Phát triển du lịch cộng đồng tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng về số lượng khác du lịch ựến tham quan Hội An cũng như sự thay ựổi về nhu cầu và thị hiếu của khách du lịch trong nước và quốc tế, yêu cầu thỏa

PHAN THỊ HỒNG HẠNH

PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG đỒNG TẠI THÀNH PHỐ HỘI AN, TỈNH QUẢNG NAM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 60.31.01.05

đà Nẵng - 2019

Người hướng dẫn KH: PGS TS NGUYỄN PHÚC NGUYÊN

Phản biện 1: TS Lê Bảo

Phản biện 2: TS Võ Văn Lợi

Luận văn ựược bảo vệ trước Hội ựồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ kinh tế phát triển họp tại Trường đại học Kinh tế, đại học

đà Nẵng vào ngày 25 tháng 8 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, đại học đà Nẵng

- Thư viện trường đại học Kinh tế, đại học đà Nẵng

MỞ đẦU

1 Tắnh cấp thiết ựề tài

Thành phố Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam nằm trên ỘCon ựường di sản văn hóa miền TrungỢ bao gồm: Hội An- Mỹ Sơn- Huế đây là ựiều kiện khách quan thuận lợi giúp Hội An thu hút ựược một lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước đặc biệt, bờ biển Hội

An nằm trên trục con ựường biển Ộ5 saoỢ nối từ phắa Nam hầm ựèo Hải Vân (đà Nẵng), dọc theo vành ựai bờ biển Liên Chiểu- Thuận Phước, qua bán ựảo Sơn Trà và xuôi theo bãi biển Non Nước về phố

cổ Hội An Và trong tương lai gần sẽ kết nối với các vùng ven biển phắa Nam dọc theo dòng Trường Giang vào ựến Quảng Ngãi

Trong những năm qua, lượng khách du lịch ựến Hội An ngày càng tăng Cụ thể, tổng lượt khách lưu trú năm 2018 ựạt 1,77 triệu, tăng 18,7% so với 2017; doanh thu vé tham quan phố cổ doanh thu

vé tham quan Cù Lao Chàm ựều tăng vọt Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng về số lượng khác du lịch ựến tham quan Hội An cũng như sự thay ựổi về nhu cầu và thị hiếu của khách du lịch trong nước và quốc tế, yêu cầu thỏa mãn về tinh thần khách du lịch ngày càng cao, ựòi hỏi ngành du lịch Việt Nam nói riêng và du lịch thành phố Hội An nói chung cần có những hướng ựi ựúng ựắn ựể ựáp ứng ựược thị trường du lịch hiện nay Vào các mùa cao ựiểm, các ựiểm

du lịch thu hút khách chắnh của thành phố như phố cổ Hội An, bãi biển An Bàng, bãi biển Cửa đạiẦ ựều bị quá tải Do ựó, các ựiểm du lịch cộng ựồng sẽ là những ựiểm thu hút khách tiếp theo ựể giảm tải lượng khách ựến các ựiểm này

Có thể nói trong những năm vừa qua du lịch cộng ựồng của thành phố Hội An ựã bắt ựầu có những những kết quả ựáng kể,

nhưng ựã bộc lộ những khó khăn, hạn chế nhất ựịnh khiến du lịch cộng ựồng Hội An chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và lợi thế của mình Người dân tại các ựiểm du lịch chỉ tham gia vào một số hoạt ựộng ựơn giản như trồng rau, chèo thuyền, chưa thực sự tham gia vào việc tổ chức, ựiều hành và phát triển du lịch Ý thức của người dân bản ựịa và cả du khách trong việc bảo vệ tài nguyên và môi trường chưa cao làm ảnh hưởng ựến hệ sinh thái của thành phố Các ựiểm du lịch cộng ựồng còn rời rạc, chưa liên kết ựược với nhau

ựể ựồng hành thu hút kháchẦ

Chắnh vì vậy, việc nghiên cứu nhằm khai thác và phát triển

du lịch cộng ựồng ựúng ựắn, hợp lý không những thúc ựẩy phát triển kinh tế cho ựịa phương mà còn bảo vệ tài nguyên bền vững, ựáp ứng yêu cầu phát triển du lịch thành phố Hội An trong tương lai.Với mong muốn ựưa lý thuyết ựã học ựược vào ứng dụng trong thực tiễn

và các am hiểu về thành phố Hội An, tác giả rất tâm huyết chọn ựề

tài ỘPhát triển du lịch cộng ựồng tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng NamỢ làm ựề tài luận văn nghiên cứu tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch, luận văn ựánh giá, phân tắch thực trạng phát triển du lịch cộng ựồng trên ựịa bàn thành phố Hội An đánh giá thành công ựạt ựược, tồn tại hạn chế và xác ựịnh rõ nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém, từ ựó ựề ra phương hướng phát triển, giải pháp nâng cao phát triển du lịch cộng ựồng trên ựịa bàn thành phố từ nay ựến năm 2020, tầm nhìn ựến năm

2030

3 đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Những vấn ựề lý luận và thực tiễn liên quan ựến phát triển du lịch cộng ựồng, thu thập số liệu giai ựoạn từ năm 2014 ựến năm 2018 tại

thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập, ñiều tra dữ liệu, tổ chức ñiều tra, phương pháp phân tích, tổng hợp

5 Bố cục ñề tài

ðề tài luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển du lịch cộng ñồng thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch cộng ñồng tại thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch cộng ñồng trên ñịa bàn thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

ðể thực hiện luận văn này, trong quá trình nghiên cứu, tác giải

ñã ñọc, tham khảo nhiều công trình nghiên cứu tài liệu, sách báo của các tác giả trong và ngoài nước, các công trình trên ñều ñề cập ñến phát triển du lịch cộng ñồng ở nhiều khía cạnh, góc ñộ khác nhau Qua nghiên cứu các nội dung tài liệu, tác giả rút ra một số vấn

ñề, nội dung cơ bản sau:

Các nghiên cứu trong nước cũng như trên thế giới mới chỉ ñánh giá về tài nguyên du lịch, phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng ñồng, ñề xuất các giải pháp phát triển mô hình du lịch dựa vào cộng ñồng, giải pháp phát triển một ñiểm du lịch cộng ñồng cụ thể Việc nghiên cứu du lịch cộng ñồng trong phạm vi một ñịa phương nào ñó cụ thể gắn với phát triển du lịch và kinh tế nói chung của ñịa phương ñó chưa ñược thực hiện trong thời gian gần ñây, dẫn ñến tầm quan trọng của du lịch cộng ñồng và ảnh hưởng của nó ñến sự phát triển vẫn chưa ñược làm rõ, nên chưa có ñịnh hướng cụ thể trong

việc phát triển loại hình du lịch này

Trên cơ sở tiếp thu và vận dụng những nghiên cứu của các công trình, ñề tài luận văn này tác giả ñi sâu vào phân tích thực trạng phát triển du lịch cộng ñồng tại thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam,

từ ñó ñưa ra những giải pháp khả thi, phù hợp phát triển du lịch cộng ñồng theo ñúng hướng, ñạt ñược mục tiêu ñề ra, góp phần ña dạng hóa sản phẩm du lịch, kéo dài thời gian lưu trú của khách du lịch, giảm áp lực khách du lịch tại các ñiểm di sản vào những thời gian cao ñiểm, ñóng góp vào sự ổn ñịnh và nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội tại thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ðỒNG

1, ñiều 3, khoản 15]

b) Khái niệm về phát triển du lịch cộng ñồng

Phát triển du lịch cộng ñồng là hoạt ñộng khai thác có quản lý các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn nhu cầu ña dạng của khách du lịch, có quan tâm ñến các lợi ích kinh tế dài hạn trong khi vẫn ñảm bảo sự ñóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì ñược sự toàn vẹn về văn hóa ñể phát triển hoạt ñộng

du lịch cộng ñồng trong tương lai, cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức sống cả cộng ñồng ñịa phương.quản lý các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn nhu cầu ña dạng của khách du lịch, có quan tâm ñến các lợi ích kinh tế dài hạn trong khi vẫn ñảm bảo sự ñóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì ñược sự toàn vẹn về văn hóa ñể phát triển hoạt ñộng

du lịch cộng ñồng trong tương lai, cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức sống cả cộng ñồng ñịa phương

1.1.2 ðặc ñiểm và nguyên tắc phát triển du lịch cộng ñồng 1.1.3 Ý nghĩa của phát triển du lịch cộng ñồng ñối với kinh

tế - xã hội

1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ðỒNG

1.2.1 Gia tăng quy mô du lịch cộng ñồng

1.2.2 Nâng cao chất lượng du lịch cộng ñồng

1.2.3 Phát triển mới sản phẩm, loại hình du lịch cộng ñồng 1.2.4 Mở rộng mạng lưới du lịch cộng ñồng

1.2.5 Bảo tồn, tôn tạo tài nguyên du lịch cộng ñồng bảo vệ môi trường

1.2.6 Gia tăng kết quả kinh tế - xã hội và môi trường thu ñược từ du lịch cộng ñồng

1.3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ðỒNG 35

1.3.1 Nhóm nhân tố tự nhiên

1.3.2 Nhóm nhân tố xã hội

1.3.3 Nhóm nhân tố kinh tế

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ðỒNG TẠI

THÀNH PHỐ HỘI AN 2.1 KHÁI QUÁT ðẶC ðIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN PHÁT TRIỂN DU LỊCH

2.1.1 ðặc ñiểm tự nhiên

2.1.2 ðặc ñiểm xã hội

2.1.3 ðặc ñiểm kinh tế

2.2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ðỒNG THÀNH PHỐ HỘI AN

2.2.1 Gia tăng quy mô du lịch

a) Gia tăng giá trị kinh doanh ngành du lịch cộng ñồng Bảng 2.1 Các ñiểm du lịch cộng ñồng tại thành phố Hội An

ñiểm du lịch cộng ñồng ngày càng tăng Qua ñó cho thấy quy mô du lịch cộng ñồng ñã gia tăng ñáng kể trong các năm trở lại ñây

Bảng 2.2 Lượt khách ñến tham quan du lịch cộng ñồng tại thành

phố Hội An giai ñoạn 2014-2018

Tổng lượt khách (người)

2014 2015 2016 2017 2018 Tổng lượt khách 165.825 112.267 267.266 421.564 498.545 Mức tăng trưởng -53.558 154.999 154.298 76.981

Tỷ lệ tăng trưởng

(%)

32.30% 138.06% 57.73% 18.26%

-b) Gia tăng các nguồn lực phục vụ du lịch cộng ñồng

- Gia tăng nguồn nhân lực làm du lịch cộng ñồng

Theo phản hồi của một số du khách trong và ngoài nước trong quá tình khảo sát, nguồn nhân lực phục vụ tại các ñiểm du lịch cộng ñồng cụ thể như Rừng dừa Cẩm Thanh, làng Rau Trà Quế… vẫn chưa cao Trình ñộ ngoại ngữ của bộ phận nhân lực này còn rất yếu mặc dù trong thời gian qua ñã có nhiều cải thiện Nguyên nhân chính

là do giọng nói của người dân Hội An khá nặng, nói giọng bản ñịa ñã quen nên khi tiếp nhận một ngôn ngữ mới, họ gặp không ít khó khăn trong cách phát âm Mặt khác, các cơ sở dạy tiếng Anh, tiếng Trung mọc lên quá nhiều, nhưng chủ yếu lại ñào tạo theo xu hướng giao tiếp ngắn gọn, người dân Hội An gọi là “tiếng bồi” nên gây thiếu chuyên nghiệp khi phục vụ du lịch

ðối với du lịch cộng ñồng, hầu hết nguồn vốn trang bị hoàn thiện ñiểm ñến du lịch ñều do chính quyền thành phố chi trả, mức ñộ tham gia của các doanh nghiệp ngoài nhà nước vào các ñiểm du lịch

cộng ựồng còn rất thấp

- Gia tăng nguồn lực cơ sở vật chất kỹ thuật:

Một trong những dự án ựáng chú ý nhất hiện nay là công trình ựường dẫn phắa bắc cầu Cửa đại, ựầu mối quan trọng tạo sự lưu thông xuyên suốt cho tuyến ựường từ đà Nẵng nối với Quảng Nam, góp phần trực tiếp làm giảm áp lực giao thông ựi qua phố cổ Hội An Ngoài ra, dự án nút giao vòng xuyến 2 tầng giữa quốc lộ 1 và ựường sắt Bắc - Nam với ựường trục chắnh từ cảng Chu Lai ựến cao tốc đà Nẵng - Quảng Ngãi cũng là một trong những ựiểm nhấn hạ tầng khác tại Quảng Nam nhằm giải quyết những vấn ựề ách tắc giao thông

c Gia tăng ựơn vị kinh doanh du lịch

Riêng ựối với loại hình homestay (lưu trú trong nhà dân) có

215 cơ sở với 895 phòng Ngoài 461 cơ sở lưu trú là các khách sạn, khu nghỉ dưỡng, biệt thự du lịch và một số ắt nhà nghỉ riêng lẻ, trên

cơ sở các quy ựịnh pháp luật và kết quả khảoỢsát thực tế, trong năm

2019, Hội An cũng ựã cấp hơn 400 giấy chứng nhận ựăng ký kinh doanh nhà cho người nước ngoài thuê ựể ở

2.2.2 Nâng cao chất lượng du lịch cộng ựồng

Tác giả tiến hành ựiều tra 20 khách du lịch ựã tham gia du lịch cộng ựồng tại thành phố Hội An trong các năm trước và quay trở lại

du lịch cộng ựồng trong năm 2019, dựa trên 4 tiêu chắ ựược ựưa ra Mức ựộ hài lòng của các khách hàng này thể hiện qua bảng sau: (thang ựiểm từ 1 ựến 5 thể hiện mức ựộ hài lòng từ thấp ựến cao)

- Về dịch vụ lưu trú tại các ựiểm du lịch cộng ựồng

Về dự ña dạng các hoạt ñộng tại các ñiểm du lịch cộng ñồng

Về thái ñộ phục vụ và tính chuyên nghiệp của người dân ñịa phương làm du lịch

Bảng 2.3 Mức ñộ hài lòng về chất lượng dịch vụ du lịch cộng ñồng thành phố Hội An

khách cảm giác ñược trải nghiệm một lối sống mới, gần gũi hơn với người dân bản ñịa

c Tham quan các Làng nghề truyền thống

Hình thành sớm và tạo ñược sản phẩm ñặc sắc là mô hình du lịch cộng ñồng ở các làng nghề truyền thống như: rau Trà Quế, gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng Du khách rất thích thú khi ñược ñến những nơi này, hòa vào cuộc sống thực tại của người dân, ñược xới ñất trồng rau, nhào ñất chuốt gốm, cưa xẻ gỗ và tìm hiểu nét ñẹp văn hóa làng nghề như nếp ăn ở, truyền dạy nghề, các ngày hội lễ tổ nghề, lễ cầu mùa, cầu an

d Tham quan nghiên cứu ña dạng sinh học

Những năm qua, các loại hình du lịch cộng ñồng ngày càng ña dạng hơn về sản phẩm và dịch vụ du lịch Nếu loại hình homestay, tại ñó người dân ñược trải nghiệm cuộc sống hằng ngày cũng người dân bản ñịa có mặt từ sớm thì các loại sản phẩm du lịch cộng ñồng như tham quan các làng nghề truyền thống và tham gia nghiên cứu

ña dạng sinh học chỉ mới xuất hiện trong những năm gần ñây Việc ngày càng mở rộng các loại hình du lịch cộng ñồng chứng tỏ thành phố Hội An ñã tận dụng rất tốt các tiềm năng và tài nguyên du lịch tự nhiên lẫn nhân văn ñể ñưa các loại hình dịch vụ này trở thành ñiểm sáng thu hút du khách tham gia du lịch cộng ñồng

a) Bảo tồn, tôn tạo tài nguyên du lịch cộng ñồng

ðối với loại hình du lịch cộng ñồng nghiên cứu sinh thái, sản lượng khai thác hải sản trước ñây của Cù Lao Chàm khoảng hơn 1.500 tấn/năm, nhưng chỉ còn 800 tấn/năm từ khi có khu bảo tồn biển và du lịch sinh thái Hiện tại, người dân tập trung vào khai thác các sản phẩm phục vụ du lịch Một số vùng ngư trường ñược bảo tồn, phần lớn là nơi có hệ sinh thái rạn san hô nhạy cảm Tuy nhiên, một

số ñối tượng nguồn lợi ñang bị khai thác quá mức, biểu hiện qua số lượng cá thể giảm dần, kích thước cá thể bé dần ðây là thách thức lớn ñối với nguồn lực tự nhiên phục vụ phát triển du lịch sinh thái lâu bền

b) Công tác bảo vệ môi trường

Song song công tác bảo tồn, tôn tạo tài nguyên du lịch, công tác bảo vệ môi trường là nhiệm vụ hàng ựầu của ựịa phương.Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trường hiện nay còn nhiều bất cập, không thể làm ngay ựược mà cần cả quá trình

Thống kê từ Phòng VH-TT TP.Hội An, năm 2018 gần 5 triệu lượt khách ựến tham quan du lịch Hội An Riêng 3 tháng ựầu năm

2019, Hội An ựón hơn 1,32 triệu lượt khách tham quan lưu trú, tăng 18,8% so với cùng kỳ Con số trên là áp lực rất lớn cho thành phố, khi mà tổng diện tắch Hội An chỉ khoảng 60km2 (ựất liền khoảng 45km2), dân số hơn 90 nghìn người (số liệu năm 2018) Việc ựón hàng triệu khách du lịch mỗi năm ựã tạo những thách thức lớn về môi trường Theo thống kê, nếu năm 2017 toàn thành phố phát sinh

29 nghìn tấn rác thải thì 2018 số rác thải ựã tăng lên 33 nghìn tấn (tương ựương gần 100 tấn/ngày), chủ yếu rác thải từ du lịch

2.2.6 Gia tăng kết quả kinh tế - xã hội từ du lịch

Thứ nhất, phát triển du lịch cộng ựồng góp phần ựóng góp vào quá trình hình tạo ra thu nhập quốc dân (sản xuất ra ựồ lưu niệm, chế biến thực phẩm, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuậtẦ), làm gia tăng tổng sản phẩm quốc nội

Thứ hai, du lịch cộng ựồng nói riêng, là một ngành xuất khẩu tại chỗ những hàng hóa công nghiệp, hàng tiêu dùng, thủ công mỹ nghệ, ựồ cổ phục chế, nông lâm sảnẦ theo giá bán lẻ cao hơn (nếu như bán qua xuất khẩu sẽ theo giá bán buôn)

Thứ ba, du lịch cộng ựồng là ngành Ộxuất khẩu vô hìnhỢ hàng hóa du lịch đó là các cảnh quan thiên nhiên, những giá trị của

những di tích lịch sử - văn hóa, tính ñộc ñáo trong phong tục, tập quán… tại thành phố Hội An, chính là các ñền chùa, Hội quán, các phong cảnh non nước hữu tình mà không bị mất ñi qua mỗi lần bán, thậm chí giá trị và uy tín của nó ngày càng tăng lên qua mỗi lần ñưa

ra thị trường nếu như chất lượng phục vụ du lịch cao

Thứ tư, phải kể ñến tác ñộng của du lịch cộng ñồng vào quá trình củng cố và phát triển các mối quan hệ kinh tế quốc tế của các quốc gia Với sự tham gia của ñông ñảo khách du lịch tại mỗi ñiểm

du lịch cộng ñồng, tại ñó sẽ có sự thao thoa văn hóa, tín ngưỡng và các giá trị nhân văn khác giữa các vùng miền, các quốc gia với nhau Thứ năm, về mặt xã hội, phát triển du lịch cộng ñồng sẽ góp phần vào giải quyết công ăn việc làm cho người dân, góp phần giảm quá trình ñô thị hóa , góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống tại ñô thị cổ Hội An Du lịch làm tăng thêm tầm hiểu biết chung về xã hội của người dân thông qua người ở ñịa phương khác, khách du lịch nước ngoài về (phong cách sống, khiếu thẩm mỹ, ngoại ngữ…)

Bảng 2.6 Doanh thu từ các ñiểm du lịch cộng ñồng thành phố

Hội An giai ñoạn 2014-2018

Tổng doanh thu du lịch (triệu ñồng)

2014 2015 2016 2017 2018 Doanh thu