Kiến thức -Nắm được một số nét tổng quát về các chặng đường phát triển, những thành tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam 45-75; - Những đổi mới bước đầu của văn học
Trang 1Tuần 1 Ns :24-8-19
Tiết :1-2 -3 Nd :26-8-19
KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN THẾ KỈ XX
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
I Kiến thức
-Nắm được một số nét tổng quát về các chặng đường phát triển, những thành
tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam 45-75;
- Những đổi mới bước đầu của văn học từ 1975 đến hết thế kỉ XX
II Kĩ năng
- Nhìn nhận, đánh gía một giai đoạn giai đoạn văn học trong một hồn cảnh lịch sử đặc biệt của
đất nước
III Thái độ
-Bồi dưỡng tình cảm nhân đạo, lịng thương nhân ái, bao dung, niềm tin hướng về tương lai, hạnh
phúc
-Yêu quý, trân trọng những giá trị vô giá của văn học dân tộc
IV Định hướng gĩp phần hình thành năng lực
+ Năng lực thu thập thơng tin liên quan đến văn bản “ Khái quát văn học Việt Nam tư cách mạng
Tháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX”
+ Năng lực giải quyết những tình huớng đặt ra trong văn bản
+ Năng lực đọc – hiểu những vắn đề mà văn bản khái quát đặt ra
+ Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa văn bản
+ Năng lực hợp tác khi trao đởi, thảo luận về nội dung của văn bản
B TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1/Bài cũ: GV kiểm tra vở soạn và đờ dùng học tập của học sinh, hướng dẫn cách học bợ mơn
2/Bài mới:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 – Khởi động
Lời vào bài: Ở các chương trình Ngữ văn
lớp 10 và 11, các em đã được tìm hiểu về
các giai đoạn phát triển của nền văn học
Việt Nam từ khi hình thành nền văn học dân
gian, văn học viết từ thế kỉ X cho đến hết
thế kỉ XIX Ở chương trình Ngữ văn 12 này,
các em sẽ được tìm hiểu thêm về một giai
đoạn văn học cĩ thể nĩi là phát triển trong
hồn cảnh đặc biệt của dân tộc : Chặng
đường văn học từ Cách mạng tháng Tám
năm 1945 đến hết thế kỉ XX Trong đĩ, CM
tháng Tám năm 1945 vĩ đại đã mở ra một kỉ
nguyên mới cho dan tộc ta Từ đây một nền
văn học mới gắn liền với lí tưởng độc lập,
tự do và chủ nghĩa xã hội được khai sinh
Nền VH mới đã phát triển qua hai giai đoạn:
từ năm 1945 đến năm 1975 và giai đoạn từ
năm 1975 đến hết thế kỉ XX
Củng cớ vững chắc hơn kiến thức và kĩ năng về hiến thức đã học từ lớp 10 đến lớp 11, để học sinh được khái quát tồn bộ kiến thức đã học, nĩi tiếp giai đoạn văn học mới
Trang 2Hoạt động 2 – Hình thành kiến thức
TT1:Tìm hiểu vài nét về hoàn cảnh
lịch sử, văn hóa
-GV : Em hãy trình bày vài nét về
hoàn cảnh lịch sử, xã hội,văn hóa
của nước ta từ cách mạng tháng
Tám 1945 đến 1975?
-GV nhấn mạnh những điểm có ảnh
hưởng đến văn học
-Hs :nắm ý cơ bản , lấy đó làm cơ
sở để tìm hiểu văn học 45-75
TT2:Tìm hiểu quá trình phát triển và
những thành tựu
Gv :Căn cứ vào sgk, hãy cho biết văn
học thời kì này được chia thành mấy
giai đoạn?
Hs :trả lời nhanh: 3 giai đoạn:
+1945-1954
+1955-1964
+1965-1975
Gv:phát phiếu học tập :(giai đoạn
-đặc điểm-thành tựu)
và phân công các nhóm thực hiện:
-Nhóm 1-2:giai đoạn 45-54
-Nhóm 3-4: 55-64
-Nhóm :5-6 :65-75
Hs :Đại diện các nhóm trình bày, các
nhóm khác bổ sung
- GV: Em co nhận xét gì về những thành
tựu và hạn chế của quá trình phát triển
VHVN từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945?
Gv : khái quát vài nét cơ bản về
văn học vùng địch tạm chiếm:
* Về văn học vùng địch tạm chiếm:
- Có sự phân hóa các xu hướng
khác nhau
- Các xu hướng văn học tiến bộ
lành mạnh không có điều kiện đạt
được thành tựu lớn và phong phú
I TÌM HIỂU CHUNG
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Khái quát văn học Việt Nam từ CM tháng Tám năm 1945-1975:
a/Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội,
văn hoá:
+ Đường lối văn nghệ, sự lãnh đạo của Đảng
một nền văn học thống nhất
+ Hai cuộc k/c chống Pháp Mĩ tác động đến đời sống vật chất, tinh thần của dân tộc,văn học nghệ thuật
+Nền kinh tế nghèo nàn và chậm phát triển
giao lưu văn hoá hạn chế + Tiếp xúc và chịu ảnh hưởng văn hóa các nước XHCN(Liên Xô,Trung Quốc)
b/Quá trình phát triển và những thành tựu
chủ yếu:
*/Chặng đường 1945-1954:
- Văn học thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp -1945-1946: phản ánh không khí hồ hởi, vui
sướng khi đất nước giành độc lập
- Cuối 1946: tập trung phản ánh k/c chống Pháp:
+Vh gắn bó cuộc sống k/c
+Khám phá sức mạnh và những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân
+ Thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tất thắng
*Thành tựu:
+Truyện kí:Một lần tới thủ đô, trận phố
Ràng (Trần Đăng).Đôi mắt , nhật kí ở rừng
(Nam Cao)…
+Thơ:Cảnh khuya, cảnh rừng Việt Bắc (Hồ Chí Minh.Bên kia sông Đuống (Hoàng Cầm)…
+Kịch:Bắc Sơn, Những người ở lại (Nguyễn Huy Tưởng) Chị Hoà( Học Phi)
*/Chặng đường 1955->1964:
- Văn học trong những năm xây dựng xã hội chủ nghĩa
và chớngMỹ cứu nước
+Văn xuôi bao quát nhiều vấn , nhiều phạm vi hiện thực đời sống
/Đề tài kháng chiến: Sống Mãi Với Thủ Đô(Nguyễn Huy Tưởng), Cao Điểm (Hữu Mai) /Đề tài về cuộc đời cũ: Cửa biển (Nguyên Hồng),Vỡ Bờ (Nguyễn Đình Thi)
Trang 3GV chốt tiết 1: Tiết 2: Những đặc
điểm cơ bản của văn học Việt Nam
45-75:
TT3:Tìm hiểu những đặc điểm cơ bản
của văn học 45-75:
Gv :Văn học 45-75 có những đặc
điểm cơ bản nào?
Hs : nêu 3 đặc điểm cơ bản
Gv :gợi ý cho hs phân tích làm rõ
đặc điểm 1
Hs : phân tích, gv bổ sung, giải thích
câu nói của Nguyễn Đình thi “sắt lửa
mặt trận đang đúc nên văn nghệ
mới của chúng ta”
Nền văn học vận động theo hướng
CM hoá, gắn bó sâu sắc với vận
mệnh của đất nước:
-Cách mạng hoá:
+Hình thành một lớp nhà văn chiến
sĩ, mang tinh thần cách mạng
+Đề tài phản ánh là hiện thực CM
+Nội dung tư tưởng là lí tưởng cách
mạng
-Hai đề tài chính :
+Đề tài tổ quốc:Hình tượng chính là
người chiến sĩ, anh du kích, thanh niên
xung phong
+Đề tài xây dựng CNXH:cuộc sống
mới , con người mới
Gv : hướng dẫn hs phân tích đặc
điểm 2:
+Tính đại chúng của văn học là gì?
+Biểu hiện cụ thể?
Hs : phân tích, lí giải.Gv : nhận xét, bổ
sung, nhấn mạnh tính nhân dân trong
văn học
Nền văn học hướng về đại chúng:
-Đại chúng : đối tượng thể hiện, đối
tượng tiếp nhận, lực lượng sáng tác
- Đối tượng của văn học mới là
nhân dân lao động
+ Đem lại cách hiểu mới về
nhân dân
+ Trực tiếp ca ngợi quần chúng
- Khẳng định sự đổi mới của nhân
/Đề tài xây dựng CNXH:
+Truyện −Tiểu Thuyết: Mùa Lạc (Nguyễn Khải), Ngày Công Đầu Tiên Của Cu Tí(Bùi Hiển)
+Thơ: Gió Lộng (Tố Hữu), Aùnh Sáng Và Phù
Sa (Chế Lan Viên)
+Kịch:Một đảng viên (Học Phi) ,Chị Nhàn (Đào
Hồng Cẩm)…
* Chặng đường (65−75)
-Văn học phản ánh cuộc k/c chống Mĩ Chủ đề bao trùm:đề cao tinh thần yêu nước, ngợi
ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng
−Văn xuôi : Người Mẹ Cầm Súng (Nguyễn Thi), Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành), Hòn Đất (Anh Đức)
−Thơ:Ra Trận, Máu Và Hoa (Tố Hữu), Mặt
Đường Khát Vọng (Nguyễn Khoa Điềm)…
−Kịch :Đại đội trường của tôi (Đào Hồng Cẩm) Quê Hương việt nam và thời tiết ngày
mai (Xuân Trình)
* Những thành tựu và hạn chế
+ Thành tựu;
- Thực hiện xuất sắc nhiệm vụ lịch sử giao phĩ; thể hiện hình ảnh con người VN trong chiến đấu và lao động
- Tiếp nới và phát huy những truyền thớng tư tưởng lớn của dân tộc: truyền thớng yêu nước, truyền thớng nhân đạo và chủ nghĩa anh hùng
- Những thành tựu nghệ thuật lớn về thể loại, về khuynh hướng thẩm mĩ, về đội ngũ sáng tác, đặc biệt
là sự xuất hiện những tác phẩm lớn mang tầm thời đại + Hạn chế: đơn giải, phiếm diện, cơng thức …
c.Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam
45-75:
- VH phục vụ cách mạng và cở vũ chiến đấu
- Nền VH hướng về đại chúng
Trang 4dân là nhờ cách mạng
- Đối tượng phản ánh : nhân dân →
hình thức nghệ thuật giản dị, dễ
hiểu, ngắn gọn với những hình thức
Nt quen thuộc
+ GV: khẳng định thêm: Đây là nền văn
học mới thuộc về nhân dân Nhà văn là
những người gắn bĩ xương thịt với nhân
dân, như Xuân Diệu đã nĩi:
“Tơi cùng xương thịt với nhân dân của
tơi, Cùng đổ mờ hơi cùng xơi giọt máu
Tơi sống với cuợc đời chiến đấu
của triệu người yêu dấu cần lao”
(Những đêm hành quân)
Hay những tác phẩm như Đơi mắt cuả
nhà văn Nam Cao
Gv : giúp hs phân tích đặc điểm 3
-Em hiểu như thế nào là khuynh
hướng sử thi là cảm hứng lãng
mạn?
-HS giải thích hai khái niệm này
- Nền văn học chủ yếu mang khuynh
hướng sử thi và cảm hứng lãng
mạn :
- Hướng vận động
Bóng tối → ánh sáng
Gian khổ → niềm vui
Hiện tại→ tương lai
-GV lấy dẫn chứng:
“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”
“Đường ra trận mùa này đẹp
lắm.Trường Sơn đông nhớ Trường
Sơn tây.”
“ Đó là cuộc chia li chói ngời sắc đỏ
Tươi như cánh nhạn lai hồng…”
“Người con gái Việt Nam – trái tim vĩ đại
Cịn mợt giọt máu tươi cịn đập mãi
Khơng phải cho em Cho lẽ phải trên đời
Cho quê hương em Cho tổ quốc, loài
người!”
(Người con gái Việt Nam - Tớ Hữu)
Hay: Người mẹ cầm súng – chị Út Tịch ở xã
Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh,
người mẹ của sáu đứa con, nởi tiếng với câu
- Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
Khuynh hướng sử thi : + Nhân vật trung tâm gắn bó số phận mình với số phận đất nước
+ Kết tinh những phẩm chất cao quý của cộng đồng, nhân vật đại diện cho giai cấp cho dân tộc và thời đại
+ Ca ngợi những chiến công của người anh hùng
Cảm hứng lãng mạn : tâm hồn luôn hướng về lí tưởng, về tương lai
2/ Vài nét khái quát Văn học Việt Nam giai đoạn 1975 đến hết thế kỉ XX :
a.Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hoá:
- Những chuyển biến ban đầu: hai cuộc kháng chiến kết thúc, văn học cái ta cộng đồng bắt đầu chuyển hướng về cái tơi muơn thuở
b/Những chuyển biến và một số thành tựu
ban đầu:
- Thành tựu cơ bản nhất là ý thức về sự đởi mới, sáng tạo trong bới cảnh mới của đời sớng
Trang 5nĩi Cịn cái lai quần cũng đánh; Đất quê ta
mênh mơng – Lịng mẹ rợng vơ cùng…
GV :diễn giảng :khuynh hướng sử thi
và cảm hứng lãng mạn đã đáp ứng
được yêu cầu phản ánh hiện thực
đời sống trong quá trình vận động
và phát triển của văn học giai đoạn
này
GV chốt tiết 2: Tiết 3: Văn học Việt
Nam giai đoạn 1975 đến hết thế kỉ XX
- GV :văn học 75-> hết XX ra đời trong
hoàn cảnh lịch sử, xã hội và vh ntn?
-Gv : Công cuộc đổi mới của văn học
từ sau năm 1975 diễn ra như thế nào
và bước đầu đạt được những thành
tựu gì ?
+ Đặc điểm?
+ Các thể loại chính?
-Những đổi mới của văn học từ
1986?
Hs : trả lời
Gv : nhận xét, bổ sung, giới thiệu
thêm về nội dung của một số tác
phẩm tiêu biểu và nhấn mạnh sự
khác biệt so với giai đoạn trước theo
từng thể loại
-Thơ:Từ sau 1975, có những tác phẩm
tạo sự chú ý cho người đọc:(Di cảo
thơ- Chế Lan Viên, Những người đi tới
biển-Thanh Thảo…
-Văn xuôi :Có nhiều khởi sắc Một
số cây bút bộc lộ ý thức đổi mới
về cách viết về đề tài chiến tranh,
hiện thực đời sống (Đất
trắng-Nguyễn Trọng Oánh, Hai người trở lại
trung đoàn-Thái Bá Lợi…
-Từ năm 1986, văn học chính thức
đổi mới:Văn học gắn bó, cập nhật
hơn vấn đề đời sống hằng ngày:
+Phóng sự, kí:Ai đặt tên cho dòng
sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường),Cát
bụi chân ai (Tô Hoài)
+Văn xuôi: Chiếc thuyền ngoài xa, cỏ
lau (Nguyễn Minh Châu), Tướng về hưu
( Nguyễn Huy Thiệp)…
+Kịch:Hồn trương ba, da hàng thịt (Lưu
-Thơ -Văn xuôi - Phóng sự, kí – Kịch - Lí luận phê bình
3 Kết luận :
- Thực hiện xuất sắc nhiệm vụ lịch sử
- Công cuộc đổi mới ngày càng sâu sắc toàn diện
- Đạt được nhiều thành tựu đáng kể
Trang 6Quang Vũ), Mùa hè ở biển ( Xuân
Trình)
+Lí luận phê bình:Đổi mới phương
pháp tiếp cận đối tượng nhân văn,
nhân bản và chức năng thẩm mĩ
được coi trọng
Hoạt động 3: Luyện tập
Vẽ sơ đồ tư duy về các giai đoạn văn học tư
CM T8 đến hết TK XX
II LUYỆN TẬP
HS vẽ sơ đồ theo nhận thức của mình sáng tạo và khoa học
( HS làm việc cá nhân)
Hoạt động 4 – Vận dụng và mở rộng
Câu hỏi kiểm tra đánh giá năng lực
học sinh
-Với những đặc điểm và những
thành tựu nổi bật trên, em có
đánh giá gì về văn học thời kì này?
Từ đó, em có cảm nhận gì về nền văn học
Việt nam?
Gv : cho hs thảo luận nhóm: 5 phút
Hs : các nhóm thảo luận , đánh giá về mặt tích cực và hạn chế
Gv : bổ sung và lí giải thêm để làm sáng tỏ vấn đề
Hs :Từ cách đánh giá đó, hs tự rút ra phần đánh giá chung cho cả hai thời kì văn học
Gv : Tổng hợp ý kiến và rút ra kết luận chung
Hoạt động 5 – Mở rộng, bổ sung, phát
triển ý tưởng sáng tạo
* Sưu tầm một sớ đoạn văn , tác phẩm văn
học trong giai đoạn 1945 đến TK XX
1 Trình bày những nét chính về bới
cảnh lịch sử, văn hĩa, xã hội cĩ ảnh hưởng
tới sự hình thành và phát triển của VHVN
từ sau CMTT đến năm 1975?
2 Nêu tĩm tắt các chặng phát triển và
thành tựu mỗi chặng của VHVN từ sau
CMTT đến năm 1975?
3 Nêu và phân tích ngắn gọn những
đặc điểm chính của VHVN từ sau CMTT
đến năm 1975?
4 Trình bày khái quát về VHVN từ sau
1975 đến hết TK XX
5 Trình bày những dấu hiệu đởi mới
của VHVN từ sau 1975 đến hết TK XX
6 Nhận xét, so sánh những đặc điểm của
VHVN giai đoạn từ sau CMT8 năm 1945
đến năm 1975 với các giai đoạn khác
HS về nhà làm