- Biết huy động các kiến thức và những trải nghiệm của bản thân để viết bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí.. - Giáo dục kĩ năng sống: + Ra quyết định lựa chọn vấn đề và giải quyết
Trang 1-
Tuần :1 Ngày soạn: 25 – 8 -19 Tiết :4 Ngày dạy: 27 – 8 - 19
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
I Kiến thức
- Nội dung , yêu cầu của bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
- Cách thức triển khai bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
II Kĩ năng :
- Phân tích đề, lập dàn ý cho bài văn nghị luận về mơt tương tưởng, đạo lí
- Nêu ý kiến nhận xét đánh giá đối với tư tưởng, đạo lí
- Biết huy động các kiến thức và những trải nghiệm của bản thân để viết bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí
- Giáo dục kĩ năng sống:
+ Ra quyết định lựa chọn vấn đề và giải quyết vấn đề nghị luận về một tư tưởng đạo lí một cách đúng đắn, phù hợp
+ Tự nhận thức về những vấn đề tư tưởng đạo lí, có ý thức tiếp thu những quan niệm đúng đắn và phê phán những quan niệm sai lầm
III.Thái độ : Ý thức vận dụng các thao tác trên khi làm văn, học tập thái độ sống tích
cực qua nội dung vấn đề nghị luận
VI Định hướng gĩp phần hình thành năng lực:
+ Năng lực thu thập thơng tin liên quan đến văn bản “ Nghị luận về tư tưởng đạo lí”
+ Năng lực giải quyết các tình huống đặt ra trong văn bản
+ Năng lực nhận biết, kết hợp trong nghị luận
+ Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
B TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 – Khởi động
Nghị luận XH thường bàn đến các
vấn đề như: chính trị; tư tưởng, đạo lí;
hiện tượng đời sống…
- Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
bao gồm các vấn đề về nhận thức:
tâm hồn, tính cách; các quan hệ gia
đình; quan hệ xã hội; cách ứng xử,
hành động của mỗi người, … Vậy hơm
nay chúng ta sẽ tìm hiểu cách làm bài về
loại nghị luận xã hội này
Học sinh suy nghĩ trả lời và nhận diện vấn đề như: chính trị; tư tưởng, đạo lí; hiện tượng đời sống…
Hoạt động 2 – Hình thành kiến thức
RÈN KĨ NĂNG SỐNG THÔNG QUA:
thảo luận, tìm hiểu, phân tích đề, lập
dàn ý đề văn nghị luận về một
vấn đề tư tưởng đạo lí
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu đđề và
lập dàn ý cho đề bài trong SGK( 5
I TÌM HIỂU CHUNG
I Tìm hiểu chung
1 Tìm hiểu đề và lập dàn ý Đề bài: Anh ( chị) hãy trả lời câu hỏi
sau của nhà thơ Tố Hữu:
Ôi ! sống đẹp là thế nào, hỡi bạn?
Trang 2-
phút)
Bước 1 Tìm hiểu đề, tìm ý
-Hướng dẫn HS luyện tập để biết cách làm
bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí
- GV dựa vào đề bài trong SGK và những
câu hỏi gợi ý, hướng dẫn HS thảo luận hình
thành lí thuyết
HS làm việc theo nhĩm 4 : Đọc kĩ đề bài và
câu hỏi, trao đổi thảo luận, ghi kết quả vào
phiếu học tập (ý khái quát, ngắn gọn) và đại
diện nhĩm trình bày (3-5 phút)
(Gợi ý-Câu thơ Tố Hữu nêu lên vấn đề gì?
-Thế nào là lối sống đẹp?
-Để sống đẹp cần rèn luyện những phẩm
chất nào?
-Những thao tác lập luận cần được sử dụng
trong đề bài trên?
- Tư liệu làm dẫn chứng thuộc lĩnh vực nào
trong đời sống?)
-HS cần tập trung thảo luận và nêu được thế
nào là “sống đẹp”( Gợi ý: Sống đẹp là sống
cĩ lí tưởng mục đích, cĩ tình cảm nhân hậu,
lành mạnh, cĩ trí tuệ sáng suốt, hiểu biết
rộng, cĩ hành động tích cực=> cĩ ích cho
cộng đồng xã hội ); ngược lại là lối sống:
ích kỉ, nhỏ nhen, hẹp hịi, vơ trách nhiệm,
thiếu ý chí nghị lực
-GV gọi đại diện các nhĩm trình bày, ghi
bảng tổng hợp, nhận xét
Bước 2: Lập dàn ý
HS làm việc theo nhóm nhỏ ( theo
bàn) ( 7 phút)
Lập dàn ý theo gợi ý trong SGK
GV gọi HS trình bày
HS khác bổ sung
GV nhận xét và chốt ý
+ GV: Đọc một mở bài mẫu:
Tố Hữu tuổi thanh niên đã “Bâng khuâng đi
kiếm lẽ yêu đời”, “Bâng khuâng đứng giữa
hai dịng nước” và đã chọn lí tưởng Cộng
sản, chọn lối sống đẹp, “là con của vạn
nhà” Vì vậy, ơng rất chú ý đến lối sống,
“sống đẹp”.Cho nên trong những khúc ca
của lịng mình, Tố Hữu đã tha thiết gieo vào
lịng người, nhất là thế hệ trẻ, câu hỏi:
“Ơi! Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn.”
Câu hỏi đánh giá năng lực cĩ khả
1.Tìm hiểu đề
- Vấn đề nghi luận: Câu thơ của Tố Hữu
viết dưới dạng một câu hỏi, nêu lên vấn đề “sống đẹp” trong đời sống mỗi người
+ Sống đẹp: sống tích cực, cĩ lí tưởng, cĩ tâm hồn, cĩ trí tuệ…
- Để sống đẹp, cần:
+ lí tưởng đúng đắn + tâm hồn lành mạnh + trí tuệ sáng suốt + hành động hướng thiện
- Thể loại: NLXH về tư tưởng, đạo lí -Thao tác lập luận
+ giải thích (sống đẹp là gì?) + phân tích (các khía cạnh sống đẹp) + chứng minh (nêu tấm gương người tốt) + bình luận (bàn về cách sống đẹp; phê phán lối sống ích kỉ, nhỏ nhen….)
- Dẫn chứng: chủ yếu dùng tư liệu thực tế và 1 số
dẫn chứng thơ văn
2 Lập dàn ý
a Mở bài
- Giới thiệu vấn đề theo cách quy nạp, diễn dịch, phản đề …
- Nêu luận đề :trích dẫn nguyên văn câu thơ của Tố Hữu
b Thân bài
- Giải thích thế nào là sống đẹp?
+ “Sống đẹp “ là sống có ích, có trách nhiệm, biết vượt qua mọi khó khăn, thử thách,…
- Phân tích những mặt đúng:
* Để sống đẹp mỗi người cần:
+ Có lí tưởng sống đúng đắn, cao đẹp + Tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu
+ Trí tuệ mỗi ngày thêm mở rộng, sáng suốt
+ Hành động tích cực, lương thiện
- Bác bỏ (phê phán) những biểu hiện sai
Trang 3-
năng tởng hợp
GV: Em hiểu như thế nào về nghị
luận xã hội?
Sơ kết
-Nghị luận XH thường bàn đến các
vấn đề như: chính trị; tư tưởng, đạo lí;
hiện tượng đời sống…
- Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
bao gồm các vấn đề về nhận thức:
tâm hồn, tính cách; các quan hệ gia
đình; quan hệ xã hội; cách ứng xử,
hành động của mỗi người,…
- Các thao tác thường hay sử dụng
trong kiểu bài này là:giải thích,phân
tích, chứng minh, bác bỏ,bình luận, so
sánh,
? Cách làm bài nghị luận về một
tư tưởng , đạo lí ?
HS trả lời ,trao đổi, GV nhận xét và
chốt ý
+ Ra quyết định lựa chọn vấn đề
và giải quyết vấn đề nghị luận về
một tư tưởng đạo lí một cách đúng
đắn, phù hợp
+ Tự nhận thức về những vấn đề
tư tưởng đạo lí, có ý thức tiếp thu
những quan niệm đúng đắn và phê
phán những quan niệm sai lầm
lệch:
+ Lối sống ích kỉ, vô trách nhiệm;thiếu ý chí nghị lực
- Nêu ý nghĩa ,bài học nhận thức và hành động:
+ Phương hướng và biện pháp phấn đấu để có thể sống đẹp
c Kết bài:
- Khẳng định ý nghĩa cách sống đẹp ( Sống đẹp là một chuẩn mực cao nhất trong nhân cách con người Câu thơ Tố Hữu cĩ tính chất gợi mở, nhắc
nhở chung đối với tất cả mọi người nhất là thanh niên)
- Thế hệ trẻ cần phấn đấu rèn luyện, nâng cao nhân cách
3.Cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí:
- Chú ý:
+ Đề tài nghị luận về tư tưởng đạo lí rất phong phú gồm: nhận thức ( lí tưởng mục đích sống); về tâm hồn, tình cách (lịng yêu nước, lịng nhân ái,
vị tha, bao dung; tính trung thực, dũng cảm ); về quan hệ xã hội, gia đình; về cách ứng xử trong cuộc sống
+ Các thao tác lập luận được sử dụng ở kiểu bài này là: Thao tác giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ
*Dàn bài chung: Thường gồm 3 phần
Mở bài: giới thiệu tư tưởng đạo lí cần bàn Thân bài:
+ Giải thích tư tưởng đạo lí đĩ + Phân tích, bàn luận mặt đúng + Bác bỏ mặt sai
+ Phương hướng phấn đấu
Kết bài:
+ Ý nghĩa của tư tưởng, đạo lí trong đời sống + Rút ra bài học nhận thức và hành động về tư tưởng đạo lí
Hoạt động 3: Luyện tập
Bài tập 1 ( SGK trag 21)
HS thảo luận và trình bày ( cần bám
vào câu hỏi SGK)
- Trình bày ngắn gọn, lớp theo dõi, nhận
xét bổ sung
Bài tập 2: Hs về nhà làm dựa theo gợi ý
SGK ( Lập dàn ý hoặc viết bài)
- Hướng dẫn HS củng cố kiến thức qua phần
ghi nhớ trong SGK
II LUYỆN TẬP
Bài tập 1: ( nhận biết) a.VĐNL: phẩm chất văn hố trong nhân cách của mỗi con người
- Tên văn bản: Con người cĩ văn hố, “Thế nào
là con người cĩ văn hố?” Hay “ Một trí tuệ cĩ văn hố”
b.TTLL:
- Giải thích: văn hố là gì? (đoạn 1)
- Phân tích: các khía cạnh văn hố (đoạn 2)
Trang 4- Bài 2/ SGK/22:
Bước 1 : tìm hiểu đề
Để thực hiện bước 1 Gv hướng dẫn
học sinh trả lời các câu hỏi sau :
- Câu văn của L.Tônxtôi nói có ý
gì ?
- Ý đó gồm các ý nhỏ nào ?
HS thảo luận trả lời
- Yêu cầu của đề
- Từ suy nghĩ trong mệnh lệnh của
đề đòi hỏi em làm gì ?
HS chỉ ra các mệnh lệnh
Để thực hiện bước 1 Gv hướng dẫn
học sinh trả lời các câu hỏi sau :
- Lí tưởng là gì ? Tại sao nói lí tưởng
là ngọn đèn chỉ đường ? Nó quan
trọng như thế nào ?
- Lí tưởng tốt đẹp thực sự có vai
trò chỉ đường ( vì sự nghiệp cụ thể )
là gì ?
Vấn đề bức thiết đặt ra cho mỗi
học sinh tốt nghiệp THPT là chọn
ngành nghề → thực hiện lí tưởng
Hướng dẫn học sinh lập dàn bài
( Theo hướng dẫn SGK – 59 )
- Bình luận: sự cần thiết phải cĩ văn hố (đoạn3)
c.Cách diễn đạt trong văn bản rất sinh động, lơi cuốn:
- Để giải thích, tác giả sử dụng một loạt câu hỏi tu
từ gây chú ý cho người đọc
- Để phân tích và bình luận, tác giả trực tiếp đối thoại với người đọc, tạo quan hệ gần gũi, thẳng thắn
- Kết thúc văn bản, tác giả viện dẫn thơ Hi Lạp, vừa tĩm lượt được các luận điểm, vừa tạo ấn tượng nhẹ nhàng, dễ nhớ
Bài tập 2 ( SGK trang 22)
1 Tìm hiểu đề
- Yêu cầu nghị luận:Suy nghĩ về vai trò của lí tưởng và lí tưởng của riêng mình
- Thao tác nghị luận:giải thích, chứng minh, phân tích, bình luận
2 Dàn ý a.Dàn ý:
- Mở bài:
+ Vai trị lí tưởng trong đời sống con người + Cĩ thể trích dẫn nguyên văn câu nĩi của Lep Tơnxtơi
- Thân bài:
+ Giải thích: lí tưởng là gì?
+ Phân tích vai trị, giá trị của lí tưởng: Ngọn đèn chỉ đường, dẫn lối cho con người
Dẫn chứng: lí tưởng yêu nước của Hồ Chí Minh
+ Bình luận: Vì sao sống cần cĩ lí tưởng?
+ Suy nghĩ của bản thân đối với ý kiến của nhà văn Từ đĩ, lựa chọn và phấn đấu cho lí tưởng sống
- Kết bài:
+ Lí tưởng là thước đo đánh giá con người
+ Nhắc nhở thế hệ trẻ biết sống vì lí tưởng
b Viết văn bản: HS làm ở nhà
Hoạt động 4 – Vận dụng và mở rộng
Bài tập giáo viên viết trên bảng
phụ : Hãy cho biết đâu là những đề
nghị luận về một tư tưởng đạo lí? Vì
sao?
1 Có ba điều trong cuộc đời mỗi
người nếu đi qua sẽ không lấy lại
được: thời gian, lời nói và cơ hội
Nêu suy nghĩ của anh ( chị) về ý kiến
trên
2 Phải chăng “ Cái nết đánh chết
Trang 5-
cái đẹp”
3 Mọi phẩm chất của đạo đức có
trong hành động
4 Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì
cũng là một sự bất lương
5 Đời người phải trải qua giông tố,
nhưng đừng cúi đầu trước giông tố
6 Suy nghĩ của anh ( chị) về hiện
tượng “ bạo lực học đường” hiện nay?
7 Trái đất ngôi nhà chung của
chúng ta
-Tạo lập đoạn văn cĩ vận dụng thao tác lập
luận Nêu hiệu quả
Hoạt động 5 – Mở rộng, bở sung, phát
triển ý tưởng sáng tạo
Sưu tầm một số đoạn văn hay cĩ sử dụng
thao tác lập luận phân tích, so sánh, chứng
minh bàn về vấn đề tư tưởng đạo lí
1 Bài cũ:
+ Học phần ghi nhớ SGK + Tìm hiểu đề và lập dàn ý cho đề sau: Phải
chăng “Đời người phải trải qua giông tố, nhưng đừng cúi đầu trước giông tố
+ Viết bài nghị luận dựa trên dàn bài đã lập của bài tập 2 ( có kiểm tra và chấm điểm)
2 Bài mới:
- Đọc SGK bài Tuyên ngôn độc lập phần
tác giả và trả lời các câu hỏi hướng dẫn học bài
Chú ý:
- Quan điểm nghệ thuật của Hồ Chí Minh
- Sự nghiệp thơ văn
- Phong cách sáng tác
C RÚT KINH NGHIỆM :
THAM KHẢO
Đề bài: Trong bài thơ Một khúc ca xuân, nhà thơ Tố Hữu cĩ câu: Ơi sống đẹp là thế nào hỡi bạn? Anh (chị ) hãy viết đoạn văn ( 200 chữ) trìnhbày ý kiến của mình về câu thơ trên
Bài làm
Cuộc sống của con người thật đa dạng và mỗi người đều cĩ một quan điểm riêng của mình về cuộc sống
Cĩ người chỉ biết sống cho riêng mình, cho hiện tại mà chẳng cần biết đến kẻ khác, chẳng biết ngày mai sẽ ra sao Nhưng cũng cĩ rất nhiều người luơn suy nghĩ, trăn trở về cuộc sống làm thế nào để cĩ một cuộc sống đẹp theo đúng ý nghĩa của nĩ Cuộc sống của con người thật đa dạng và mỗi người đều cĩ một quan điểm riêng của mình
Trang 6-
về cuộc sống Có người chỉ biết sống cho riêng mình, cho hiện tại mà chẳng cần biết đến kẻ khác, chẳng biết ngày mai sẽ ra sao Nhưng cũng có rất nhiều người luôn suy nghĩ, trăn trở về cuộc sống làm thế nào để có một cuộc sống đẹp theo đúng ý nghĩa của nó Nhà thơ Tố Hữu trong bài thơ Một khúc ca xuân cũng đã từng bâng khuâng: “Ôi sống đẹp đẹp là thế nào hỡi bạn” “Sống đẹp” là cách sống không phải chỉ biết sống cho riêng mình, sống theo lối sống cá nhân, ích kỉ, đi ngược lại đạo lí làm người… mà “sống đẹp” là một cách sống biết hi sinh, vị tha, biết đấu tranh cho hạnh phúc của người khác, tức là phải luôn luôn sống theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh “mình vì mọi người, mọi người vì mình”
“Sống đẹp ” còn là cách sống luôn hướng về một mục đích, một lí tưởng cao đẹp, luôn gắn bó cuộc đời mình với đất nước với nhân dân Cách sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một minh chứng hùng hồn cho cách sống đẹp Vì thiết tha với đất nước, với nhân dân nên cả cuộc đời Bác phải trải qua biết bao nhiêu hi sinh, gian khổ để đấu tranh cho nền độc lập, tự do của đất nước, cho hạnh phúc của nhân dân: “Chỉ biết quên mình cho hết thảy – Như dòng sông chảy nặng phù sa" như nhà thơ Tố Hữu đã nói.Người có cách sống đẹp là người có tâm hồn, tình cảm lành mạnh, có ước mơ trong sáng, có niềm tin và nghị lực vượt qua bao sóng gió của cuộc đời để vươn đến một tương lai tươi sáng Qua bao kì thi tuyển sinh vào Đại học ta đã thấy có nhiều học sinh con nhà nghèo thiếu sách
vở, thiếu thời gian vì còn phải làm việc để phụ giúp gia đình nhưng nhờ có tinh thần hiếu học, luôn nỗ lực trong cuộc sống và học tập nên đã trở thành thủ khoa trong những kì thi tuyển sinh đại học ấy.“Sống đẹp” sẽ đem lại cho chúng ta một cuộc sống thật vô cùng ý nghĩa “Sống đẹp" sẽ làm cho cuộc sống của chúng ta trong sáng, thanh cao hơn, góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn, đẩy lùi cái xấu, phát huy cái tốt, làm cho người gần người hơn, đời sống tinh thần ngày càng phong phú văn minh hơn Trong cuộc sống có rất nhiều những tấm gương của lối sống đẹp mà chúng ta cần phải học tập và noi theo Chắc các bạn cũng biết đến ca sĩ Phi Nhung là một người đã mở cả một ngôi nhà chung để giúp đỡ những em nhỏ làng thang cơ nhỡ Đó còn là những hành động nhỏ nhặt hơn rất nhiều đó có thể chỉ là những hành động nhưng đưa một bà cụ sang đường những hành động nhỏ như thế thôi cũng là một minh chứng của một lối sống đẹp sống có ích Đó còn là sự hi sinh cao cả của những người lính đã anh dũng hi sinh để phục vụ tổ quốc Họ không nghĩ cho mình mà chỉ biết nghĩ cho đảng cho nhân dân và cho Tổ Quốc Đó chính là những tấm gương của tinh thần sống đẹp sống có trách nhiệm mà chúng ta cần phải học tập Bên cạnh đó ta cũng cần phê phán những biểu hiện của lối sống chưa đẹp Đó là thói ích kỉ, vụ lợi: không những làm cho con người nhỏ nhen, ti tiện, vô cảm mà còn gây những hậu quả xấu cho xã hội như nạn tham ô, phạm,Lối sống buông thả, tùy tiện, thiếu lí tưởng: dẫn đến tình trạng tha hóa nhân cách, sống vô nghĩa, không có mục đích, vô giá trị, sống thừa Thói lười nhát trong lao động, học tập: dẫn đến ngu dốt, thiếu kĩ năng sống, kĩ năng làm việc và quan hệ xã hội Sống vô cảm, thiếu tình thương, lòng ắc ẩn: dẫn đến cô độc, thiếu tính nhân văn…Những biểu hiện đó chúng ta có thể bắt gặp hàng ngày như khi có một người gặp tai nạn trên đường mọi người không những không giúp mà trái lại còn cố vây quanh chụp ảnh rồi chỉ trỏ Đó chính là biểu hiện của
sự vô cảm mà ta thấy rất nhiều trong cuộc sống ngày nay Người học sinh sống đẹp là phải biết chăm chỉ học tập, có đạo đức tót, hiếu thảo với cha mẹ, lễ phép với thầy cô, thân ái, hòa nhã với bạn bè, biết nghe theo những lời hay, lẽ phải mà cha mẹ và thầy cô thường dạy bảo Hơn nữa một người học sinh sống đẹp là người học sinh ấy phải trung thực trong học tập, không quay cóp trong khi làm bài, không xả rác trong lớp học và nơi công cộng, phải biết yêu thương, trân trọng, giúp đỡ những người nghèo khổ, tàn tật, phải biết bênh vực và đấu tranh cho lẽ phải, không tham gia vào các vụ bạo lực học đường Hơn nữa, khi chúng ta sống đẹp, được mọi người thương yêu, trân trọng thì khi chúng ta gặp rủi ro, hoạn nạn, chúng ta sẽ được mọi người cứu giúp, cưu mang, đùm bọc để chúng ta vượt qua những rủi ro hoạn nạn ấy Tóm lại, “Sống đẹp” là biểu hiện cách sống của một con người có văn hóa Sống đẹp: làm cho nhân cách của chúng la ngày càng hoàn thiện hơn, góp phần làm cho cuộc sống xã hội ngày càng tốt đẹp hơn Muốn sống đẹp chúng ta phải luôn đấu tranh với cái ác, cái xấu, tư tưởng cá nhân ích kỉ, tầm thường, nhỏ hẹp; phát huy cái tốt, cái thiện và phải biết trân trọng cái đẹp