GIÁO ÁN TÍCH HỢP - BÀI 12 SỰ PHÂN BỐ KHÍ ÁP. MỘT SỐ LOẠI GIÓ CHÍNH

Bài giảng giúp mọi người có những hướng đi mới trong khai thác các phương pháp dạy học tích cực ở trường THPT hiện nay theo định hướng phát triển năng lực

MẪU PHIẾU MÔ TẢ VỀ DỰ ÁN DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

I Tên dự án dạy học

VẬN DỤNG KIẾN THỨC ĐÃ HỌC Ở CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG TIẾT 12, BÀI 12 - ĐỊA LÍ 10: SỰ

PHÂN BỐ KHÍ ÁP MỘT SỐ LOẠI GIÓ CHÍNH.

II Mục tiêu dạy học

1 Kiến thức

Học sinh vận dụng kiến thức đã được tìm hiểu qua dự án để có thể giải thích một số hiện tượng thực tế và áp dụng được trong đời sống hằng ngày

+ Vận dụng kiến thức: Môn Vật lí lớp 8, bài 18: Áp suất khí quyển, để tìm hiểu áp suất khí quyển tác động lên bề mặt Trái Đất

+ Vận dụng kiến thức: Môn Vật lí lớp 8, bài 24: Công thức tính nhiệt lượng, để giải thích sự thay đổi nhiệt dung riêng của nước và đất trong ngày

+ Vận dụng kiến thức môn công nghệ lớp 10: Biện pháp tránh rét cho cây trồng vật nuôi, để học sinh biết cách chăm sóc sức khỏe vật nuôi vào ngày mùa đông + Vận dụng kiến thức môn giáo dục công dân lớp 10: Bài 15: Công dân với những vấn đề cấp thiết của nhân loại, để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua tiết học

+ Vận dụng kiến thức trong môn ngữ văn: bài thơ Tiếng gà trưa của nhà thơ Xuân Quỳnh để giúp học sinh thấy được nước ta cũng chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc

+ Vận dụng kiến thức âm nhạc: Bài hát Trường Sơn đông Trường Sơn Tây của nhạc sĩ Hoàng Hiệp, để học sinh thấy được đặc điểm của gió phơn ở nước ta + Vận dụng kiến thức môn Lịch Sử lớp 10: Các cuộc phát kiến địa lí để giải thích về “vĩ độ ngựa” vĩ tuyến 300 - 350

nơi xuất phát của gió Tây Ôn Đới và gió Mậu Dịch

+ Vận dụng kiến thức toán học để tính toán sự thay đổi nhiệt độ của sườn đón gió và sườn khuất gió trong cùng một dãy núi

2 Kĩ năng

- Có kĩ năng thu thập thông tin, vận dụng kiến thức nhiều môn học để giải quyết các vấn đề trong bài học và các vấn đề thực tế gặp phải trong cuộc sống hằng ngày

- Phân tích được được mối quan hệ giữa khí áp và gió, nguyên nhân làm thay đổi khí áp

- Biết được nguyên nhân hình thành một số loại gió thổi thường xuyên trên Trái Đất, gió mùa và một số loại gió địa phương

- Sử dụng bản đồ Khí hậu thế giới để trình bày sự phân bố các khu khí áp cao và khí áp thấp, sự vận động của các khối khí trong tháng 1 và tháng 7

3 Thái độ

- Có thái độ khách quan về các hiện tượng địa lí tự nhiên,gắn sản xuất với việc bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên

- Giáo dục ý thức học tập bộ môn

4 Năng lực vận dụng của học sinh

Biết kết hợp giữa lí thuyết và việc vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống và sản xuất

Có ý thức bảo vệ môi trường sống qua bài học

III Đối tượng dạy học của dự án

1 Số lượng

Học sinh trung học phổ thông: 37 em

2 Lớp/ khối lớp

Lớp 10A1 THPT Trần Can, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên

IV Ý nghĩa của dự án

1 Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn dạy học

Qua việc dạy học của dự án, học sinh sẽ có tư duy vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết các vấn đề thường gặp trong cuộc sống

Từ những kiến thức của dự án và cách vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết các vấn đề mà học sinh có thể vận dụng trong các tình huống khác

2 Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn đời sống

Học sinh có được những kiến thức thực tế để vận dụng vào cuộc sống hàng ngày, giải thích các hiện tượng thực tế trong cuộc sống như: Tại sao mùa đông lại lạnh giá, mùa hè nóng bức Tại sao cùng một dãy núi, sườn đón gió mưa nhiều sườn khuất gió lại mưa ít Ở những vùng đất ven biển, vào ban ngày có những cơn gió từ đất liền thổi ra biển nhưng ban đêm lại có những cơn gió từ biển thổi vào Biết sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên, có ý thức bảo vệ môi trường, nhận thức được những thay đổi của những hiện tượng thời tiết cực đoan, sự biến đổi khí hậu toàn cầu từ đó có ý thức bảo vệ môi trường

V Thiết bị dạy học

1 Thiết bị, đồ dùng dạy học

Bản đồ Khí hậu thế giới

Phiếu học tập

2 Học liệu sử dụng trong dạy học

- Sách giáo khoa Địa lí 10,

- Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí - lớp 10 Phạm Thị Sen (chủ biên), NXB Giáo dục

- Sách giáo khoa và sách giáo viên các môn: Vật lí 8, Công nghệ 10, Lịch Sử 10, Giáo dục công dân 10

3 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học của dự án

- Máy tính, máy chiếu

- Mạng internet

VI Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

1 Hoạt động dạy học

Trong bài thơ Sóng, nhà thơ Xuân Quỳnh đã từng viết những câu thơ sau:

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau

Vậy nguyên nhân nào sinh ra gió, trên Trái Đất có những loại gió chính nào, sự

phân bố khí áp trên Trái Đất tuân theo những quy luật nào? Thầy và trò chúng ta sẽ

cùng nhau giải đáp những câu hỏi đó trong bài học ngày hôm nay

Hoạt động 1: Tìm hiểu về sự phân bố khí

áp

Hình thức: Cá nhân

GV: Trình chiếu thí nghiệm về ảnh hưởng

của khí áp lên bề mặt Trái Đất trong môn

Vật lí lớp 8

? Dựa vào hiểu biết của bản thân, nội dung

SGK, cho biết khí áp là gì

Bước 2: GV yêu cầu HS quan sát H12.1,

12.2 & H12.3 hãy:

- Nhận xét về sự phân bố các đai khí áp

trên Trái Đất?

- Các đai khí áp phân bố có liên tục

không? Vì sao?

(Do sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại

dương)

? Nêu những nguyên nhân làm thay đổi khí

áp

HS: TL

GV: Chuẩn kiến thức

GV: Trình chiếu thí nghiệm về sự thay đổi

của khí áp theo độ cao

? Khí áp thay đổi như thế nào theo độ cao

HS: TL

GV: Chuẩn kiến thức

GV: Cho HS quan sát bảng số liệu về sự

thay đổi của khí áp theo nhiệt độ ở Hà Nội

I Sự phân bố khí áp.

Khí áp là sức nén của không khí xuống mặt Trái Đất

1 Phân bố các đai khí áp trên Trái Đất.

- Các đai áp cao và áp thấp phân bố xen kẽ và đối xứng nhau qua đai áp thấp xích đạo

- Các đai khí áp không liên tục mà bị chia cắt thành từng khu vực khí áp riêng biệt

2 Nguyên nhân thay đổi của khí áp

a Khí áp thay đổi theo độ cao

- Càng lên cao khí áp càng giảm

b Khí áp thay đổi theo nhiệt độ.

- Nhiệt độ tăng  khí áp giảm

và TP.Hồ Chí Minh.

GV: Dựa vào kiến thức đã học và hiểu biết

của bản thân:

? Nhận xét sự thay đổi của khí áp theo độ

ẩm

HS: TL

GV: Chuẩn kiến thức

- Nhiệt độ giảm  khí áp tăng

c Khí áp thay đổi theo độ ẩm.

- Độ ẩm càng tăng, khí áp càng giảm và ngược lại

Hoạt động 2: Hình thức: thảo luận

nhóm

Bước 1: GV chia lớp thành 3 nhóm

Bước 2: Giao nhiệm vụ cho từng nhóm

N1: Tìm hiểu về gió Tây ôn đới và gió

Mậu dịch?

Quan sát H12.1 và nội dung SGK cho biết:

- Phạm vi hoạt động

- Thời gian hoạt động

- Hướng gió thổi

- Tính chất của gió

So sánh gió Mậu dịch và gió Tây ôn đới?

N2: Tìm hiểu về gió mùa?

Quan sát H12.2 &H12.3, nội dung SGK

cho biết:

- Gió mùa là gì? Cho VD?

- Nguyên nhân hình thành?

- Một số trung tâm áp cao, áp thấp, dải hội

tụ nhiệt đới vào tháng 1, tháng 7? Tác dụng

của chúng?

N3: Tìm hiểu về gió địa phương?

Quan sát H12.4; H12.5; nội dung SGK

trình bày:

- Gió biển và gió đất được hình thành như

thế nào? Ở đâu? Nguyên nhân hinh thành?

- Hoạt động của gió biển và gió đất?

- Gió phơn là gì?

- Phân tích ảnh hưởng của gió ở sườn Tây

và sườn Đông (H12.5)?

Bước 3: Đại diện nhóm trình bày

Nhóm khác nhận xét, bổ sung

II Một số loại gió chính.

1 Gió Tây ôn đới.

2 Gió Mậu dịch.

3 Gió mùa

- Là gió thổi theo mùa có chiều ngược nhau

- Nguyên nhân hình thành: Do sự nóng lên hoặc lạnh đi không đều giữa lục địa và đại dương theo mùa gây ra sự chênh lệch khí áp giữa lục địa và đại dương

- Thường có ở đới nóng: Nam Á, Đông Nam Á, Đông Phi, Đông Bắc Ôxtrâylia

- Ngoài ra còn có ở một số nơi khác như: phía Đông Trung Quốc, Đông Nam Liên Bang Nga, Đông Nam Hoa Kỳ

GV chuẩn kiến thức và giải thích:

* Vĩ độ ngựa: Các em đã được tìm hiểu về

các cuộc phát kiến địa lí trong môn lịch sử

Khi đoàn thám hiểm của Côlômbô đi qua

các vĩ tuyến khoảng 300 – 350 khu vực này

rất lặng gió Nguyên nhân chính là do đây

là khu vực phát nguyên gió xuống khu vực

ôn đới và khu vực xích đạo Thuyền buồm

di chuyển ì ạch Không có đủ thức ăn,

nước uống cho ngựa, ngoài trời nắng nóng,

do đó các thủy thủ phải vứt xác của những

chú ngựa trên biển, nên các vĩ tuyến ở đây

được gọi là các vĩ độ ngựa

* Gió mùa

Về mùa đông: lục địa lạnh hình thành áp

cao (Xibia) gió thổi từ áp cao lục địa ra

biển mang theo không khí lạnh và khô

Về mùa hạ: trên lục địa hình thành hạ áp

(Iran), gió từ đại dương thổi vào lục địa

mang theo không khí ẩm, mưa nhiều

? Theo em, lãnh thổ nước ta có chịu ảnh

hưởng của gió mùa không?

GV: Đọc bài thơ: Tiếng gà trưa của nhà thơ

Xuân Quỳnh

“Cứ hàng năm hàng năm

Khi gió mùa đông tới

Bà lo đàn gà toi

Mong tròi đừng sương muối”

Thể hiện cái rét buốt của mùa đông ở miền

Bắc của nước ta, các biện pháp phòng

tránh rét cho vật nuôi (liên hệ thực tế)

Hay ở Điện Biên chúng ta có câu:

“ Ruồi vàng, bọ chó, gió Tây Trang”

Thể hiện cho cái nóng vào khoảng thời

gian hè của nước ta, cũng như ở Điện Biên

quê hương các em

- Ban ngày ở lục địa, ven bờ đất hấp thụ

nhiệt nhanh, nóng hơn mặt nước ven biển

nên ven bờ trên đất liền hình thành áp thấp,

ở ven bờ trên mặt biển mát hơn hình thành

4 Gió địa phương

a Gió biển và gió đất

- Hình thành ở vùng ven biển

- Thay đổi hướng theo ngày và đêm

+ Ban ngày: gió thổi từ biển vào đất liền  gió biển

+ Ban đêm gió từ đất liền thổi ra biển  gió đất

b Gió phơn

Là loại gió khô, nóng khi vượt qua núi

- Lên cao 100m, nhiệt độ giảm 0,60C; xuống núi 100m nhiệt độ tăng 1,00C

cao áp Gió thổi từ áp cao (ven biển) vào

tới áp thấp (ven đất liền) gọi là gió biển

- Ban đêm: đất liền tỏa nhiệt nhanh hơn

hình thành áp cao ở đất liền, ở vùng nước

ven bờ tỏa nhiệt chậm hơn hình thành áp

thấp Gió thổi từ áp cao (đất liền) tới áp

thấp (ven biển)  gọi là gió đất

- Sườn Tây: Gió ẩm thổi tới, lên cao gặp

lạnh, đổ mưa nhiệt độ giảm Lên cao 100m

nhiệt độ giảm 0,60C

- Sườn Đông: do gió vượt qua đỉnh núi lại

bị khô nên khi xuống núi nhiệt độ tăng

theo tiêu chuẩn không khí khô, xuống

100m, nhiệt độ tăng thêm 1,00C

GV: Mở bài hát Trường Sơn Đông Trường

Sơn Tây

Phân tích cho HS thấy sự khác biệt về khí

hậu của hai bên sườn phía Đông và sườn

phía Tây của dãy Trường Sơn ở nước ta

GV: Trình chiếu hình ảnh của một số cơn

bão và ảnh hưởng của chúng trong những

năm gần đây Giáo dục ý thức giáo dục

môi trường cho học sinh vì tương lai của

cả xã hội loài người bằng những công việc

mà các em có thể thực hiện

* Phụ lục

Bảng so sánh gió Tây ôn đới và gió Mậu dịch.

Phạm vi hoạt động - Thổi từ áp cao cận nhiệt đới

về áp thấp ôn đới

- Thổi từ áp cao cận nhiệt đới về áp thấp xích đạo

Hướng thổi Hướng Tây là chủ yếu:

- Tây Bắc ở Nam bán cầu

- Tây Nam ở Bắc bán cầu

Hướng Đông là chủ yếu:

- Đông Nam ở Nam bán cầu

- Đông Bắc ở Bắc bán cầu

Tính chất Mang theo mưa, độ ẩm cao Ít mưa, khô

2 Phương pháp dạy học

Sử dụng một số phương pháp dạy học chủ yếu sau:

- Phương pháp vấn đáp – thuyết trình

- Phương pháp thảo luận nhóm – phát hiện kiến thức

- Phương pháp tổng hợp, thu thập tài liệu thông tin

- Phương pháp trực quan, phát hiện

3 Phương pháp kiểm tra đánh giá

- Kiểm tra những kiến thức cơ bản qua bài kiểm tra

- Kiểm tra mức độ vận dụng kiến thức đã được học vào thực tế bằng cách đưa ra các tình huống cụ thể để học sinh giải quyết

VII Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

1 Kiểm tra đánh giá

ĐỀ BÀI

Câu 1: Các nguyên nhân chính làm thay đổi khí áp là:

A Độ cao, gió, nhiệt độ C Độ ẩm, độ cao, nhiệt độ

B Nhiệt độ, frông, gió D Độ cao, gió, độ cao

Câu 2: Nguyên nhân hình thành gió Tây Ôn Đới là:

A Sự chênh lệch nhiệt độ giữa vùng cận nhiệt đới và vùng ôn đới

B Sự chênh lệch khí áp giữa áp cao vùng cận nhiệt đới và áp thấp ôn đới

C Sự chênh lệch khí áp giữa áp thấp vùng cận nhiệt đới và áp cao vùng ôn đới

D Sự chênh lệch vĩ độ giữa vùng cận nhiệt đới và vùng ôn đới

Câu 3: Gió mùa là loại gió

A Thổi theo mùa

B Thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa không đổi

C Thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa có chiều ngược nhau

D Thổi theo mùa.

Câu 4: Trong ngày, gió đất thường hoạt động mạnh nhất vào khoảng thời gian nào

A 21- 23 giờ B 1 - 3 giờ

C 3 - 5 giờ D 7 - 9 giờ

Câu 5: So sánh đ c điêm cua gió Tây Ôn Đới và gió M u Dịch theo các têu chi: ă â

Phạm vi hoạt động

Thời gian hoạt động

Hướng thổi

Tính chất

Câu 6:

Tính nhiệt độ tại chân núi của sườn đón gió và sườn khuất gió, biết nhiệt độ tại

đỉnh núi là -50C, độ cao của ngọn núi là 3500m ( Cho biết: cứ lên 1000m nhiệt độ

giảm xuống 60C và xuống 1000m nhiệt độ giảm xuống 100C)

ĐÁP ÁN

Đáp án các câu trắc nhiệm: 2 điểm (0,5 đ/ câu)

Câu 5: (5điểm)

Phạm vi hoạt động - Thổi từ áp cao cận nhiệt đới

về áp thấp ôn đới

- Thổi từ áp cao cận nhiệt đới về áp thấp xích đạo

Hướng thổi Hướng Tây là chủ yếu:

- Tây Bắc ở Nam bán cầu

- Tây Nam ở Bắc bán cầu

Hướng Đông là chủ yếu:

- Đông Nam ở Nam bán cầu

- Đông Bắc ở Bắc bán cầu

Tính chất Mang theo mưa, độ ẩm cao Ít mưa, khô

Câu 6: (3 điểm)

Nếu nhiệt độ ở đỉnh của một dãy núi có độ cao là 3500m là -50C thì:

- Lên 3500m nhiệt độ giảm là: 60C/1000m ×3500 = - 210C

Vậy nhiệt độ tại chân núi tại chân núi của sườn đón gió là: -50C – (-210C) = 160C

- Xuống 3500m thì nhiệt độ tăng: 100C/ 1000m × 3500 = 350C

Vậy nhiệt độ tại chân núi của sườn khuất gió là: -50C + 350C =300C

2 Tiêu chí đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Học sinh trả bài kiểm tra mức độ đạt trên 50%, tức là học sinh đã nắm được những kiến thức cơ bản

- Học sinh giải quyết được các tình huống đã đưa ra

- Vận dụng được kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết những vấn đề thực tiễn đời sống

VIII Các sản phẩm của học sinh:

Sản phẩm của học sinh:

- Chất lượng bài kiểm tra

Tiến hành kiểm tra trên 37 em.