10.0% Tai nạn: (theo khuyến nghị c a ADB)

Bảng 10.1.3 Thời gian thiêt hại trung bình của người bị thiệt hại và cần chăm sóc

Tử vong 30 Tuổi về u 58 v ộ tuổi chết vì TNGT trung bình là 28

Bị ơ ng 20 Ngày 20 y ể phục hồi

15 Ngày 7 ngày tìm vi c làm mới, 8 ngày nghỉ làm

Bị ơ ẹ 3 Ngày 3 y ể phục hồi

2 Ngày 2 ngày tim vi c làm mới (nghỉ làm)

Bảng 10.1.4 Tỷ lệ mức lương trung bình của những người bị thiệt hại và cần chăm sóc

(US$)

Phân loại

Mức lương trung bình của người bị thiệt hại

Mức lương trung bình của người có chăm sóc

Bị ơ

Bị ơ

Bảng 10.1.5 Chi phí tình cảm (đau, buồn v.v)

20% Tổng số chi phí cuả một vụ tai nạn có

i chết 50% Tổng số chi phí c a một vụ tai nạn có

i bị ơ ất n ng 30% Tổng số chi phí cuả một vụ tai nạn có

i bị ơ ng 1% Tổng số chi phí c a một vụ tai nạn có

i bị ơ ẹ

Bảng 10.1.6 Chi phí y tế

Bị ơ

n ng

Ngắn Tổ í só vi n 70 USD/ngày Dài (mất khả vĩ v ễn) 5 USD/ngày

Bị ơ ẹ

Bảng 10.1.7 hi phí trung bình đối với những thiệt hại về xe ôtô (US$)

Chi phí thi t hại trung bình 1,645 1,484 926 394

Bảng 10.1.8 Chi phí thu tục hành chính

Tai nạ ó i bị ơ ng 4.0%

Tai nạ ó i bị ơ ẹ 14.0%

(v) Ước tính chi phí trung bình c a những vụ tai nạn

Chi phí c a m i loại tai nạn sẽ ớc tính trên những giá trị biến số k u ải thích bên trên Một vụ tai nạ k ó ều i bị ơ , ó ả nhiều i chết và bị

ơ ng v.v vì thế ể ớc tính chi phí một vụ tai nạn, phả x ịnh rõ số i bị ơ Xem giả thuyết Bảng 10.1.9

Bảng 10.1.9 Số người bị thương theo phân loại vụ tai nạn

Phân loại tai nạn

Số tai nạ â v ê ọng

Chết

Bị ơ

n ng Bị ơ

nhẹ Tổng số

D a trên nhiều giả thuyế , í u ì T GT ơ í ảng 10.1.10 theo tr t t tai nạ ó i chế , i bị ơ , ó i bị ơ ẹ, và chỉ bị thi t hại Hầu hết những vụ tại nạn nghiêm trọ v ó i chế ơ ớc tính khoảng 40.000USD/vụ ó í ồm những thi t hạ ối với nguồn nhân l c c a xã hội có thể

là tạm th y vĩ v ễn Một vụ tai nạn nghiêm trọng sẽ phải chi khoảng 10.000USD chỉ ể ều trị và nằm vi n So vớ ớ k t Bản, chi phí cho mộ ng h p bị chết là khoả 300.000US / i và Philippin chi phí cho mộ ng h p chết là khoảng 41.000US í ớc tính môt vụ tai nạn Vi t Nam sẽ c chấp nh ê ơ s phải xem xét tình hình kinh tế hi n nay c ất n ớc

Bảng 10.1.10 Chi phí trung bình cho một vụ tai nạn theo phân loại

Chi phí trung bình cho một vụ tai nạn chế i Chi phí trung bình cho một vụ tai nạ ó i bị ơ nghiêm trọng

Số i bị ơ ột vụ tai nạn chế i Số ng i bị ơ ọng vụ tai nạn chế i

Số i bị ơ ng 0.30 Số i bị ơ ng 1.10

Số i bị ơ ẹ 0.30 Số i bị ơ ẹ 0.50

Sả ng thi t hại Sả ng thi t hại

Bị ơ ng 240 72 Bị ơ ng 240 264

Bị ơ ẹ 36 11 Bị ơ ẹ 36 18

Nghỉ ( ơ ng) 180 54 Nghỉ ( ơ ng) 180 198 Nghỉ ( ơ ẹ) 24 7.2 Nghỉ ( ơ ẹ) 24 12

Th i gian ngắn 1,400 420 Th i gian ngắn 1,400 1,540

Th i gian dài 4,934 1,480 Th i gian dài 4,934 5,427

Thi t hạ ơ n 1,645 Thi t hạ ơ n 1,484 Chi phí th tục hành chính 50 Chi phí th tục hành chính 368

Thi t hại TB vụ tai nạn có bị ơ ẹ Thi t hại TB trong vụ tai nạn chỉ ạ ơ n

Số i bị ơ ột vụ tai nạn chế i Số i bị ơ ột vụ tai nạn chế i

Số i bị ơ ng 0.00 Số i bị ơ ng 0.00

Số i bị ơ ẹ 1.10 Số i bị ơ ẹ 0.00

Bị ơ ng 240 0 Bị ơ ng 400 0

Nghỉ ( ơ ng) 180 0 Nghỉ ( ơ ng) 300 0 Nghỉ ( ơ ẹ) 24 26 Nghỉ ( ơ ẹ) 40 0

Th i gian ngắn 1,400 0 Th i gian ngắn 1,400 0

Thi t hạ ơ n 926 Thi t hạ ơ n 394 Chi phí th tục hành chính 142 Chi phí th tục hành chính 39

10.1.2 Ước tính chi phí tai nạn cho các quốc lộ nghiên cứu

Trong phầ ớ ã ể hi n cách tính toán chi phí trung bình cho m I hạn mục c a một loại tai nạn Sử dụng số li u này chỉ có thể ớ í c tổng chi phí tai nạn trên các quốc lộ nghiên cứu s u k ã ết tổng số I bị ơ t và tử vong trong vụ tai nan Các nguồn số li u

í ể c ức tính số vụ tai nạn có thể xin từ phía Công an, phía Y tế và từ phía Bảo hiểm Tuy nhiên, cần thừa nh n rằng số vụ tai nạn và số ơ v ê c tế thì lớ ơ số

li u từ phía công an và phía cảnh sát có

Theo nghiên cứu ớ ây, 17-33% các b nh vi n báo cáo số I chết và do tai nạn giao

ng bộ c ghi lại b i Công an Hà NộI (Aeron-Thomas, 2000) Có một số nghiên cứu ến s chênh l ch giữa số li u tai nạn và số li u nguồn Nghiên cứu này sẽ sử ổi số li u tai nạn theo giả thuyết trong những nghiên cứu ê qu s u: số i chết theo hồ sơ u ữ chiếm 55 % số ều chỉnh Lý do là CSGT chỉ u c nhữ ng h p chết ngay trong tai nạn

ho c vài ngày sau tai nạn tại b nh vi , k ó, ất nhiều ng h p chết tại nhà ho c chết sau một th vẫn do tai nạ T ơ , yếu tố ều chỉ ốI vớI các vụ tai nạn nghiêm trọng là 45% Có thể nh n xét rằng cả s ng bỏ qua nhiều vụ tai nạn nhỏ ho c chỉ gây thi t hại về tài sả v y, con số ều chỉnh c a các vụ tai nạn nhỏ ơ ơ vớI 10 lần số vụ tai nạn nghiêm trọng có hồ sơ Tổng số vụ tai nạ ơ ơ với 8% số vụ tai nạ ã

ều chỉnh mà chỉ có thi t hại về tài sản Một số vụ tai nạn trên các quốc lộ nghiên cứu c sửa

ổ ảng 10.1.11 và tổng chi phí TNGT c a m i quốc lộ nghiên cứu thể hi n trong Bảng 10.1.12

Bảng 10.1.11 Số vụ TNGT đã điều chỉnh năm 2005

Bị ơ Chết

Số chế ều chỉnh

Số TNGT nghiêm trọ ã

ều chỉnh

Số TNGT ít nghiêm trọ ã

ều chỉnh

Tổng số

ã ều chỉnh

Số vụ TNGT

có thi t hại

a b c = b * 100/55 d=a*100/45 e=a*100/10 f=c+d+e g=f*100/8

Bảng 10.1.12 Chi phí thiệt hại TNGT tại các tuyến QL nghiên cứu (2005)

(000US$)

10.1.3 Đánh giá kinh tế

D án sẽ k ế, sử dụ ơ ổ biến là phân tích chi phí-l i ích, trong

ó, í án và l i ích d x ịnh bằng giá trị kinh tế v ú c so sánh trong suốt th i gian d án L í ng hoá c a d án là l i ích sinh ra do tai nạn giao thông giảm Chi phí tai nạ í ê ơ s các giả thuyế c hình thành d a vào kinh nghi m

c a thế giới về nghiên cứu tai nạn giao thông

Tuy nhiên, sẽ k ó k ơ ể d êu ạn giao thông sẽ c giảm thông qua

vi c nâng cấp các thiết bị an toàn, giáo dục, công an, y tế, v.v Vì v y, ể ớ ng số ng giảm, tỉ l giảm mục tiêu sẽ c quyế ị ầu tiên là 30% ho c 50% c a số ng tai nạn hi n tại

Khi quyết dịnh tỷ l , kinh nghiêm c a Nh t Bản trong th p kỷ 70 khi vi ơ ớ

ã ây nên vi ạnh c a giao thông, vi c này nhắ ến mộ ý ê qu ến cái chết

c a nhiều Để ứng nhu cầu xã hộI, Chính ph Nh t Bả ã ấ ộng mộ ơ

ì 5 â kỷ 70 và hi y ơ ì y g l p lại lần thứ 8.Trong lần th c hi n thứ nhất và thứ hai c ơ ì 5 , ữ ộng nổ â ã

c ghi nh n Những tai nạn thảm khốc giảm mạnh 1/2 ho ơ v 10 , k

ơ c th c hi n D a trên kinh nghi m c a Nh t Bản, một tỷ l giảm mục tiêu là 50%3 c thiết l p trên số ng tai nạn giao thông hi n tạI

10 ới

Hình 10.1.2 Chuyển biến về tai nạn GTĐ , số người chết và bị thương tại Nhật Bản

Changes of Road Accident, Caualities and Fatalities

0

200,000

400,000

600,000

800,000

1,000,000

1,200,000

1,400,000

1951 1956 1961 1966 1971 1976 1981 1986 1991 1996 2001

Year

0 2,000 4,000 6,000 8,000 10,000 12,000 14,000 16,000 18,000

Number of Accidnets Number of Casualties Number of Fatalities

L í ớc ng thông qua s s s “ ó v k ó” án về tai nạn giao thông trong suốt th i gian d án Về s k ế sâu ơ , ù với tỉ l phát triển c a các

ơ n mứ ộ ơ 10%/ , ng h “k ó”, số tai nạn giao thông sẽ

ê kể và chúng ta có thể giả ịnh một tỉ l phát triển c y 4%/

T ng h “ ó”, ỉ l giả 10% 2007, 15 % 2008, 20% 2009, 25% trong 2010, 30% trong 2011 v 50% 2016 ỉ l giảm tố ảng 10.1.13 thể hi n biế ổI về tai nạn giao thông trong nhữ sắp tớ e ng h p Cầ ú ý thứ 10 (2016), tỉ l giảm tuy ối là 29% số vụ tai nạn c ứ nhất

Bảng 10.1.13 Biến đổI về tai nạn giao thông trong những năm sắp tới

T ng h p"không có": % tỉ l

giảm so vớ 1

"T ng h p có d án"

Tỉ l giảm tuy t

ối % giảm c % giảm so vớ 1