Quyền đối vật trong Luật tư La Mã và ảnh hưởng đối với pháp luật Việt Nam hiện hành

Quyền đối vật trong Luật tư La Mã và ảnh hưởng đối với pháp luật Việt Nam hiện hành Lê Thi ̣ Liên Hương Khoa Luật Luận văn ThS. ngành: Luâ ̣ t dân sư ̣ ; Mã số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS. Bùi Đăng Hiếu

Quyền đối vật trong Luật tư La Mã và ảnh hưởng đối với pháp luật Việt Nam hiện hành

Lê Thi ̣ Liên Hương

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luâ ̣t dân sự; Mã số: 60 38 30

Người hướng dẫn: TS Bùi Đăng Hiếu

Năm bảo vệ: 2010

Abstract Khái quát chung về tư pháp La mã và quan hệ vật quyền trong tư pháp La

mã Nghiên cứu vật trong tư pháp la mã: khái niệm và phân loại; Quy định pháp luật Việt Nam hiện hành Trình bày vật quyền trong tư pháp La mã: Quyền chiếm hữu; Quyền sở hữu; Quyền địa dịch; Quyền dụng ích cá nhân; Quyền cầm cố; Các biện pháp bảo vệ Nêu ảnh hưởng của tư pháp La mã đến pháp luật các nước: đối với các

nước Châu Âu; Pháp luật dân sự của Nhật Bản, và đối với Việt Nam

Keywords Luật dân sự; Pháp luật Việt Nam; Luật tư La Mã; Quyền đối vật

Content

1 Lý do chọn đề tài và tính cấp thiết của đề tài

Lý do ra đời đề tài

Từ thế kỷ II TCN, Đế chế La Mã đã phát triển hùng mạnh và bành trướng khắp Châu

Âu lục địa trong một thời gian dài, ảnh hưởng của đời sống và pháp luật La Mã đã in dấu ấn đậm nét trong xã hội Châu Âu lục địa và có tầm ảnh hưởng lớn trên phạm vi toàn thế giới Như chúng ta đã biết, ngành luật so sánh xếp pháp luật Việt Nam vào hệ thống pháp luật của các nước xã hội chủ nghĩa, tuy nhiên vì lý do lịch sử, hệ thống pháp luật Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng của pháp luật Cộng hòa Pháp- một bộ phận tiêu biểu của Hệ thống luật Châu Âu lục địa Như vậy chúng ta có thể thấy một phần ảnh hưởng tất yếu của Luật La Mã đối với pháp luật dân sự của Việt Nam hiện nay Ảnh hưởng đó thể hiện ở đâu? Với mức độ nào? Ý nghĩa của nó là gì? Đó luôn là những câu hỏi mà tôi mong muốn được giải quyết một cách thấu đáo và triệt để

Cụ thể trong luận văn này tôi tập trung vào chế định quyền đối vật- một chế định cơ bản trong luật dân sự Việc làm rõ khái niệm và nội dung của quyền đối vật trong Luật tư La

Mã là rất cần thiết Trên thực tế tại Việt Nam hiện nay có rất ít các công trình nghiên cứu khoa học về Luật La Mã, đặc biệt là công trình tập trung về riêng chế định quyền đối vật Nắm rõ được bản chất, nội dung của vấn đề này sẽ giúp cho chúng ta đi sâu và phát triển các

lý luận pháp lý cũng như các quy định pháp luật khi áp dụng vào thực tế kinh tế - xã hội Việt Nam hiện nay

Tính tích cực của đề tài

- Mong muốn đi sâu tìm hiểu về chế định quyền đối vật trong Luật tư La Mã để làm rõ các quan điểm của nhà làm luật đương thời

- Đồng thời sử dụng phương pháp so sánh để thấy được những ảnh hưởng của pháp luật

La Mã đối với pháp luật Việt Nam hiện hành về chế định quyền sở hữu tài sản Đưa ra những nhận định đúng đắn và phương hướng hoàn thiện pháp luật phù hợp với thực trạng Việt Nam hiện nay

Cơ sở nghiên cứu đề tài

Để tiến hành thực hiện đề tài này, tôi đã dựa trên việc nghiên cứu pháp luật Việt Nam thông qua: Bộ luật Dân sự (1995, 2005), các quy định pháp lý từ năm 1945 đến trước năm 1995; các quy định pháp lý trước năm 1945; Nghiên cứu pháp luật Cộng hòa Pháp (Bộ luật Dân sự Pháp hay còn gọi là Bộ luật Napoleon), Đức, Nhật Bản…Căn cứ vào các bằng chứng lịch sử, khảo cổ để nghiên cứu về tình hình kinh tế- xã hội của La Mã thời bấy giờ để trình bày và lý giải về những quy định pháp lý về chế định quyền đối vật và hoàn cảnh lịch sử của Việt Nam để chứng minh sự ảnh hưởng của Luật tư La Mã đối với chế định vật quyền ở Việt Nam từ trước tới nay (có thể kết hợp với việc nghiên cứu pháp luật dân sự của nước Cộng hòa Pháp để khẳng định rõ hơn điều đó)

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian gần đây Luật La Mã bước đầu đã được tiến hành giảng dạy trong các trường luật, đã có một số cuốn sách viết về Luật La Mã (như Giáo trình Luật La mã của trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật La Mã của TS Nguyễn Ngọc Điện – Trường Đại học Cần Thơ, Lịch sử văn minh thế giới do Vũ Dương Ninh chủ biên ) hoặc có nhắc đến Luật La Mã nhưng vẫn thiên về lịch sử hoặc giới thiệu toàn bộ nội dung một các sơ lược Chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu vào từng vấn đề cụ thể, mặc dù mọi người vẫn luôn thừa nhận Luật La Mã có sự ảnh hưởng rất lớn đến các hệ thống luật trên thế giới.Nghiên cứu các loại nguồn của Luật La Mã bao gồm: Tập quán của người La Mã; các đạo luật như Luật XII bảng, Quyết định của quan chấp chính, quan tòa, án lệ; Hoạt động của các luật gia La Mã; Hệ thống hóa Luật La Mã của Hoàng đế Justinian

3 Mục đích của đề tài

Như đã phân tích ở trên, chế định quyền đối vật là một chế định quan trọng trong ngành luật dân sự Những quy định của Luật La Mã đã đặt nền móng vững chắc, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến luật thành văn của các nước trên thế giới trong quá trình xây dựng luật dân sự hiện đại

Trong phạm vi luận văn này tôi chỉ xin tập trung vào một phần của Luật tư La Mã đó

là chế định về quyền đối vật Với mục đích là đi sâu làm rõ mọi vấn đề liên quan đến quyền đối vật trong Luật La Mã: khái niệm, nội dung, căn cứ…

Đồng thời kết hợp với việc nghiên cứu về chế định tương tự trong pháp luật dân sự của Việt Nam hiện hành, rút ra những mối liên hệ, những bài học, đề ra những phương hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong thời gian tới, có tính đến thực trạng kinh tế- xã hội của Việt Nam hiện nay

Hệ thống các chế định pháp luật không tự nhiên sinh ra, cũng không tự nhiên mất đi,

mà nó là sự kế thừa từ đời này sang đời khác, là sự tiếp thu, học hỏi, giao thoa giữa các hệ thống pháp luật trên thế giới Chúng ta cần nghiên cứu, tiếp cận những tinh hoa của nhận loại

để mở rộng kiến thức, và áp dụng kiến thức đó một cách khoa học vào thực tiễn đời sống của chúng ta hiện nay

4 Phạm vi nghiên cứu

- Chế định quyền đối vật trong Luật La Mã: trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung vào khái niệm (theo các luật gia La Mã thời bây giờ), chủ thể quyền, các căn cứ phát sinh quyền, nội dung quyền, sự chiếm hữu và quyền đối với tài sản của người khác

- Đối với pháp luật Việt Nam: nghiên cứu nội dung của quyền sở hữu: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt, khái niệm, căn cứ phát sinh, quyền đối với tài sản của người khác; nghiên cứu các nội dung trên theo hướng phát triển từ trước tới nay để rút ra

những so sánh, kết luận về bản chất, đưa ra các phương hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về chế định đó

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong phạm vi luận văn này, những phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng như:

- Phương pháp phân tích: Dựa vào hoàn cảnh kinh tế, xã hội, những quy định pháp luật

La Mã để rút ra nhận xét và kết luận về quan điểm lập pháp của các nhà làm luật La Mã; Dựa vào những quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam để rút ra quan điểm pháp lý về vấn đề

sở hữu tài sản của các nhà làm luật Việt Nam

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được sử dụng nhiều do đặc thù của Luận văn

là nghiên cứu về chế định Quyền đối vật trong Tư pháp La Mã và những ảnh hưởng đối với pháp luật Việt Nam Sư dụng phương pháp này nhằm tìm ra những nét tương đồng và khác biệt giữa hai hệ thống pháp luật, đồng thời nhấn mạnh ảnh hưởng của hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa đối với pháp luật Việt Nam, đặc biệt là trong luật dân sự

- Tổng hợp: Từ những nghiên cứu dựa trên sự phân tích, so sánh giữa các hệ thống pháp luật để rút ra những kết luận về sự ảnh hưởng của pháp luật La Mã đối với Pháp luật Việt Nam (trong phạm vi Luận văn này là về chế định quyền sở hữu tài sản) và từ đó tìm ra phương hướng và kiến nghị nhằm hoàn thiện những quy định của pháp luật Việt Nam

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Luận văn nghiên cứu, phân tích các quy định có liên quan đến quyền đối vật được quy định trong luật pháp La Mã bao gồm: Khái niệm vật, quyền chiếm hữu, quyền sở hữu, quyền địa dịch, quyền dụng ích cá nhân, quyền cầm cố

- Song song với việc nghiên cứu các quy định của pháp luật La Mã, trong phạm vi luận văn này còn tìm hiểu các quy định có liên quan đến quyền sở hữu tài sản được quy định trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành

- Ngoài ra, luận văn còn phân tích một số quy định tương tự của pháp luật dân sự một

số nước trên thế giới như Pháp, Liên bang Đức, Nhật Bản

- Trên cơ sở phân tích những điểm giống và khác nhau trong các quy định nêu trên, rút

ra kết luận về sự ảnh hưởng sâu sắc của pháp luật La Mã đối với pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, đồng thời đưa ra những phương hướng hoàn thiện hơn nữa chế định về quyền sở hữu của pháp luật dân sự Việt Nam

- Đề xuất việc nghiên cứu sâu hơn nữa đối với pháp luật La Mã nói chung

Khả năng ứng dụng trong thực tiễn:

Pháp luật La Mã được coi là cội nguồn của pháp luật dân sự rất đáng được học hỏi để hoàn thiện các quy định của pháp luật dân sự Việt Nam Việc nghiên cứu pháp luật La Mã cần được chú trọng hơn nữa, đặc biệt là trong các trường luật ở Việt Nam hiện nay khi mà các tài liệu nghiên cứu sâu luật La Mã bằng tiếng Việt còn rất thiếu Hi vọng những nghiên cứu trong luận văn này có thể góp phần vào việc hoàn thiện các quy định của pháp luật dân

sự Việt Nam hiện hành

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành bốn chương như sau:

Chương 1: Khái quát chung về Tư pháp La Mã và quan hệ vật quyền trong Tư pháp

La Mã

Chương 2: Vật trong Tư pháp La Mã

Chương 3: Vật quyền trong Tư pháp La Mã

Chương 4: Ảnh hưởng của Tư pháp La Mã đến pháp luật các nước

References

Tiếng Việt

1 Bộ Tư pháp (2009), Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự Nhật bản, NXB Chính trị

quốc gia, Hà Nội

2 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình luật dân sự, NXB Công an nhân dân, Hà Nội

3 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Luật La Mã, NXB Công an nhân dân, Hà

Nội

4 Đại học Luật Hà Nội (2002), Giáo trình Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Việt Nam,

NXB Công an nhân dân, Hà Nội

5 Nguyễn Ngọc Đào (1994), Luật La Mã, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

6 Nguyễn Ngọc Điện (2001), Bình luận khoa học về tài sản trong luật Dân sự Việt

Nam, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh

7 Bùi Đăng Hiếu (2003), “Quá trình phát triển của khái niệm quyền sở hữu”, Tạp chí

Luật học (số 5), trang 8-15

8 Phạm Trí Hùng, Ngô Hoàng Anh (2007), “Luật so sánh và thực tiễn xây dựng Bộ luật

Dân sự Việt Nam”, Tạp chí Luật học (số 4), trang 32-42

9 Vũ Dương Ninh (2003), Lịch sử văn minh thế giới, NXB Giáo dục, Hà Nội

10 Nguyễn Minh Oanh (2009), “Các loại tài sản trong luật dân sự Việt Nam”, Tạp chí

Luật học (số 1), trang 14-25

11 Nhà pháp luật Việt – Pháp (2005), Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804, NXB Tư pháp, Hà

Nội

12 Quốc hội (1995), Bộ luật Dân sự Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Viện nghiên cứ khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (1995), Bình luận khoa học Bộ luật

Dân sự Nhật Bản, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

Tiếng Anh

15 James Henry Breasted (1916), Ancient times – a history of the early world, The

University of Chicago, America

16 German State (1896), German Civil Code, http://openlibrary.org

17 Edward Poste (1904), Gaius, Institution of Roman Law, The Online Library of Liberty

Collection, America

18 Samuel P Scott (1932), the Civil Law, the Central Trust Company, America