SKKN : Một số phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử ở trường THCS

Thực tế hiện nay ở các trường Trung học cơ sở công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi, trong đó có việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử đã được chútrọng, song vẫn còn những bất cập nhất định

Một số phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở

trường THCSMỤC LỤC

3 Nội dung, ý nghĩa của việc nghiên cứu 4

2 Các biện pháp tiến hành, thời gian nghiên cứu 7

3.3 Yêu cầu một bài Lịch sử đạt hiệu quả 9

9 CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

10 ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI : MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ Ở THCS

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Tìm hiểu " chiến lược phát triển con người" , Đảng và Nhà nước ta đã chỉ

rõ: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” đã được cụ

thể hoá trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước Đặc biệt trong xu thế hội

nhập quốc tế, mục tiêu “Bồi dưỡng nhân tài” càng được Đảng và Nhà nước quan tâm: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” Đất nước muốn phồn thịnh đòi

hỏi phải có những nhân tố, có những người tài để giúp nước Hiện nay, chúng

ta đang trong xu thế hội nhập nền kinh tế quốc tế, gia nhập WTO thì nhân tài

là một trong những yếu tố để chúng ta có thể tiếp cận với sự tiến bộ của khoa

học công nghệ của các nước trong khu vực và trên thế giới đồng thời giúpchúng ta thành công trong phát triển đất nước.

Thực hiện mục tiêu đó, ngành giáo dục của chúng ta đang cố gắnghướng đến sự phát triển tối đa những năng lực tiềm tàng trong mỗi học sinh

Ở các trường Trung học cơ sở hiện nay, đồng thời với nhiệm vụ phổ cập giáodục, nâng cao chất lượng đại trà, việc chăm lo bồi dưỡng học sinh giỏi đangđược nhiều cấp bộ chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm nhưngnguyên nhân sâu xa nhất đó chính là thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng vàNhà nước đã đề ra

Thực tế hiện nay ở các trường Trung học cơ sở công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi, trong đó có việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử đã được chútrọng, song vẫn còn những bất cập nhất định như: cách tuyển chọn, phươngpháp giảng dạy còn yếu kém, chưa tìm ra được hướng đi cụ thể cho công tácnày, phần lớn chỉ làm theo kinh nghiệm Từ những bất cập trên dẫn đến hiệuquả bồi dưỡng không đạt như mong muốn

Mặt khác, do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sửtrong đời sống xã hội Không ít học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường

bộ môn lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần làmbài tập, không cần đầu tư phí công vô ích Dẫn đến hậu quả học sinh khôngnắm đựơc những sự kiện lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử làhiện tượng khá phổ biến trong thực tế

Là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở trường THCS, học sinh củatrường phần lớn là con em nông dân, đời sống kinh tế còn khó khăn, học sinh

ít được tiếp cận với các vấn đề lịch sử, văn hóa chuyên sâu từ các kênh thôngtin

Băn khoăn trước thực trạng đó, tôi luôn tìm tòi, nghiên cứu để nâng cao kiếnthức và phương pháp giảng dạy của bộ môn để gây hứng thú học tập môn lịch

sử cho học sinh, nhất là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi sao cho đạt hiệuquả Những năm gần đây trường luôn có học sinh đạt giải cao môn lịch sử

cấp huyện và cấp thành phố.

Xuất phát từ những lý do cơ bản trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Một

số phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở trường THCS”.

2 Mục đích, đối tượng nghiên cứu:

Nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử ở TrườngTrung học cơ sở, đặc biệt là việc bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi cho họcsinh lớp 9, để lấy đối tượng tham gia bồi dưỡng và dự thi học sinh giỏi cấpthành phố hàng năm

3 Nội dung, ý nghĩa của việc nghiên cứu:

Bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ rất quan trọng giúp cho ngànhgiáo dục phát hiện nhân tài, lựa chọn những hạt giống tốt cho tương lai củađất nước trong sự nghiệp trồng người Đồng thời giúp cho học sinh thực hiệnđược ước mơ là con ngoan, trò giỏi và có định hướng đúng về nghề nghiệpcủa mình trong tương lai

Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được xác định là một trong nhữngnhiệm vụ trọng tâm, góp phần khẳng định chất lượng giáo dục và vị thế, uytín của giáo viên và nhà trường Đồng thời còn có ý nghĩa thiết thực trongviệc bồi dưỡng tài năng tương lai cho quê hương, đất nước

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài này là nhằm đưa ra một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏimôn Lịch sử (chọn đối tượng học sinh, phương pháp ôn luyện, kết quả đạtđược), để góp phần tạo nguồn quan trọng cho đội tuyển học sinh giỏi mônLịch sử của huyện dự thi cấp thành phố mỗi năm

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Đề tài được xây dựng từ việc tích lũy những kinh nghiệm trong quátrình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử trường ở Trung học cơ sở trên địabàn huyện thuộc thành phố TP.HCM

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

1.1 Cơ sở lý luận:

Dân tộc Việt Nam có lịch sử từ lâu đời, với quá trình hàng nghìn nămdựng nước và giữ nước Nhân dân ta không chỉ có truyền thống dân tộc anhhùng mà còn có kinh nghiệm phong phú, quý báu về việc giáo dục lịch sử chothế hệ trẻ, về việc rút bài học quá khứ cho cuộc đấu tranh và lao động tronghiện tại Kiến thức lịch sử góp phần xây dựng đường lối, chủ trương, chínhsách, trở thành vũ khí sắc bén trong công cuộc dựng nước và giữ nước Ngày

nay, “cùng với quá trình quốc tế hóa ngày càng mở rộng thì trở về nguồn

cũng là một trong những xu thế chung của các dân tộc trên thế giới Với chúng ta, đó chính là sự tìm tòi, phát hiện ngày càng sâu sắc hơn những đặc điểm của xã hội Việt Nam, những phẩm chất cao quý, những giá trị truyền thống và những bài học lịch sử giúp chúng ta lựa chọn và tiến hành bước đi thích hợp, hướng mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”(theo nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười)

Chất lượng bộ môn Lịch sử được đánh giá không phải bằng việc ghinhớ nhiều sự kiện mà cần hiểu đúng lịch sử Như cố Thủ tướng Phạm Văn

Đồng đã từng viết: “Lịch sử đâu phải là một chuỗi sự kiện để người viết sử

ghi lại, rồi người giảng sử đọc lại, người học sử học thuộc lòng” Điều

quan trọng là qua học tập, “chúng ta thấy được cái gì qua các thời đại lịch

sử và từ đó chúng ta rút ra được kết luận gì, bài học gì C Mác- một nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác – Lênin đã vũ trang cho chúng ta một phương pháp luận đúng đắn để nghiên cứu lịch sử, để rút ra những kết luận có ý nghĩa quan trọng thiết thực” Đây chính là cơ sở để những người quan tâm

đến sử học và những thầy cô giáo giảng dạy môn lịch sử cần nhận thức đúng,sâu sắc, ý nghĩa, vị trí đúng của bộ môn Lịch sử ở trường Trung học cơ sở vàtìm ra những phương pháp để nâng cao chất lượng bộ môn, thu hút được

nhiều học sinh tham thích học lịch sử và học giỏi lịch sử Vậy Mục tiêu của

bộ môn lịch sử ở trường Trung học cơ sở:

*Về kiến thức:

- Cung cấp kiến thức lịch sử ở chương trình Trung học cơ sở học sinhđược tìm hiểu sâu những sự kiện cơ bản trong quá trình phát triển của lịch sửthế giới và lịch sử dân tộc…

- Tiếp tục bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Lịch sử về kiến thức và kĩnăng, tạo hứng thú say mê học tập, tìm hiểu Lịch sử cho học sinh

* Về tư tưởng:

- Giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, có ý thức xây dựng và bảo vệquê hương, đất nước, tự hào về những thành tựu văn hóa, văn minh mà tổ tiên

ta và loài người đã đạt được

- Trân trọng, ghi nhớ, biết ơn công lao của tổ tiên và các anh hùng dântộc đã ra sức xây dựng và bảo vệ đất nước để có được cuộc sống hiện nay

* Về kĩ năng:

- Hình thành kĩ năng tư duy lịch sử và tư duy logic, nâng cao năng lựcxem xét, đánh giá sự kiện, hiện tượng trong mối quan hệ không gian, thờigian và nhân vật lịch sử

- Rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh nhưlàm việc sách giáo khoa, sưu tầm và sử dụng các loại tư liệu lịch sử, làm bàitập, thực hành

- Phát triển khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, khái quát, tổnghợp

- Vận dụng các kiến thức vào thực tiễn của cuộc sống

- Biết đặt vấn đề và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập và cuộcsống hàng ngày

1.2 Cơ sở thực tiễn

*Thuận lợi:

- Trong hệ thống các môn học ở trường Trung học cơ sở, trong đó cómôn lịch sử cũng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, giáo dưỡng họcsinh lòng yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc… là hành trang quantrọng cho học sinh tiếp tục ở những bậc học tiếp theo

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu và các đoàn thể trong nhàtrường và sự quan tâm của đa số các bậc phụ huynh và học sinh.

- Thầy, cô giáo cùng bộ môn ở các trường trong huyện đều nhiệt tìnhtích cực, trao đổi phương pháp, kinh nghiệm chuyên môn, thông qua hội thảo,chuyên đề, thao giảng, sử dụng công nghệ thông tin…góp phần nâng cao chấtlượng dạy và học môn Lịch sử

- Được một số học sinh yêu thích và quyết tâm học tập môn lịch sử,tham gia ôn tập dự thi học sinh giỏi cấp huyện

* Khó khăn:

- Quan niệm xã hội về vị trí môn Lịch sử là môn phụ

- Quan niệm chưa đầy đủ của một số nhà quản lý giáo dục, phụ huynhhọc sinh và cả giáo viên

- Học sinh chưa dành thời gian thường xuyên cho việc học môn tập bộmôn Lịch sử

- Khối lượng kiến thức môn Lịch sử ở một số bài còn dàn trải khá nặng,một số giáo viên còn bị động trong khai thác kiến thức, chưa mạnh dạn đểhọc sinh tự tìm hiểu một phần kiến thức nào đó trong bài dưới sự hướng dẫncủa giáo viên

- Thông thường học sinh ít chịu đọc sách giáo khoa và câu hỏi ở sáchgiáo khoa trước, để có chủ động tìm hiểu trước và tiếp thu bài mới, dẫn đếntính hợp tác của học sinh không cao Kỹ năng thảo luận nhóm ở học sinhchưa cao - nhất là tính hợp tác

- Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học cơ sở hiện naynhư trên, nên giáo viên khó phát hiện và lựa chọn được đối tượng học sinh cónăng khiếu để bồi dưỡng Hơn nữa dạy môn Lịch sử hiện nay ở trường phổthông thiếu nhiều trang thiết bị như: tranh ảnh, bản đồ… Mặt khác, việc dạymôn Lịch sử đôi khi bị giới hạn về thời gian tiết học/đơn vị bài nên khi chútrọng dạy cho học sinh hứng thú thì lại không hết chương trình so với quyđịnh

- Để học sinh yêu thích môn Lịch sử, hứng thú học Lịch sử và thamgia học lớp bồi dưỡng học sinh giỏi đi thi đạt hiệu quả, tôi không ngừng họchỏi, tìm tòi, nghiên cứu tư liệu, phát huy tác dụng của đồ dùng học tập,…

* Đánh giá cơ sở thực tiễn:

Căn cứ vào chất lượng bộ môn và kết quả học sinh giỏi môn Lịch sửcấp huyện hàng năm, tôi nhận thấy:

- Phần lớn giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọng của công tácdạy bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử

- Song vẫn còn một số giáo viên dạy lịch sử chưa thực sự tâm huyết,chưa thực sự đầu tư cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, nên khi được phâncông bồi dưỡng không đạt hiệu quả hoặc hiệu quả không cao

- Học sinh rất hứng thú học môn Lịch sử khi giáo viên có sự đầu tư vàobài giảng và biết phát huy tính tích cực của học sinh

Vì vậy, việc nghiên cứu và những đề xuất của đề tài là hiệu quả, thiếtthực, phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ của ngành, của đồng nghiệp tâmhuyết với bộ môn lịch sử

2 Các phương pháp tiến hành, thời gian nghiên cứu.

2.1 Phương pháp nghiên cứu

Tôi tiến hành nghiên cứu các sách giáo trình lịch sử và những tư liệu có

liên quan phục vụ cho việc giảng dạy môn Lịch sử để biên soạn giáo án bồi

dưỡng cho học sinh giỏi.

Qua các kênh thông tin, qua chương trình dạy học, qua chương trìnhtập huấn thay sách, chương trình bồi dưỡng thương xuyên, qua cách ra đề thihọc sinh giỏi những năm gần đây…, tôi nhận thấy sự chuyển biến rõ nét trongcấu tạo đề kiểm tra, đề thi đại học, cao đẳng – đặc biệt là đề thi học sinh giỏi

2.2 Thời gian tiến hành

Qua 10 năm học (2006-2007 đến năm học 2015-2016) đảm nhận việcdạy bồi dưỡng cho đội tuyển học sinh giỏi môn lịch sử của ở Trung học cơ

sở, tôi đúc kết được những kinh nghiệm ôn luyện học sinh giỏi môn Lịch sử,

tôi đã rút ra được cần phải (chọn sát đối tượng học sinh, phương pháp ônluyện …).

3 Mô tả, phân tích cụ thể các giải pháp:

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI:

- Làm rõ lý luận và thực trạng trong công tác dạy - học và bồi dưỡnghọc sinh giỏi môn Lịch sử ở trường Trung học cơ sở

- Đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ởtrường Trung học cơ sở

MÔ TẢ GIẢI PHÁP MỚI CỦA ĐỀ TÀI Yêu cầu chung:

3.1 Yêu cầu một học sinh giỏi

- Nhiều người thường nghĩ Lịch sử là môn học thuộc lòng nhưng thật ramuốn học giỏi thì phải đọc và hiểu sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử theo kiểu

“mưa dầm thấm lâu” Nhưng quan trọng nhất, người học giỏi lịch sử phải

biết hệ thống hóa các nội dung Lịch sử bằng những sơ đồ nhánh, biểu đồthống kê tư duy theo từng sự kiện, mốc thời gian, ghi nhớ có sự liên kết Từ

đó, ta mới có thể dễ dàng ghi nhớ nội dung và dữ liệu của môn học Bởi mônlịch sử là một môn khoa học biện chứng

- Là học sinh giỏi Lịch sử không phải chỉ cần tính siêng học bài mà làphải có khả năng lập luận, thông minh, trí nhớ tốt Đặc biệt là phải có niềmđam mê, yêu thích Sử học

- Học sinh giỏi Lịch sử không những phải hoàn thành các bài tập củagiáo viên giao mà còn phải chuẩn bị bài trước ở nhà (theo những câu gợi mởcủa giáo viên) Sau khi thảo luận nhóm và được giáo viên giảng giải thêm,học sinh mới hiểu sâu được kiến thức

- Ngoài việc học tập ở lớp, học sinh phải tham khảo thêm nhiều sách vở

do giáo viên gợi ý hoặc tự tìm tòi Học sinh phải có sổ tayđể ghi chép những

nội dung quan trọng Đây là tư liệu cần thiết, giúp học sinh dễ dàng tra cứu,không mất nhiều thời gian truy tìm, khi cần thiết

- Học sinh không những nắm được những kiến thức của giáo viên màcòn phải biết độc lập suy nghĩ, tìm tòi, biết khái quát nội dung chương trìnhhay thắc mắc những gì mình còn nhận thức mơ hồ.

- Nhưng nắm vững lý thuyết chưa đủ mà học sinh còn phải rèn luyện

kỹ năng phân tích đề; kỹ năng viết bài và trình bày bài làm Nhìn một bài làmhay, thì chữ đẹp bao giờ cũng dễ gây thiện cảm cho người đọc, nhất là đối với

các môn khoa học Xã hội Đây là một công việc khó khăn, học sinh cần phải

được luyện tập lâu dài, thông qua các bài viết (có sự sửa chữa của giáo viênkịp thời)

Ngoài ra, học sinh giỏi môn Lịch sử phải biết sử dụng triệt để các thaotác phân tích, tổng hợp để đánh giá, nhận định về một sự kiện hay vấn đề lịch

sử, biết chọn ra những chi tiết, sự kiện lịch sử nào để chứng minh, giải thíchtheo yêu cầu của đề bài Hơn nữa, học sinh ấy phải biết trình bày một bài làmLịch sử có hệ thống, logic,…

3.2 Cách chọn học sinh giỏi.

- Lâu nay tôi thường chọn học sinh giỏi theo quy trình: Tuyển chọn độituyển vào cuối mỗi năm học để bồi dưỡng, động viên trong thời gian hè Vàođầu mỗi năm học mới tiếp tục chọn lần hai và tăng cường bồi dưỡng để thamgia ôn tập dự thi cấp huyện Việc chuyển chọn như vậy tôi thấy hiệu quả Mặtkhác đối với bộ môn Lịch sử tôi thấy việc tuyển lựa rất khó, do học sinh cứxem thường môn học cho đó là môn học phụ Nên giáo viên dạy môn lịch sửphải lựa chọn đối tượng sau cùng Những em có năng khiếu đặc biệt thườngthích ôn luyện các môn học tự nhiên Vì có kiến thức cơ bản, vững vàng các

em cần nắm rõ các công thức, quy tắc, định nghĩa, định lí rồi linh hoạt nhạybén, áp dụng để làm bài Còn các môn học ít tiết như Lịch sử, Địa lí cần họcbài dài và nhiều nên phần đông các em rất chán

- Kết hợp khi dạy trên lớp tôi thường ra đề kiểm tra theo hướng mởhoặc đưa ra những câu hỏi, bài tập nhận thức để khuyến khích học sinh có sựđầu tư, sáng tạo khi trả lời trước tập thể lớp hay viết trong làm bài và thưởng

điểm cho những học sinh biết cách làm bài đúng theo yêu cầu và có sáng tạo.

- Tôi tiến hành chọn những học sinh có khả năng phát hiện và giảiquyết vấn đề nhanh, đúng bản chất sự kiện, vấn đề lịch sử Trong bài viết, tôiđặc biệt chú ý những bài học sinh trả lời đúng yêu cầu thể hiện nắm vữngkiến thức, trình bày, lập luận logic, kết hợp chữ viết rõ ràng, nếu viết đẹpcàng tốt

- Trong những năm gần đây, việc lựa chọn học sinh giỏi môn Lịch sửvào đội tuyển của trường, qua các bài kiểm tra phát hiện học sinh có năngkhiếu, có sự yêu thích học Lịch sử tôi trực tiếp gặp các em để tìm hiểu tâm lý,khơi dậy ở học sinh niềm đam mê, giới thiệu các em tham gia vào đội tuyển

để bồi dưỡng Phân tích cho các em niềm tự hào, vinh dự khi đạt giải môn thicấp huyện, cấp thành phố - đó là sự ghi nhận sự cố gắng và kết quả mà các

- Với cách lựa chọn như trên, trong 3 năm gần đây trường có số lượng học sinh giỏi môn Lịch sử đạt giải cấp Quận và cấp thành phố khá cao so với

giai đoạn trước đó Cụ thể :

Năm học 2016 – 2017 có: 3/3 HS đạt giải, trong đó có 01 giải Nhì cấp

Quận 01 HS đạt giải KK cấp thành phố

Năm học 2017- 2018 có: 2/2 đạt giải (trong đó có 01 đạt giải Nhì, 01 em

đạt giải Ba cấp Quận và cấp thành phố đ 01 giải KK)

Năm học 2018- 2019 có 2/2 HS đạt giải (01 giải Nhì, 01 KK cấp Quận và

dự thi cấp thành phố đạt 1 giải Ba và 01 giải KK) (xem BẢNG 1, 2).

Vậy vấn đề đặt ra là cần phải phát hiện những học sinh có khả nănggiỏi Lịch sử từ lúc nào? Nên tổ chức bồi dưỡng từ lớp nào? Trên thực tế, cónhiều trường khi chuẩn bị thi mới tập trung học sinh để ôn luyện, nhưng theotôi việc phát hiện và chọn học sinh giỏi phải làm sớm – vào đầu mỗi năm họcmới; tổ chức bồi dưỡng phải thường xuyên, không nhất thiết phải ôn thi vàocác buổi bồi dưỡng mà ở các tiết học, các môn học các em cần phải quan tâm,được uốn nắn và phát hiện kịp thời.

3.3 Yêu cầu một bài Lịch sử đạt hiệu quả.

- Phải biết suy luận: Bài làm môn Lịch sử cần đi thẳng vào vấn đề,không viết rườm rà, dẫn đến lạc đề Hãy đọc kỹ đề bài, hiểu rõ câu hỏi vàthiết kế những kiến thức đã học theo ý đồ của câu hỏi, đừng bắt câu hỏi phải

đi theo kiến thức có sẵn của mình Học sinh phải biết chọn ra những chi tiết,

sự kiện lịch sử nào để chứng minh, giải thích theo yêu cầu của đề bài

- Không được phép làm bài theo kiểu nhớ mang máng Môn Lịch sử làmột môn học tuyệt đối kỵ với các khái niệm mù mờ

Ví dụ không được nhớ nhầm “Mặt trận dân tộc thống nhất” thành “Mặt trận thống nhất dân tộc” Không được viết lẫn lộn giữa những chữ “đấu

tranh”,“chiến đấu”, “khởi nghĩa”…

- Một bài viết Lịch sử hay là bài viết của học sinh đó biết thổi hồn vàonhững con số, phải tái hiện được sự kiện, hiện trượng, vấn đề lịch sử

4 Xây dựng chương trình giảng dạy

Ôn luyện học sinh giỏi không giống như tiết dạy ở lớp học bình thường Vì ởlớp ta dạy cho học sinh phù hợp với ba đối tượng (khá- giỏi, trung bình vàyếu kém) Song dạy cho học sinh giỏi là ta dạy để đưa các em đi dự thi Đốitượng dự thi đều ngang tầm nhau về mặt học lực, nhận thức Vì vậy, việc xâydựng nội dung chương trình là hết sức cần thiết Đây là công việc quan trọngđầu tiên sau khi thành lập đội tuyển Tôi xây dựng chương trình – kế hoạchbồi dưỡng theo tiến trình phát triển của Lịch sử gồm 2 phần như sau:

1) PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI:

Lịch sử thế giới hiện đại (Từ 1945 đến nay)

2) PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM:

- Lịch sử Việt Nam từ 1858-1918.

- Lịch sử Việt Nam từ 1919- 1954:

* Giai đoạn Việt Nam từ (1919-1930)

* Giai đoạn Việt Nam từ (1930-1945)

* Giai đoạn Việt Nam từ (1945-1954)

* Soạn hệ thống câu hỏi và bài tập lịch sử (chú trọng bài tập nâng

cao) để luyện tập cho mỗi phần dạy (xem thêm ở phần phụ lục)

Ngoài ra, tôi tập trung biên soạn các chuyên đề nâng cao trong chươngtrình để bổ sung kiến thức cho học sinh khi bồi dưỡng như: chuyên đề vềphong trào công nhân; chuyên đề về Nguyễn Ái Quốc, chuyên đề Đảng cộngsản Việt Nam,

5 Tiến hành bồi dưỡng

5.1 Cung cấp kiến thức

Yêu cầu kiến thức trong chương trình lịch sử ở trường Trung học cơ sởchỉ dừng lại ở mức độ nhất định, nên nội dung bài giảng trong sách giáo khoađều nhằm mục đích cung cấp kiến thức cơ bản về tiến trình lịch sử thế giới vàViệt Nam theo diện rộng, chưa đi vào chiều sâu Đối với học sinh giỏi yêucầu phải hiểu biết sâu sắc và toàn diện Các em phải nắm chắc bản chất các sựkiện, hiện tượng lịch sử, các vấn đề lịch sử,… để có đủ tự tin, có sự sáng tạokhi giải quyết bất kì đề thi nào

Một việc quan trọng để cung cấp kiến thức cho học sinh là chọn và giớithiệu những tài liệu đảm bảo chất lượng cho các em Thị trường sách hiện naykhá phong phú, hay dở đan xen, nhưng quỹ thời gian của học sinh thì có hạn,

nên tôi chọn và mua hoặc phô tô cho học sinh các sách như: Sách giáo khoa

(chương trình cũ), Sách lịch sử nâng cao …để làm tư liệu tham khảo

Trong chương trình bồi dưỡng, tôi kết hợp dạy kĩ hệ thống kiến thức cơbản theo chuẩn kiến thức, kỹ năng bằng việc lựa chọn những sự kiện, những

vấn đề lịch sử trọng tâm cho các em rồi tiến hành mở rộng kiến thức bằng cácchuyên đề nâng cao.

Các chuyên đề cần đi sâu làm rõ được hoàn cảnh lịch sử, nội dung bảnchất của các vấn đề lịch sử, các giai đoạn lịch sử; mối quan hệ giữa quá khứ -hiện tại - tương lai Đảm bảo cho học sinh đạt được mức độ về kiến thức lo-gíc là: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo, chứkhông phải nhồi nhét kiến thức cho học sinh

Từ các chuyên đề là công cụ giúp học sinh giải quyết tốt các loại đề thi.Tôi tiến hành dạy từng chuyên đề phù hợp với khả năng và chương trình chohọc sinh bồi dưỡng

Sau khi dạy xong một chuyên đề, một bài lịch sử, tôi yêu cầu học sinhphải dành một khoảng thời gian để suy nghĩ, nhìn nhận vấn đề đó, đặc biệt là

ý nghĩa của sự kiện đó với giai đoạn trước và sau nó

Ví dụ: như khi học về phong trào Cần Vương thì hãy đối chiếu nó

với phong trào chống Pháp trong những năm 1858 - 1884 hay Phong trào

dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX hay như khi học về Cuộc vận động dân chủ 1936-1939 thì phải tìm hiểu xem nó giống và khác gì so với phong trào 1930-1931 hay về sau là với Cuộc vận động giải phóng dân tộc 1939-

1945 Làm như vậy sẽ giúp học sinh nhớ được kiến thức và nếu gặp các

dạng bài hệ thống, so sánh học sinh làm bài đạt hiệu quả cao hơn

Theo tôi, để một học sinh được tham gia dự thi môn Lịch sử các cấphọc sinh đó phải nắm vững kiến thức cơ bản của bộ môn Lịch sử – Kiến thức

cơ bản ở đây không chỉ là những sự kiện đơn lẻ mà phải bao gồm hệ thốngnhững hiểu biết cần thiết về những sự kiện, niên đại, nhân vật, địa danh, cácnguyên lý, quy luật, những kết luận khái quát, phương pháp, kỹ năng Vì vậy,khi nắm vững kiến thức học sinh mới có khả năng ứng phó được với các loạicâu hỏi, bài tập

5.2 Rèn luyện kỹ năng

* Kỹ năng tìm hiểu tài liệu

Nội dung chương trình lịch sử quá rộng, tôi không đủ thời gian để dạytừng bài trong sách giáo khoa, nên việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước bàitrong sách giáo khoa là rất quan trọng Sách giáo khoa Lịch sử Trung học cơ

sở được biên soạn – trình bày theo bài, theo tiến trình thời gian Tôi đã hướngdẫn học sinh nắm được mục đích – yêu cầu, những sự kiện quan trọng vàtrọng tâm kiến thức của từng bài học Lịch sử lớp 9 Trên cơ sở đó các em vềnhà tìm hiểu kỹ sách giáo khoa và trả lời những câu hỏi trong sách giáo khoayêu cầu Với cách làm trên khi ôn luyện cho học sinh tôi chỉ tập trung phântích chuyên sâu những nội dung lịch sử

Để tìm hiểu tài liệu đạt hiệu quả học sinh cần phải:

1 Nắm đề: Đề ở đây là tên đề bài, tên tiểu mục Nhiều học sinh học

thuộc nội dung nhưng lại không nhớ tên tiểu mục, khi làm bài có thể “râu ông

nọ cắm cằm bà kia”, nghĩa là lạc đề

Vậy trước khi học tiểu mục nào, nên nắm chắc tên tiểu mục ấy Chuyểntiểu mục ấy thành câu hỏi Ví dụ như “Ba tổ chức Đảng cộng sản nối tiếpnhau ra đời năm 1929” Tự đặt ra câu hỏi như: “Ba tổ chức cộng sản ấy tên làgì? Tại sao ra đời? Bao giờ? Ở đâu? Có ý nghĩa gì?” Như vậy kích thích hứngthú học tập, hiểu sâu, nhớ lâu Đó là chủ động trong học tập

2 Nắm khung: Khung là dàn ý của cả bài hoặc của từng phần Trước

khi học cả bài hay từng phần nên nắm chắc cái dàn ý của nó Dàn ý thườngtheo giai đoạn hoặc theo sự kiện, bao gồm: nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ýnghĩa Nắm khung giúp nhớ có hệ thống và nhớ lâu, dễ trả lời những câu hỏitổng hợp

3 Nắm chốt: Lịch sử bao giờ cũng gắn liền sự kiện – địa danh – nhân

vật lịch sử Nên “chốt” là thời điểm gắn với một sự kiện quan trọng hoặctương đối quan trọng Ở lịch sử lớp 9 yêu cầu học sinh phải nhớ cả ngày,tháng, năm Nếu chỉ là tương đối quan trọng, có thể chỉ cần nhớ tháng vànăm, thậm chí chỉ nhớ năm, cũng tạm được Nên tìm các mối quan hệ giữacác chốt về thời gian và sự kiện thì dễ nhớ và nhớ lâu

4 Thuật ngữ: Cần phải nhớ đúng những thuật ngữ Lịch sử, không

được nhầm lẫn giữa một số thuật ngữ “đấu tranh”, “chiến đấu”, “khởinghĩa”,"kháng chiến"…vì mỗi chữ có một nghĩa khác nhau

* Kỹ năng phân tích đề

Về các Đề thi học sinh giỏi thường có mấy loại sau đây:

Loại đề hệ thống hóa kiến thức lịch sử: nhằm nêu một số kiến thức cơ

bản nhất để qua đó phác họa bức tranh chung về một thời kỳ, một sự kiện lịch

sử Song đây không phải là liệt kê kiến thức đơn thuần mà yêu cầu học sinhbiết lựa chọn một số sự kiện chủ yếu, tiêu biểu, được hệ thống hóa để làmtoát lên một chủ đề nhất định

Ví dụ: Lập bảng kê các các nước tham gia khối ASEAN theo nội

dung sau:

STT Tên nước Thủ đô Ngày giành

độc lập

Nét nổi bật trong tình hình hiện nay

Khi lập bảng hệ thống hóa kiến thức, học sinh phải đọc kỹ đề, hiểu rõ vấn đềđược đặt ra để lựa chọn những kiến thức phù hợp.Lập bảng hệ thống hóa kiếnthức cần phải chia ra các cột, nội dung mỗi cột là một đề mục các cột hợpthành hệ thống, giải quyết chủ đề được đặt ra.Một số học sinh không đượchướng dẫn kỹ thường viết thành bài tự luận

- Loại đề thi tự luận: Có nhiều dạng yêu cầu theo mẫu tự luận.

Ví dụ 1: Vì sao Hội nghị BCH TW Đảng (11/1939) chủ trương chuyển

hướng chỉ đạo chiến lược? Trình bày nội dung và ý nghĩa của Hội nghị này

Ví dụ 2: Vì sao ta mở chiến dịch Biên giới thu - đông 1950? Chiến dịch này có bước tiến gì so với chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947?

Các loại đề thi như trên không chỉ yêu cầu học sinh phải nhận biếtchính xác sự kiện, nhận thức đúng bản chất lịch sử mà còn đòi hỏi học sinhthể hiện khả năng lập luận, trình bày, diễn đạt tốt