giai phap huu ich Hướng dẫn học sinh tiến hành thí nghiệm thực hành môn Hóa học lớp 10

Tài liệu Hướng dẫn học sinh làm thực hành môn hóa học 10, có hình vẽ, hướng dẫn các bước thực hiện thí nghiệm. Tài liệu được trình bày theo một giải pháp hữu ích hoàn chỉnh, đảm bảo tính khoa học và có tính áp dụng cao.

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

I) MỞ ĐẦU 1

1) Lý do chọn đề tài 1

2 Cơ sở lí luận 1

II NỘI DUNG 2

1 Thực trạng của việc tiến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở trường PT 2

2 Giải pháp: 3

3 Tổ chức thực hiện và kết quả 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

I) M Đ U Ở ĐẦU ẦU

- Đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, việc làm này phải được thực hiện thường xuyên trong giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng Nhiều năm nay Bộ giáo dục và Đào tạo đã có nhiều đề án đổi mới giáo dục để giáo dục Việt nam có thể theo kịp với các nền giáo dục của các nước trong khu vực

và trên thế giới - Hóa học là môn học về sự biến đổi chất, một môn học thực nghiệm giúp học sinh nhận biết được hiện tượng xảy ra để rồi tư duy giải thích bản chất của một sự vật, các qui luật của nó gắn với các sự vật hiện tượng xảy ra trong tự nhiên Vì vậy khi giảng dạy môn Hoá cần phải thực hành thí nghiệm

- Trong nhiều kì thi học sinh giỏi Quốc tế, học sinh Việt nam thường làm bài thi lí thuyết rất tốt, thậm chí đạt điểm tuyệt đối, song điểm thực hành thì còn thua nhiều so với học sinh các nước khác, điều đó đã làm cho những người làm công tác giáo dục đáng phải suy nghĩ và trong quá trình thay sách giáo khoa hiện nay Bộ giáo dục và đào tạo đã tăng cường các thí nghiệm thực hành đối với việc giảng dạy Hóa học trong trường phổ thông Qua việc giảng dạy bộ môn Hóa học bậc THPT có sử dụng thí nghiệm theo đúng yêu cầu của bộ môn, tôi nhận thấy học sinh học tập rất tích cực, các em có vai trò như một nhà khoa học được tìm tòi, khám phá nên các em rất hứng thú với việc học tập, từ đó việc tiếp cận kiến thức mới rất nhanh, hiểu bản chất và tiết học trở nên sôi động hào hứng Chính vì vậy thí nghiệm thực hành trong bộ môn Hoá học là điều cần thiết không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy (thí nghiệm đặt vấn đề và thí nghiệm kiểm chứng) Thí nghiệm đặt vấn đề thường được thực hiện trong các tiết dạy trên lớp để học sinh nắm bắt các hiện tượng từ đó tư duy giải quyết bản chất để tìm tòi, sáng tạo ra cái mới Thí nghiệm kiểm chứng thường được thực hiện trên phòng thực hành để học sinh kiểm chứng lại và tin tưởng vào lí thuyết đã học nhằm củng cố niềm tin vào khoa học vào thầy cô giảng dạy và gây hứng thú trong việc học môn Hóa học

2 C s lí lu n ơ sở lí luận ở lí luận ận

- Thực hành thí nghiệm là một việc làm không thể thiếu đối với việc giảng dạy bộ môn Hoá học trong trường phổ thông Theo chương trình phân ban môn Hoá học của bộ GD–ĐT thì

số tiết thực hành thí nghiệm và số tiết cần phải làm thí nghiệm trực quan cho học sinh được tăng lên khá nhiều so với chương trình cải cách trước đây, nhằm giúp cho học sinh được “học đi đôi với hành” từ đó giúp học sinh được hiểu sâu hơn, rộng hơn những kiến thức về bộ môn mà mình

đang học Chính vì vậy việc tăng cường cho học sinh làm các thí nghiệm thực hành trong quá trình dạy Hoá học ở trường phổ thông là rất cần thiết, nhằm đảm bảo đúng qui chế chuyên môn

mà bộ GD– ĐT đã ban hành và nâng cao chất lượng giảng dạy của bộ môn Cụ thể khung chương trình các thí nghiệm cần thực hiện trong chương trình Sách giáo khoa phân ban như sau:

Số tiết thí nghiệm thực hành cần thực hiện:

Khối 10NC: HKI: 2 tiết HKII: 5 tiết

Khối 11NC: HKI: 2 tiết HKII: 5 tiết

Khối 12NC: HKI: 4 tiết HKII: 5 tiết

Khối 10CB: HKI: 1 tiết HKII: 5 tiết

Khối 11CB: HKI: 2 tiết HKII: 4 tiết

Khối 12CB: HKI: 2 tiết HKII: 3 tiết

II N I DUNG ỘI DUNG

1 Th c tr ng c a vi c ti n hành thí nghi m th c hành trong gi ng d y Hoá h c ệc tiến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở ến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở ệc tiến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở ảng dạy Hoá học ở ọn đề tài ở lí luận

- Về phía giáo viên: đội ngũ giáo viên môn Hóa học của trường đều trẻ, nhiệt tình trong công tác, tích cực thực hiện thí nghiệm minh họa trong tiết dạy để giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn, đồng thời cũng đảm bảo tiến hành 100% số tiết thực hành theo quy định của Bộ Giáo dục

và Đào tạo

- Về phía học sinh: đa phần học sinh yêu thích môn Hóa học, hào hứng làm thí nghiệm thực hành Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận học sinh tiếp thu môn hoá chậm, ít thích học môn Hoá, mau quên vì phải nhớ công thức, phải viết đúng kí hiệu, phải thực hiện đúng phương trình phản ứng xảy ra theo một qui luật nhất định của nó Do vậy học sinh phải thực hành thí nghiệm mới hiểu được bài, lĩnh hội được kiến thức, kích thích hứng thú học tập, từ đó học sinh có thể cải thiện thành tích học bộ môn của mình

Tuy nhiên, qua quá trình quan sát các tiết thực hành tại phòng bộ môn, tôi nhận thấy học sinh gặp rất nhiều lúng túng khi tiến hành thí nghiệm do các em không hiểu hết các yêu cầu của thí nghiệm đã được trình bày trong giáo khoa và hướng dẫn của giáo viên, dẫn đến việc các em có thể tiến hành thí nghiệm không đúng trình tự hoặc lắp dụng cụ thí nghiệm không đúng yêu cầu

Bên cạnh đó, khi vào phòng thí nghiệm, học sinh thường đem theo sách giáo khoa và trở nên lệ thuộc sách, thậm chí còn dùng sách giáo khoa để chép hiện tượng cũng như các phương

Từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu và viết Hướng dẫn học sinh tiến hành thí nghiệm thực hành môn Hóa học lớp 10, nhằm giúp các em học tập tốt hơn

2 Gi i pháp: ảng dạy Hoá học ở

- Để hạn chế tình trạng đem sách giáo khoa vào phòng thí nghiệm, cũng như việc mỗi học sinh phải chép 1 bản tường trình cho mỗi bài thực hành, tôi đã tham khảo và xây dựng Hướng dẫn học sinh tiến hành thí nghiệm thực hành, với hướng dẫn chi tiết cho từng bài, từng thí nghiệm bao gồm: cách tiến hành, hình vẽ minh họa (không có trong sách giáo khoa)

- Giáo viên giao tập hướng dẫn cho học sinh trước mỗi tiết thực hành để học sinh chuẩn bị, sau tiết thực hành, giáo viên thu lại, chấm điểm và giao cho lớp trưởng bảo quản đến tiết thực hành sau

- Nội dung tập Hướng dẫn học sinh tiến hành thí nghiệm thực hành:

CHƯƠNG 4 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 1: PHẢN ỨNG OXY HĨA – KHỬ

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ

NGHIỆM CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ Phản ứng

giữa kim

loại và

dung dịch

axit

Cho vào ống nghiệm một viên kẽm nhỏ chứa sẵn 2ml dd

H2SO4 15%

2 ml dd

H2 SO2 loãng

Viên kẽm nhỏ

15%

Phản ứng

giữa kim

loại và

dung dịch

muối

Cho đinh sắt đã cạo sạch gỉ vào ống nghiệm chứa sẵn 2 ml

dd CuSO4 Đợi 10 phút sau quan sát hiện tượng

Đinh sắt sạch

2 ml dd CuSO4 loãng

Phản ứng

oxi hoá

khử trong

môi trường

axit

Rót vào ống nghiệm khoảng 2ml dd FeSO4

thêm vào đó 1ml dd

H2SO4 loãng, nhỏ tiếp từng giọt dd KMnO4

lắc nhẹ sau mỗi lần

2 ml dd FeSO4

1 ml dd

H2SO4 loãng

dd KMnO4

lắc nhẹ

CHƯƠNG 5 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 2: TÍNH CHẤT HĨA HỌC CỦA CLO VÀ HỢP CHẤT CỦA CLO

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ

NGHIỆM CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ

Điều chế

khí clo.

Tính tẩy

màu của

khí clo ẩm.

Cho vào ống nghiệm khô vài tinh thể KMnO4, nhỏ tiếp vào ống nghiệm vài giọt dung dịch HCl đậm đặc

Đậy ống nghiệm bằng nút cao su có kẹp băng giấy màu ẩm

Giấy màu ẩm

dd HCl

Điều chế

axit

clohiđic

- Cho vào ống nghiệm (1) một ít tinh thể muối ăn rồi rót dung dịch H2SO4 đậm đặc vào đủ để thấm ướt muối ăn

- Rót khoảng 5 ml nước vào ống nghiệm (2) lắp dụng cụ như hình vẽ, đậy ống nghiệm (2) bằng bông vải

- Đun cẩn thận ống nghiệm

H2SO4 đặc

NaCl

Bông

HCl (1)

(2)

H2O khí

(1) Nếu thấy sủi bọt thì tạm ngừng đun

Bài tập

thực

nghiệm

phân biệt

các dung

dịch.

- Ba lọ dung dịch hoá chất mất nhãn Chứa riêng biệt các dung dịch: HCl, NaCl và HNO3

- Lấy ở mỗi lọ một ít dung dịch cho vào 3 ống nghiệm khác và ghi số tương ứng là (1’), (2’) và (3’) rồi chọn thuốc thử nhận biết các chất trên trong 3 ống nghiệm này

CHƯƠNG 5 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 3: TÍNH CHẤT HĨA HỌC CỦA BROM VÀ IOT

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ

NGHIỆM CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ

So sánh

tính oxi

hoá của

brom và

clo

- Cho 1 ml dung dịch NaBr vào ống nghiệm, nhỏ tiếp vào vài giọt nước clo mới điều chế được , lắc nhẹ

1 ml dd NaBr

Nước clo

Lắc nhẹ

So sánh

tính oxi

hoá của

brom và

iot

- Cho 1 ml dung dịch NaI vào ống nghiệm, nhỏ tiếp vào vài giọt nước brom, lắc nhẹ 1 ml dd

NaI

Nước brom

Lắc nhẹ

Tác dụng

của iot với

hồ tinh bột

- Cho vào ống nghiệm 1ml hồ tinh bột Nhỏ tiếp một giọt nước iot vào ống nghiệm, quan sát

- Đun nóng ống nghiệm, quan sát; để nguội ống nghiệm, quan sát

Hồ tinh bột

Nước iot

Nước iot

CHƯƠNG 6 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 4: TÍNH CHẤT CỦA OXY – LƯU HUỲNH

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ

M

Tính oxi

hoá của

oxi

- Đốt nóng dây thép

xoắn (có gắn mẩu than

ở đầu để làm mồi) trên

ngọn lửa đèn cồn rồi

đưa nhanh vào bình

chứa khí oxi

làm mồi

Đưa nhanh

Dây thép xoắn

Bình khí oxi Sắt cháy trong oxi

Thép xoắn sau khi cháy

Đốt đến nóng đỏ Nước

Cục than làm mồi

Tính oxi

hoá của

lưu

huỳnh

Cho vào ống nghiệm

khô, chịu nhiệt 2 hạt

ngô bột hỗn hợp Fe +

S, kẹp chặt ống trên

giá sắt và đun bằng

đèn cồn

Hỗn hợp bột sắt và bột lưu huỳnh

Chú ý: phản ứng tỏa nhiều nhiệt, khi hỗn hợp

đỏ rực thì ngừng đun Tính khử

của lưu

huỳnh

Bột S bằng hạt ngô

vào muỗng hoá chất

hoặc đũa thuỷ tinh hơ

nóng rồi nhúng đũa

vào bột S, đốt cháy S

trên ngọn lửa đèn cồn

+ Mở nắp lọ khí oxi và

Đưa vào bình oxi

Bình khí oxi điều chế sẵn

Lưu huỳnh cháy trong oxi

Đốt đến

S cháy

S bột

Sau phản ứng cần phải đậy bình lại ngay để tránh khí

SO2 thoát

đưa nhanh S đang cháy

vào lọ

ra, hoặc đậy bình bằng bông tẩm dd NaOH

CHƯƠNG 6 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 5: TÍNH CHẤT CÁC HỢP CHẤT CỦA LƯU HUỲNH

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ

NGHIỆM CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ Điều chế

và chứng

minh tính

khử của

hiđro

sunfua

- Cho vào ống nghiệm mẫu FeS bằng hạt ngô

Nhỏ dd HCl vào ống nghiệm Đậy ống nghiệm bằng nút cao su có kèm ống thủy tinh đầu vuốt nhọn

- Quan sát pư và đốt khí sinh ra ở đầu vuốt nhọn

dd HCl FeS Bọt

khí H2S

của ống

Tính khử

của lưu

huỳnh

dioxyt

- Nối nhánh của ống nghiệm có nhánh với ống dẫn thuỷ tinh bằng ống cao su dài 3-5cm

Nhúng đầu ống dẫn thuỷ tinh vào ống nghiệm khác chứa dd

Br2

- Cho vào ống nghiệm có nhánh 1lượng nhỏ

Na2SO3 Đậy ống nghiệm bằng nút cao su có kèm ống nhỏ giọt chứa H2SO4đ

- Nhỏ H2SO4 vào ống nghiệm Quan sát hiện tượng

Na2SO3

Khí

SO2

dd H2SO4

Tính oxy

hoá của

lưu huỳnh

dioxyt

Bước 1: Tạo dd H2S:

giống thí nghiệm 1, dẫn khí sinh ra vào ống nghiệm chứa H2O

Bước 2: Dẫn khí SO2

vào dung dịch H2S

dd H2S

Na2SO3

Khí

SO2

dd H2SO4

dd H2S

Sau phản ứng cần phải đậy bình lại ngay để tránh khí

SO2 thoát

ra, hoặc đậy bình bằng bông tẩm dd NaOH Tính oxi

hoá của

axit

sulfuric

đặc

- Lắp ống nghiệm trên giá sắt như hình vẽ

Cho vào ống nghiệm (a) 1 ml dung dịch

H2SO4 đậm đặc, cho tiếp vào từ 1-2 mảnh phoi bào đồng, đậy ống (a) bằng nút cao su có lỗ thông sang ống (b) chứa 2-3 ml nước và có

1ml dd

H2SO4 đậm đặc

Miếng đồng (Cu) Đun nóng nhẹ Giấy quì tím

b a

SO2

Nước

mẩu giấy quì tím Đun nóng từ từ ống nghiệm (a)

CHƯƠNG 7 – BÀI THỰC HÀNH SỐ 6: TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG HĨA HỌC

Ngày tiến hành:………

TÊN THÍ

NGHIỆM CÁCH TIẾN HÀNH LẮP RÁP DỤNG CỤ HIỆN TƯỢNG GIẢI THÍCH GHI CHÚ

Ảnh hưởng

của nồng

độ đến tốc

độ phản

ứng

- Chuẩn bị 2 ống nghiệm để trên giá gỗ

- Rót vào ống (1) 3 ml dung dịch HCl 18% , ống (2) 3ml dung dịch HCl 6%

- Cùng cho vào 2 ống 2 viên kẽm có kích thước giống nhau

3 ml dd

Hai viên kẽm có kích thước giống nhau

C1 > C2

Ảnh hưởng

của nhiệt

độ đến tốc

độ phản

ứng

-Chuẩn bị 2 ống nghiệm để trên giá -Rót vào mỗi ống 3 ml dung dịch H2SO4 15%

Đun ống (2) đến gần sôi

-Cùng cho vào 2 ống 2 viên kẽm có kích thước giống nhau

nhưng t 0

Cũng hai viên kẽm có kích thước giống nhau và nồng độ axit ở hai ống nghiệm như nhau

3 ml dd

H2SO4 15%

3 ml dd

H2SO4 15%

Viên kẽm

Viên kẽm

Chỉ đun đến gần sôi

1 < t 0

t 0

t 0

Ảnh hưởng

của diện

tích bề mặt

chất rắn

đến tốc độ

phản ứng

-Chuẩn bị 2 ống nghiệm để trên giá

-Rót vào mỗi ống 3 ml dung dịch H2SO4 15%

-Cho vào ống (1) một viên kẽm, đồng thời cho vào ống (2) vài viên kẽm nhỏ nhưng tổng khối lượng bằng khối lượng ở viên kẽm đã cho vào ống (1)

3 ml dd

H2SO4 15%

Một viên kẽm lớn

Nhiều viên kẽm nhỏ

3 ml dd

H2SO4 15%

Khối lượng hai phần kẽm bằng nhau

Ống 1 Ống 2

S1 S2

nhưng diện tích bề mặt S1 < S2

Sau phản ứng cần phải đậy bình lại ngay để tránh khí

SO2 thoát

ra, hoặc đậy bình bằng bông tẩm dd NaOH

3 T ch c th c hi n và k t qu ổ chức thực hiện và kết quả ức thực hiện và kết quả ệc tiến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở ến hành thí nghiệm thực hành trong giảng dạy Hoá học ở ảng dạy Hoá học ở

Đây là năm học đầu tiên tôi áp dụng giải pháp này vào thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh đã có nhiều tiến bộ trong thực hành: không lệ thuộc vào sách giáo khoa, tiến hành thí nghiệm chính xác, tự giải thích hiện tượng và viết phương trình phản ứng

Tôi đang trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài nên không thể tránh khỏi thiếu sót, kính mong Quý Thầy Cô góp ý, giúp đỡ để đề tài hoàn thiện hơn nhằm tăng hiệu quả giảng dạy bộ môn hóa học trong trường PT

Tôi xin chân thành cảm ơn

TÀI LI U THAM KH O ỆU THAM KHẢO ẢO

- Sách giáo khoa Hóa học 10 – Ban cơ bản

- Tài liệu hướng dẫn Chuẩn kiến thức – kỹ năng _ Bộ Giáo dục và Đào Tạo

- Hướng dẫn giảm tải_ Bộ Giáo dục và Đào Tạo