Luận văn sư phạm Yếu tố huyền ảo trong “36 truyện đặc sắc” của Gabirel Garcia Marquez

Trong cuốn Gabriel García Márquez và nỗi cô đơn huyền thoại 2015 bàn luận về một số đặc điểm văn hóa Mỹ Latinh- một trong những nhân tố quan trọng tác động đến tác phẩm của Marquez sau

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

HỒ QUỲNH TRANG

YẾU TỐ HUYỀN ẢO

TRONG 36 TRUYỆN ĐẶC SẮC

CỦA GABRIEL GARCIA MARQUEZ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

HỒ QUỲNH TRANG

YẾU TỐ HUYỀN ẢO

TRONG 36 TRUYỆN ĐẶC SẮC

CỦA GABRIEL GARCIA MARQUEZ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS LƯƠNG THỊ HỒNG GẤM

HÀ NỘI, 2019

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo của khoa Ngữ văn, trường Đại học Sư phạn Hà Nội 2 đã rất nhiệt tình trong quá trình giảng dạy giúp em có những kiến thức quý giá phục vụ vụ trực tiếp cho quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Em cũng xin chân thành cảm ơn TS Lương Thị Hồng Gấm, người đã tận tình giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận, từ việc định hướng, lựa chọn đề tài đến việc xây dựng đề cương và triển khai khóa luận Cô đã có những góp ý cụ thể và luôn luôn động viên em để có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

Đề tài của em sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Em rất mong nhận được sự góp ý chân thành của các thầy cô cùng các bạn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 4 năm 2019

Hồ Quỳnh Trang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung trình bày trong khóa luận tốt nghiệp “Yếu tố

huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của Gabriel Garcia Marqez” là kết quả nghiên cứu

của bản thân tôi dưới sự dướng dẫn của TS Lương Thị Hồng Gấm

Các số liệu và tài liệu được sử dụng trong khóa luận là trung thực và có xuất xứ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 5

Chương 1 NHÂN VẬT HUYỀN ẢO TRONG 36 TRUYỆN ĐẶC SẮC CỦA G.G.MARQUEZ 5

1.1 Khái niệm “huyền ảo” trong văn học 5

1.2 Các kiểu nhân vật huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez 8

1.2.1 Nhân vật có đặc điểm ngoại hình khác thường 9

1.2.2 Nhân vật có khả năng phi thường 12

1.2.3 Nhân vật có đời sống, số phận huyền ảo 16

1.2.4 Nhân vật hồn ma 22

1.2.5 Nhân vật xác chết 28

1.3 Phương thức xây dựng nhân vật huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez ……….32

Chương 2 KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN HUYỀN ẢO TRONG 36 TRUYỆN ĐẶC SẮC CỦA G.G.MARQUEZ 36

2.1 Không gian huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez 36

2.1.1 Không gian biển linh thiêng 36

2.1.2 Không gian mộng ảo – chìm đắm giữa mơ và thực 39

2.1.3 Không gian thiên nhiên kì bí 41

2.2 Thời gian huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez 47

2.2.1 Thời gian ban đêm - thời điểm xuất hiện cái huyền ảo 48

2.2.2 Thời gian bất định và siêu thực 51

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là khuynh hướng văn học mang đậm bản sắc văn hóa Mỹ Latinh, được xem là một trong những trường phái chủ yếu trong văn học hiện đại phương Tây Trong đó, cái huyền ảo là nhân tố chủ chốt đưa chủ nghĩa hiện thực phát triển lên tầm cao mới, trở thành chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, nơi mà những yếu

tố hiện thực và yếu tố huyền ảo tồn tại hài hòa trong cùng một thế giới, thế giới của cái thực nhưng lại mang tính siêu thực Các nhà văn tiêu biểu của khuynh hướng văn học này phải kế đến Franz Kafka (1883-1924), Jorge Luis Borges (1899-1986), Miguel Asturas (1899-1974), Gunter Grass (1927- ), Gabirel Garcia Marquez (1928-2014),

Gabirel Garcia Marquez là một cái tên gắn liền với chủ nghĩa hiện thực huyền

ảo Mục đích của trào lưu văn học này là phản ánh thực trạng của xã hội thông qua các hình tượng huyền ảo, siêu nhiên để độc giả suy nghĩ và rút ra ý nghĩa của tác phẩm Ông đã sử dụng thành công cái huyền ảo trong những sáng tác của mình để phản ánh hiện thực xã hội Mỹ Latinh đương thời Chủ đề ông hay đề cập đến là nỗi cô đơn mênh mang của con người, ngoài ra còn hay viết về vấn đề chiến tranh, đam mê tiền bạc, danh lợi, độc tài, tính ích kỉ, vì thế những tác phẩm của ông được coi trọng vì mang

tính nhân văn và tính nghệ thuật cao Mraquez nổi tiếng với nhiều tác phẩm như Tình

yêu thời thổ tả (1985), Mùa thu của vị trưởng lão (1975), Tướng quân giữa mê hồn trận (1989), Năm 1982 Marquez được trao giải Nobel Văn học, chạm đến đỉnh cao

của sự nghiệp với tiểu thuyết để đời Trăm năm cô đơn (1967)

Những tác phẩm của ông đóng vai trò nhất định trong việc truyền bá, định hướng và phát triển chủ nghĩa hiện thực huyền ảo tại Việt Nam Yếu tố huyền ảo mang hơi thở của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo đi vào các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp

(trong Gio ̣t máu, Kiếm sắc, Phẩm tiết), Bảo Ninh (trong Nỗi buồn chiến tranh),

Nguyễn Minh Châu (trong Phiên chợ Giát), cùng một số sáng tác khác đã cho thấy

sự tiếp nhận, vân dụng chủ nghĩa hiện thực huyền ảo trong nền văn học nước nhà

Yếu tố huyền ảo của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là nhân tố quan trọng đối với việc truyền tải thành công ý nghĩa tác phẩm trong cả hai mảng truyện ngắn và tiểu thuyết của Marquez Tuy nhiên, dù ít được chú ý khai thác hơn mảng tiểu thuyết, truyện ngắn của Marquez vẫn mang nét đặc sắc và có giá trị nghệ thuật tương đương

với tiểu thuyết của ông Chính vì lẽ đó, khi nghiên cứu đề tài Yếu tố huyền ảo trong

“36 truyện đặc sắc” của Gabirel Garcia Marquez, chúng tôi hy vọng mang đến cho

độc giả một cái nhìn mới mẻ và đa chiều khi tìm hiểu về đại văn hào thế giới Marquez

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

G.G.Marquez là nhà văn vĩ đại của của nền văn học Mỹ Latinh nói chung và chủ nghĩa hiện thực huyền ảo nói riêng Cựu tổng thống Hoa Kì Bill Clinton đã từng tuyên bố: “Tôi tin rằng, Marquez là nhà văn vĩ đại nhất kể từ sau William Faulkner” [7,239] còn giáo sư Geraid Martin khi trả lời câu hỏi về vị trí của Marqurz trong văn học Mỹ Latinh ông đã nói: “Carlos Fuentes và Vargas Llosa đều là các nhà văn vĩ đại, nhưng theo tôi, Garcia Marquez vẫn là đỉnh của ngọn sóng đã bùng lên trong nền văn học Mỹ Latinh” [7,239] Nguyên nhân của sự vĩ đại đó nằm ở chỗ Marquez đã sử dụng yếu tố huyền ảo như một công cụ đặc biệt để phản ánh hiện thực xã hội như chiến tranh, nạn độc tài, nỗi cô đơn, đề cao tiền bạc và danh lợi quá mức,

Ở Việt Nam, dấu ấn chủ nghĩa hiện thực huyền ảo nói chung và yếu tố huyền ảo nói riêng trong sáng tác của Marquez không còn là vấn đề xa lạ trong giới nghiên cứu văn học Có rất nhiều các ấn phẩm, công trình nghiên cứu, bài báo về vấn đề này:

Trong cuốn Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo & Gabirel Garcia Marquez (2009),

Lê Huy Bắc phân tích lịch sử của cái huyền ảo qua ba giai đoạn như sau: “đỉnh cao của văn học huyễn ảo ở giai đoạn một tập trung ở thần thoại; giai đoạn hai tập trung ở văn học kì ảo; giai đoạn ba tập trung ở văn học hiện thực huyền ảo” [7, 20]

Sau đó phân tích nó qua các thời kì để phát triển thành cái huyền ảo đặc trưng của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo: “Hành trình của cái huyền ảo qua các chặng đường phát triển của nó sẽ là đi từ tin tưởng tuyệt đối đến bối rối, kinh sợ rồi vừa hoài nghi vừa tin tưởng và vừa chẳng còn chút tin nào Thế giới tưởng tượng bay bổng diệu kì của tư duy thần thoại và cả thế giới nửa tin nửa ngờ đầy ma quỷ khiếp đảm của kỉ nguyên cận hiện đại đều bị phá sản trước sự bóc mẽ hoàn toàn của kỉ nguyên hiện đại, hậu hiện đại khi sự hoài nghi được tôn nên thành chủ nghĩa (chủ nghĩa hoài nghi) Khi niềm tin vào trí tưởng tượng và vào lí trí bị phá sản hoàn toàn Con người bơ vơ trên cõi thế ấy đang tự viết nên những điều huyễn ảo về chính bản thân mình, những điều

họ luôn cho là xác thực, chẳng có gì là huyễn ảo cả” [7, 20-21]

Ông cũng đưa ra khái niệm chủ nghĩa hiện thực huyền ảo và một số đặc điểm của nó Lê Huy Bắc khẳng định: “Garcia Marquez là một trong những bậc thầy của văn học huyền ảo” [7,138] Tiếp đó bàn luận về dấu ấn chủ nghĩa hiện thực huyền ảo trong

Tự sự điểm nhìn trong “Cụ già với đôi cánh khổng lồ” [7,135], Những cô gái điếm buồn của Marquez [7,154] và qua tiểu thuyết Trăm năm cô đơn [7,166]

Những công trình của Phan Tuấn Anh tập trung nghiên cứu về nỗi cô đơn và

một số hình tượng tiêu biểu của Marquez trong mảng tiểu thuyết Trong cuốn Gabriel

García Márquez và nỗi cô đơn huyền thoại (2015) bàn luận về một số đặc điểm văn

hóa Mỹ Latinh- một trong những nhân tố quan trọng tác động đến tác phẩm của Marquez sau đó đi sâu bàn luận về bút pháp huyền ảo và cảm quan đạ trị đến kết cấu

mê lộ của Marquez trong các tác phẩm của ông Bài viết Hình tượng Macondo trong

“Trăm năm cô đơn” - từ góc nhìn văn hóa Mỹ latinh (2010) nghiên cứu về không gian

nghệ thuật đặc sắc Macondo thông qua lịch sử và văn hóa Mỹ Latinh Theo quan điểm của Phan Tuấn Anh, ông cho rằng chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là một phần của chủ nghĩa hậu hiện đại rồi đi sâu phân tích các sáng tác của Marquez theo góc nhìn này, ông cũng đưa ra tám đặc điểm của cái huyền ảo của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo nói

riêng và chủ nghĩa hậu hiện đại nói riêng trong Hình tượng hậu hiện đại trong tiểu

thuyết G.G.Marquez (2017)

Nguyễn Thành Trung cũng đã phân tích cái kì ảo trong mảng truyện ngắn của

Marquez trong luận văn thạc sĩ Yếu tố kì ảo trong truyện ngắn Gabriel Garcia

Marquez (2010), và dấu ấn chủ nghĩa hiễn thực huyền ảo cùng cái yếu tố huyền ảo của

đại thi hào Marquez còn được nghiên cứu trong Yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn Mỹ

Latinh (khảo sát qua hai tác giả Jorge Luis Borges và Gabriel Garcia Marquez)

(2011) của Lê Ngọc Phương, Đặc điểm thi pháp tiểu thuyết G.Marquez (2017) của Nguyễn Thị Hảo,…và nhiều các công trình khác

Qua những công trình nghiên cứu trên, chúng tôi thấy rằng, phần lớn các công trình chỉ tập trung nghiên cứu dấu ấn của chủ nghĩa hậu hiện đại và cái huyền ảo trong mảng tiểu thuyết và trong các truyện ngắn nói chung Chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu yếu tố huyền ảo của Marquez trong một tập truyện ngắn nhất định

Chính vì thế chúng tôi lựa chọn đề tài Yếu tố huyền ảo trong “36 truyện đặc sắc” của

Gabirel Garcia Marquez với hi vọng đi sâu hơn vào sự huyền ảo trong tuyển tập 36

truyện đặc sắc đã chọn để khám phá thêm những khía cạnh độc đáo trong sự nghiệp

sáng tác của nhà văn hiện thực huyền ảo Marquez

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng mà chúng tôi tập trung nghiên cứu trong đề tài khóa luận này là yếu

tố huyền ảo trong tập 36 truyện đặc sắc của tác giả Gabirel Garcia Marquez

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tuyển tập 36 truyện đặc sắc của Gabirel Garcia Marquez, cụ thể là qua 22

truyện ngắn mang yếu tố huyền ảo trong tập truyện

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Qua đề tài, chúng tôi muốn đi sâu tìm hiểu một số phương diện mang yếu tố

huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của Gabirel Garcia Marquez để làm sáng tỏ giá trị

nghệ thuật của yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn của ông

5 Phương pháp nghiên cứu

Nhằm chỉ ra yếu tố huyền ảo và giá trị nghệ thuật của chúng tôi lựa chọn và kết hợp các phương pháp, thao tác nghiên cứu khoa học như:

- Phương pháp phân loại − thống kê

Chương 1: Nhân vật huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez

Chương 2: Không gian và thời gian huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của

G.G.Marquez

NỘI DUNG Chương 1

NHÂN VẬT HUYỀN ẢO TRONG 36 TRUYỆN ĐẶC SẮC CỦA G.G.MARQUEZ

1.1 Khái niệm “huyền ảo” trong văn học

Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (magic realism) là trào lưu văn học được hình

thành và phát triển từ những năm 40 - 50 của thế kỉ XX Được xem như một sản phẩm nghệ thuật đặc trưng của khu vực Mỹ Latinh, chủ nghĩa hiện thực huyền ảo có sự gắn

bó mật thiết với các dấu mốc lịch sử, đặc sắc văn hóa Mỹ Latinh và những huyền thoại

cổ xưa về con người trên vùng đất này

Trên thực tế, chưa có một khái niệm thống nhất nào về chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, để thuận tiện cho việc tiếp cận vấn đề và đảm bảo tính khách quan tôi xin trích nhận định của một nhà nghiên cứu chủ nghĩa hiện thực huyền ảo tại Việt Nam

Theo Lê Huy Bắc trong cuốn Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo & Gabriel Garcia

Marquez: “Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là khuynh hướng văn học sử dụng các yếu tố

siêu nhiên, huyền ảo, hoang đường… làm cho hiện thực khác lạ, hấp dẫn người đọc, song đằng sau vẻ li kì đó, tác phẩm vẫn đảm bảo một thực trạng cơ bản của thời đại Các vấn đề xã hội được họ quan tâm thường là nạn độc tài, nỗi cô đơn, thói tự mãn cách li, tính tò mò, niềm đam mê tiền bạc và danh lợi quá mức, tính ích kỉ của con người,… Những vấn đề này thường không bao giờ được họ đề cập trực tiếp mà thông qua các hình tượng ẩn dụ siêu phàm tới mức đôi khi cực kì quái đản để độc giả suy ngẫm và tự rút ra ý nghĩa” [7,32]

Huyền ảo (magic) là một phần của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (magic realism), trong đó các yếu tố thần kì, kì lạ nửa hư nửa thực được các nhà văn chủ nghĩa hiện thực huyền ảo lồng ghép vào trong các tác phẩm của mình mà không cần phải chứng minh nó là thật Con người đối mặt với những hiện tượng thời tiết khác thường, gặp gỡ những con người mang đặc điểm siêu nhiên, quái dị không thể xác định là thần,

ma hay chỉ là con người bình thường bằng thái độ nửa kinh sợ nửa hoài nghi Các yếu

tố huyền ảo không có tác dụng đem lại niềm hi vọng cho con người, cũng không mang lại sự sợ hãi, ngược lại nó bị giải thiêng, thăm dò, hạ bệ Thực chất, nó chỉ nhằm mục đích mang lại cảm xúc và suy ngẫm của độc giả

Trong chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, các yếu tố thực và ảo tồn tại hòa bình, song hành với nhau như một điều hiển nhiên tạo nên một thế giới hỗn độn, không thể lí giải theo logic thông thường Cái huyền ảo đóng vai trò quan trọng trong việc tái hiện thế giới đó, khi mà các chân lí tưởng như bất biến bị sụp đổ, con người hoài nghi về các giá trị tốt đẹp, cô độc và hoang mang trong những mảnh vỡ của cuộc sống Nhà văn tìm đến cái huyền ảo như một sự giải thoát cho nỗi cô đơn, sử dụng chúng như công cụ nghệ thuật để phản ánh những vấn đề diễn ra trong cuộc sống thực

Trong văn chương cổ đại, yếu tố huyền ảo là sản phẩm sáng tạo của con người nhằm lí giải các hiện tượng tự nhiên như mưa, gió, động đất bằng việc gắn những hiện tượng đó với một vị thần, lấy họ làm chỗ dựa để làm dịu bớt nỗi sợ hãi với niềm tin thần linh sẽ cứu con người khỏi bất hạnh Sang đến văn học cận đại (thế kỉ XIV), cái huyền ảo (Magic) lúc này là cái kì ảo (fantastic) không đóng vai trò làm chỗ dựa của niềm tin mà hướng đến sự thăm dò tâm lí và tư duy, sức mạnh lí trí của con người Cái kì ảo còn đại diện cho một thế giới thực khác đang tồn tại cùng với con người, nhưng chưa đầy các yếu tố mà họ không thể nắm bắt, lí giải hay cắt nghĩa Đến thời hiện đại và hậu hiện đại, cái huyền ảo là một sản phẩm của sự hoài nghi, nó thể hiện nỗi cơ đơn của con người trong xã hội rối ren, miêu tả cái đang diễn ra trong thế giới thực

Huyền ảo là nhân tố đặc thù, tạo nên sức hấp dẫn cho các tác phẩm của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Qua các thời đại, con người luôn bị thu hút mạnh mẽ bởi những điều thần bí, siêu nhiên Nhưng giá trị thực sự của nó mằm ở chỗ được các nhà văn sử dụng như phương hình thức tái hiện đời sống thực Một hình thức mới lạ, mang tính nghệ thuật khi lấy thế giới phi thực tế để để phản ánh thế giới thực tế Mọi chi tiết, tình tiết ảo diệu đều không được nhà văn lí giải, mà người đọc phải đào sâu suy nghĩ để tìm ra ý nghĩa của nó, nhờ vậy mà tác phẩm có nhiều tầng ý nghĩa khác nhau, tùy từng đối tượng người đọc Tuy vậy, mọi cái ảo đều có bắt nguồn từ đời sống thực, thể hiện nỗi cô đơn của con người trước thế giới đầy hoài nghi và sự hỗn độn.Trong hầu hết các tác phẩm, cái huyền ảo đều mang những điểm cơ bản như sau:

1 Yếu tố huyền ảo xuất hiện hiển nhiên như một phần phải có trong cuộc sống Thế giới được tái hiện trong tác phẩm là nơi mà cái hiện thực và cái kì ảo cùng tồn tại bình đẳng bên nhau Con người đón nhận cái huyền ảo với tâm lí bình thản, đối xử với

nó bình thường, không tôn thờ cũng không sợ hãi Mọi sự huyền ảo đều bắt nguồn từ

những hiện thực, nó là một dạng thức khác của hiện thực và được nhà văn thuật lại nó

bằng giọng điệu bình thản Ví dụ điển hình cho đặc điểm này là truyện ngắn Cụ già với

đôi cánh khổng lồ của Marquez Cụ già có cánh mang trong mình hình dáng siêu nhiên

nhưng không làm cho con người hoảng sợ, Pelayo và Elisenda đối xử với ông không giống như cách đối xử với một vị thánh, thậm chí là như một con vật khi họ nhốt ông vào chuồng của lũ gà Họ biến ông thành công cụ làm giàu, khi không còn giá trị kiếm tiền, đôi vợ chồng thấy ông chướng mắt và sự biến mất của ông lão làm cho họ cảm thấy chút bỏ được gánh nặng Tất cả các chi tiết trên được Marquez thuật lại bằng cách

kể bình thản đặc trưng trong các tác phẩm của ông

2 Ngôi thứ ba trần thuật thường được sử dụng, mang tính khách quan, nêu vấn

đề, sự việc nhưng không diễn giải, bình luận về vấn đề, sự việc đang diễn ra hay đi sâu vào tâm lí nhân vật Người kể chuyện chỉ có vai trò thông báo, điểm nhìn của người kể cũng bị hạn chế chứ không mang tính toàn tri

3 Các yếu tố huyền ảo thường được phân bố rải rác trên toàn tác phẩm chứ không tập trung vào phần cuối như lối viết của văn học kì ảo Nhà văn không cố tập trung đi sâu vào cái huyền ảo, mục đích mà họ không phải cái huyền ảo mà hướng đến

sự phản ứng của con người trước cái huyền ảo và sự cô đơn

4 Dù yếu tố huyền ảo là công cụ nghệ thuật để truyền tải ý nghĩa tác phẩm thì

đề tài của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo luôn phong phú và hướng đến cái thực trong cuộc sống Đề tài lịch sử, đô thị, độc tài, thổ dân là các đề tài được hướng tới thường xuyên nhất

5 Cái huyền ảo mang trong mình màu sắc kinh thánh, các huyền thoại và ngụ

ngôn Đôi khi mang đậm chất thơ lãng mạn Trong Biển của thời đã mất của Marquez,

cả ngôi làng được bao trùm bởi mùi hoa hồng bắt nguồn từ biển, người ta nghe những đĩa hát cũ, ngôi làng trở lên nhộn nhịp bởi những vị khách ghé thăm, những người xa quê trở về Mùi hoa hồng mang đến hơi thở mới cho ngôi làng, lãng mạn và kì diệu như một sự chúc lành của thiên chúa

G.G.Marquez là biểu tượng vĩ đại của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh

Dù không phải người phát kiến ra trào lưu này nhưng Marquez đã đưa chủ nghĩa hiện thực huyền ảo lan rộng ra toàn thế giới cùng với tên tuổi của mình Kế thừa yếu tố huyền ảo từ những người thầy đi trước, đồng thời sáng tạo, sử dụng cái huyền ảo lồng

vào bức tranh lịch sử, văn hóa Mỹ Latinh ông gặt hái được nhiều thành công trên con đường sáng tác của mình Năm 1982, Marquez được trao giải Nobel văn học, đạt đến

đỉnh cao sự nghiệp với tiểu thuyết Trăm năm cô đơn Phải nói rằng, yếu tố huyền ảo đã

giúp ông thành công trong việc phản ánh hiện thực, mang lại chiều sâu cho tác phẩm Trong các tác phẩm của mình, Marquez hay chọn chủ đề về bạo lực, chính trị, độc tài

và nhiều hơn cả, ông là nhà văn viết về nỗi cô đơn của con người, nỗi cô đơn của Mỹ Latinh Dù được biết đến nhiều hơn ở mảng tiểu thuyết, nhưng truyện ngắn của ông cũng được đánh giá cao vì giá trị nghệ thuật và nhân văn của nó

1.2 Các kiểu nhân vật huyền ảo trong 36 truyện đặc sắc của G.G.Marquez

Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật do nhà văn sáng tạo nên, thường được xây dựng từ những nguyên mẫu của cuộc sống thực hay một điểm nhìn nào đó

mà tác giả muốn hướng đến trong tác phẩm Vì thế, nó đóng vai trò quan trọng việc truyền tải quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn đối với con người và cuộc sống hiện thực

Theo Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong Từ điển thuật ngữ văn

học (1999) nhân vật văn học là: “con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn

học Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, chị Dậu, anh Pha), cũng có thể

không có tên như “thằng bán tơ”, “một mụ nào” trong Truyện Kiều Trong truyện cổ

tích, ngụ ngôn, đồng thoại, thần được đưa ra để nói chuyện con người Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào

mà chỉ một hiện tượng nào đó trong tác phẩm” [11,202]

Nhân vật được coi là linh hồn của tác phẩm văn học, dẫn dắt người đọc đi sâu vào thế giới mà nhà văn kiến tạo, từ đó tìm ra được ý nghĩa và thông điệp nhà văn thể hiện trong tác phẩm của mình Trong một tác phẩm, có thể xuất hiện một hay nhiều nhân vật, mỗi nhân vật đều có đặc điểm riêng, giữ một vai trò nhất định tùy vào mục đích của tác giả Nhân vật được xây dựng theo nhiều cách, thông qua việc miêu tả ngoại hình, diễn biến nội tâm, ngôn ngữ, hành động hoặc kết hợp giữa các cách xây dựng với nhau, tạo nên sự phong phú trong việc phân loại nhân vật văn học Nhân vật cũng được phân loại theo nhiều góc độ khác nhau như góc độ nội dung tư tưởng, chức năng và vị trí của nhân vật trong tác phẩm, góc độ thể loại hoặc góc độ chất lượng

miêu tả, Điều này làm nên thế giới nhân vật đa dạng, muôn màu muôn vẻ của văn học

Thế giới nhân vật được Marquez xây dựng trong các truyện ngắn hiện thực huyền ảo cũng đa sắc màu như vậy Trong bầu không khí tồn tại cùng lúc những yếu tố thực và không thực, các nhân vật mang đặc tính huyền ảo đóng vai trò không thể thiếu trong việc mô tả và tái hiện bầu không khí đó Nhân vật huyền ảo được Marquez khắc họa theo nhiều cách khác nhau, được phân loại theo nhiều kiểu: nhân vật có đặc điểm ngoại hình khác thường, nhân vật có khả năng phi thường, nhân vật có đời sống và số phận huyền ảo, nhân vật hồn ma và cuối cùng là nhân vật xác chết Dù mang những đặc điểm huyền diệu, siêu nhiên thì nhân vật với đặc tính huyền ảo vẫn có ý nghĩa hướng về cái thực tại đang diễn ra trong đời sống con người

1.2.1 Nhân vật có đặc điểm ngoại hình khác thường

Trong các truyện ngắn mang yếu tố huyền ảo của tập truyện, Marquez xây dựng một số nhân vật có đặc điểm ngoại hình dị thường Những nhân vật đó mang trên mình dấu vết giống thần thánh, khi lại có đặc điểm giống ma quỷ làm cho con người không thể xác định họ là ai, con người, thần linh hay ma quỷ Ngoại hình mang tính huyền ảo cũng là một dấu hiệu của sự cô đơn mà Marquez luôn muốn hướng đến trong cả sự

nghiệp văn học của mình Những truyện ngắn xuất hiện dạng nhân vật này gồm Cụ già

với đôi cánh khổng lồ, Chuyện buồn không thể tin được của Erendia ngây thơ và người

bà bất lương và Người chết trôi đẹp nhất trần gian

Cụ già với đôi cánh khổng lồ kể về ông lão có cánh bị lạc đến ngôi nhà của hai

vợ chồng Pelayo Hai người nhốt ông cùng với lũ gà, thu tiền vé của những người đến chiêm ngưỡng đôi cánh của ông, còn dân chúng đến xem và đối xử với ông như một con vật trong sở thú khi ném cho ông đủ thứ thức ăn, ném cả đá và dí than nóng vào người ông Sau khi hết giá trị kiếm tiền, ông bị Pelayo và Elisenda xua đổi và trở thành cái gai trong mắt họ Với đôi vợ chồng, sự ra đi của ông là sự giải thoát khỏi bế tắc và gánh nặng

Có thể hiểu nguyên nhân của những cư xử tồi tệ trên là do ông sở hữu đôi cánh thần thánh nhưng không có bất kì năng lực siêu nhiên nào thuyết phục và đáp ứng được những nhu cầu của con người Cách xuất hiện của ông cũng không giống thần thánh

mà giống một kẻ gặp nạn, quần áo rách rưới như kẻ buôn đồng nát, thậm chí đôi cánh-

biểu tượng của cái siêu nhiên còn được miêu tả “như cánh gà, bê bết bụi trụi gần hết lông” [16,139] và vị thần già không thể tự cứu mình ra khỏi bãi đất bùn Nhưng nếu nhìn trên góc độ khác, ông lão chính là một vị thần đến với gia đình Pelayo và Elisenda Kể từ khi ông xuất hiện, đứa bé của họ thức giấc, khỏi bệnh và đòi ăn, đem

sự sung túc đến cho gia đình này và ra đi khi mọi thứ đã hoàn tất Nhưng dưới con mắt phàm nhân, khi họ nhìn điều thần thánh bằng tư duy con người thì thần thánh lại được đối xử như con vật Điều này thể hiện sự suy thoái trong đời sống tâm linh, sự lên ngôi của vật chất Thế giới không còn chỗ cho thần thánh, không có cơ hội để những điều kì diệu được phép xảy ra, tất cả chỉ còn lại một thế giới khô khan của vật chất, nguyên nhân dẫn đến sự hoài nghi, những đổ vỡ và nỗi cô đơn bất tận của con người

Ông cụ mang đôi cánh thiên thần cũng là hình ảnh của sự cô đơn Từ đầu đến cuối chuyện, ông “không tham dự vào chính sự kiện do mình gây ra” [16,142], vị thần già nằm thoải mái trong cái ổ của mình, không để tâm đến đám người phiền phức hay

sự xua đuổi của chủ nhà Sống trong một cộng đồng đông đúc, là tâm điểm được bàn tán, quan tâm, kì vọng nhưng ông lão lạc lõng trong chính cộng đồng ấy Bình thản trước mọi thứ được coi là hành động chống lại cái cô đơn Ông cụ không phản kháng, nhẫn nhịn, tự vượt qua cơn ốm, phục hồi rồi bay đi trong yên lặng, đó là cuộc hành trình đơn độc chỉ mình ông

Ta còn thấy sự cô đơn qua ngoại hình của Estebal trong Người chết trôi đep

nhất trần gian Xác chết Estebal to lớn choán gần hết một căn nhà, “không lấy một

chiếc giường đủ rộng để anh nằm vừa, cũng chẳng có chiếc bàn nào đủ chắc chắn đủ

sức chịu nổi sức nặng của anh”[16,214] Anh không mặc vừa quần áo của những người

đàn ông cao lớn nhất trong làng và họ bắt đầu khóc thương cho số phận cô độc của Estebal Chắc hẳn, Estebal đã sống bất hạnh với thân thể ngoại cỡ của mình, khi mà anh người ta bắt anh phải đi cửa bên và bị đập đầu vào bậc cửa, khi chân đã mỏi nhừ những không dám ngồi lên chiếc ghế đẩu của bà hàng xóm vì lo sợ làm hỏng chiếc ghế Anh nhận được sự yêu mến giả tạo từ mọi người, điều đó lặp lại hằng ngày dù anh

là người nhiệt tình và hiền lành nhất Estebal đã trải qua một cuộc đời đầy bất hạnh, nhưng cái bất hạnh ấy vẫn bám theo ngay cả khi anh đã là một xác chết Một xác chết đơn độc lênh đênh trên đại dương bao la làm bọn trẻ nhầm tưởng là một con tàu chiến Cái xác Estebal trở thành đồ chơi yêu thích của lũ trẻ khi chúng nghịch xác chết cả

buổi chiều cho đến khi người lớn phát hiện ra chúng Anh cũng không có một bộ đồ tử

tế để chết trong kiêu hãnh vì thế anh trở thành người cô đơn nhất thế gian

Nhân vật người bà trong Chuyện buồn không thể tin được của Erendia ngây thơ

và người bà bất lương được miêu tả “trần truồng và khổng lồ như một con cá voi”

[16,148] Bà già với thân hình kì dị, béo ục ịch là hình ảnh đại diện cho kẻ độc tài trong

xã hội Mỹ Latinh được Marquez đưa vào tác phẩm Với Marquez, ông quan niệm quyền lực mang đến sự cô đơn cho con người, người càng nhiều quyền lực thì càng khó tin tưởng Họ cô lập mình với thế giới bên ngoài, khép kín cảm xúc để bảo vệ quyền lực và đó là sự cô đơn tồi tệ Việc đánh bại và thoát khỏi vòng cương tỏa bóc lột của kẻ độc tài là điều vô cùng khó, giống như thân hình đồ sộ của người bà bất lương không hề bị ảnh hưởng khi tiêu thụ “hết một lượng bả chuột bằng cả lượng để diệt cả một thế hệ chuột” [16,205] Khi Uylysse cầm con dao bầu đâm mụ để giải thoát cho Erendia, máu của mụ già phụt ra thật mạnh phun khắp mặt anh “đó là một thứ máu đặc sánh, óng ánh một màu xanh giống như thứ máu trong lông ống còn tơ” [16,210], “máu xanh đầm đìa khắp người mụ, từ tứ chi cho đến cái đầu trọc tếu của mụ Tiếng thở khò khè của họ vang khắp nhà” [16,210] Những chi tiết ấy cùng sức mạnh khủng khiếp khiến ta cảm nhận Uylysse không phải đang chiến đấu với con người, mà là một con quái vật Dòng máu xanh ma quỷ là sự biến chất trong tâm hồn của người bà bất lương

Sự biến chất ấy đã có trước khi mụ biến cháu gái của mình thành người hầu và bóc lột

cô bé ngay cả trong lúc ngủ, nhưng nó được đà phát triển mạnh hơn khi căn nhà bị thiêu rụi Mụ kiếm tiền trên thân thể Erendia từ các làng mạc qua hoang địa rồi đến vùng biển, nhiều đến mức có những ngày Erendia òa khóc vì mệt mỏi Dù mang lại cho

mụ tiền bạc, tùy tùng và cuộc sống vương giả nhưng Erendia sẽ không bao giờ được giải thoát cho đến ngày bà của mình chết Một điều đặc biệt đó là không gian của truyện liên tục được mở rộng: từ ngôi làng hẻo lánh, nơi chỉ có những túp lều tranh của người Anh-điêng tới những làng đông dân hơn trong hoang mạc, từ thành phố náo nhiệt vùng biên giới tới thành phố tráng lệ ven biển Caribe Tính chất mở rộng của không gian được Marquez đặt trong sự tương quan, tỷ lệ thuận với bản chất độc ác, mất nhân tính của bà ta Quyền lực và vật chất biến mụ trở thành loài vật lúc nào không hay, sống trong cô độc và kết thúc cuộc đời đau đớn một cách bất ngờ

Hầu hết trong các trường hợp, dạng nhân vật ngoại hình khác thường của Marquez đều hướng đến nỗi cô đơn Cả ông cụ mang đôi cánh khổng lồ, người chết

trôi Estebal và người bà bất lương đều đơn độc trong cuộc sống của mình, nhưng sự cô đơn đó khác nhau Với ông cụ có đôi cánh và Estebal, nỗi cô đơn của họ đến từ bên ngoài, không được xã hội chấp nhận và việc cố gắng hòa đồng là điều không thể Tuy nhiên, các nhân vật này vẫn kiến cường chống lại sự cô đơn, đợi đến một ngày được dang cánh bay đi đến một thế giới thuộc về mình hoặc tìm được một nơi được toàn thể dân làng chào đón, chăm sóc, đồng cảm và khóc thương mình Khác với hai nhân vật trên, sự cô đơn với người bà bất lương đến từ bên trong, từ chính lòng tham vô đáy của

mụ, tự tách mình khỏi thế giới loài người và sống cuộc sống không bằng một con người Như vậy, cái cô đơn luôn tồn tại trong thế giới, bắt nguồn từ nhiều yếu tố, do hoàn cảnh, do xã hội hoặc do chính bản tính bên trong mỗi người, đó là hiện thực cuộc sống được Marquez gửi gắm thông qua những nhân vật dạng nhân vật mang tính huyền

ảo thông qua đặc điểm ngoại hình khác thường này

1.2.2 Nhân vật có khả năng phi thường

Bên cạnh kiểu nhân vật có đặc tính huyền ảo về ngoại hình thì nhân vật có khả năng siêu nhiên cũng xuất hiện nhiều trong các truyện ngắn hiện thực huyền ảo của

Marquez Trong tập 36 truyện đặc sắc nhân vật với khả năng huyền ảo xuất hiện trong

Blacaman, người hiền bán phép tiên, Tôi dược thuê để nằm mộng và Chuyện buồn không thể tin được của Erendia ngây thơ và người bà bất lương

Theo lời kể của nhân vật “tôi” trong truyện ngắn Blacaman, người hiền bán

phép tiên thì cả anh ta và Blacaman đều có những khả năng phi thường Khi hai người

gặp nhau, Blacaman đã mất đi năng lực và sống bằng nghề lừa đảo Không ai hiểu lí do

vì sao phép thuật của hắn ta biến mất nhưng trong thời thịnh đạt nhất của mình hắn làm được rất nhiều điều phi thường Blacaman nổi tiếng với tài ướp xác các phó vương "đã tạo cho thây ma của các vị này một bộ mặt tươi tỉnh và oai vệ" [16,224], toát lên thần thái uy nghi trong nhiều năm đến nỗi dân chúng không dám chôn cất những xác ướp

đó Hắn còn làm rất nhiều nghề như đoán mộng, trồng răng bằng thuật thôi miên tại các chợ phiên Blacaman bắt đầu có uy tín từ khi làm ra bộ cờ đam đánh mãi không hết ván làm cho vị giáo sĩ phát điên và gây ra hai vụ tự tử khét tiếng thời đó Có thể hiểu rằng, phép thuật của Blacaman biến mất khi chúng gây tổn hại đến sự sống con người Hoặc sâu xa hơn, khi Blacaman đứng trên đỉnh cao của vinh quang hắn trở lên kiêu căng và

sử dụng phép thuật vào những việc xấu xa nhằm kiếm nhiều tiền hơn cho mình Lòng tham vô đáy và tâm địa độc ác là lí do thứ phép tiên đó không bao giờ trở lại với

Blacaman dù hắn có cố chế tạo ra nhiều thứ thú vị Bản tính ham vật chất thể hiện qua quán hàng bán những thứ bất lương với đủ mọi thứ thuốc lừa đảo trên đời để mê muội những kẻ nhẹ dã cả tin Thuốc chống độc, thuốc chống ngoại tình và nhiều loại thuốc khác chỉ thịnh hàng một thời gian và chật vật lắm hắn mới kiếm đủ miếng cơm qua

ngày Tất cả sự uất ức ấy hắn đều trút hết lên nhân vật “tôi” với đủ giờ tra tấn tàn bạo

"Y lột hết quần áo của tôi, đặt tôi nằm trên bãi dây thép gai mà lăn đi lăn lại như một khúc gỗ, kéo lê tôi sền sệt trên đá sỏi miền trơ trọi rồi ngâm tôi vào nước đái của chính mình" [16,228] Blacaman là kẻ bệnh hoạn khi nghiện tra tấn kẻ khác để làm thú vui an

ủi cho bản thân, hắn nhốt người hiền đức xuống xà lim, "lấy kìm rút móng tay tôi, lấy

đá mài răng tôi" [16,228] và chính trong những ngày tháng này, người hiền đức nhận ra được năng lực của mình và Blacaman phải chịu những tháng ngày đen tối nhất cuộc đời hắn Hắn không biết đến bao giờ cuộc đời mình kết thúc mãi mãi, khi trải qua mọi đau đớn để chết đi hắn lại được tôi làm cho sống lại và bắt đầu hành trình đi đến cái chết của mình, khóc than đời đời trong cái lăng cô đơn của hắn

Với nhân vật “tôi” - người hiền đức, phép thuật của anh ta chưa được phát hiện

ở đầu câu chuyện Blacaman nhìn ra được năng lực từ anh ta và việc hắn mua lại nhân vật này cốt để cứu cánh khi các trò lừa đảo của mình không còn tác dụng Điều đó đã xảy ra thật, hắn nhét anh vào chiếc quan tài giả, lấy xích trói tay chân xích anh lại là bắt anh bói toán để kiếm tiền Nhưng người hiền đức lúc này vẫn chưa sử dụng được năng lực của mình và điều này làm cho Blacaman tàn bạo với anh hơn Anh ta phát hiện ra phép thuật của mình trong một lần vô tình làm một con thỏ sống lại từ đó đi lang bạt khắp thế gian để chữa đủ thứ bệnh với mức giá quy định sẵn Anh chữa "cho những người mắc chứng sốt rét với giá 2 pêxô, để chữa lành mắt cho người bị mù loà với giá 4 pêxô" "chữa lành cho những người ra mồ hôi trộm với giá 18 pêxô, trả lại tay chân cho người què cụt vì bị tai nạn hoặc vì đánh bóng với giá 22 pêxô, cho những người què cụt vì tai nạn chiến tranh, vì động đất, vì sự đổ bộ của bọn lính thuỷ đánh bộ,

vì bất cứ tai nạn xã hội nào khác với giá 25 pêxô" [16,229] Dù thu phí khi sử dụng phép thuật để chữa bệnh nhưng anh ta lại có những quy tắc giá tiền của riêng mình và không đi qua giới hạn Chi tiết chứng minh “tôi” là người hiền đức nằm ở chỗ anh ta chữa bệnh cho kẻ tâm thần qua cách hiểu biết những khúc mắc của họ, chữa bệnh cho trẻ em sẽ lấy giá rẻ một nửa, chữa bệnh cho người nghèo thì không lấy tiền Dù từ chối nghe theo các nhà thông thái để trở thành một vị thánh khi đã chết để nhận mình chỉ là

một nghệ sĩ muốn lang bạt khắp nơi thì này đến kết thúc truyện vẫn là người hiền đức rao bán những phép tiên cho những kẻ bệnh cần chữa lành

Có thể thấy, khả năng phép thuật của các nhân vật trong Blacaman, người hiền

bán phép tiên chỉ tồn tại khi nhân vật sử dụng phép thuật khi có mục đích tốt đẹp Mặc

dù bán phép thuật để sinh sống nhưng Blacaman cũng có một thời đỉnh cao trước khi hắn trở lên tham lam và lạm dụng phép thuật Nhân vật tôi cũng vậy, anh không thể sử dụng năng lực chữa bệnh khi bất đắc dĩ cùng Blacaman bán những thứ lừa gạt bất lương, bị hắn lợi dụng và áp chế Sau khi được tự do, anh đi khắp nơi chữa đủ thứ bệnh cho dân chúng Anh cũng bước lên thời kì đỉnh cao của mình trước con mắt yêu mến của người đời Nhưng anh lại báo thù Blacaman, khiến Blacaman chết đi sống lại nhiều lần trong đau đớn và khóc than trong nấm mồ của mình, đó là hành động của sự tiêu cực Blacaman đã làm mất phép thuật vì những tiêu cực trong con người mình, liệu một ngày người hiền đức có lại giống nhưng kẻ ác Blacaman, sa ngã trước cuộc sống, để cái tiêu cực lấn át hết năng lực phi thường của anh ta

Ở một nơi khác trong thế giới hiện thực huyền ảo, trong truyện ngắn Tôi được

thuê đẻ nằm mộng cũng có một nhân vật rao bán năng lực phi thường của mình Một

người phụ nữ sinh ra tại Columbia với cái tên tiếng Đức Phrau Phrida, không xinh đẹp,

dễ gần và có khả năng nằm mộng Cuộc sống xa nhà chật vật tại Áo khiến bà buộc phải dùng khả năng đoán mộng để kiếm tiền Đó là con đường ngắn nhất để có được cuộc sống như bà mong muốn- sống trong một căn phòng tử tế với ba bữa cơm hằng ngày Nhờ vậy, Phrau Phrida có những tháng ngày yên bình, no đủ trong khi hàng ngàn người sống trong cảnh túng quẫn, lao đao của chiến tranh Phrau Phrida trở lên quyền lực trong chính ngôi nhà bà được thuê, mỗi sáng bà sẽ nói cho các thành viên trong gia đình biết nên làm những gì trong cả ngày hôm đó Cuộc sống ổn định khiến bà hào phóng giúp đỡ những sinh viên nghèo túng trong một quán ăn bình dẫn mỗi khi bà xuất hiện Phrau Phrida luôn được đón chào nồng nhiệt bởi sự hào phóng và vui tính của mình Có thể trong những lần đó, Phrau Phrida sẽ ngẫu nhiên giúp một ai đó nhờ khả năng của mình và không tính phí Người kể chuyện là nhân vật “tôi” trong tác phẩm khi xuất hiện trong giấc mơ của Phrau Phrida cũng nhận được bà cảnh báo “cậu phải đi ngay và không được trở lại Viên trong vòng năm năm tới” [16,428] Anh hết sức sung sướng khi thoát khỏi tai nạn khủng khiếp của đời mình mà không bao giờ anh biết rõ

nó là cái gì khi kịp lên chuyến tàu hỏa cuối ngày về Roma Theo lời kể của “tôi”, mười

ba năm sau gặp lại Phrau Phrida và biết rằng “dù bà không nói ra, trong câu chuyện của

bà cho thấy rõ ràng rằng từ mộng đến mộng bà đã làm chủ được cả gia tài của những ông chủ của thành Viên không lỡ từ chối điều gì” [16,430] và anh ta hoài nghi đó chỉ là một thủ đoạn kiếm sống của Phrau Phrida Đó là cuộc gặp gỡ cuối cùng trước khi Phrau Phrida chết trong chiếc ô tô bẹp rúm găm vào bức tường khách sạn do sức mạnh của cơn sóng lớn Ta có thể liên hệ cuộc đời và năng lực siêu nhiên của Phrau Phrida

với các nhân vật trong Blacaman, người hiền bán phép tiên Khả năng huyền diệu giúp

Phrau Phrida đạt được cuộc sống quyền lực vương giả giống như Blacaman và người hiền đức Nhưng khi sử dụng khả năng ấy để có được một phần tài sản của người chủ đầu tiên rồi nhiều hơn là cả gia tài của những ông chủ của thành phố đã thuê bà nằm mộng thì tất yếu Phrau Phrida sẽ bị chừng phạt Nếu hình phạt của Blacaman là chết đi sống lại nhiều lần trong lăng mộ cô độc thì hình phạt của Phrau Phrida là cái chết đau đớn bất ngờ mà bà không hề được báo trước trong giấc mộng của mình

Người bà bất lương trong Chuyện buồn không thể tin được của Erendia ngây

thơ và người bà bất lương cũng mang trong mình năng lực được báo mộng trước tương

lai Điều này được khẳng định lần đầu qua lời nói của Erendia với Uylysse “- Cái gì bà

em cũng biết hết Luôn luôn bà em được báo mộng trước” [16,186] khi hai người lên

kế hoạch bỏ trốn Lần thứ hai cô bé khẳng định điều này khi Uylysse có ý định giết bà của cô “- Hãy cẩn thận kẻo bà già vừa được báo mộng Bà ấy mơ thấy một con công nằm trên chiếc võng trắng” [16,209- 210] Khác với Phrau Phrida, giấc mơ của người

bà bất lương khiến cho người xung quanh mụ phải lo sợ và dè chừng Những giấc mơ

đó không được sử dụng vào những việc tốt đẹp mà ngược lại, chúng làm cho mụ ta càng siết chặt sự bóc lột cùng cảnh giác cao độ Dù biết rất nhiều thứ qua những giấc

mơ, nhưng bà của Erendia không đoán được kết thúc cuộc đời mình giấc mơ thấy một

con công nằm trên chiếc võng trắng để rồi chết ngỡ ngàng trong tay Uylysse

Dạng nhân vật mang sức mạnh phi thường của Marquez cho ta nhiều cái nhìn mới mẻ về cuộc sống Điều kì diệu trong cuộc sống là có thật, nhưng nó không suất phát từ những thứ thần thánh cao siêu mà bắt nguồn từ sự lương thiện của con người

Cả Blacaman, người hiền đức, Phrau Phrida và người bà bất lương đều là con người có tấm lòng đẹp hoặc đã từng có tấm lòng đẹp, được trao tặng những năng lực huyền diệu

để giúp đỡ cho những người xung quanh mình Qua các nhân vật, ta cũng nhìn thấy một thức tế của xã hội không chỉ riêng Mỹ Latinh mà toàn thể nhân loại, con người dễ

sa ngã trên chính những vinh quang họ tạo nên Khi đạt được những tầm cao nhất định

về quyền lực, địa vị, vật chất, họ dễ đánh mất sự lương thiện, tốt đẹp của mình thay vào

đó là sự lừa lọc, bóc lột, tàn bạo và những con người như vậy sẽ phải trả giá cho những tội ác mình đã gây ra

1.2.3 Nhân vật có đời sống, số phận huyền ảo

Đây là kiểu nhân vật xuất hiện nhiều và rải rác trong các truyện ngắn chủ nghĩa hiện thực huyền ảo của Marquez Trong tập 36 truyện đặc sắc, có sáu truyện ngắn xuất

hiện kiểu nhân vật là con người nhưng có các yếu tố cuộc sống, số phận huyền ảo

không thể lí giải Đó là Đôi mắt chó xanh; Nabo, người da đen khiến các thiên thần

phải đợi; Tôi đến để gọi điện thoại; dấu máu em trên tuyết; Quà tết; Blacaman, người hiền bán phép tiên Kiểu nhân vật thường không mang những bài học đạo đức nhất

định mà chỉ hướng đến sự suy ngẫm và tính đa nguyên của cuộc sống

Trong Đôi mắt chó xanh, sự huyền ảo xảy đến trong giấc mơ của cặp nhân vật

trong truyện Hai người xa lạ không biết bất kì thông tin nào về đối phương lại thường xuyên gặp nhau qua những giấc mơ Giữa hai người tồn tại một thứ thấu hiểu kì lạ, đến nỗi chàng trai vẫn nhìn thấy cô gái và những hành động của cô khi anh đang quay mặt vào tường Anh ấn tượng bởi đôi mắt màu tro của cô từ ngày đầu gặp mặt, họ lấy dòng

chữ đôi mắt chó xanh để làm tín hiệu nhận ra nhau trong cuộc sống thực Nhưng cuộc

sống có nhiều thứ trớ trêu không thể lí giải để họ mãi mãi không tìm được nhau Dù luôn dặn lòng phải nhớ những giấc mơ, nhưng chàng trai vẫn luôn quên mọi thứ sau khi tỉnh dậy Ngược lại với anh, cô quên hết những kí ức của cuộc sống thực khi gặp anh trong mơ Dường như anh và cô đều là những kẻ cô đơn trong cuộc sống của mình,

họ tìm đến giấc mơ để gặp được người bạn đồng cảm, xoa dịu đi cái cô độc của bản thân Nhưng sự thấu hiểu đó dẫn họ đến bất hạnh vì bất lực khi không thể tìm ra đối

phương Cô đã đi trên đường và nói to, đã viết dòng chữ “đôi mắt chó xanh” ở khắp

mọi nơi chỉ mong chàng trai nhìn thấy và nhận ra mình Trên các cửa kính mờ bụi ở khách sạn, ở nhà ga hay ở các nhà lầu cô đều dùng ngón tay trỏ của mình để viết “đôi mắt chó xanh” Điên cuồng đến độ khi cảm nhận anh đang ở gần đây, cô vào tiệm thuốc phiện hỏi ông chủ quán về anh, không nhận được câu trả lời như mong muốn cô bất lực chỉ biết viết “đôi mắt chó xanh” lên sàn gạch, rồi lại cầm giẻ vừa lau vừa nhắc

đi nhắc lại “đôi mắt chó xanh”, nhắc nhiều đến nỗi người tò mò đến xem cô chật kín cả cửa hàng và kết luận “Nàng điên rồi” [16,42] Có lẽ cô đã phát điên trong chính nỗi cô

đơn của mình, cô đơn đến độ phải thú nhận với chàng trai “Em tưởng mình mình đến chết cóng mất Cái thành phố này như là một thành phố băng ấy” [16,41] và anh cũng thú nhận “Lạnh lùng đã khiến mình nhận ra nỗi cô đơn” [16,40] Cái cô đơn làm cô cảm thấy bản thân không còn chút hơi ấm hay cảm giác của của một con người Thân thể cô thật giống những thứ vô tri khi “da bụng lỗ mỗ mọt đục cứ như thể người em được làm bằng gỗ” [16,41] hay đôi lúc cô cứ tưởng mình là sắt Nỗi cô đơn đó chỉ có mình chàng trai thấu hiểu, và cô trân trọng anh và căn phòng đến nỗi cô sợ có người vào mê phòng này và lục các thứ của cô, đảo lộn sự yên ủi của cô trong giấc mộng về anh Có ít chi tiết để nhận ra sự cô đơn của chàng trai hơn cô, nhưng những người giống nhau luôn hiểu nhau và anh luôn muốn được ôm lấy cô nhưng họ chỉ có thể nhìn nhau Cứ vậy hằng đêm họ vẫn an ủi nhau bằng “nụ cười buồn- đó là một nụ cười đầu hàng cái không thể có, cái không thể đạt được” [16,46] cho đến khi cuộc hội ngộ kết thúc bằng những thứ tiếng lúc gần sáng

Nabo, người da đen khiến các thiên thần phải đợi kể về số phận huyền ảo của

người thanh niên chăn ngựa Nabo Trong suốt mười lăm năm, cuộc sống của Nabo rơi vào mông lung và bế tắc “Kể từ cái ngày Y chải đuôi ngựa và bị mất trí cả cuộc đời,

cứ để lại phía sau mình nào nỗi bất hạnh, sự đổ vỡ, tình trạng lộn xộn như một con bò mộng bị bịt mắt ở trong một căn phòng đầy những nến” [16,75] “Y không biết mình đang sống trong giờ nào” [16,65], Nabo nhớ một chút về bé gái bị câm, miệng hay nhỏ nước dãi mà anh thường hay mở đĩa hát cho cô nghe Y cũng nhớ đến lần đi xin việc, khi y nói mình biết hát và người ta thuê y chăm sóc lũ ngựa Nhớ cả về đoạn kí ức về người da đen chơi kèm Saxifona mà y hay đến xem tại quảng trường mỗi thứ bảy Nhớ

cả chiếc bàn chải lông ngựa nhưng những kí ức đó mông lung, phân mảnh và Nabo không thể sắp xếp nó ăn khớp với nhau Trong mười lăm năm sống nửa tỉnh nửa mê, luôn có một người đàn ông da đen đến nói chuyện với Nabo và mời y đến dàn đồng ca Nabo là người thích hát, nhưng kí ức chưa tìm lại được khiến y từ chối Cuối cùng, Nabo quyết đứng dậy hành động trước khi đến dàn đồng ca Y dùng vai đẩy tung cánh cửa, quyết đi tìm chuồng ngữ cùng chiếc chải bàn chải lông ngựa, dung sức mạnh phi thường đập vỡ kính mà lấy mảnh vỡ kính cào sàn chuồng ngữa Lần hành động đó đã cho y nhớ lại những kí ức đã mất trong cuộc đời của mình Việc Nabo có thể tồn tại được trong mười lăm năm bệnh tật và đau khổ khiến cho mọi người ngạc nhiên về y

Đó là cả một quá trình chiến đấu không bỏ cuộc của Nabo chỉ để tìm ra bản thân mình

trước khi chết Người da đen thường xuất hiện nói chuyện với Nabo có những đặc điểm gống như một thiên thần, mời gọi Nabo đến dàn đồng ca - nơi có âm nhạc và niềm vui sướng là thiên đàng Người đàn ông đó đại diện cho cái chết, nhưng Nabo đã thành công từ chối ông ta trước khi tìm thấy kí ức của mình Cuối cùng, khi nhớ lại tất cả, y

có thể đến với dàn đồng ca bằng sự thanh thản

Maria, cô gái khoảng mười bảy tuổi người Mêhicô trong Tôi đến chỉ để gọi điện

thoại cũng là một nhân vật mang số phận huyền ảo Cần gọi điện cho chồng khi xe bị

hỏng giữa hoang mạc, Maria đi nhờ trên chiếc ôtô nhếch nhác đến nơi người đàn bà hứa hẹn là có chỗ gọi gọi điện thoại Nơi người đàn bà đưa cô đến là trại thương điên, thay vì được gọi điện người ta bắt cô vào giường nằm, tiêm thuốc, có bác sĩ điều trị nhưng tất cả đều không tin cô là người bình thường Cuộc sống giam hãm trong trại điên được tả giống như địa ngục, không còn cách nào khác Maria đồng ý ngủ cùng mụ già gác đêm- con quỷ cái gác địa ngục để được gọi điện thoại Không chịu được sự ghê tởm của mụ khiến cuộc trao đổi không thành công, nhưng cuối cùng Maria cũng tìm cách lén gọi điện thoại cho chồng đến đón mình về Hạnh phúc khi gặp được Saturno với ý nghĩ anh ta sẽ đưa mình ra khỏi chại điên, Maria một lần nữa phải tuyệt vọng Saturno tin rằng cô bị điên và an ủi cô bằng những lời giả dối và sau lần đấy, dù cố gắng cỡ nào anh ta cũng không bao giờ gặp được Maria nữa Người phụ nữa hứa với Saturno sẽ tiếp tế cho Maria kể rằng “lần cuối cùng cô ta gặp Maria thì thấy Maria rất minh mẫn, người đẫy đà hơn và vui vẻ với không khí bình thản nơi trại điên” [16,455] Không gì có thể lí giải được vì nguyên ngân dẫn đến nỗi bất hạnh kì lạ của Maria Khi mọi đấu tranh thất bại, Maria phải thích nghi với cuộc sống nơi trại điên với thái độ tích cức hoặc cô đã phát điên thật vì sự cầm tù cùng những đổ vỡ niềm tin vào tình yêu

Một nhân vật mang số phận huyền ảo nữa là Nena Daconte, cô gái chết vì gai

hoa hồng trong Dấu máu em trên tuyết Nena Daconte và Bidi Sanchez sau thời gian

yêu đương nồng cháy đã cưới nhau trong sự ngỡ ngàng của gia đình anh và sự thất vọng của gia đình cô và họ đến Pháp để hưởng tuần trăng mặt Nena Daconte bị gai hoa hồng đâm vào ngón tay từ bó hoa của đoàn ngoại giáo Pháp tặng cô, nhưng họ không để ý đến vết thưng mà chỉ trầm trồ khen ngợi chiếc nhẫn kim cương trên tay cô, sau đó toàn sự chú ý dồn vào chiếc xe mới của Bidi Sanchez Mới đầu nó chỉ là một nốt gai châm, vì sự nhỏ bé của nó Nena Daconte không phát hiện ra máu chảy suốt dọc

đường và Bidi Sanchez quá phấn khích vì chiếc xe mới đã điên cuồng lái xe trong suốt

11 tiếng đồng hồ Nena Daconte mút máu trên ngón tay mình, sau đó lấy khăn quấn vào ngón tay Máu vẫn chảy trên đường họ đi, ướt đẫm chiếc khăn buộc, Nena Daconte vẫn thản nhiên đùa “Nếu ai đó muốn gặp chúng mình thì thật dễ” “họ chỉ việc đi theo dấu máu em trên tuyết” [16,538] Chuyện trở lên nghiêm trọng hơn khi “áo xống mà cô mặc, chiếc áo khoác và ghế ngồi cứ dần dần ướt từng tí một không hề ngưng nghỉ” [16,539] và Bidi Sanchez sốt sắng tìm hiệu thuốc khi nhận ra sự mệt mỏi của vợ Không tìm được hiệu thuốc, Bidi Sanchez đi thẳng đến Pari và đưa vợ vào một bệnh viện Nena Daconte nhập viện và đó là lần cuối cùng Bidi Sanchez gặp vợ mình Bidi Sanchez không bao giờ nghĩ vợ mình sẽ chết, đây là lần đầu anh xuất ngoại và “cảm thấy rất đỗi hoang mang đến mức không thể hiểu nổi làm sao mình có thể sống mà không có sự che chở của Nena Daconte” [16,543] Trong mười ba ngày không được gặp Nena Daconte, Bidi Sanchez sống chật vật trong sự cô đơn, anh có nhiều thời gian suy tư về tình yêu, gia đình, học được nhiều kinh nhiệm nhỏ nhặt tại nước Pháp Không

gì có thể giải thích nổi sự trớ trêu xảy ra trong cuộc đời anh, trong khi anh cố gắng tìm mọi cách để gặp Nena Daconte thì gia đình Nena Daconte cũng liên lạc với cảnh sát Pari để tìm ra Bidi Sanchez “Một lời nhắn gọi khẩn cấp kèm theo tiểu sử của anh đã được truyền đi trên song phát thanh và truyền hình ngay từ đêm thứ sáu cho đến tận ngày chủ nhật và thế là Bidi Sanchez liền trở thành người được tìm kiếm nhiều nhất nước pháp trong bốn mươi giờ”, “Bức ảnh của anh vốn được tìm thấy trong túi xách của Nena Daconte được chưng ra ở khắp mọi nơi”, “Ba chiếc xe Bentley cùng một kiểu dáng đã bị đưa về đồn kiểm tra nhưng không có một chiếc nào của anh” [16,551]

Đó là sự trớ trêu kì lạ, khi cả hai bên đều cố gắng tìm được nhau nhưng tất cả mọi hành động đều trở lên vô nghĩa, “vào lúc hai giờ chiều ngày chủ nhật đám tang được cử hành

ở nơi chỉ cách hai trăm mét căn phòng khác sạn nơi Bidi Sanchez đang chết lặng trong nỗi cô đơn về tình yêu của Nena Daconte” [16,551] và quan chức ngoại tiếp Bidi Sanchez tại đại sứ quán thú nhận rằng “ông đã nhận bức bưu điện của ngài ngoại trưởng một giờ sau khi Bidi Sanchez ra khỏi văn phòng của ông và ông ta đã lặn lội dò

la tìm kiếm anh” [16,551-552] Cuộc sống luôn chứa những bất ngờ mà con người không bao giờ có thể giải thích nổi, không ai nghĩ rằng Nena Daconte lại chết vì một vết đâm nhỏ từ gai hoa hồng, cũng không hiểu nổi khi hình ảnh Bidi Sanchez tràn ngập khắp mọi nơi thì người ta không thể tìm thấy anh dù anh ở rất gần những người muốn

tìm mình Tất cả những bất hạnh kì lạ này chỉ có thế giải thích bằng sự đa nguyên của cuộc sống, mang lại những suy ngẫm miên man về số phận vô thường của con người

Toàn bộ học trò năm thứ tư của trường Thánh Jtulia đã kết thúc số phận trong sự

huyền ảo của ánh sáng trong truyện ngắn Quà tết Mọi thứ bắt đầu từ khi hai anh em

Toto và Hoen muốn bố mẹ mua tặng chiếc thuyền có mái chèo với thước ngắm và la bàn khi chúng dành được vòng nguyệt quế ở năm thứ ba trường tiểu học Vào đêm thứ

tư khi bố mẹ đi vắng, bọn trẻ bắt đầu cuộc mạo hiểm của mình, chúng đập vỡ bóng điện ở ngọn đèn trong phòng khách “một dòng ánh sáng vàng và và mát như nước từ bóng đèn vỡ bắt đầu chảy ra và chúng cứ để cho nó dâng cao bốn gang tay” [16,523]

Đó là thứ ánh sáng thần diệu có đặc tính giống nước, người ta chỉ cần tháo nút là nó chảy ra ngay Từ đó, mỗi đêm thứ tư hàng tuần, bọn trẻ lấy chiếc thuyền trong kho ra

để nó bơi trong ánh sáng, chúng học cách điều khiển thước ngắm và la bàn cho đến khi người lớn trở về và thấy chúng đang ngủ Như vậy vẫn chưa đủ với lũ trẻ, Toto và Hoen vốn đứng bét lớp trong hai năm học trước đã cố gắng đạt giải bông lan vàng và xin bố mẹ mua cho mặt lạ, chân hơi, bình ôxy và súng hơi Có đồ lặn, hai đứa trẻ lại tiếp tục cuộc phưu lưu của mình, chúng “cho ánh sáng chảy vào phòng sâu tới hai sải, rồi như những chú cá sấu hiền lành, chúng bơi lặn ở bên dưới những giường, tủ, bàn, ghế và nhặt nhanh từ dưới ánh sáng những thứ bị mất trong bóng tối nhiều năm” [16,525] Muốn chia sẻ cho bạn bè về những cuộc phiêu lưu trong ánh sáng của mình, Toto và Hoen xin với bố mẹ mở bữa tiệc tại nhà tối thứ tư khi được cấp bằng loại ưu Nhưng những đứa bé đã mở quá nhiều ánh sáng đến nỗi toàn bộ chúng chết cứng trong ánh sáng khi thợ chữa cháy đến nơi Ánh sáng thu hút dân chúng đổ ra đại lộ Castêdana

“ngắm nhìn một các thác ánh sáng đổ xuống từ một ngôi nhà cổ ẩn giữa những cây to

Từ các ban công ánh sáng tràn rồi đổ thành dòng xuống theo các bức tường mặt tiền ngôi nhà, làm ngập chìm cả đại lộ trong một dòng chảy màu vàng làm hừng sáng cả thành phố cho đến tận vùng ngoại ô Goadarama” [16,525] Khi cứu hộ vào đến căn phòng thì ánh sáng đã ngập tới trần nhà và thấy các vật dụng nổi bồng bềng Họ còn thấy Toto và Hoen ngồi trên chiếc thuyền cố gắng vật lộn để ngắt dòng anh sáng “Ngồi phía mũi thuyền, Toto đeo mặt lạ ghì chặt lấy mái chèo, đang cố sức tìm ngọn đèn pha theo bến cảng cho đến lúc dưỡng khí trong bình cho phép Ở phía cuối thuyền với thước ngắm, Hoen vẫn đang cố tìm ngôi sao polar” [16,526] Còn những người bạn của chúng “ba mươi sáu bạn cùng lớp của chúng đang nổi đây đó khắp căn hộ và được vĩnh

hằng hóa trong các khoảnh khắc” [16,526] Ánh sáng thần diệu trong truyện thu hút sự thích thú của những đứa trẻ, làm chúng mải mê chơi đùa với nó đến nỗi quên mất rằng, nếu ánh sáng giống như nước thì chúng cũng có thể chết đuối trong ánh sáng cũng giống như chết đuối như nước vậy Điều kì diệu đã đến với chúng một cách tự nhiên,

để chúng vui chơi đắm mình trong thứ ánh sáng vàng huyền ảo rồi kết thúc cuộc đời chúng trong sự huyền ảo đó Không ai có thể giải thích nổi, tại sao ánh sáng có thể giống như nước, liệu có một sự sắp đặt nào đó khi bọn trẻ tìm ra ánh sáng không và vì sao chúng lại chết được trong ánh sáng Đó lại là chuỗi câu hỏi không bao giờ có câu trả lời, cũng như cuộc sống luôn tồn tại những điều không thể lí giải

Ở truyện Blacaman, người hiền bán phép tiên, nhân vật Blacaman và người hiền

đức cũng thuộc dạng nhân vật có lối sống và số phận huyền ảo Như đã nói ở dạng nhân vật có khả năng phi thường, hai nhân vật này chỉ sử dụng được phép thuật vào những việc tốt lành nhưng không ai biết phép thuật của họ do ai ban tặng, do bẩm sinh hay truyền từ người này sang người kia Với Blacaman, phép thuật tự nhiên đến mang lại cho hắn danh tiếng và tiền bạc nhưng hắn lại lún quá sau vào những thứ đó để một ngày phép thuật cũng tự nhiên biến mất Người hiền đức được Blacaman nhìn thấy được năng lực đặc biệt của mình nhưng anh không biết lúc nào có thể sử dụng nó Trải qua sự tra tấn ác liệt của Blacaman người hiền đức vẫn bất ngờ sống xót và cũng lần đó anh ta biết sử dụng phép thuật để chữa bệnh Có thể, năng lực đó là tự anh ta có, cũng

có thể năng lực đó chuyển từ Blacaman sang cho người có lòng lương thiện Nhưng không ai biết, người hiền đức đó sau này có đắm chìm trong đỉnh cao của mình rồi sa ngã như Blacaman không Blacaman chịu bất hạnh trong mồ vì lấy phép thuật đi lừa đảo cũng giống như Toto và Hoen đã quá lạm dụng cái huyền ảo để rồi chết trong sự huyền ảo chúng yêu thích Và rất có thể, người hiền đức cũng sẽ có một các kết không mấy tốt đẹp với năng lực phi thường của mình, nhưng điều đó có xảy ra hay không thì không ai biết Cuộc đời của những nhân vật có cuộc sống gắn liền với cái huyền ảo luôn mang lại cho con người những suy ngẫm về thế giới tràn đầy những thực tế mang tính ảo diệu mà Marquez muốn nói đến

Nhìn chung, ở dạng nhân vật có đời sống và số phận huyền ảo Marquez chủ yếu muốn hướng đến tính đa nguyên của cuộc sống và những suy ngẫm về nó Đa nguyên ở đây có thể hiểu là sự muôn màu của cuộc sống, nó đa dạng và chứa đầy những bất ngờ không tuân theo nguyên lí nào cả và hướng đến cái vô thường Tính đã nguyên ở chỗ,

có những sự kiện xảy ra trong cuộc sống nhưng con người không thể lí giải hoặc có thể

lí giải theo nhiều hướng khác nhau Mọi chân lí và những logic thông thường không hoàn toàn đúng mà chỉ dừng lại ở sự tương đối Các nhân vật số phận huyền ảo đều

truyền tải rất rõ điều này Chúng ta không thể trả lời tại sao hai nhân vật trong Đối mắt

chó xanh chỉ gặp được nhau trong mơ mà không thể gặp nhau trong thực tại Nabo mất

kí ức mười lăm năm, không thể chắc chắn rằng, người đàn ông mời Nabo đến dàn đồng

ca là sứ giả của cái chết, có thể đó chỉ là sản phẩm tưởng tượng trong cuộc sống nửa

tỉnh nửa mơ của anh Tôi đến đây chỉ để gọi điện thoại nhắn nhủ bất hạnh có thể ập tới

với con người bất cứ lúc nào, nó cũng hướng về cái cô đơn hoặc nó tái hiện sự bạo lực,

cầm tù của chế độ chính trị Mỹ Latinh thời Marquez Dấu máu em trên tuyết ngoài sự

vô thường còn có ý nghĩa khác về sự đổ vỡ trong tình yêu có thể bắt nguồn từ những điều nhỏ bé nhất, một vết thương bé nhỏ nhưng không biết hàn gắn có thể giết chết tình yêu đôi lứa Số phận của Blacaman, người hiền đức, Toto và Hoen đều hướng tới sự vô thường trong cuộc sống, cũng mang ý nghĩa răn đe đừng nên quá lạm dụng bất cứ thứ

gì trong cuộc sống Số phận nhân vật trong các tác phẩm hiện thực huyền ảo có thể nói

về sự vô thường, không thể giải thích của cuộc sống, cũng có thể mang đến nhiều ý nghĩa khác nhau tùy vào cách nghĩ của người đọc nhưng những ý nghĩa đó chỉ mang tính tương đối Một thế giới chân lí bị phá bỏ, mọi sự chỉ mang tính tương đối là điều

mà Marquez cũng các nhà văn chủ nghĩa hiện thực huyền ảo luôn muốn tái hiện trong các tác phẩm của mình để giãi bày nỗi cô đơn, đổ vỡ của con người trong xã hội loạn lạc, bạo lực

1.2.4 Nhân vật hồn ma

Dù xuất hiện với vị trí là nhân vật chính hay chỉ là nhân vật phụ thoáng qua câu truyện thì hồn ma là dạng nhân vật xuất hiện khá nhiều trong các sáng tác của

Marquez Trong tập 36 truyện đặc sắcdạng nhân vật này xuất hiện trong những truyện

sau: Lần thứ ba an phận; Nữ thần Eva ở ngay trong con mèo của nàng; Ai đó làm rối

những bông hồng; Độc thoại của Isabel ngắm mưa ở Macondo; Những bóng ma tháng tám Marquez không chọn nhân vật ma để thể diện cái rừng rợn kinh dị, mục đích ông

muốn hướng tới ở dạng nhân vật này là những suy ngẫm về sự cô đơn của con người trong đời sống thực

Lần thứ ba an phận nói về cậu bé sống mười tám năm trong quan tài như một

xác chết Cậu nằm bất động, chỉ có thể nghe và ngửi về thế giới xung quanh Điều duy

nhất chứng minh cho sự sống chính là việc thân thể cậu vẫn lớn lên theo thời gian Cậu không còn phân biệt nổi “những sự kiện nào thuộc về cõi mơ và những sự kiện nào thuộc về cuộc đời mình” [16,8] và “cái chết sống” liệu có phải sản phẩm sáng tạo của

bộ não của chính mình? Khi cảm thấy mình đã chết, cậu phảng phất nỗi luyến nhớ những năm tháng còn sống nhưng rồi lại dễ chịu trước cái chết Vì dù sống, thì cậu vẫn phải đơn độc tiếp tục cuộc sống như chết này của mình, vậy “Y đã sống hạnh phúc trong đêm cuối cùng, cái đêm Y cô đơn ở bên cạnh tử thi của chính mình” [16,12] Nhưng sự thoải mái đó duy trì không được lâu, lòng cậu một lần nữa dạy sóng khi nhận

ra dấu hiệu mình vẫn sống, cậu vui sướng và cố hết sức vùng vẫy nhưng: “ thật là vô ích việc y định vùng dậy, định bằng toàn bộ sức lực yếu ớt của mình gọi to , đập mạnh vào thành bên trong cổ áo quan tối om om và chật chội, để người ta biết rằng y còn sống, rằng bọn họ sẽ chôn sống y Sẽ vô ích thôi, giờ đây các bộ phận con người y sẽ không tuân theo lời kêu gọi khẩn thiết và cuối cùng của hệ thần kinh” [16,14] Điều này cho ta thấy sự tuyệt vọng của cậu, nó làm cậu đua đớn đến nối mong “Y những muốn thoát khỏi cảnh tượng này càng sớm càng tốt Ngay lúc này chính y mong muốn

tử thi mình rữa nát” [16,15] Cậu chấp nhận cái chết một cách yên vị, muốn nó đến nhanh để kết thúc mọi chuyện, có lẽ việc hi vọng rồi phải thất vọng khiến cậu quá mệt mỏi Cũng có thể, sự cô đơn khi chỉ tồn tại một cách đơn thuần và phải tách ra khỏi cuộc sống làm cậu không thể chịu nổi và chấp nhận chết là một sự giải thoát Tử thi sống là hình ảnh mang tính huyền ảo nhưng lại truyển tải cái rất thật, đó là sự cô đơn của con người trước cuộc sống Cái cô đơn làm con người lạc lõng chìm vào thế giới của riêng mình mà không thể vùng vẫy thoát ra, nó cứ gặm nhấm con người đến khi không còn sức lức để chiến đấu với nó, thay vào đó là chấp nhận thích nghi với nó

Sự cô đơn này có phần giống với linh hồn nhân vật nữ trong Nữ thần Eva ở

ngay trong con mèo của nàng Sự cô đơn thể hiện trước hết qua sắc đẹp của nàng, với

nàng sắc đẹp là một gánh nặng và cần phải bỏ đi nó Sắc đẹp không mang lại hạnh phúc cho nàng, nó biến nàng thành trung tâm của mọi sự chú ý và nàng luôn phải đề phòng trước bọn đàn ông xung quanh và sự đố kị của giới nữ Điều đó làm nàng thấy mệt mỏi trong thế giới loài người và nó là lí do của sự bất bạnh: “Sắc đẹp đã làm nàng sụp đổ” [16,25], niềm vinh dự của sắc đẹp khiến nàng “ngã gục với một nỗi mệt mỏi cam chịu, với một cứ chỉ cuối cùng của một con vật kiệt sức” [16,25] Những con bọ li

ti hành hạ nàng hằng đêm là hình ảnh của nỗi cô đơn đang gặm nhấm linh hồn con

người Cái cô đơn ngự trị trên con người giống như những con bọ đầy trong các mạch

máu,“chạy loạn trong cú thám hiểm dưới da, trong cái bể đựng dung dịch đặc sệt ấy

nơi sắc đẹp thân thể nàng được định hình” [16,25-26] và việc chống lại chúng là không thể Cô đơn hành hạ cuộc sống con người trở lên tăm tối, không chỉ nàng mà bà và mẹ cùng những bề trên cung phải chịu đựng số phận như nàng, giống như việc “Những con bọ ấy chính là kẻ đã vẽ lên cái vẻ đắng, cái vẻ buồn rầu không thể an ủi trên gương mặt các bậc bề trên của nàng” [16,26] Khi biết mình đã chết, nàng xung sướng khi thoát khỏi sắc đẹo và những con bọ nhưng lại bị ám ảnh bởi đứa bé trôn dưới gốc cây cam hằng đêm vẫn khóc lí nhí Lâu lắm rồi, nàng khao khát một thứ gì đó, nàng muốn

ăn một quả cam nhưng nàng lại lẩn thẩn nghĩ “thằng bé đã chèo lên đến tận hoa cam,

và rồi mùa quả tới sẽ căng mọng thịt của nó, sẽ óng mượt cái óng mượt của cái chết của nó” [16,29].“Đứa bé” càng là một biểu tượng nủa cái cô đơn khi nó “dùng móng tay, rang để đào bới về phía trên để chạy trốn cơm giá lạnh căn vào thắt lưng nó; để tìm một lối thoát ra sân nhờ cái đường hầm nhỏ hẹp nơi người ta đã nhốt nó cùng với những vỏ ốc biển” [16, 29-30] Sự xuất hiện của nó trong câu truyện càng làm tăng thêm nỗi cô đơn, day dứt trong nàng Cố gắng tìm một con mèo để nhập vào nó ăn một quả cam trong suốt ngàn năm linh hồn bất hạnh của nàng vẫn luẩn quẩn trong căn nhà với sự khao khát không được thỏa mãn Cả nàng và đứa bé đều là những nhân vật đã đấu tranh để thoát khỏi nỗi bất hạnh của sự cô đơn, nhưng không ai làm được điều đó

Khi Marquez gọi nàng ở nhan đề truyện là nữ thần Eva, tên của người phụ nữ đầu tiên và cũng là đại diện của tất cả phụ nữ của nhân loại vì nàng mang thêm một thông điệp lớn Tất cả phụ nữ trên thế giới đều khao khát có được sự chia sẻ và đồng cảm, vì dù có mạnh mẽ đến đâu, thì phụ nữ vẫn luôn yếu đuối giống như nàng khi sống trong hào quang của sắc đẹp thứ bao người phụ nữ mơ ước vẫn gục ngã vì cô đơn Quả cam trong tác phẩm là hiện thân của sự chia sẻ mà người phụ nữ nào cũng mòn mỏi đi tìm con mèo, hóa thân vào nó để được thưởng thức thứ “khao khát ấy” Sự bất hạnh của hai nhân vật mang lại cho độc giả nhiều suy tư về cội nguồn của nối bất hạnh trong cuộc sống và mông lung phải làm cách nào để thoát khỏi nó

Linh hồn đứa bé trong Ai đó làm rối những bông hồng đóng vai trò là người kể

truyện, có thể nói, đứa bé đã kể lại sự cô đơn của mình một cách gián tiếp Mở đầu câu truyện, đứa bé kể về ý định lấy những bông hồng của nàng- một người bạn thủa nhỏ của mình vào mỗi chủ nhật nhưng hành động ấy luôn thất bại Nàng là người bạn thủa

nhỏ của nó, khi nó chết người ta đưa nàng đến thi thể nó và bảo “Hãy khóc đi nào! Nó như đứa em của con đấy” [16,77] và nàng khóc thương nó một cách thực sự Linh hồn đứa bé đã cô đơn trong căn nhà của mình trong thời gian dài khi mọi người và nàng dọn đồ đạc đi nơi khác, chỉ còn lại chiếc ghế ở xó phòng Nó ngồi trên chiếc ghế đó, lâu đến mức “cái mùi thơm lựng, mùi sạ hương của căn phòng đã lẫn với cái mùi của bụi, với cái mùi khô khốc và dịu nhẹ của côn trùng” [16,78] Đó là khoảng thời gian nó

cô đơn trong sự lãng quên, trong khi nó “mỗi một mình mình ở nhà, ngồi trên ghế đợi chờ…” [16,78] nhớ đến tất cả những kí ức khi còn sống thì không ai nhớ đến nó Hình ảnh đôi giày được vấy bùn của đứa bé được hong khô trong suốt hai mươi năm trên bếp nguội lạnh càng tô đậm thêm sự lãng quên ấy Hai mươi năm sau nàng trở về và ngay lập tức đứa bé nhận ra nàng là “cái cô bé trong buổi chiều tháng tám giông tố ấy cùng mình đi lấy tổ chim ở chuồng gia súc” [16,79] Đứa bé vẫn luôn nhớ đến từng chi tiết cuộc sống của nó trước khi chết mới có thể lập tức nhận ra nàng và nó vui sướng khi nàng ở lại căn nhà với nó Cái vui sướng không thể hiện trực tiếp, nó thể hiện qua cách đứa bé nói về nàng khi mở toang va li và mùi sạ hương quen thuộc tỏa ra, qua cách miểu tả căn nhà khi nàng dọn đến: “chỉ riêng sự hiện diện của nàng đã đủ để khôi phục lại cái vốn bị hủy hoại bởi công việc cần mẫn của thời gian” [16,79-80].Rõ ràng, đứa

bé đã bớt cô đơn hơn khi nàng ở đây, điều đó thể hiện trong một lần nó nói về nàng:

“Hình như nàng không yên tâm, nằng lo lắng cứ như thể cái ý nghĩ sáng tỏ về nỗi cô đơn của mình ở trong nhà bỗng vơi nhẹ đi đã gây giông tố cho nàng” [16,77] Chủ nhật nào, đứa bé cũng cố gắng lẫy những bông hồng, nó hay kể về sự khó khăn của mỗi tuần, kể về những lần nàng thấy những bông hồng bị rối và có lẽ nàng nghĩ là tại gió Điều đó diễn ra trong suốt hai mươi năm tiếp theo, có thể đứa phần nào muốn có những bông hoa hồng của nàng, nhưng việc làm rối những bông hoa như một hành động gây

sự chú ý Nó bớt cô đơn khi nàng ở đây, nhưng điều đó không đủ, nó muốn tương tác với nàng, muốn nàng chú ý đến nó Nó luôn chờ đợi một ngày nàng sẽ biết không phải gió mà chính nó đã làm rối những bông hồng của mình Nó mong đến một ngày, nó phải ra khỏi nhà để báo tin cho mọi người rằng: “người đàn bà của những bông hồng, người sống cô độc trong căn nhà đổ nát, đang cần bốn người đàn ông kiêng lên đồi” [16,80] Có lẽ, nó mong đến ngày đó để lấy được những bông hồng nhưng trên hết, nó muốn chia sẻ với nàng cuộc sống cô đơn của nó, và chắc ngắn ngày đó sẽ đến

Trong Độc thoại của Isabel ngắm mưa làng Dacondo, linh hồn Isabel cũng tự

thuật lại sự đau đớn, nhức nhối của mình trong cơn mưa khi cô giữ vai trò là người kể chuyện Cơn mưa dễ chịu ngày chủ nhật sang đến ngày thứ hai đã làm Isabel và gia đình cô thấy buồn chán, điều kì ảo bắt đầu xảy ra khi Isabel nói chuyện với chồng mình nhưng khi nhìn lên lại chả thấy ai đang ngồi trên ghế Đến ngày thứ ba, cơn mưa làm Isabel đau đớn, cô thấy “nước nhức nhối và đau đớn ở trong tim” [16,84] Mưa làm cho mối quan hệ trong gia đình rạn nứt, “Trong nhà, mọi hoạt động đều bị đình chỉ” [16,84], “chúng mình bị tê liệt, bị cơn mưa làm cho say như say thuốc phiện, bị sụp đổ hoàn toàn trong một hành động hòa bình và chấp thuận” [16,85] và dường như cơn mưa càng kéo dai thì Isabel càng tách biệt với mọi người Hôm đó, cô bị mất thức về trật tự các bữa ăn: “ngày hôm ấy chúng mình để mất thứ tự các bữa ăn Mẹ kế ăn một bát súp đơn giản với một mẩu bánh mì chua vào giờ ngủ trưa Nhưng trên thực tế, chúng mình đã không ăn kể từ chiều thứ hai” [16,85] Mưa đã làm thay đổi cuộc sống của Isabel, nó biến cuộc đời cô trở lên huyền ảo và cô đơn hơn bao giờ hết Đến ngày thứ tư, Isabel thấy mưa thật xấu xa, nó làm nhà thờ bị ngập nước và sắp bị đổ sụp, những chuyến tàu không thể lưu thông, rất nhiều động vật và cả con người chết đã chết trong cơn mưa đó Và dường như Isabel cũng đã chết từ đó, điều đó thể hiện ở chi tiết khi mẹ kế xuất hiện ở cửa ra vào “Bà tựa như một bóng ma thân mật mà trước đó mình không hề sợ sệt chút nào vì chính mình cũng tham dự vào thân phận phi thường của bà” [16,87] Sang ngày hôm sau cô mất ý thức về thời gian “cảm giác về thời gian đã sụp đổ từ hôm trước, nay cũng biến mất hoàn toàn Vậy là không có ngày thứ năm nữa” [16,88] Sự cô độc, trống trải trong Isabel tăng thêm một bậc khi nói về người cha: “cha không trở lại Người bị lạc mất trong thời gian” [16,88] Nhưng ngày hôm sau cô trở lên thoải mái khi biết mình đã chết,“một niềm hạnh phúc kì bí sâu xa, một trạng thái hoàn hảo giống với cái chết” [16,89-90] Trong không trung lúc ấy có sự xuất hiện của một người bí ẩn đang cười trong bóng tối và Isabel nhận ra sự nhầm lẫn của thời gian, không còn ngạc nhiên khi thấy người rủ mình đi lễ Misa ngày chủ nhật vừa rồi Trong suốt cả câu truyện, Isael đón nhận cơm mưa một cách thụ động và tâm trạng tồi tệ của cô tăng dần lên theo số ngày xuất hiện của nó Cô bị làm phiền bởi sự gián đoạn thể chất và mô tả nước như đã chết, cô di chuyển không có ý chí rồi trở nên kinh hoàng nhưng Isabel vẫn cứng nhắc, cô cảm thấy sự trống rỗng mênh mông Sự mênh mang trống trải của cô suất phát từ cơn mưa huyền ảo nhưng lại mang nét rất

thực Sự đổ bộ của của cơn mưa có thể ám chỉ sự đổ bộ của quân đội Hoa Kì ở Mỹ Latinh, chiến tranh luôn mang đến những điều khủng khiếp, nó tàn phá những giá trị vật chất, làm tổn hại con người, gây lên những chấn thương không chỉ về thể xác mà còn về tâm hồn Chiến tranh và những vấn đề xung quanh nó là những đề tài quen thuộc trong các tác phẩm của của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, với các tác phẩm của Marquez cũng vậy, ông lấy cái huyền ảo lên án chiến tranh, lấy chiến tranh để phơi bày nỗi cô đơn của con người

Bóng ma nghệ sĩ Ludovico (trong Những bóng ma tháng tám) là nhân vật bị dằn

vặt bởi tình yêu cả khi còn sống cho đến khi đã là một bóng ma Khi còn sống, ông đã

tự tay giết đi tình yêu của mình rồi tìm đến cái chết: “trong một khoảnh khắc điên loạn của con tim Ludovico đã đâm chết vợ mình ngay ở trên giường sau lúc hai người vừa

ân ái xong và sau đó đã xuỵt bầy chó giữa xé xác chính mình bằng những mảnh nhỏ như thế nào” [16,457] Qua hàng thế kỉ, với nỗi bất hạnh cá nhân của mình, bóng ma Ludovico thường lang thang khắp lâu đài “để tìm sự bình an trong lò luyện ngục ái tình của mình” [16,475] Nhân vật kể chuyện tỏ ra dửng dưng khi nghe lời đồn về bóng ma này, sau khi tỉnh lại cùng vợ sau một đêm nghỉ ở tòa lâu đài, câu đầu tiên anh ta thốt lên mang nội dung chế diễu những kẻ ngu xuẩn tin vào những chuyện ma quỷ Nhưng ngay sau đó đôi vợ chồng rung mình sợ hãi khi ngửi thấy “mùi thơm quả dâu tây vừa hái xong”, “cái lò sưởi với thứ tro lạnh và mẩu củi cuối cùng đã hóa đá, nhìn thấy bức chân dung sơn dầu của chàng hiệp sĩ buồn, người từ trong chiếc khung vàng nhìn chúng tôi từ ba thế kỉ trước” [16,459] và họ nhân ra đây không phải là căn phòng tối hôm qua họ nghỉ mà chính là phòng của Ludovico, nằm trên chiếc vải giường thấm đẫm máu tươi của chiếc giường tội ác của ông” [16,459] Chắc hẳn, họ không phải là những vị khách đầu tiên được bóng ma Ludovico đưa đến phòng của ông và trước đó

đã có rất nhiều người giống như vậy Qua ba thế kỉ, Ludovico vẫn luôn bị hành hạ bởi nỗi đau tình yêu và tội ác của mình Việc đưa con người đến căn phòng chứa đầy kí ức tình yêu hạnh phúc lẫn bi thương của mình như một hành động muốn được chia sẻ những đau đớn trong lòng mình, nhưng ông chưa bao giờ cảm thấy tâm sự của mình vơi đi Có lẽ dằn vặt và cô cơn trong thời gian dài đằng đẵng là cái giá bóng ma Ludovico phải trả cho tội ác của mình

Những linh hồn trong các sáng tác của Marquez thường hiện lên trong dòng suy nghĩ miên man và luẩn quẩn Tất cả bọn bọ đều bị dày vò bởi nỗi cô đơn và cố gắng để