Lựa chọn kỹ thuật xoa bóp thể thao thúc đẩy quá trình hồi phục sau tập luyện cho câu lạc bộ bóng chuyền nam trường đại học sư phạm hà nội 2

Quy luật diễn biến các quá trình hồi phục chức năng cơ thể nam sinh viên trong tập luyện thể dục thể thao .... Nhưvậy, sau vận động cần phải có quá trình hồi phục tốt để làm nền tảng nân

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

LÊ VĂN HOÀNG

LỰA CHỌN KỸ THUẬT XOA BÓP THỂ THAO THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH HỒI PHỤC SAU TẬP LUYỆN CHO CÂU LẠC

BỘ BÓNG CHUYỀN NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

HÀ NỘI - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

LÊ VĂN HOÀNG

LỰA CHỌN KỸ THUẬT XOA BÓP THỂ THAO THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH HỒI PHỤC SAU TẬP LUYỆN CHO CÂU LẠC

BỘ BÓNG CHUYỀN NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo Dục Thể Chất

Người hướng dẫn khoa học

ThS: NGUYỄN THỊ THƠM

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Nội 2.

Tên tôi là: Lê Văn Hoàng

Sinh viên K40 khoa Giáo dục thể chất, Trường Đại học Sư phạm Hà

Em xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp được hoàn thành là kết quảnghiên cứu nỗ lực của bản thân

Bản khóa luận tốt nghiệp này không trùng với kết quả nghiên cứu củacác tác giả khác Nếu sai em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Lê Văn Hoàng

MỤC LỤC

Trang

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác GDTC trường học 4

1.2 Đặc điểm hoạt động của môn bóng chuyền 6

1.2.1 Hệ cơ 6

1.2.2 Hệ máu 7

1.2.3 Hệ tim mạch 7

1.2.4 Hệ hô hấp 7

1.2.5 Năng lượng tiêu hao 7

1.3 Khái niệm mệt mỏi 8

1.4 Cơ chế và đặc điểm của mệt mỏi trong tập luyện thể lực và hoạt động thể dục thể thao ở các vùng cường độ khác nhau 9

1.5 Khái niệm về hồi phục 11

1.6 Quy luật diễn biến các quá trình hồi phục chức năng cơ thể nam sinh viên trong tập luyện thể dục thể thao 12

1.7 Các giai đoạn của quá trình hồi phục 13

1.8 Chuẩn đoán mệt mỏi 15

1.9 Xoa bóp hồi phục 18

1.9.1 Khái niệm xoa bóp hồi phục 18

1.9.2 Tác dụng của xoa bóp hồi phục 18

1.9.3 Tác dụng sinh lý và kỹ thuật xoa bóp 20

1.10 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 18 – 22 21

1.10.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 18 – 22 21

1.10.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi 18 – 22 22

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 25

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 25

2.2 Phương pháp nghiên cứu 25

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu 25

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn 26

2.2.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm 26

2.2.4 Phương pháp kiểm tra y học 29

2.2.5 Phương pháp quan sát sư phạm 30

2.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 31

2.2.7 Phương pháp toán học thống kê 32

2.3 Tổ chức nghiên cứu 33

2.3.1 Thời gian nghiên cứu 33

2.3.2 Địa điểm nghiên cứu 34

2.3.3 Đối tượng nghiên cứu 34

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

3.1 Nghiên cứu thực trạng việc thực hiện các bài tập xoa bóp thúc đẩy quá trình hồi phục sau giờ tập cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 35

3.1.1 Đánh giá thực trạng việc sử dụng bài tập xoa bóp hồi phục sau giờ tập cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 35

3.1.2 Đánh giá thực trạng việc thực hiện các bài tập xoa bóp thúc đẩy quá trình hồi phục tích cực sau giờ tập cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền trường Đạ học Sư phạm Hà Nội 2 36

3.1.3 Thực trạng đặc điểm biểu hiện bên ngoài của mệt mỏi ngay sau tập luyện của nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 38

3.1.4 Thực trạng trình độ thể lực của nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 43

3.1.5 Thực trạng hiệu quả sử dụng các phương tiện hồi phục của nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

45

3.2 Lựa chọn hệ thống bài tập xoa bóp nhằm thúc đẩy quá trình hồi phục tích cực sau giờ tập cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 48

3.2.1 Xác định các yêu cầu lựa chọn bài tập xoa bóp nhằm thúc đẩy quá trình hồi phục tích cực sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng

chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 49

3.2.2 Lựa chọn các vùng, bộ phận áp dụng bài tập xoa bóp hồi phục cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 51

3.2.3 Lựa chọn bài tập xoa bóp nhằm thúc đẩy quá trình hối phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 52

3.2.4 Lựa chọn thời gian áp dụng cho các động tác xoa bóp thúc đẩy quá trình hồi phục cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 66

3.2.5 Ứng dụng các bài tập xoa bóp đã lựa chọn thúc đẩy hồi phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 67

3.2.6 Đánh giá hiệu quả ứng dụng bài tập xoa bóp thúc đẩy quá trình hồi phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền nam trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 68

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

PHỤ LỤC 82

à B

c tr

44

ả

45

c tr

46

B

ả

n

Kếtq

50B

ả

51

53

ả p

66

69

h gi

73

h gi75

ĐẶT VẤN ĐỀ

Xoa bóp có tác dụng đối với một số cơ quan, hệ cơ quan như hệ thầnkinh có tác dụng kích thích thần kinh trung ương tiết ra endorphine gây cảmgiác dễ chịu, khoan khoái, giảm căng thẳng Đối với hệ thần kinh vận độngxoa bóp sẽ đẩy nhanh quá trình hình thành histamin và các chất Axetylcolin;đối với những tổ chức phần mềm thì giúp tiết ra một số loại axitamin giúptăng cường chức năng của hệ thần kinh dinh dưỡng và chi phối chức năng của

cơ quan nội tạng Đối với hệ da xoa bóp làm tăng trường lực cơ ở da, tăngtính đàn hồi của da, kích thích chức năng miễn dịch không đặc hiệu của da,tăng chức năng bảo vệ của da Còn với hệ cơ nhờ có xoa bóp mà số lượngmao mạch tham gia hoạt động tăng, tuần hoàn máu trong cơ được tăng lênkéo theo sự gia tăng về khả năng cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng, đồngthời đào thải nhanh các sản phẩm cuối cùng của quá trình trao đổi chất Cáchiện tượng như phù nề, co cứng, hoặc đau cơ sau buổi tập luyện gắng sứcđược khắc phục dễ dàng bằng các phương pháp xoa bóp khác nhau Đối vớikhớp, dây chằng và gân thì xoa bóp có tác dụng rất tốt đối với ổ khớp, dâychằng và gân, xoa bóp làm tăng nhiệt độ, tăng số lượng mao mạch tham giahoạt động, làm giãn các mạch máu, tăng cường khả năng cung cấp máu, tăngcường dinh dưỡng đến bao khớp, dây chằng, ổ khớp, gân cơ nên bao khớp dâychằng mềm mại tăng đàn tính và đảm bảo cho sức bền sinh học Tăng tínhthấm của màng sụn, màng hoạt dịch, bao hoạt dịch đẩy nhanh quá trình hìnhthành hoạt dịch nên là một biện pháp hữu hiệu để ngăn ngừa và điều trị cácchấn thương khớp, cũng như các bệnh thoái hoá khớp trong tập luyện và thiđấu thể dục thể thao… Như vậy có thể thấy rằng xoa bóp có một ý nghĩa vàtác dụng rất lớn đối với các hệ cơ quan trong cơ thể và nhờ có xoa bóp mà khảnăng làm việc của cơ thể sẽ hồi phục nhanh hơn

Bóng chuyền là một môn thể thao đối kháng đồng đội, trong hoạt độngđòi hỏi sự tập trung cao độ và thường sử dụng tay, chân cùng các cơ thânmình để di chuyển, thực hiện các kỹ chiến thuật có bóng và không bóng Vìvậy, trong tập luyện rất dễ xảy ra chấn thương và chóng mệt mỏi ở tay, chân

và các cơ thân mình Mà đặc thù câu lạc bộ bóng chuyền nam Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2 là trong quá trình học tập tham gia câu lạc bộ bóng chuyềncủa nhà trường thì ngoài việc đảm bảo thời gian tập luyện, các em còn phảiđảm bảo kết quả học tập tốt Do đặc thù tập luyện nên sau các buổi tập trở vềlớp học các em thường có biểu hiện mệt mỏi, buồn ngủ, sự tập trung chú ý bàihọc thấp, chất lượng buổi học kém hiệu quả, kéo theo kết quả học tập của các

em không được như mong đợi Chưa kể đến trường hợp trong tập luyện bóngchuyền còn gặp chấn thương như đứt dây chằng, trật khớp, viên cơ Nhưvậy, sau vận động cần phải có quá trình hồi phục tốt để làm nền tảng nâng caokhả năng thích nghi, hiệu suất vận động, giảm mệt mỏi sau tập luyện… nênvấn đề hồi phục năng lực vận động cho sinh viên trong câu lạc bộ bóngchuyền nam Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 sau tập luyện là điều vô cùngcần thiết

Do đó ứng dụng kỹ thuật xoa bóp thể thao vào sau tập luyện có thể thúcđẩy hồi phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền TrườngĐại học Sư phạm Hà Nội 2 là yếu tố quan trọng

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề chúng tôi tiến hành nghiên cứu

đề tài: “Lựa chọn kỹ thuật xoa bóp thể thao thúc đẩy quá trình hồi phục sau tập luyện cho câu lạc bộ bóng chuyền nam Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2”.

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng việc

thực hiện hệ thống bài tập thúc đẩy quá trình hồi phục, đề tài tiến hành vớimục đích: xây dựng bài tập xoa bóp thể thao nhằm thúc đẩy quá trình hồi

phục tích cực sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyềnTrường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2

Giả thuyết khoa học:

Nếu bài tập xoa bóp mà chúng tôi áp dụng là đúng thì quá trình hồiphục sẽ được nâng cao góp phần làm tăng hiệu quả trong quá trình tập luyệncủa câu lạc bộ bóng chuyền nam Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác GDTC trường học

Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân được coi là mộtnhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng…

Đó chính là quan điểm của Đảng ta về phát triển sự nghiệp thể dục, thể thaoViệt Nam và cũng là lời khuyến cáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với toàndân ta trong lời kêu gọi toàn dân tập thể dục từ những ngày đầu tiên xây dựngnước Việt Nam dân chủ cộng hòa “Dân cường thì nước thịnh” Cho đến nay,Đảng và Nhà nước ta vẫn không ngừng quan tâm, chỉ đạo ngành thể dục, thểthao nước nhà nỗ lực phấn đấu thực hiện bằng được mục tiêu quan trọng này[1], [2], [10]

Thực hiện đường lối của Đảng ta về phát triển công tác thể dục thể thaotrong thời kỳ đổi mới, “xây dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khỏe,tầm vóc con người Việt Nam, tăng tuổi thọ và cải thiện chất lượng giống nòi.Tăng cường thể lực của thanh niên Phát triển mạnh thể dục, thể thao, kết hợpthể thao phong trào và thể thao thành tích cao, dân tộc và hiện đại Có chínhsách và cơ chế phù hợp để bồi dưỡng, phát triển tài năng, đưa thể thao nước tađạt vị trí cao ở khu vực, từng bước tiếp cận với châu lục và thế giới ở những

bộ môn Việt Nam có ưu thế” [1], [2], [10]

Luật Giáo dục được Quốc hội khóa IX Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam thông qua ngày 2/12/1998 và pháp lệnh TDTT được Ủy banThường vụ Quốc hội thông qua tháng 9/2000 quy định:“Nhà nước coi trọngTDTT trong trường học nhằm phát triển và hoàn thiện thể chất cho tầng lớp

thanh niên nhi đồng GDTC là nội dung giáo dục bắt buộc đối với học sinh,sinh viên được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân từ mầm non đếnđại học TDTT trường học bao gồm việc tiến hành chương trình GDTC bắtbuộc và tổ chức TDTT ngoại khóa cho người học Nhà nước khuyến khích vàtạo điều kiện cho học sinh được tập TDTT phù hợp với đặc điểm lứa tuổi vàđiều kiện từng nơi GDTC là một bộ phận quan trọng để thực hiện mục tiêugiáo dục toàn diện, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡngnhân tài, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa” [10]

Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 01/12/2011 của Bộ Chính trị về tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đếnnăm 2020 đưa ra nhiệm vụ và giải pháp về nâng cao chất lượng, hiệu quảGDTC và hoạt động thể thao trong trường học, đó là: TDTT trường học là bộphận quan trọng của phong trào thể dục, thể thao, một mặt của giáo dục toàndiện nhân cách học sinh, sinh viên, cần được quan tâm đầu tư đúng mức

Xây dựng và thực hiện “Đề án tổng thể phát triển GDTC và thể thao trườnghọc” Thực hiện tốt GDTC theo chương trình nội khóa; phát triển mạnh cáchoạt động thể thao trường học, bảo đảm mục tiêu phát triển thể lực toàn diện

và kỹ năng vận động cơ bản của học sinh, sinh viên và góp phần đào tạo năngkhiếu và tài năng thể thao [1], [2], [10]

Đổi mới chương trình và phương pháp GDTC, gắn GDTC với giáo dục ýchí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống củahọc sinh, sinh viên Đãi ngộ hợp lý và phát huy năng lực đội ngũ giáo viên thểdục hiện có, mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáoviên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học; củng cố các cơ sở nghiên cứukhoa học về tâm sinh lý lứa tuổi và thể dục, thể thao trường học [10]

1.2 Đặc điểm hoạt động của môn bóng chuyền.

Bóng chuyền là môn hoạt động không có chu kỳ, công suất hoạt động tối

đa Các nam sinh viên phải có sức mạnh trong các pha đập bóng tấn công, cósức mạnh tốt để bật cao, nhanh nhẹn trước các pha tấn công của đối phươngtrong phòng thủ và bền bỉ trong suốt thời gian thi đấu [11]

1.2.1 Hệ cơ

Sức mạnh của cơ bắp được huy động tối đa trong những tình huống giậmnhảy và đập bóng Khi đó lực và tốc độ của cơ bắp đóng vai trò quyết định,trước đó cơ bắp không cần sự căng cơ tối đa nhưng lúc nào cũng cần một sựchuẩn bị sẵn sàng để có thể phát sinh lực trong mọi tình huống tấn công vàphản công do đó hệ cơ sẽ luôn mệt mỏi nhiều cả về thần kinh chi phối lẫnnăng lượng tiêu hao và các sản phẩm của quá trình trao đổi chất tích tụ tại các

hệ cơ Mệt mỏi chủ yếu ở các cơ ở vai, tay, hông và chân [3], [7]

- Theo chế độ hoạt động của cơ: Bóng chuyền là môn thể thao hoạt độngvới công suất dưới tối đa không có chu kỳ Đặc thù hoạt động của cơ vừa hoạtđộng cơ tĩnh lực trong các kỹ thuật phòng thủ (chuẩn bị đỡ bóng) vừa hoạtđộng cơ động trong các kỹ thuật tấn công và phản công do đó cơ hoạt độngtheo cả hai cơ chế có cơ đẳng trương và co cơ đẳng trường [4], [5], [6], [9]

- Theo khối lượng cơ tham gia: khối lượng cơ tham gia là toàn thân và tậptrung chủ yếu vào các cơ vùng vai, cánh tay, hông và chi dưới

+ Các cơ ở vai: cơ thang, cơ trám lớn, cơ trám bé và cơ delta

+ Các cơ ở cánh tay: cơ nhị đầu cánh tay, cơ quạ cánh tay, cơ cánh tay trước,

cơ tam đầu cánh tay Ở cẳng tay có cơ cánh tay quay, cơ sấp tròn

+ Các cơ ở chi dưới: cơ mông lớn, cơ tứ đầu đùi, cơ thắt lưng chậu, cơ nhịđầu đùi, cơ dép…

- Theo cường độ và thời gian kéo dài hoạt động cơ: thời gian thi đấu kéodài hàng giờ, đặc điểm chuyển hóa năng lượng hỗn hợp vừa ưa khí, vừa yếm

tụ trong máu tăng do quá trình phân giải yếm khí glucoza, nồng độ pH giảmlàm cho mất cân bằng nội môi Điều này gây nên mệt mỏi cơ bắp và ngộ độccác sản phẩm trao đổi chất [4], [5].

1.2.3 Hệ tim mạch.

Tần số nhịp tim tăng lên khoảng 140 – 150 lần/phút Đặc điểm quan trọngnhất là nhịp tim của nam sinh viên tăng cao sau khi thực hiện các động tácmang sức mạnh cũng như sau khi kết thúc các tình huống thi đấu [4], [16].Lưu lượng tâm thu tăng nhẹ vào khoảng 140 – 150 ml/p Huyết áp tối đađạt 160 - 180 mmHg, thể tích tâm thu tăng mạnh so với yên tĩnh Huyết áp tốithiểu tăng nhẹ hoặc không đổi

1.2.5 Năng lượng tiêu hao.

Do đặc thù là môn vận động với công suất dưới tối đa Quá trình phân giảiATP – CP chỉ chiếm 20%, 55% là do phân giải yếm khí và 25% do các quátrình ưa khí Việc cung cấp glucoza chủ yếu là glucogen của cơ, việc sử dụngglucoza máu rất hạn chế Chức năng bài tiết và điều hòa thân nhiệt biến đốikhông đáng kể [4], [5], [6], [8]

1.3 Khái niệm mệt mỏi.

Mệt mỏi là một trong những vấn đề y sinh trọng tâm cần nghiên cứu trongthể thao, một vấn đề có ý nghĩa lý thuyết to lớn và ý nghĩa thực hành quantrọng đối với hoạt động của con người trong lao động nói chung và thể thaonói riêng [4], [7], [8], [16] Hiện nay, tồn tại nhiều khái niệm khác nhau vềmệt mỏi tùy theo các khía cạnh khác nhau (sinh lý, tâm lý, xã hội) [4]

- Về mặt sinh lý: Theo F.C Barlet (1953) thì mệt mỏi là trạng thái giảmkhả năng lao động do hoạt động kéo dài trong điều kiện bình thường, cònV.V Rozenblat (1975) thì cho rằng mệt mỏi là hiện tượng giảm khả năng laođộng có ý nghĩa tạm thời và có khả năng phục hồi

- Về mặt tâm lý: Mệt mỏi là một cảm giác khó chịu làm giảm khả năng laođộng, mệt mỏi là một cảm giác không rõ rệt đi từ khoái lạc do một hoạt độngđược thỏa mãn đầy đủ, báo hiệu nhu cầu nghỉ ngơi hồi phục, cho đến cảmgiác khó chịu hay suy sụp rã rời (Morin, 1946)

- Về mặt xã hội: Mệt mỏi là sự giảm năng suất, chất lượng công việc haythành phẩm và có thể đưa đến tai nạn lao động

Tóm lại, mệt mỏi là một hiện tượng tâm sinh lý bình thường, một trạng tháitất yếu của cơ thể xuất hiện do thực hiện gánh nặng lao động thể lực hoặc tậpluyện thể dục thể thao, là sự giảm sút tạm thời khả năng lao động, là sự suygiảm các chức năng thần kinh trung ương, thần kinh cơ, chức năng vận động,chức năng hệ thần kinh thực vật, hệ thống thể dịch vì sự phối hợp giữa chúng

mà biểu hiện là cảm giác mệt Về mặt sinh học, mệt mỏi là một phản ứng bảo

vệ báo hiệu cho cơ thể phải ngừng lao động để tránh sự suy kiệt các dự trữchức năng, bảo vệ cơ thể khỏi sự căng thẳng kéo dài và bên cạnh đó mệt mỏinhư một hiện tượng lưu giấu vết của hoạt động cơ đã thực hiện, thúc đẩy sựphát triển khả năng thích nghi chức năng và thích nghi sinh hóa, kích thích sựgia tăng năng lực vận động và trình độ rèn luyện của cơ thể Không có cảm

giác mệt mỏi con người không thể có được cảm giác thỏa mãn với công việcmình đã làm Trong huấn luyện thể dục thể thao, ta thường nói, nếu không cómệt mỏi thì không có huấn luyện, không có hồi phục thì không có nâng cao

1.4 Cơ chế và đặc điểm của mệt mỏi trong tập luyện thể lực và hoạt động thể dục thể thao ở các vùng cường độ khác nhau.

Cơ chế mệt mỏi: Các nghiên cứu về mệt mỏi được tiến hành mạnh mẽ từ

những năm giữa thế kỉ XIX, khi đó người ta đã đưa ra hai thuyết chính về cơchế gây mệt mỏi: thuyết thể dịch - cục bộ và thuyết thần kinh trung ương(V.V Rozenblat, 1975) [4], [7]

Mệt mỏi cũng bị chi phối bởi các yếu tố tâm lý K.K.Platonov (1964) khilàm thí nghiệm gây nên trạng thái căng thẳng cảm xúc thấy xuất hiện rối loạnđộng tác lao động (động tác thừa, thiếu hiệp đồng, động tác mạnh hơn ) vàmột số rối loạn thực vật (thay đổi sắc mặt, nhịp hô hấp, nhịp tim ) Say mêhứng thú trong lao động là cơ sở của sáng tạo, do đó khả năng lao động khônggiảm mà thường tăng

Hiện nay, mệt mỏi trong hoạt động thể lực được giải thích bằng bốn cơ chế

cơ bản sau:

Mệt mỏi do các trung tâm thần kinh [4], [7]:

Khi thực hiện bất kỳ một bài tập thể lực nào đều diễn ra những biến đổichức năng của các trung tâm thần kinh điều khiển hoạt động cơ và hệ thốngđảm bảo dinh dưỡng, đặc biệt là các trung khu thần kinh ở vỏ não Khi thựchiện các bài tập có cường độ lớn hoặc kéo dài, các xung động thần kinh (vớitần số cao hoặc kéo dài đơn điệu) từ các cảm thụ bản thể (recepters) ở các cơ,khớp, dây chẳng, gân, ổ khớp liên tục được truyền về các trung tâm thần kinh

ở vỏ não và các trung tâm vận động của tủy sống có thể làm cho các trungtâm này bị hưng phấn tột độ - gây ức chế trên giới hạn và gây mệt mỏi Theo

Pavlov sự mệt mỏi này là biểu hiện của ức chế bảo vệ trên giới hạn khi hưngphấn quá mức

Trong trạng thái mệt mỏi, giảm hàm lượng ATP trong các noron thần kinh

và rối loạn sự tổng hợp Acetylcholyne trong các tổ chức xináp thần kinh cơ,kết quả là rối loạn sự hình thành và dẫn truyền các xung động thần kinh đếncác cơ hoạt động

Mệt mỏi có thể liên quan đến những thay đổi trong hoạt động của hệ thốngthần kinh thực vật và hệ thống nội tiết Những thay đổi trong hoạt động củacác hệ thống này có thể dẫn đến rối loạn điều khiển chức năng thực vật và rốiloạn đảm bảo năng lượng cho hoạt động cơ

Trong quá trình thực hiện các bài tập thể lực, sự xuất hiện mệt mỏi sẽ ứcchế hoạt động của các tuyến nội tiết (trong đã có hệ thống giao cảm - tủythượng thận), giảm tiết các hormone, và giảm hoạt tính của hàng loạt các menmiozin ATP - aza kiểm soát sự chuyển hóa năng lượng hóa học thành cơ học.Giảm tốc độ tái tổng hợp ATP, tự động giảm công suất vận cơ

Mệt mỏi do nhiễm độc các sản phẩm chuyển hóa: Trong các hoạt động

cơ với cường độ vận động lớn, năng lượng được cung cấp chủ yếu bằng phângiải glucose yếm khí và tạo ra nhiều acid lactic trong các tế bào cơ Khi acidnày khuyếch tán vào máu và gây nên sự thay đổi cân bằng kiềm toan, giá trị

pH máu có thể giảm xuống dưới 6,9 sau khi thực hiện bài tập công suất tối đatrong 40 - 60 giây Giảm pH máu dẫn đến giảm hoạt tính của hàng loạt men(phospho fructokinza, ATP, aza ) và hoạt tính của chúng thường cao trongmôi trường kiềm nhẹ (pH = 7,35 - 7,40) dẫn đến ức chế quá trình gluco phân,tức là hạn chế cung cấp năng lượng cho sự co cơ, kết quả là làm giảm khảnăng hoạt động của cơ Thực hiện những bài tập có cường độ lớn trong thờigian dài, một lượng mỡ đáng kể từ các kho dự trữ được huy động vào quátrình cung cấp năng lượng đi tới gan và bị phân hủy (khi hàm lượng cortisol

huyết tương tăng quá cao), lypid được huy động thành các ketoacid đơn giảncủa nó, dẫn đến tình trạng nguy hiểm (nhiễm toan - ketosis) Tăng cườngphân hủy protid dẫn đến tăng hàm lượng urê máu Như vậy sự tích lũy các sảnphẩm chuyển hóa làm cơ thể bị nhiễm độc gây nên trạng thái mệt mỏi [4], [7]

Mệt mỏi do cạn kiệt dự trữ năng lượng: Các nguồn dự trữ năng lượng có

thể bị tiêu hao đáng kể trong các loại hình hoạt động khác nhau và có thể lànguyên nhân gây nên tình trạng mệt mỏi Đối với các hoạt động yếm khícông suất tối đa, mệt mỏi là do cạn kiệt ATP và CP dự trữ trong cơ, còn cáchoạt động yếm khí dưới tối đa một trong những nguyên nhân gây mệt mỏi là

do cạn kiệt nguồn glycogen cơ [4], [7]

Sau khi thực hiện bài tập công suất tối đa trong thời gian ngắn, hàm lượng

CP trong cơ có thể kiệt quệ hoàn toàn, hàm lượng ATP trong cơ giảm xuốngmức 60 - 70% so với yên tĩnh Giảm tốc độ tái tổng hợp ATP có thể là nguyênnhân xuất hiện mệt mỏi [4], [7]

Mệt mỏi do thiếu oxy trong vận động: Trong một số loại hình vận động

với công suất lớn, hệ vận chuyển oxy không có khả năng đáp ứng đầy đủ nhucầu oxy của cơ thể Thiếu oxy làm cho các tế bào thần kinh và tế bào cơ bị

"ngạt thở" gây ra hiện tượng ức chế thần kinh trung ương và tích tụ acid lactichoặc cạn kiệt dự trữ năng lượng do không được tái tổng hợp kịp thời và gâynên mệt mỏi Như vậy, không thể hạn chế nguyên nhân gây mệt mỏi ở một cơquan hay hệ thống riêng lẻ và mệt mỏi xuất hiện trong một loại hình vận độngnào đó cũng không phải chỉ theo một cơ chế nhất định mà có thể là sự kết hợpcủa nhiều cơ chế khác nhau

1.5 Khái niệm về hồi phục.

Hồi phục là sau khi kết thúc lượng vận động bài tập, tất cả các chức năngcủa cơ thể dần dần được trở về trạng thái ban đầu Trong giai đoạn hồi phụcxảy ra sự đào thải các sản phẩm trao đổi chất, phục hồi nguồn dự trữ năng

lượng, dự trữ tái tạo lượng men đã bị tiêu hao trong thời gian hoạt động cơ

Về thực chất đó là sự phục hồi cân bằng nội môi Hồi phục không chỉ là quátrình đưa cơ thể trở về trạng thái ban đầu mà trong quá trình này cũng xảy ranâng cao khả năng chức phận của cơ thể gọi là hồi phục vượt mức [3], [6],[7], [11], [14]

- Sự hồi phục: Tập hợp tất cả những biến đổi chức năng cơ thể trong giaiđoạn hồi phục được gọi là sự hồi phục

- Trạng thái hồi phục: Trạng thái cơ thể khi các quá trình hồi phục còn đangdiễn ra được gọi là "trạng thái hồi phục"

- Quá trình hồi phục: Các quá trình sinh lý đảm bảo hồi phục những biếnđổi chức năng của cơ thể sau lượng vận động bài tập được gọi là quá trình hồiphục

- Giai đoạn hồi phục: Thời gian sau lượng vận động bài tập diễn ra sự hồiphục được gọi là giai đoạn hồi phục

1.6 Quy luật diễn biến các quá trình hồi phục chức năng cơ thể nam sinh viên trong tập luyện thể dục thể thao.

I.P Pavlov là người đầu tiên đã khám phá ra hàng loạt quy luật diễn biếncác quá trình hồi phục mà cho đến nay vẫn còn giữ nguyên giá trị Sau đây làmột số nhận định của ông:

+ Trong cơ quan đang hoạt động, bên cạnh các quá trình phá vỡ và suy kiệtluôn diễn ra quá trình hồi phục Quá trình hồi phục không chỉ diễn ra sau khikết thúc công việc, mà nó đã diễn ra ngay trong khi lao động [4], [7]

+ Mối quan hệ giữa mức độ suy kiệt và tốc độ hồi phục phụ thuộc vàocường độ của vận động Trong thời gian thực hiện các gánh nặng có cường độlớn, quá trình hồi phục không ở trạng thái bù lại hoàn toàn các tiêu hao nănglượng, bởi vậy quá trình bù trừ hoàn toàn các biến đổi sẽ diễn ra muộn hơn -trong thời gian nghỉ

+ Sự hồi phục các nguồn dự trữ bị tiêu hao diễn ra không chỉ về mức xuấtphát ban đầu, mà có thể vượt lên cao (hồi phục vượt mức)

Theo IU.V Pholbort (1951), A.V Chogovagze và L.A Butchenco (1984)

sự lặp lại các gánh nặng thể lực có thể dẫn đến sự phát triển hai quá trình tráingược nhau trong cơ thể [7]:

+ Nếu các lượng vận động thể lực sau được bắt đầu thực hiện ở giai đoạnkhi cơ thể đạt được trạng thái ban đầu, và các quá trình hồi phục đảm bảo sự

bổ sung và tích lũy nguồn năng lượng dự trữ một cách thỏa đáng hay vượtmức ban đầu thì sẽ phát triển trạng thái đối luyện (biến đổi cấu trúc), tăngcường khả năng chức năng của cơ thể

+ Nếu khả năng lao động chưa được hồi phục về trạng thái ban đầu, thìlượng vận động thể lực mới sẽ gây ra quá trình ngược lại (rối loạn - mệt mỏiquá sức)

Sự dần dần biến mất các biểu hiện của mệt mỏi, sự hồi phục trạng thái chứcnăng và khả năng lao động của cơ thể về mức hay vượt mức ban đầu (trướctập luyện) tương ứng với giai đoạn hồi phục Thời gian của giai đoạn hồi phụcphụ thuộc vào tính chất và mức độ của sự mệt mỏi, trạng thái của cơ thể, cácđặc điểm của hệ thống thần kinh và điều kiện môi trường Sự hồi phục diễn racàng nhanh thì sự thích nghi của cơ thể với bài tập sau càng tốt

1.7 Các giai đoạn của quá trình hồi phục.

Các quá trình hồi phục diễn ra theo dạng sóng, IA.M.Kos (1986) đã chiaquá trình hồi phục ra làm 4 pha:

- Pha hồi phục nhanh

- Pha hồi phục chậm

- Pha hồi phục vượt mức

- Pha hồi phục muộn

Theo tác giả hai pha đầu tương đương với giai đoạn hồi phục khả năng hoạtđộng bị giảm do kết quả của tập luyện mệt mỏi kéo dài, pha thứ ba gia tăngkhả năng hoạt động hay còn gọi là pha hồi phục vượt mức, pha thứ tư khảnăng tập luyện trở về trạng thái xuất phát

Tập luyện Hồi phục Hồi phục

Vượt mức Mức xuất phát

Sơ đồ 1: Biến đổi chức năng trong và sau hoạt động thể lực.

Phụ thuộc vào xu hướng chung của các biến đổi sinh lý, sinh hóa và thờigian cần thiết để hồi phục những biến đổi đã về mức bình thường, nhiều tácgiả chia ra hai quá trình hồi phục: Hồi phục nhanh và hồi phục muộn [4], [7],[9]

- Hồi phục nhanh lan truyền trong khoảng 30 - 90 phút đầu của giai đoạnhồi phục, có thể kéo dài lâu hơn sau những lượng vận động thể lực có cường

độ lớn và kéo dài Ở giai đoạn này diễn ra quá trình phân giải các sản phẩm

của quá trình chuyển hóa yếm khí tích tụ trong thời gian thực hiện lượng vậnđộng và trả món nợ O2.

- Hồi phục muộn kéo dài trong nhiều giờ đồng hồ thậm chí vài ngày sau tậpluyện phụ thuộc vào cường độ và thời gian thực hiện bài tập

Trong giai đoạn này tăng cường các quá trình trao đổi tái tạo và khắc phụccác rối loạn cân bằng ion và hormon trong cơ thể, phục hồi nguồn dự trữ nănglượng của cơ thể, tăng cường tổng hợp các men và protid cấu trúc bị hủytrong quá trình hoạt động cơ

Trong giai đoạn hồi phục muộn có pha hồi phục vượt mức với đặc điểm làkhả năng hoạt động thể lực và nhiều chức năng liên quan đến khả năng hoạtđộng thể lực (chủ yếu hồi phục vượt mức dự trữ năng lượng) của cơ thể sauhoạt động với cường độ lớn không chỉ hồi phục về mức trước vận động màcòn vượt quá mức đó Trong thực tế huấn luyện, nếu buổi tập sau được bắtđầu từ trong pha hồi phục vượt mức sẽ là cơ sở để nâng cao năng lực vậnđộng, thành tích thể thao [9]

1.8 Chuẩn đoán mệt mỏi.

Trong thể thao, việc chẩn đoán và nghiên cứu các chỉ số kèm theo cũngnhư thông báo tín hiệu của mệt mỏi (dấu hiệu chủ quan và dấu hiệu kháchquan) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Các biểu hiện chính của mệt mỏi như:Rối loạn sự phối hợp động tác; không có khả năng hình thành và nắm bắt các

kỹ năng, kỹ xảo mới, rối loạn các kỹ năng động tác quen thuộc, tăng lượngtiêu hao năng lượng mà trước hết là gluxit trên một đơn vị công việc đượchoàn thành [5], [8], [13]

Theo V.V Rozenblat (1975) các chỉ tiêu khách quan của mệt mỏi bao gồm:Những chỉ tiêu về sự thay đổi khả năng vận động: Trong thực tế để đánhgiá chỉ tiêu này có nhiều khó khăn nên thường được đánh giá gián tiếp thôngqua các test, các thí nghiệm về sức co cơ động, co cơ tĩnh

- Những chỉ tiêu về sự giảm chất lượng khả năng vận động, được đánh giágián tiếp qua số lượng sai sót trong vận động, số lượng các sản phẩm không

đủ chất lượng, hoặc những sai sót trong quá trình hoàn thành các bài tập mẫu

- Những chỉ tiêu về sự rối loạn điều hòa các quá trình có liên quan đến khảnăng lao động như: Thay đổi (rối loạn) các định hình động tác, giảm chấtlượng các quá trình điều hòa sinh lý trong tập luyện Những biến đổi chứcnăng sinh lý của cơ thể thường đi song song với mức độ mệt mỏi

- Các chỉ tiêu thuộc chức năng thần kinh trung ương như: Điện não, thờigian phản xạ cảm giác - vận động, các thử nghiệm đánh giá các quá trình sinh

lý Khi mệt mỏi, tốc độ xử lý thông tin giảm, thời gian phản xạ - vận độngđơn giản và phức tạp kéo dài Các thử nghiệm tâm lý như trí nhớ, chú ý, tưduy, tri giác đều giảm sút

- Các chỉ tiêu về chức năng thực vật: Tuần hoàn (tần số mạch, huyết áp,điện tim ), hô hấp (tần số hô hấp, độ sâu hô hấp )

- Các chỉ tiêu thuộc chức năng các cơ quan vận động và giác quan (thínhgiác, thị giác): Lực bóp tay, lực kéo thân, độ run, tần số nhấp nháy trương lực

cơ thả lỏng và căng tối đa Các chỉ tiêu này được đo trước và sau vận động,thông qua sự biến đổi của chúng có thể đánh giá được mức độ mệt mỏi

- Khi mệt quá sức, xảy ra các rối loạn sinh lý, sinh hóa sâu sắc và khó phụchồi sau khi được nghỉ ngơi, đồng thời tăng khả năng lao động bị giảm sútnhiều Theo Tô Như Khuê (1978) thì mệt quá sức là một trạng thái bệnh lý,diễn ra qua 3 giai đoạn [9], [16]:

+ Giai đoạn phản ứng dao động:

Các cơ chế bù trừ rối loạn, nhưng cơ thể vẫn có khả năng cầm cự, dành lạiđược từng lúc, từng bộ phận được giữ lại trong trạng thái ổn định nào đó Đây

là trạng thái chuyển tiếp từ mệt sinh lý sang mệt quá sức

+ Giai đoạn phản ứng rối loạn:

- Trong trường hợp mệt mỏi quá sức cấp tính hoặc tối cấp tính, có sự suysụp của chức năng sinh lý với các biến đổi chuyển hóa sâu sắc, có thể gây tửvong.

- Trong trường hợp mệt mỏi quá sức mãn tính, trạng thái ổn định của cơ thểkhông thiết lập lại được, cơ chế điều tiết bị rối loạn nghiêm trọng Các triệuchứng tập trung vào hai hội chứng sau: rối loạn thần kinh chức năng (rối loạngiấc ngủ, rối loạn các quá trình tâm lý, hạ huyết áp, rối loạn tiêu hóa ) và rốiloạn chức năng tuyến thượng thận dẫn đến rối loạn chuyển hóa

+ Giai đoạn suy kiệt:

Tổn thương hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật ở mức gầnnhư loạn thần kinh (thờ ơ, tiêu cực, thụ động); tổn thương hệ thống nội tiết(giảm sút mạnh 17 - hydroxyl và 17 - desoxycorticoid, giảm mức đáp ứng củabạch cầu ái toan với adrenlyn )

Mệt mỏi quá sức là một trạng thái nên tránh, vì nó là một trạng thái bệnh lýnghiêm trọng trong thể thao, cần phát hiện sớm và có biện pháp khắc phục[13], [15]

Tóm lại, vấn đề mệt mỏi được các nhà khoa học đề ra từ rất sớm và hiệnnay vẫn còn là vấn đề thời sự, rất cần được quan tâm nghiên cứu trên cảphương diện lý luận và thực tiễn, nó có ứng dụng quan trọng trong các loạihình hoạt động thể lực đặc thù như: trong đào tạo phi công, các quân binhchủng đặc biệt và trong huấn luyện thể dục thể thao, trong đó đặc biệt là vấn

đề nâng cao thành tích thể thao Nhưng theo ý kiến của nhiều nhà bác học, nóvẫn chưa được giải quyết triệt để

Như vậy, các gánh nặng thể lực căng thẳng, kéo dài nhất định sẽ kéo theo

sự mệt mỏi ở một mức độ nào đó, tiếp sau đó là một quá trình hồi phục, kíchthích sự tổ chức lại có tính thích nghi trong cơ thể Mối quan hệ lẫn nhau của

sự mệt mỏi và hồi phục, về bản chất là cơ sở sinh lý của quá trình huấn luyệnthể thao.

1.9 Xoa bóp hồi phục:

1.9.1 Khái niệm xoa bóp hồi phục.

Xoa bóp hồi phục là phương pháp vận dụng các phương tiện và kỹ thuật cơbản của xoa bóp lên cơ thể người tập thể thao nhằm thúc đẩy quá trình hồiphục [7]

Xoa bóp hồi phục là phương pháp đơn giản, dễ thực hiện, tiện dụng và làphương pháp cực kỳ hữu hiệu chống lại mệt mỏi, nâng cao năng lực vậnđộng, phát triển các tố chất thể lực Rất nhiều công trình nghiên cứu của cáctác giả trên thế giới đã đề cập đến vấn đề ảnh hưởng sinh lý của xoa bóp đốivới cơ thể người Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh rằng, tácdụng sinh lý của xoa bóp đối với cơ thể người là những ảnh hưởng mà trong

đó có sự tổng hợp hiệu quả của các kích thích từ các cơ quan cảm thụ(receptor) nội tạng, hệ thống cơ xương khớp và da Xoa bóp gây các ảnhhưởng khu trú hay các ảnh hưởng thần kinh chung theo cơ chế phản xạ, cơchế thể dịch, cơ chế thần kinh Dưới ảnh hưởng của xoa bóp diễn ra các thayđổi chức năng của hệ thống thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên,

hệ thống tim mạch, hệ thống hô hấp, tuần hoàn, thúc đẩy các quá trình traođổi chất [3], [8], [13]

1.9.2 Tác dụng của xoa bóp hồi phục.

Xoa bóp hồi phục thường được áp dụng trong quá trình tập luyện (giữa cácbài tập của môn thể dục dụng cụ hoặc thể dục nhịp điệu), trong quá trìnhchuyển tiếp giữa các dụng cụ (các loại tạ trong môn cử tạ) [7], [9]

- Giữa các buổi tập (nếu như tiến hành 2 hoặc 3 lần tập trong ngày), trongthi đấu (trong thời gian nghỉ giữa các hiệp đấu)

- Sau ngày thi đấu hoặc sau khi kết thúc giải để loại bỏ sự căng thẳng vềtâm lý, làm giảm sự căng cơ và hồi phục khả năng làm việc của cơ thể.

Đối với các vận động viên quyền anh, võ, vật, bóng rổ, bóng chuyền dothời gian nghỉ giữa các hiệp đấu rất ít, nhưng yêu cầu hồi phục để nâng caokhả năng hoạt động của cơ thể lại rất cao cho nên việc xoa bóp là điều rất cầnthiết Trong trường hợp này có thể tiến hành xoa bóp toàn thân hoặc xoa bópcục bộ

Xoa bóp hồi phục

Hồi phục và nâng

cao năng lực vận

động.

Loại trừ trạng thái căng thẳng thần kinh - tâm lý.

Giảm sự căng cơ, bình thường hoá giấc

ngủ.

Sơ đồ 2: Tác dụng chính của xoa bóp hồi phục.

Như vậy trong trường hợp này có thể tiến hành xoa bóp toàn thân hoặc xoabóp một số bộ phận có tác dụng:

- Loại bỏ ức chế tâm lý và giảm trương lực cơ

- Hồi phục và nâng cao khả năng hoạt động chung và chuyên môn của từng

bộ phận cũng như toàn bộ cơ thể

- Loại trừ cảm giác căng thẳng thần kinh, tâm lý, đau đớn

- Bình thường hóa giấc ngủ

- Tăng cường tuần hoàn, hô hấp, quá trình trao đổi chất, tạo điều kiện hồiphục tối ưu trạng thái chức năng cơ thể sau vận động

Đối với các môn thi đấu tập thể và một số môn đối kháng cá nhân có thờigian nghỉ dài hơn, việc xoa bóp hồi phục thường được tiến hành giữa trận đấutrong khoảng thời gian 5 - 10 phút.

Sau khi tập luyện hoặc thi đấu, tuỳ thuộc vào mức độ mệt mỏi xoa bóp hồiphục sẽ được thực hiện từ 1-3 giờ Thời gian thực hiện sẽ phụ thuộc vào đặcđiểm của môn thể thao chuyên sâu, đặc điểm mệt mỏi và trạng thái cơ thể củavận động viên (thông thường là vào khoảng 25- 35 phút) Khi xoa bóp nêntiến hành ở nơi hơi tối, có kèm theo âm nhạc hoặc nhạc màu và bắt đầu thựchiện ở phần lưng rồi đến phần trên và dưới của đùi, cẳng chân, tay, ngực,bụng

Khi xoa bóp hồi phục không được dùng fomas và kem mà chỉ nên sử dụngcác thủ thuật như vuốt, miết, xát, nhào cơ, rung và tránh sử dụng các động tácgây kích thích như đấm, chém,vỗ

Khi vuốt nên thực hiện mặt trong của lòng bàn tay ngón tay cái choãi ra vàday nhẹ tại điểm xoa bóp

Nếu người tập thể thao quá mệt mỏi thì tốt nhất là nên tiến hành xoa bóptoàn thân, còn nếu mệt mỏi vừa phải thì chỉ nên thực hiện ở những bộ phận cơthể tham gia hoạt động nhiều

Nếu xoa bóp toàn thân thì phải vận dụng tối đa các phương pháp, phươngtiện để thúc đẩy quá trình hồi phục, còn nếu chỉ xoa bóp trên từng bộ phận thìcần phải căn cứ vào tình hình cụ thể và thể trạng của vận động viên để lựachọn hình thức, động tác xoa bóp thích hợp

1.9.3 Tác dụng sinh lý và kỹ thuật xoa bóp [7], [9].

Các thủ thuật của xoa bóp có tính chất cơ học và rất đa dạng Tuỳ theocường độ và nhịp điệu mà nó làm cho an thần hay kích thích Do đó tuỳ thuộcvào tính chất và mục đích của buổi xoa bóp mà phải có sự lựa chọn động tác,phương pháp thực hiện cho hợp lý thì mới đem lại hiệu quả tốt đẹp được

Nếu không biết cách xoa bóp, trong trường hợp nào nên dùng thủ thuật gìnhư xát hay vuốt, ấn hay véo, rung hay chém.v.v… kết quả sẽ bị hạn chế rấtnhiều, đôi khi còn có hại nữa Ví dụ trong khi tập thể dục thể thao, vô tình ta

bị một chấn thương ở một cơ nào đó trong cơ thể, chỗ đau sẽ bị tụ máu lại vàxưng tấy Nếu xoa bóp nhẹ nhàng và đúng mức máu tụ sẽ tan dần đi, cơ bắp

bị tổn thương sẽ dần dần trở lại bình thường, ngược lại nếu xoa xát mạnh thìphản ứng cục bộ càng tăng, máu càng cương lên do đó cơn đau càng tăng vàtất nhiên tổn thương phải lâu lành hơn

Như vậy mỗi thủ thuật xoa bóp đều có đặc điểm sinh lý riêng và ảnh hưởngđến từng bộ phận, hệ thống nói riêng cũng như toàn cơ thể nói chung Các kỹthuật cơ bản thường được sử dụng trong xoa bóp gồm: Xoa vuốt, xoa miết,xoa xát, nhào cơ, rung cơ, đấm, chém, vỗ, mổ, vê, ấn, xoa lắc, hoạt động baokhớp, hoạt động liên hoàn ở tứ chi và toàn thân Ngoài ra còn có một số thủthuật như: Chém, búng, phân, lăn, day, ấn, hợp, véo, bấm, vờn tùy điều kiện

cụ thể để vận dụng

1.10 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 18 - 22.

1.10.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 18 - 22.

Ở tuổi này thế giới quan, ý thức, tính cách đạo đức hướng về tương lai đầy

đủ, nhu cầu sáng tạo mong cho cuộc sống tốt đẹp

- Hứng thú đã phát triển rõ rệt và hoàn thiện mang tính bền vững sâu sắcphong phú, hứng thú rất năng động sẵn sàng đi vào lĩnh vực mình ưa thích dođộng tác tích cực trong cuộc sống hình thành từ động cơ đúng đắn

- Tình cảm đã đi đến hoàn thiện biểu lộ những nét yêu quý tôn trọng mọingười cư xử đúng mực biết kính trên nhường dưới

- Trí nhớ phát triển hoàn thiện đảm bảo nhớ một cách có hệ thống logic, tưduy chặt chẽ các phẩm chất ý thức được kiên định

Sự phát triển về nhân cách: Phát triển và tồn tại như một thành viên trong

xã hội và lấy chuẩn của những người trưởng thành làm mục tiêu phấn đấu củabản thân Bắt đầu thể hiện sự phản đối công khai và sự quản lý của cha mẹ

Có xu hướng coi trọng mối quan hệ bạn bè hơn là mối quan hệ với xã hội nóichung Thích xây dựng mối quan hệ thân thiết với người khác giới Thích gầngũi với người lớn tuổi cả học thức và lại hiếu học

Sự phát triển về trạng thái tình cảm: Rất nhạy cảm với những vấn đề của

bản thân Có xu hướng thích sử dụng bạo lực và luôn vươn tới sự hoàn thiện.Hay dao động và dễ nổi cáu nhưng cũng rất nhanh chóng lấy lại sự bình tĩnh.Nhìn chung đã biết suy nghĩ và định hướng cho tương lai, hưng phấn cao khiđược thành công, sống thân ái chan hòa với bạn bè và biết rút ra những bàihọc kinh nghiệm từ những thất bại mắc phải

Sự phát triển về trí tuệ: Đặc điểm nổi bật của thời kỳ này là theo đuổi hoạt

động trí tuệ và thực hiện quá trình hệ thống hóa lại các kiến thức đã học.Năng khiếu thẩm mỹ đã được nâng cao, nam thanh niên có xu hướng chuyển

từ đọc các chuyện phiêu lưu, mạo hiểm sang đọc các thông tin về khoa học.Thích tìm hiểu những vấn đề mà đòi hỏi phải có một tư duy trừu tượng Quantâm hơn đến các hoạt động xã hội, chính trị và kinh tế, nghề nghiệp của bảnthân trong tương lai [11], [12], [13], [14]

1.10.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi 18 - 22.

Tuổi 18 - 22 cơ thể bước vào tuổi trưởng thành

Hệ thần kinh: Các biểu hiện cơ bản của hoạt động thần kinh cao cấp hoàn

thiện Hệ thống tín hiệu thứ hai phát triển mạnh và nó có thể so với hệ thốngtín hiệu thứ nhất Khả năng tư duy, phân tích tổng hợp, trừu tượng hóa và khảnăng giao tiếp ngày càng được hoàn thiện làm sự nhận thức mở rộng, độ linhhoạt của các quá trình hưng phấn và ức chế được cân bằng Các loại hình hoạtđộng thần kinh thể hiện ra rõ rệt Sự phối hợp động tác đạt được tới kỹ xảo

Trao đổi chất và năng lượng: Đặc điểm chính của lứa tuổi này là sự phát

triển hình thành cơ thể ở lứa tuổi này diễn ra chậm Nhu cầu về đường, đạm,

mỡ, nước, muối khoáng ít hơn so với tuổi dậy thì Sự trao đổi đường tốt hơn,

cơ thể trưởng thành có thể huy động nguồn đường dự trữ nhanh hơn và duy trìcường độ cao trong hoạt động, tuổi này lượng đường huyết giảm chậm hơntrong tập luyện thể thao Nhu cầu về nước ở lứa tuổi 18 là 40 - 50 g/kg trọnglượng/ngày Nước chiếm gần 80% trọng lượng cơ thể và giảm dần còn 68 -72% ở tuổi trưởng thành [5], [6], [8], [11], [12], [13], [14]

Hệ vận động:

Hệ xương: Bắt đầu giảm tốc độ phát triển Cột sống đã ổn định hình dáng

và hoàn thiện

Hệ cơ: Cùng với lứa tuổi khối lượng cơ tăng dần, tuy nhiên sự tăng trưởng

cơ xảy ra không đều, ở người trưởng thành là 40% Từ 4 - 20 tuổi khối lượng

cơ tăng lên 7 - 8 lần, sức mạnh tối đa của các nhóm cơ khác tăng 9 - 14 lần.Các cơ lớn phát triển tương đối nhanh, các cơ co phát triển chậm hơn các cơduỗi

Hệ tuần hoàn: Đã phát triển và hoàn thiện Buồng tim phát triển tương đối

hoàn chỉnh Các kích thước tuyệt đối cũng như tương đối của tim ở mức caohơn trẻ em Ví dụ từ 18 - 20 tuổi khoảng 300g Tần số co bóp của tim ở ngườitrưởng thành giảm hơn ở trẻ em; lứa tuổi 18 - 22 nam khoảng 70 - 80lần/phút Phản ứng của hệ tuần hoàn trong vận động tương đối rõ ràng, nhưngsau vận động lớn mạch và huyết áp hồi phục nhanh chóng Thể tích phút củamáu tính trên 1 kg trọng lượng (thể tích phút tương đối) giảm dần theo lứatuổi, tuổi trưởng thành giảm xuống 60ml Thể tích tâm thu tối đa ở lứa tuổitrưởng thành là 120 - 140 ml Trong các hoạt động căng thẳng thể tích phútcủa lứa tuổi 18 - 22 có thể đạt tới mức 24 - 28 lít/phút Huyết áp tăng dầncùng với lứa tuổi, huyết áp tối đa ở người trưởng thành là 110 - 130 mmHg

Huyết áp tối thiểu ở người trưởng thành khoảng 70 - 90 mmHg Sự tăng huyết

áp trong hoạt động thể lực của tuổi này tốt hơn so với trẻ em Hoạt động thểlực làm tăng huyết áp Ví dụ: Trong hoạt động với công suất tối đa ở lứa tuổi

18 - 20 trung bình khoảng 50 mmHg [4], [5], [6], [14]

Hệ hô hấp: Đã phát triển tương đối hoàn thiện Tần số hô hấp giảm dần ở

tuổi trưởng thành khoảng 16 - 20 lần Độ sâu hô hấp ở tuổi trưởng thànhkhoảng 450 - 500ml Dung tích sống của nam khoảng 3500ml Tuy nhiên nếutính dung tích sống tương đối, tức là dung tích sống/1 kg trọng lượng cơ thểthì ở người trưởng thành là 80 ml/1 kg trọng lượng

Thông khí phổi khoảng 9 - 10 lít trong khi hoạt động thông khí phổi tối đa

là 140 - 160 lần/phút Hấp thụ oxy trong yên tĩnh của người trưởng thành cao[4], [8], [12]

Hệ máu: Khối lượng máu tỷ lệ với trọng lượng cơ thể Lượng hồng cầu của

người trưởng thành nam là 5.11 triệu/ 1mm3 Bạch cầu trong máu ở người trưởng thành vào khoảng 6000 - 8000/1mm3 máu Hoạt động cơ bắp làm cho

hệ máu có những thay đổi nhất định Sau thời gian tập luyện lâu dài và căng thẳng, độ nhớt của máu ở người trưởng thành thấp hơn so với trẻ em

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra, đề tài tiến hành giải quyết cácnhiệm vụ sau:

- Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng việc thực hiện các bài tập xoa bóp thúcđẩy quá trình hồi phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóngchuyền Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2

- Nhiệm vụ 2: Lựa chọn các bài tập xoa bóp thể thao nhằm thúc đẩy quátrình hồi phục sau tập luyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyềnTrường Đại Học Sư Phạm Hà Nội 2

2.2 Phương pháp nghiên cứu [14], [15], [17].

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu trên, trong quá trình nghiên cứu

đề tài đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.

Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu là phương pháp được sử dụngrộng rãi trong các công trình nghiên cứu khoa học trong mọi lĩnh vực nghiêncứu [4] Sử dụng phương pháp này trong quá trình nghiên cứu chủ yếu đọc vàtham khảo các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu phục vụ cho việcxây dựng cơ sở khoa học cho phần tổng quan (bao gồm về đặc điểm hoạtđộng và mệt mỏi trong tập luyện bóng chuyền, các phương pháp thúc đẩy quátrình hồi phục vv) lựa chọn các bài tập hồi phục để giải quyết nhiệm vụ của

đề tài cũng như giúp cho việc phân tích kết quả nghiên cứu và các vấn đề liênquan khác nhau

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn.

Trong đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp:

- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: nhằm tìm hiểu sâu sắc hơn những vấn

đề mà phiếu hỏi chưa đáp ứng được Đối tượng là các giáo viên giảng dạy,huấn luyện viên, nhà quản lý, sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền Trường Đạihọc Sư phạm Hà Nội 2

- Phương pháp phỏng vấn gián tiếp: Nhằm thu thập những ý kiến và sốlượng cần thiết cho nghiên cứu Nội dung phỏng vấn gồm các vấn đề cụ thể:+ Đánh giá thực trạng vấn đề hồi phục của nam sinh viên câu lạc bộ bóngchuyền Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

+ Lựa chọn các test kiểm tra, đánh giá trình độ thể lực và mức độ mệt mỏi,khả năng hồi phục cho đối tượng nghiên cứu

+ Lựa chọn các bài tập xoa bóp nhằm thúc đẩy quá trình hồi phục sau tậpluyện cho nam sinh viên câu lạc bộ bóng chuyền Trường Đại học Sư phạm HàNội 2 Mặt khác, thông qua phỏng vấn bằng phiếu hỏi để có thêm cơ sở thựctiễn và độ tin cậy cho vấn đề nghiên cứu

2.2.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm.

Phương pháp này được sử dụng trong quá trình nghiên cứu với mục đíchđánh giá trình độ thể lực của nam sinh viên tham gia câu lạc bộ trước và sauquá trình thực nghiệm để đánh giá thực trạng và hiệu quả của vấn đề nghiêncứu; dựa vào các test sư phạm: Test chạy rẽ quạt, test nhảy dây 20s, test bậtvới không đà

Cách tiến hành và đánh giá các test trên như sau:

- Những yêu cầu chung khi sử dụng các test:

+ Các test kiểm tra cần tiến hành đều đặn sau mỗi một thời gian tập luyệnnhất định