Đề tài tập trung giới thiệu và giải quyết những vấn đề về việc vận dụng phương pháp rèn luyệnvào trong dạy học môn Đạo đức lớp 2, nhằm đổi mới về phương pháp dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Đạo đức lớp 2.
Trang 1-MỤC LỤC
A PHẦN MỞ ĐẦU 1
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2
III KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2
1 Khách thể nghiên cứu 2
2 Đối tượng nghiên cứu 2
IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
V PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận 3
2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3
I CƠ SỞ LÍ LUẬN 4
1 Mục tiêu dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học 4
2.Những điểm mới trong mục tiêu dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học 4
3 Khái niệm phương pháp dạy học 5
4 Phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học 6
5 Những cơ sở hình thành phương pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học với tư cách là một khoa học giáo dục 6
6 Những phương hướng cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học Tiểu học 7
7 Phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức 8
8 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức 10
9 Lựa chọn và vận dụng các phương pháp, phương tiện dạy học môn Đạo đức ở tiểu học 14
10 Những bài trong môn Đạo đức lớp 2 có thể áp dụng phương pháp rèn luyện 15
II CƠ SỞ THỰC TIỄN 16
1 Khái quát quá trình điều tra 16
2 Kết quả điều tra 16
3 Đánh giá thực trạng 18
III KẾT LUẬN CHƯƠNG 19
CHƯƠNG II VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN 20
TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2 20
I CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC 20
II MỘT SỐ LƯU Ý KHI THIẾT KẾ PHIẾU RÈN LUYỆN CHO HỌC SINH 21
III CÁC YÊU CẦU SƯ PHẠM CỦA PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN 21
III MỘT SỐ VÍ DỤ MINH HỌA VỀ THIẾT KẾ PHIẾU RÈN LUYỆN TRONG MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2 22
Trang 2-1.Bài “ Chăm chỉ làm việc nhà” 22
2.Bài “ Quan tâm giúp đỡ bạn bè” 23
3.Bài “ Bảo vệ vật nuôi có ích” 23
IV GIÁO ÁN MINH HỌA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2 24
1 Bài “Học tập chăm chỉ đúng giờ” 24
2 Bài : “Giữ gìn trường lớp sạch sẽ” 26
C KẾT LUẬN 29
I KẾT LUẬN 29
II ĐỀ XUÂT 30
D TÀI LIỆU THAM KHẢO 31
Trang 4-ĐỀ TÀI:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 2
A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Từ xưa, ông cha ta đã đúc kết một cách sâu sắc kinh nghiệm về giáo
dục “Tiên học lễ, hậu học văn “, “Lễ” ở đây chính là nền tảng của sự lĩnh hội và phát triển tốt các tri thức và kỹ năng Ngày nay, phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề” cũng thể hiện rõ tầm quan trọng của hoạt động giáo dục đạo đức, như Bác Hồ đã dạy: “Dạy cũng như học, phải chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc quan trọng Nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là con người bình thường và cuộc sống xã hội sẽ không phải là cuộc sống xã hội bình thường, ổn định ” Người cũng đã từng nói: “Có
tài không có đức chỉ là người vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gìcũng khó”
Đạo đức là cái tốt, cái đúng ở bên trong con người được biểu hiện rabên ngoài bằng lời nói, hành vi Đạo đức là gốc bên trong được chuyển hóathành lời nói và hành vi tốt đẹp bên ngoài Tức là con người phải có nhậnthức đúng về sự vật hiện tượng và từ đó có lời nói, hành vi tốt đẹp, đúngđắn với sự vật hiện tượng Để có được nhận thức đúng cần phải được giáodục Đạo đức con người không phải có sẵn mà phải được giáo dục:
"Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên"
(Hồ Chí Minh)
Trong Điều 2, Luật Giáo dục năm 2005 cũng đã khảng định: “Mục tiêugiáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thứcsức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã hội; hình thức và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực củacông dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” Điều đó khẳng địnhvệc giáo dục đạo đức cho học sinh là vô cùng cần thiết
Trong công tác giáo dục, bậc Tiểu học là bậc học giữ vai trò quantrọng trong việc hình thành nhân cách cho học sinh nhằm xây dựng và pháttriển con người làm chủ tương lai cho đất nước Trong đó giáo dục đạo đức
là một trong những hoạt động giáo dục cơ bản nhất trong các bậc học củahọc sinh nhằm làm cho nhân cách được phát triển đúng đắn, giúp học sinh
Trang 5có những nhận thức, ý thức tình cảm đạo đức, có những thói quen, hành viứng xử đúng mực trong các mối quan hệ của cá nhân với xã hội, của cánhân đối với mọi người xung quanh
Giáo dục đạo đức phải được thực hiện ngay từ lúc nhỏ, từ lứa tuổi tiểu học Giáo dục đạo đức là một bộ phận rất quan trọng của quá trình sưphạm, đặc biệt là ở Tiểu học Nó nhằm hình thành những cơ sở ban đầu vềmặt đạo đức cho học sinh, giúp các em ứng xử đúng đắn qua các mối quan
hệ đạo đức hàng ngày Có thể nói, nhân cách của học sinh Tiểu học thểhiện trước hết qua hành vi đạo đức Điều này thể hiện qua thái độ cư xửđối với ông bà, cha mẹ, anh chị em ruột trong gia đình, với thầy cô giáo,bạn bè qua thái độ với học tập, rèn luyện hàng ngày Vì vậy, giáo dục đạođức cho học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói riêng giữ vị tríđặc biệt quan trọng Vì bậc Tiểu học là bậc học nền tảng Sự phát triểnnhân cách bắt nguồn từ môi trường này Các nề nếp, thói quen, các cử chỉhành vi đều được xây dựng từ đây.Bộ môn đảm nhiệm vai trò quan trọng nàykhông đâukhác chính là môn Đạo đức Để thực hiện được mục tiêu giáo dục vànâng cao chất lương dạy học, đòi hỏi người giáo viên phải tâm huyết với nghề,
có năng lực chuyên môn và luôn tìm tòi sáng tạo ra những phương pháp giảngdạy phù hợp
Ngạn ngữ phương Tây có câu: “Gieo suy nghĩ, gặt hành động; gieo hành động gặp thói quen; gieo thói quen gặt tính cách; gieo tính cách gặt số phận”.
Điều đó cho thấy để biến những tri thức đạo đức của học sinh trở thành nhữnghành vi quen thuộc thì người giáo viên không chỉ giúp các em lĩnh hội các trithức đó mà còn phải tạo cơ hội cho các em thực hiện các hành động đúng Vànhững hành động đúng này phải được lặp đi lặp lại để trở thành thói quen vàdần trở thành tính cách của các em Giải pháp tốt nhất để thực hiện điều đóchính là sử dụng phương pháp rèn luyện trong dạy học Đạo đức Chính vì lí do
đó mà tôi đã lựa chọn vấn đề:" Vận dụng phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức lớp 2" làm đề tài nghiên cứu
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Đưa ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả việc vận dụng phương pháprèn luyện vào trong dạy học môn Đạo đức lớp 2, nhằm đổi mới về phương phápdạy học góp phần nâng cao chất lương dạy và học môn Đạo đức lớp 2
III KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1 Khách thể nghiên cứu
Là quá trình dạy và học môn Đạo đức lớp 2 ở trường tiểu học
2 Đối tượng nghiên cứu
Trang 6Là việc vận dụng phương pháp rèn luyệntrong quá trình dạy học môn ĐạoĐức lớp 2 ở trường tiểu học
IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
- Thiết kế giáo án dạy học môn Đạo đức lớp 2 theo phương pháp rèn luyện
V PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung giới thiệu và giải quyết những vấn đề về việc vận dụngphương pháp rèn luyệnvào trong dạy học môn Đạo đức lớp 2, nhằm đổi mới vềphương pháp dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Đạo đứclớp 2
VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp phân tích, tổng hợp các tài liệu, sách báo, văn bản liên quan đến
đề tài
2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Cách thức sử dụng phương pháp rèn luyện trong dạy
học môn Đạo đức lớp 2 của giáo vên tiểu học
.- Phương pháp điều tra: Điều tra, trưng cầu ý kiến giáo viên về việc vận dụng
phương pháp rèn luyệntrong dạy học môn Đạo đức lớp 2
- Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn: Trò chuyện trao đổi với giáo viên và học
sinh về việc dạy - học bằng phương pháp rèn luyệnnhằm tìm hiểu những thuậnlợi, khó khăn khi áp dụng dạy - học bằng phương pháp điều tra
Trang 71 Mục tiêu dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học
- Có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luậtphù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em với bản thân, gia đình,nhà trường, cộng đồng, môi trường tự nhiên và ý nghĩa của việc thực hiện theocác chuẩn mực đó
- Từng bước hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân vànhững người xung quanh theo chuẩn mực đã học; kỹ năng lựa chọn và thực hiệncác hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơngiản, cụ thể của cuộc sống; biết nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện
- Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin; yêu thương, tôn trọng conngười; yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt; không đồng tình với cái ác, cái sai, cáixấu
- Bên cạnh đó, dạy – học môn Đạo đức theo chuẩn kiến thức kỹ năng là nhucầu cần thiết của Ngành giáo dục Tiểu học hiện nay Ngoài dạy theo Chuẩn kiếnthức kỹ năng còn chú trọng việc Rèn kỹ năng sống – Giáo dục Bảo vệ môitrường cho các em cũng là yêu cầu mà các em cần đạt được sau mỗi phần, mỗichủ điểm và sau mỗi năm học
2.Những điểm mới trong mục tiêu dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học
Kiến thức Được coi trọng,
nhưng hạn hẹptrong sách giáokhoa
Coi trọng, được mở rộng bằng nhiều kênhthông tin khác nhau : tài liệu học tập, giáoviên, các bạn, thông tin đại chúng, thựctiễn,
Kĩ năng Mờ nhạt, hầu như
chỉ thực hiệntrong phạm vi lớp
Đặc biệt coi trọng, được tổ chức luyện tập trong và sau bài học ở mức độ:
Trang 8học và ở mức độbiết xác định hành
vi đúng, sai
Có kĩ năng lựa chọn hành vi đúng một cách phù hợp
- Có kĩ năng và thói quen hành vi đúng.Thái độ Được thực hiện ở
mức độ: học tập,không học tập vàgiải thích vì sao ?
Được coi trọng với các mức độ:
- Học tập, không học tập và giải thích vì sao ?
- Biết bày tỏ thái độ đồng tình với hành viđúng, phản đối hành vi sai
- Biết đấu tranh chống hành vi sai của bản thân và
người khác một cách phù hợp
3 Khái niệm phương pháp dạy học
Phương pháp nói chung là một khái niệm rất trừu tượng, vì nó không mô tảnhững trạng thái, những tồn tại tính trong thế giới hiện thực mà chủ yếu mô tảphương pháp vận động trong quá trình nhận thức và hoạt động của thực tiễn conngười Như vậy phương pháp là cách thức, là con đường nhằm đạt được mụcđích đề ra Khái niệm chung này vận dụng vào việc xác định khái niệm phươngpháp dạy học
Phương pháp dạy học là phương pháp được xây dựng và vận dụng vào mộtquá trình cụ thể - quá trình Dạy - Học Đây là quá trình được đặc trưng ở tínhchất hai mặt; nghĩa là bao gồm hai hoạt động - hoạt động dạy của thầy và hoạtđộng học của trò; hai hoạt động này tồn tại và được tiến hành trong mối quan hệbiện chứng: hoạt động dạy đóng vai trò chủ đạo (tổ chức, điều khiển).Vì vậyphương pháp dạy học phải là tổng hợp những cách thức làm việc của thầy vàtrò Trong quá trình thực hiện những cách thức đó, thầy phải giữ vai trò tích cựcchủ động
Vậy phương pháp dạy học là gì ?
Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức, con đường hoạt độngthống nhất giữa giáo viên và học sinh trong quá trình Dạy - Học nhằm giải quyếtcác nhiệm vụ, các mục đích Dạy- Học
Trang 94 Phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học
Phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học là cách thức, con đường
hoạt động thống nhất giữa giáo viên và học sinh dưới tác động chủ đạo của giáoviên, với vai trò tích cực, tự giác của học sinh nhằm giải quyết các nhiệm vụ, đạtđược những mục tiêu tương ứng của môn học này
Chức năng chủ yếu của các phương pháp giảng dạy môn Đạo đức là hìnhthành những chuẩn mực hành vi đạo đức cho học sinh tiểu học Để đạt đượcmục đích trên, chúng phải giải quyết 3 nhiệm vụ môn học này là:
- Giáo dục ý thức đạo đức;
- Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức;
- Giáo dục hành vi, thói quên đạo đức
Để giải quyết các nhiệm vụ phức tạp đó, giáo viên tiểu học cần vận dụng một
hệ thống các phương pháp Khi giải quyết một nhiệm vụ nào đó, có thể sử dụngmột số phương pháp cụ thể Ví dụ, để giúp học sinh tiểu học hiểu được những
tri thức đạo đức và trên cơ sở đó bước đầu hình thành niềm tin cho các em ( giáo
dục ý thức đạo đức), có thể vận dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực khácnhau
Dạy học môn Đạo đức được xem xét không chỉ dưới góc độ dạy học mà còndưới góc độ giáo dục Bởi đây là con đường quan trọng trong giáo dục đạo đứccho các em Vì thế, các phương pháp dạy học môn Đạo đức bao gồm cácphương pháp dạy học kết hợp với các phương pháp giáo dục
5 Những cơ sở hình thành phương pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học với tư cách là một khoa học giáo dục
Với tư cách là một khoa học giáo dục, phương pháp dạy học môn Đạo đứcđược hình thành trên những cơ sở sau:
Một là, Đạo đức học: Là khoa học nghiên cứu những quy luật hình thành
và phát triển đạo dức trong xã hội loài người, Đạo đức học được coi làkhoa học cơ bản của Phương pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học Khoahọc này soi sáng các chuẩn mực hành vi Đạo đức được hình thành chohọc sinh Tiểu học được các phạm trù đạo đức, các giá trị đạo đức xã hội,các thành phần đạo đức…
Hai là, Tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu học: Tâm lí lứa tuổi học sinh tiểuhọcnghiên cứu những đặc điểm tâm lí và những quy luật hình thành vàkhả năng phát triển tâm lí của trẻ em thuộc lứa tuổi tiểu học, đặc biệt lànhững khả năng nhận thức, kinh nghiệm sống, khả năng tham gia và thực
Trang 10hiện các hoạt động, đặc điểm ghi nhớ, nhu cầu trẻ em…Những kết quảnghiên cứu này giúp xây dựng cơ sở tâm lí học của Phương pháp dạy họcmôn Đạo đức ở tiểu học.
Ba là, Lí luận dạy học tiểu học: Lí luận dạy học tiểu học nghiên cứu quátrình giáo dục tiểu học Nó cũng được tham khảo và vận dụng vào quátrình dạy học môn Đạo đức ở tiểu học bởi dạy học môn Đạo đức là quátrình không nnững có tính dạy học mà còn có tính giáo dục cao Từ đó,biến quá trình dạy học môn Đạo đức thành hoạt động giáo dục như là mộtđịnh hướng quan trọng trong đổi mới dạy học môn Đạo đức
Năm là, kinh nghiệm dạy học môn Đạo đức ở tiểu học: Thực tiễn dạy họcmôn Đạo đức ở tiểu học của nhiều thầy cô giáo đã tích lũy được nhiềukinh nghiệm tốt Ngoài ra, chúng ta cũng học tập kinh nghiệm giáo dụcđạo đức cho học sinh của các nước khác Những kinh nghiệm này đã vàđang được khai thác, phân tích, đánh giá một cách đúng đắn Từ đó,chúng được vận dụng, khái quát, hệ thống hóa giúp cho việc hình thành
“Phương pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học” có cơ sở thực tiễn phongphú
6 Những phương hướng cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học Tiểu học
- Giúp học sinh không những nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà cònbiết được cách thức học tập, cách thức tự học, tạo điều kiện thuận lợi nhất chohọc sinh tự thể hiện, tranh luận, thảo luận hợp tác với nhau giúp các em tựphát hiện ra những tri thức mới
- Kích thích, khuyến khích học sinh vận dụng những điều được học vàothực tiễn vào cuộc sống cộng đồng như giải quyết các hiện tượng , xây dựng
và cải tạo cuộc sống xung quanh theo chiều hướng tốt đẹp hơn
- Tạo cơ hội cho học sinh tự nghiên cứu làm cho phương pháp học tập, tiếp cận với phương pháp nghiên cứu khoa học như: Làm thực nghiệm, tham gia các công tác khảo sát điều tra
- Giúp học sinh chủ động tự kiểm tra đối với việc học tập của mình , phát hiện ra những thiếu sót và tự sửa chữa, khắc phục
- Khai thác khả năng phong phú to lớn của phương tiện dạy học, đa dạng hóacác hình thức tổ chức dạy học
Trang 117 Phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức
7.1 Khái niệm
Phương pháp dạy học rèn luyện là phương pháp tổ chức cho học sinh thực
hiện những hành vi, công việc trong cuộc sống theo bài học đạo đức
Phương pháp rèn luyện có tác dụng to lớn trong việc hình thành ở học sinhhành vi, thói quen đạo đứcnhư là mục tiêu chủ yếu của quá trình dạy học mônĐạo đức Trong đời sống con người, thói quen tồn tại như một nếp sống bềnvững, cho nên nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình biến tri thức thànhhành động thực tiễn Đối với học sinh tiểu học, thói quen tốt lại càng có ý nghĩaquan trọng vì hành vi của học sinh tiểu học chưa có tính bền vững cao Việc rènluyện những thói quen tích cực cho các em ngay từ nhỏ sẽ là cơ sở thuận lợi đểhình thành những nét tính cách phù hợp với đạo đức xã hội
Trong thực tiễn dạy học môn Đạo đức, các công việc rèn luyện có thể được
tổ chức cho học sinh trong thời gian giờ lên lớp ( thông thường là cuối tiết 1, haytrong quá trình thực hành ở tiết 2) nhưng chủ yếu vào thời gian ngoài giờ lên lớp( ví như vào ngày nghỉ thứ bảy, chủ nhật)
7.2 Ý nghĩa của phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức
nghiên cứu với đối tượng giáo dục đạo đức Với tư cách là một phương phápnghiên cứu khoa học giáo dục, phương pháp rèn luyện giúp cho giáo viên cónhững hiểu biết toàn diện về học sinh với những đặc điểm tâm lí, tình cảm, đạođức, thể lực, nhận thức, hoàn cảnh gia đình, địa phương Từ đó giáo viên sẽphân tích, nghiên cứu những thông tin thu được để tìm ra mạnh, mặt yếu, trình
độ, năng lực những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập của các em Đâychính là cơ sở khoa học để giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học; giáo dục đạođức cho học sinh một cách khoa học, hợp lí nhằm giáo dục một cách toàn diện
nhân cách của học sinh tiểu hoc như Ussinki đã nói “ Muốn giáo dục con người
về mọi mặt phải hiểu rõ con người về mọi mặt”.
Với tư cách là một phương pháp dạy học, phương pháp rèn luyện có ý
nghĩa to lớn đối với học sinh tiểu học Cụ thể:
- Phát huy mạnh mẽ tính tích cực, độc lập, chủ động, sáng tạo và khả năng tựhọc, tự nghiên cứu sáng tạo của học sinh tiểu học trong quá trình học tập mônĐạo đức
Trang 12
- Với phương pháp rèn luyện học sinh được tự trải nghiệm để thực hànhnhững kiến thức đã lĩnh hội được Quá trình này giúp khả năng lĩnh hội tri thứccủa học sinh đạt tới 75% ( Theo viện nghiên cứu giáo dục Mĩ) Hơn nữa khi họcsinh đã lĩnh hội được tri thức và rèn luyện hành vi thành thói quen các em sẽ cóthể hướng dẫn người khác thực hiện ( dạy cho người khác) Quá trình này gầnđạt tới mức tối đa về sự lĩnh hội tri thức ( 90%)
- Phương pháp rèn luyện là cầu nối quan trọng hoạt động trong nhà trườngvới gia đình và thực tiễn xã hội phong phú đa dạng; tạo môi trường lí tưởng đểhọc sinh thực hành các tri thức Đạo đức, rèn luyện các thói quen hành vi Đạođức, bồi dưỡng tình cảm Đạo đức và mở rộng hiểu biết cho học sinh, tạo điềukiện cho các em hòa nhập với cộng đồng
- Giáo viên sáng tạo là người biết hướng dẫn học sinh trên con đường tự học,
tự nghiên cứu, biết khơi gợi và phát huy mọi năng lực, mọi thế mạnh tiềm tàngcủa học sinh.Với phương pháp rèn luyện người giáo viên đã thực sự sáng tạo vàdạy học hướng vào sự phát triển, sự tiến bộ của học sinh tiểu học
- Phương pháp rèn luyện giúp hình thành thức, trách nhiệm của người côngdân nhỏ tuổi đối với đất nước Quá trình rèn luyện của học sinh được ví như
“mưa dầm thấm đất” Ban đầu, việc rèn luyện mang tính chất bắt buộc nhưng vềsau nó sẽ trở nên tự nhiên và nhẹ nhàng hơn Lâu dần từ những tri thức bên
Trang 13ngoài sẽ dần trở thành phẩm chất nội tâm bên trong các em Các hành vi, phẩmchất đạo đức từ chỗ không bền vững trở nên vững bền hơn Nhờ đó các em sẽ ýthức một cách sâu sắc về trách nhiệm, bổn phận của bản thân.
- Phương pháp rèn luyện cũng có ý nghĩa vô cùng to lớn trong việc giúp giáoviên đánh giá học sinh, học sinh tự đánh giá bản thân, gia đình biết được về quátrình học tập rèn luyện của con em Thông qua phương pháp rèn luyện, việcđánh giá học sinh của giáo viên sẽ chính xác, đồng thời giúp giáo viên có những
sự điều chỉnh kịp thời về phương pháp giảng dạy, sự quan tâm phù hợp đối vớitừng đối tượng học sinh
8 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phương pháp rèn luyện trong dạy học môn Đạo đức
8.1 Đặc điểm của môn Đạo đức ở Tiểu học
Một trong những cơ sở khoa học để lựa chọn phương pháp dạy học nhằmđạt được mục tiêu dạy học là đặc điểm môn học Trong phạm vi nghiên cứu đềtài, sẽ không nghiên cứu toàn diện tất cả các đặc điểm của môn Đạo đức mà chỉtập trung phân tích những đặc điểm là cơ sở khoa học của phương pháp rènluyện trong dạy học môn Đạo đức ở tiểu học
a Môn Đạo đức đưa ra các chuẩn mực đạo đức dưới dạng những mẫu hành vi cụ thể xoay quanh năm mối quan hệ chủ yếu trong cuộc sống hàng ngày của học sinh Tiểu học ( đã nói ở phần trên): Đây là nhữngkiến thức rất gần gũi, quen thuộc với các em Các em thường xuyên bắtgặp trong cuộc sống hàng ngày Đây là một lợi thế rất lớn, là điều kiệnquan trọng để giáo viên có thể tổ chức cho các em rèn luyện theo yêu cầu
b Các chuẩn mực đạo đức được đưa ra có tính đồng tâm, có sự mở rộng
và nâng cao dần Vì vậy khi dạy một chuẩn mực hành vi đạo đức nào đó,
giáo viên cần vận dụng, phát huy những kiến thức đã có của học sinh đểhướng dẫn các em rèn luyện các hành vi một cách đúng đắn
c Mỗi bài đạo đức được dạy trong 2 tiết, mỗi tuần dạy 1 tiết.
Tiết 1: Cung cấp tri thức đạo đức, hình thành cho học sinh các biểu tượng
về các chuẩn mực, hành vi đạo đức Trên cơ sở đó học sinh sẽ đượchướng dẫn rèn luyện theo những nội dung gắn liền với bài học dưới dạngcác phiếu rèn luyện do giáo viên thiết kế
Tiết 2 ( tiết thực hành): Giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kĩnăng ứng xử theo chuẩn mực đã học ở tiết 1 Đây là điều kiện rất thuận lợicho để giáo viên kiểm tra, đánh giá việc rèn luyện của các em Trên cơ sở
Trang 14đó giáo viên sẽ có những tác động nhất định đến đối tượng học sinh nhưđộng viên, khuyến khích các em hoặc nhắc nhở, định hướng.
8.2 Chương trình môn đạo đức lớp 2
8.2.1 Định hướng xây dựng chương trình môn Đạo đức
a Bảo đảm phù hợp và phục vụ việc thực hiện mục tiêu giáo dục tiểu học
Mục tiêu giáo dục tiểu học là “nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sởban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất thẩm
mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở” (theo Điều
27 của Luật giáo dục, 2005)
Như vậy, theo mục tiêu này thì chương trình môn Đạo đức phải:
- Tạo được những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài vềđạo đức cho học sinh tiểu học: Điều này các chuẩn mực hành vi trong chươngtrình phải là những chuẩn mực cơ bản, vừa sức, phản ánh các mối quan hệthường gặp của các em Đồng thời, chúng cũng tạo điều kiện cho học sinh tiểuhọc phát triển đạo đức của mình qua việc mở rộng các mối quan hệ khác nhau
- Chuẩn bị thiết thực cho học sinh tiểu học học tiếp trung học cơ sở: Tức là,việc giáo dục đạo đức ở tiểu học phải có kết quả tốt để các em có đủ tư cách vàtrách nhiệm thực hiện tốt việc học tập và rèn luyện ở bậc học mới; ngoài ra, mônĐạo đức còn có nhiệm vụ chuẩn bị cho học sinh học tốt môn Giáo dục công dân
ở Trung học cơ sở Vì vậy, các chuẩn mực hành vi đạo đức ở tiểu học phải gópphần hình thành ở các em hệ thống tri thức về các chuẩn mực đạo đức cơ bản,thái độ học tập tích cực, kĩ năng và thói quen hoạt động tập thể, cư xử đúng đắnvới những người xung quanh, tính năng động, sáng tạo trong các công việc khácnhau…
b Bảo đảm tính cơ bản, hiện đại, thiết thực, gắn với thực tiễn Việt Nam
Theo định hướng này, nội dung chương trình môn Đạo đức cần phải:
- Phản ánh được các mối quan hệ thường gặp của học sinh tiểu học như :
+ Quan hệ với bản thân ( tự trọng, ngăn nắp, ý chí, trung thực…).
+ Quan hệ với gia đình (yêu quý, quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh
chị em, là các công việc khác nhau để giúp đỡ…)
+ Quan hệ với nhà trường (yêu quý, vâng lời, kính trọng thầy cô giáo, yêu
mến, giúp đỡ, chia sẻ với bạn bè, giữ gìn vệ sinh, thực hiện nội quy trường lớp,chăm chỉ học tập…)
Trang 15+ Quan hệ với cộng đồng, xã hội (yêu quê hương, đất nước, tôn trọng
những nội quy, quy định nơi công cộng, tôn trọng, giúp đỡ, cư xử lịch sự vớinhững người xung quanh…)
+ Quan hệ với môi trường tự nhiên (yêu quý, bảo vệ cây trồng, vật nuôi,
thiên nhiên, môi trường…)
- Giúp học sinh tiểu học hòa nhập với cuộc sống văn minh, hiện đại trongbối cảnh đất nước đổi mới toàn diện, sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa,hòa nhập quốc tế Vì vậy, trong chương trình, cần có những chuẩn mực hành viliên quan đến tôn trọng, thực hiện những quy định, luật lệ của nhà nước, xã hội,ứng xử đúng đắn với người nước ngoài, thiếu nhi quốc tế, hiểu biết và tôn trọngcác tổ chức quốc tế…
c Góp phần đổi mới phương pháp dạy học tiểu học
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học của chương trình tiểu học mớiđược thể hiện trong chương trình môn đạo đức ở chỗ:
- Chương trình tiểu học nêu định hướng là, phương pháp phải tập trungvào việc dạy cách học, trong đó, giúp học sinh biết cách học và từ đó, có nhucầu tự học, thực hiện hành vi đạo đức trong cuộc sống
- Chương trình coi trọng và khuyến khích dạy học trên cơ sở tổ chức hoạtđộng học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, từ đó tạo điều kiện chocác em phát hiện tri thức mới, tự giải quyết các vấn đề của bài học
- Chương trình mới đòi hỏi đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo đứcphải song song với đổi mới phương tiện, hình thức tổ chức, kiểm tra và đánh giákết quả dạy học…
8.2.2 Nội dung chương trình môn Đạo đức lớp 2
- Chương trình Đạo đức lớp 2 được thiết kế theo hướng xác định quyềntrách nhiệm, bổn phận đối với học sinh Bao gồm các chuẩn mực hành vi đạođức phù hợp với lứa tuổi học sinh theo năm mối quan hệ trong cuộc sống như:
a Quan hệ với bản thân:
Gọn gàng, ngăn nắp, đúng giờ giấc
Khi có lỗi, biết xấu hổ, nhận lỗi và sửa lỗi
b Quan hệ với người khác:
Thật thà, không tham của rơi
Đoàn kết với bạn bè
Lễ độ, lịch sự khi nói lời yêu cầu, đề nghị; khi nhận và gọi điện thoại; khiđến nhà người khác
Trang 16 Biết cảm thông và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn bằngnhững việc làm phù hợp với khả năng.
c Quan hệ với công việc:
Tích cực tham gia làm những việc phù hợp với khả năng
Chăm chỉ học tập
Giữ gìn vệ sinh trường lớp
d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại:
Yêu quý những người xung quanh, yêu quê hương đất nước
Yêu hòa bình, ghét chiến tranh
e Quan hệ với môi trường tự nhiên:
Tôn trọng, quy định về trật tự, vệ sinh công cộng
Yêu quý và bảo vệ loài vật có ích
8.3 Đặc điểm nhận thức, tâm sinh lí của học sinh tiểu học
8.3.1 Đặc điểm giải phẫu sinh lí
So với học sinh mẫu giáo, học sinh tiểu học có những sự thay đổi lớn về cơthể Cơ thể các em phát triển nhanh và ngày càng hoàn thiện hơn Sự phát triểndần hoàn thiện của hệ xương, cơ, hệ tim mạch, hệ hô hấp, hệ thần kinh… đãchuẩn bị những điều kiện thiết yếu cho học sinh tham gia tích cực vào hoạt độnghọc tập Trong đó sự phát triển của hệ thần kinh có ý nghĩa to lớn Sự phát triểnnày trang bị cho trẻ tính tích cực, tìm tòi, khám phá, phát hiện ra các tri thứckhoa học nói chung và tri thức Đạo đức nói riêng ở mức độ nhất định
Đặc điểm chú ý: Mặc dù không phải là một quá trình nhận thức nhưng
chú ý là điều kiện đảm bảo cho quá trình này diễn ra một cách có kết quả
Ở đầu tuổi tiểu học chú ý có chủ định của trẻ còn yếu, khả năng kiểm
soát, điều khiển chú ý còn hạn chế Ở giai đoạn này chú ý không chủ định
chiếm ưu thế hơn chú ý có chủ định Ở cuối tuổi tiểu học trẻ dần hình
Trang 17thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú ý của mình Chú ý có chủ định pháttriển dần và chiếm ưu thế, ở trẻ đã có sự nỗ lực về ý chí trong hoạt độnghọc tập như học thuộc một bài thơ, một công thức toán hay một bài hátdài, Trong sự chú ý của trẻ đã bắt đầu xuất hiện giới hạn của yếu tố thờigian, trẻ đã định lượng được khoảng thời gian cho phép để làm một việcnào đó và cố gắng hoàn thành công việc trong khoảng thời gian quy định.Bởi vậy, cho nên đối với học sinh độ tuổi lớp 2 thì phương pháp rèn luyện
có ý nghĩa quan trọng giúp các em chuyển những chú ý ban đầu còn yếutrở thành những phẩm chất bền vững hơn vì sự chú ý dù yếu nhưng nếuđiều đó được lặp đi lặp lại và chính các em được làm sẽ giúp các em ghinhớ lâu hơn
Đặc điểm trí nhớ: Các lớp đầu cấp Tiểu học trí nhớ của học sinh chưa
được tốt Các em đã dễ dàng ghi nhớ các sự vật, sự việc, hiện tượng gâynên những cảm xúc mạnh mẽ Ngược lại các vấn đề khó, logic các em gặprất nhiều khó khăn để ghi nhớ chúng Việc tổ chức cho các em rèn luyệntri thức của bài học từ thực tế xung quanh sẽ giúp các em ghi nhớ tốt hơncác tri thức đó
8.3.3 Đặc điểm nhân cách của học sinh Tiểu học
Đặc điểm nhu cầu: Xu hướng nhân cách được thể hiện ở hệ thống nhu
cầu của các em Ở Tiểu học, các em có nhu cầu vui chơi, vận động, nhậnthức Nhu cầu nhận thức giữ vai trò chủ đạo Đây là yếu tố sản sinh ra tínhtích cực học tập của học sinh
Đặc điểm đời sống tình cảm: Đời sống tình cảm của các em trong giai
đoạn này rất phong phú, đa dạng, phức tạp và có tính tích cực Các emkhó kiểm soát xúc cảm Vì vậy giáo viên cần sự khéo léo, tế nhị khi tácđộng đến các em; nên dẫn dắt các em đi từ hình ảnh trực quan sinh động,hấp dẫn và đặc biệt phải luôn chú ý củng cố tình cảm cho các em
9 Lựa chọn và vận dụng các phương pháp, phương tiện dạy học môn Đạo đức ở tiểu học.
Các phương pháp dạy học được vận dụng để giải quyết các nhiệm vụ củamôn Đạo đức về giáo dục ý thức, hình thành thái độ, tình cảm và rèn luyện hành
vi, thói quen đạo đức Nhưng không tồn tại bất kì một phương pháp nào mà cóthể đồng thời giải quyết đầy đủ, trọn vẹn cả ba nhiệm vụ trên Bất kì nhữngphương pháp dạy học nào cũng có những ưu điểm nhưng đồng thời cũng bộc lộ
rõ nững nhược điểm của nó Vì vậy, trong quá trình dạy học môn Đạo đức, để