Luận văn sư phạm Không gian và thời gian nghệ thuật trong Kitchen của Banana Yoshimoto

phẩm văn chương không chỉ hấp dẫn về mặt nội dung mà còn đặc sắc về mặt nghệ thuật được thể hiện qua nhiều phương diện như: hình tượng nhân vật, nghệ thuật kể chuyện, và không gian thời

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT

TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT

TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS Nguyễn Thị Bích Dung

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới các thầy , cô giáo trong khoa,

tổ, đặc biệt là TS Nguyễn Thị Bích Dung - Người đã trực tiếp hướng dẫn tôi

hoàn thành đề tài này

Xin gửi lời cảm ơn tới gia đình bạn bè thân thiết đã động viên giúp đỡ trong thời gian hoàn thành khóa luận

Vì đây là công trình nghiên cứu đầu tiên nên còn một số thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo cũng như bạn bè để khóa luận

được hoàn thiện tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân

LỜI CAM ĐOAN

Khoá luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của

T.S NguyễnThị Bích Dung Tôi xin cam đoan :

- Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

- Kết quả này không trùng với kết quả của bất kỳ tác giả nào đã được

công bố Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2.Lịch sử vấn đề 3

3.Mục đích nghiên cứu 6

4.Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 6

6.Phương pháp nghiên cứu 6

7.Đóng góp của khóa luận 7

8.Bố cục khóa luận 7

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN 8

1.1 anana Yoshimoto và con đường sáng tác văn chương 8

1.2.Khái niệm không gian và không gian nghệ thuật 12

1.3 Các kiểu không gian nghệ thuật trong Kitchen 15

1.3.1.Không gian đô thị 17

1.3.2.Không gian tâm lí 26

TIỂU KẾT CHƯƠNG I 36

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN 37

2.1 Khái niệm thời gian và thời gian nghệ thuật 37

2.2 Các kiểu thời gian nghệ thuật trong Kitchen 40

2.2.1 Thời gian tính theo ngày 41

2.2.2 Thời gian tính theo mùa 45

2.2.3 Cách xây dựng thời gian nghệ thuật trong Kitchen 50

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 52

KẾT LUẬN 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO

đó có Việt Nam Trong những năm gần đây đã có rất nhiều đầu sách được in

ấn Trong đó chúng ta cần chú ý đến nữ tác giả anana Yoshimoto vì cô đã có những thay đổi vượt bậc về nội dung lẫn nghệ thuật Rất khác so với tiểu thuyết cổ ngày xưa, những đổi mới cách tân trong nội dung, hình thức của tiểu thuyết hiện đại làm thể loại tiểu thuyết ngày càng phong phú

anana Yoshimoto có lẽ là cái tên ít nhiều còn xa lạ với độc giả Việt Nam mặc dù cô là một gương mặt nổi bật của văn đàn Nhật ản hiện đại,

người từng làm nên hiện tượng Banana (Bananamania) trên phạm vi toàn thế giới ngay từ tác phẩm gần như đầu tay- Kitchen (1986) Cùng với những tên

tuổi như Haruki Murakami và Ryu Murakami,… anana Yoshimoto với một lối viết biểu cảm đơn giản, hiện đại, trong đó cuộc sống cân bằng của cá nhân

là một trong những chủ đề xuyên suốt nhất, đã thực sự góp phần thay đổi bộ mặt văn học Nhật ản hiện đại

Tác phẩm Kitchen đã trở thành một hiện tượng văn học trên toàn thế giới

với 2,5 triệu bản được tiêu thụ và đã được tái bản trên sáu mươi lần tại Nhật

ản Tiểu thuyết có sức hút với bạn đọc trong và ngoài nước Kitchen là

truyện ngắn ra đời năm 1987, là dấu son trên chặng dài văn nghiệp của Yoshimoto

Qua khảo sát tác phẩm thì người viết nhận thấy tác phẩm rất đặc biệt về kết cấu không gian và thời gian Không gian và thời gian là sản phẩm sáng tạo

để nhà văn thể hiện quan điểm nhất định về con người, cuộc sống Vì vậy việc tìm hiểu về không gian và thời gian nghệ thuật là điều quan trọng để ta tiếp cận tác phẩm từ góc độ khác nhau

1.2 Lí do sư phạm

Văn học Nhật ản và văn học Việt Nam ngày nay có những nét tương đồng trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, việc mở cửa học hỏi và tiếp thu thành tựu không chỉ về khoa học công nghệ mà còn về văn hóa, văn học Văn học Nhật Bản ngày nay đã phản ánh lối sống hiện đại không khác nhau mấy giữa các nước công nghiệp vì vậy việc tìm hiểu văn học Nhật bản

mà là các sáng tác của anana Yoshimoto sẽ giúp cho người giáo viên tương lai có cái nhìn rõ hơn và toàn diện hơn về chiều hướng phát triển của văn học nước ngoài, đặc biệt là văn học Nhật ản Từ đó để có thể cung cấp thêm cho học sinh khi dạy về tác phẩm văn học Nhật ản Đặc biệt với nhiệm vụ dạy

và học ngày nay là giáo dục cho học sinh hình thành năng lực đọc hiểu các tác phẩm dựa trên nền tảng kiến thức đã hình thành Việc cung cấp tư liệu về tác giả cũng như tác phẩm của anana Yoshimoto sẽ giúp cho học sinh đọc hiểu một cách dễ dàng hơn tác phẩm văn học đương đại của Nhật ản không chỉ

về một tác giả mà còn cả những tác giả khác như Haruki Murakami Từ đó học sinh có thể tiếp cận văn học Nhật ản một cách sâu sắc cũng như đúng đắn và có cái nhìn so sánh đối chiếu để phát triển văn học nước nhà Tác

phẩm văn chương không chỉ hấp dẫn về mặt nội dung mà còn đặc sắc về mặt nghệ thuật được thể hiện qua nhiều phương diện như: hình tượng nhân vật, nghệ thuật kể chuyện, và không gian thời gian nghệ thuật là một nét đáng chú

ý trong tác phẩm này Khi nghiên cứu về đề tài này chúng ta sẽ thấy rõ hơn cái phong cách sáng tác của nhà văn để tiến tới hiểu các sáng tác khác một

cách dễ dàng hơn Từ những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài “Không gian và

thời gian nghệ thuật trong Kitchen của Banana Yoshimoto” với hi vọng tìm

ra được điểm độc đáo trong tiểu thuyết của cô và đồng thời để đánh giá đúng những đóng góp của tác giả để phát triển tiểu thuyết tiểu thuyết Nhật ản hiện đại

2 Lịch sử vấn đề

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu tác phẩm, người viết nhận thấy ở

Việt Nam cũng có nhiều bài nghiên cứu về tác phẩm Kitchen giới thiệu và

anana Yoshimoto Sau đây là một số bài viết về tác giả anana Yoshimoto: Trong báo cáo nghiên cứu khoa học của sinh viên Nguyễn Thị Hường tại

Đại học Lạc Hồng với đề tài Tìm hiểu nghệ thuật trong tác phẩm của

Yoshimoto Banana tác giả Nguyễn Thị Hường đã đưa ra những vấn đề về

phương diện nghệ thuật trong tiểu thuyết Kitchen

Một bài nghiên cứu khác của tác giả Lưu Thị Thu Thủy thuộc viện thông

tin khoa học xã hôi với bài viết: Yoshimoto Banana nhà văn của lòng nhân ái

và những tổn thương tinh thần cô đã viết: “Văn của Yoshimoto Banana là thứ văn của hiện đại khác xa với văn chương truyền thống Nhật Bản gò ép, khô cứng và khuân thước Văn của cô là văn của lớp trẻ, những người sẽ đem lại luồng sinh khí mới để Nhật Bản văn học trẻ phục sinh” Nghiên cứu đã giúp

cho chúng ta thấy được quan niệm sáng tác của anana Yoshimoto “Cô

không bày tỏ thái độ khuyến khích hay tha thứ mà tất cả đều được nhìn nhận bằng con mắt điềm tĩnh của người quan sát và thái độ xót thương dành cho

nhân vật Những nhân vật của cô luôn là người trẻ tuổi bị tổn thương tinh thần, thể xác nhưng tất cả đều gắng gượng để sống, được an lành, không tuyệt vọng, hướng tới một tương lai tươi sáng hơn”

Luận văn Thạc sĩ của Trần Thị Hồng Hạnh trường Đại học Huế với đề

tài: “Cảm thức hiện sinh trong các tác phẩm của Banana Yoshimoto” Đề tài

này thì người viết đã cung cấp cho chúng ta về phương thức biểu hiện cảm thức hiện sinh trong sáng tác của anana Yoshimoto

Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Huỳnh Trang trường Đại học Sư phạm

Thành phố Hồ Chí Minh với đề tài Tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật trong tác

phẩm của Yoshimoto Banana Với đề tài này người viết đã viết một cách tổng

quan về đặc điểm nghệ thuật trong các sáng tác của anana Yoshimoto

Luận văn tốt nghiệp đại học của Trần Thị Thúy Hiền Đại học Cần Thơ

với đề tài : Đặc điểm tiểu thuyết Nhà bếp Với đề tài này người viết đã chỉ ra

được đặc điểm tiểu thuyết trong tác phẩm Nhà bếp

Phần mở đầu của cuốn tiểu thuyết Kitchen, nhà xuất bản Hội nhà văn cũng đã giới thiệu về tác giả Yoshimoto anana Nhà xuất bản đã viết:

Kitchen, như một khởi đầu tuyệt vời của Banana Yoshimoto

Đào Thị Thu Hằng Phòng tạp chí & TTKHCN, trường Đại học Sư phạm

Hà Nội với bài Nghệ thuật kể chuyện trong Kitchen của Banana Yoshimoto

Đã trình bày rõ về nghệ thuật kể chuyện trong tác phẩm Kitchen

Tác giả Phạm Vũ Thịnh đại học Tokyo Nhật ản, bài biên khảo với đề

tài Yoshimoto Banana tiểu thuyết gia hiện đại Nhật Bản đăng trên diễn đàn Thơ Văn đã viết: “Truyện tập trung vào tâm tình cô quạnh âm thầm một mình

trong bóng đêm cuộc đời của cô và người bạn ấy, những người còn quá trẻ để biết cách ứng xử với định mệnh khắc nghiệt phủ xuống đời mình” Và những

ảnh hưởng của Phương Tây đến sáng tác của cô

Ngoài những bài nghiên cứu, tạp chí và lời tựa của các đầu sách thì còn

có những cuộc hội thảo ngày 17 tháng 3 năm 2007 tại Trung tâm Việt - Nhật

đã diễn ra Hội thảo hai tác giả Nhật ản đương đại là Yoshimoto anana và Murakami Haruki cùng với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, dịch giả có

uy tín trong nước Tác phẩm của anana Yoshomoto được nói đến qua bài

tham luận của Nguyễn Chí Hoan với tựa đề: “Ca ngợi khoảnh khắc” Hội

thảo đã tạo được hiệu ứng tích cực cho hai nhà văn này ở Việt Nam

Nhìn chung thì các bài viết đã đề cập đến nội dung cũng như nghệ thuật được thể hiện trong các sáng tác của anana Yoshimoto nhưng nó chỉ khái quát tổng thể mà chưa đi sâu vào một vấn đề cụ thể cũng như một tác phẩm

nhất định Cuốn sách Kitchen được in chung với Bóng trăng trong ấn phẩm

bằng tiếng anh vào năm 1993 đã rất thành công đối với một người mới bước

vào làng văn Thành công của cuốn Kitchen là động lực lớn để anana tập

trung vào sáng tác hàng loạt các tiểu thuyết tiếp theo và khẳng định thêm tài năng cũng như vị trí của mình trên văn đàn Nhật ản đương đại Trong Kitchen có hai câu chuyện ( chuyện của Mikage- Yuichi và câu chuyện của Satsuki- Hitoshi) Câu chuyện kể về người bà đã mất vì tuổi tác, chuyện người mẹ chết vì kẻ cuồng tình, vì hai người chết vì tai nạn giao thông và những con người khi mất đi người thân họ đã lay lắt để sống tiếp, cuối cùng thì họ cũng vượt qua cái bóng của quá khứ Đặt con người sống vào trong những hoàn cảnh của những cái chết tác giả không cốt xây dựng khơi gợi sự cảm thông mà mọi chi tiết đều hướng đến thái độ của người sống đối với cảnh ngộ mình phải đối đầu ếp, thức ăn và những giấc mơ là những không gian

trở đi trở lại trong tiểu thuyết Kitchen Đây là thế giới cảm xúc và ước vọng

Vì vậy không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm Kitchen là một

nghệ thuật cần khai thác để từ đó rõ hơn về phong cách sáng tác rồi lí giải các hiện tượng văn học trong các sáng tác của cô

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm mục đích khám phá không gian nghệ thuật và thời gian nghệ

thuật trong Kitchen của anana Yoshimoto Qua đó hiểu sâu sắc hơn về ý

nghĩa tác phẩm trên nhiều phương diện thấy được tài năng nhà văn và những đóng góp lớn lao của bà cho nền văn học Nhật Bản đương đại nói riêng và cho văn học thế giới nói chung

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này người nghiên cứu hệ thống các khoảng không gian và thời gian khác nhau trong tác phẩm, sau đó tiến hành phân tích, đối chiếu, so sánh

để giúp người đọc thấy được những đóng góp, sáng tạo mới mẻ của Banana Yoshimoto về vấn đề đang cần bàn

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

5.1 Đối tượng nghiên cứu Không gian và thời gian nghệ thuật trong Kitchen của anan Yoshimoto 5.2 Phạm vi khảo sát

Tiểu thuyết Kitchen của anana Yoshimoto do Lương Việt Dzũng dịch-

NX Hội nhà văn năm 2018 Trong đó có 3 phần Kitchen I, Trăng tròn – Kitchen II, óng trăng Tuy nhiên để tiện cho việc phân tích đối chiếu, so sánh, người viết có thể mở rộng sang một só tác phẩm có liên quan

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, người viết đã sử dụng các phương pháp như:

- Phương pháp khảo sát tác phẩm

- Phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu

- Phương pháp tổng hợp

7 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đóng góp một phần ngữ liệu vào việc giảng dạy những tác phẩm văn học Nhật ản sau này ở trường phổ thông

8 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận gồm hai chương:

Chương 1: Không gian nghệ thuật trong Kitchen

Chương 2: Thời gian nghệ thuật trong Kitchen

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN

1.1 Banana Y hi t và c n đường áng tác văn chương

Nữ tác giả Banana Yoshimoto (吉本 ばなな) tên thật là Mahoko Yoshimoto (吉本 真秀子) sinh ngày 24.7.1964 Sinh ra trong một gia đình

theo phái tả, gia đình cô là một gia đình tự do nên cuộc sống của cô “thoáng”

hơn so với thanh niên cùng lứa tuổi lúc bấy giờ Cha cô là Takaaki Yoshimoto

là thi sĩ, triết gia, nhà lí luận, nhà phê bình văn học nổi tiếng và có tầm ảnh hưởng tới xã hội Nhật Bản những năm 60 Chị gái Yoiko Haruno là họa sĩ vẽ tranh và phim hoạt hình cũng được rất nhiều người biết đến Do ảnh hưởng từ

bố nên từ bé cô đã được tiếp xúc với rất nhiều sách báo khác nhau và đã sớm tiếp thu nền giáo dục qua việc đọc sách Điều này rất có lợi cho sáng tác của

cô sau này

Khi còn nhỏ thì thị lực của cô rất yếu đặc biệt là mắt trái, cô nhìn chủ yếu bằng mắt phải và cũng có thời kì cô rơi vào tình trạng không nhìn rõ Điều này cũng đã ảnh hưởng đến tác phẩm của cô vào thời kì đó Cô viết văn rất sớm khoảng 5 tuổi, cũng có thời kì cô rất muốn làm họa sĩ giống chị mình nhưng biết là không thể bằng nổi chị mình vì thế cô đã chọn cho mình một lối

đi riêng và bắt đầu viết văn Cô cảm thấy việc mình trở thành một nhà văn là một định mệnh, như một đặc ân mà trời ban cho

Banana Yoshimoto tốt nghiệp ngành Văn tại trường Nihon University, tại đây cô đã lấy bút danh là "Banana", cái tên mà theo cô là rất "chúa" và "lưỡng tính" Có lúc cô giải thích việc cô lấy bút danh ấy là vì cô thích hoa chuối Sau khi tốt nghiệp đại học cô đã làm bồi bàn tại một hàng ăn vào năm 1987,

cô chỉ có thể lén lút viết tiểu thuyết của mình trong thời gian làm việc trên

những chiếc bàn trong quán cà phê và từ đó anana Yoshimoto bắt đầu sự

nghiệp viết văn của mình Kitchen, cuốn tiểu thuyết đầu tay của cô ngay lập

tức trở thành một hiện tượng lớn với hơn 2,5 triệu bản sách được tiêu thụ, và

đã tái bản trên sáu mươi lần tại Nhật Bản Báo chí gọi đó là Bananamania

(Hội chứng anana) Đã có hai bộ phim truyền hình được chuyển thể

từ Kitchen: một phim truyền hình ở Nhật, và một bộ phim khác, lớn hơn

nhiều, được Yim Ho (Nghiêm Hạo) sản xuất ở Hồng Kông năm 1997 Tác

phẩm Kitchen đã có được một loạt các giải thưởng văn học như Kaien

Newcomer Writes Prize năm 1987, Umitsubame First Novel Prize, Best Newcomer Artists Recommended Prize của Bộ Giáo dục, và Izumi Kyoka Literary Prize cùng vào năm 1988

Bắt đầu sự nghiệp văn chương ở tuổi 23, anana Yoshimoto đã tự nói lên được tiếng nói của chính thế hệ mình, cô tập trung vào những vấn đề của giới trẻ Nhật đang phải đối mặt Đấy là cuộc sống đô thị vô cùng nhàn chán của thanh niên, nơi họ như bị nghẽn giữa thế giới tưởng tượng và thực tế Ngoài việc sáng tác văn chương thì anana Yoshimoto còn có sở thích khác

là phim và âm nhạc

Hiện tại thì anana Yoshimoto đang có một cuộc sống khá bình dị ở Tokyo với chồng và con, cô rất ít tiết lộ về chuyện gia đình thường khi xuất hiện trước công chúng cô thường nói về các sáng tác của mình hơn Là một nhà văn trẻ anana đã chủ trì một website riêng của mình để thường xuyên trao đổi thông tin về tác phẩm cũng như để trả lời các câu hỏi từ người đọc

Cô chấp nhận tác phẩm của mình được đăng trên cả tạp trí thời trang và làm đẹp nhằm phổ biến rộng rãi tác phẩm cả mình đến mọi người cũng như các nhận định cho rằng cô muốn đại chúng hóa tác phẩm như nhạc Pop, truyện tranh, thời trang Cô dành mỗi ngày khoảng tiếng rưỡi để viết trên máy vi

tính Khá khiêu khích, nữ tác giả còn phát biểu rằng tham vọng lớn nhất của mình là đoạt giải Nobel

Banana Yoshimoto nổi tiếng với các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện vừa Cô viết văn từ rất sớm từ 5 tuổi nhưng sự nghiệp văn chương chỉ

thực sự bắt đầu với tác phẩm đầu tay mang tên Kitchen vào năm 1987 Tác phẩm đã đưa tên tuổi của cô với văn học Nhật Bản hiện đại Kitchen là câu

truyện kể về cô gái Sakurai Mikage rất yêu thích những căn bếp Thật không may mắn là người thân duy nhất là bà cô vừa mới qua đời Mikage đã sống một mình và được Tanabe Yuichi mời về nhà ở cùng Tại đây, Tanabe và mẹ (thực chất là người bố chuyển giới) yêu thương và quan tâm Mikage như con ruột Nhưng bi kịch một lần nữa xảy ra khi Eriko, mẹ Tanabe gặp tai nạn và qua đời Cả Mikage và Yuchi đều thấy cô độc trước căn nhà của chính mình

Cả hai đã bỏ đi để trốn chạy cảm giác đó, chính cuộc ra đi lần này lại làm thức tỉnh cái điều mà chính họ từ xưa đến nay không để ý đến đó là Mikage

và Yuchi thực sự cần cho nhau, để cả hai có thể cùng nhau vượt qua khó

khăn Cũng nằm trong Kitchen truyện ngắn Bóng trăng là câu chuyện xúc

động kể về Satsuki hoàn toàn suy sụp sau cái chết của bạn trai tên Hitoshi và chỉ biết quên đi nỗi buồn bằng việc chạy bộ Trong một buổi sáng tại chiếc cầu kỉ niệm, cô bất ngờ gặp một cô gái kì lạ tên là Urana Urana sẽ tiết lộ cho

cô một điều hết sức đặc biệt mà cô sẽ nhìn thấy và rồi điều đặc biệt đó là cô

đã nhìn thấy được hình ảnh Hitoshi chính điều này đã giúp cô trở nên mạnh

mẽ vững vàng đối mặt trên đường đời sau cái chết quá đột ngột Bên cạnh sự đau buồn của Satsuki còn là nỗi đau của Hiiragi em trai của Hitoshi khi cậu ta cùng một lúc mấy đi anh trai và bạn gái sau vụ tai nạn thảm khốc, cậu ta tìm thấy sự thanh thản khi mặc bộ đồng phục của bạn gái Hai con người đau khổ sau khi nhìn thấy hình ảnh của người mình yêu đã bước tiếp vững vàng trên đoạn đường tới

Không chỉ dừng lại ở thành công của Kitchen Banana vẫn tiếp tục khẳng

định tên tuổi của mình qua các tác phẩm khác như: Thằn lằn, N.P, Vĩnh biệt Tugumi, Amrita,…

Tháng 3 năm 1989 Vĩnh biệt Tugumi nhận giải thưởng văn học Yamamoto

Shogoro lần thứ 2 sau đó tác phẩm cũng được dựng thành phim 1990 Tiếp đó

là 1993 Banana Yoshimoto nhận giải Scanno về văn học cho tác phẩm N.P

Tác phẩm nói đến tình yêu cùng huyết thống nhưng không gây cảm giác ghê

sợ mà chứa đựng niềm cảm thông sâu sắc

Năm 1994 cuốn tiểu thuyết dài của cô Nước thánh –( Amrita) đoạt giải

Murasaki- Shikibu lần V là cuốn tiểu thuyết dài nhất của Banana Vào tháng

10 năm 2000 Furin to Nanbei được giải thưởng văn học Bunkamura Duet

Magot lần 10 Các tác phẩm của cô thường nói về những bi kịch đổ vỡ, trắc trở và cái chết nhưng ẩn chứa là niềm lạc quan hi vọng về tình bạn, tình yêu

và gia đình Trong các tác phẩm thì nhân vật chính thường là “Nữ” và phải

gánh chịu “ những vết thương tinh thần” không thể nguôi ngoai song ẩn sau

đó là tiếng nói đồng cảm của Banana dành cho nhân vật của mình

Hiện tại thì cô có khoảng 12 tiểu thuyết Ở Ý với 15 đầu sách của anana được phát hành trung bình mỗi năm một cuốn Với số lượng sách lớn được xuất bản cô đạt giải thưởng văn học Italia gồm cả giải Fendissime danh tiếng Ở Việt Nam gần như các tác phẩm của anana đều được dịch như: N.P, Nắp biển, Hồ, Amrita, Thằn lằn, Vĩnh biệt Tugumi,…Các tác phẩm đều được đọc giả đón nhận rất tích cực

1.2 Khái niệm không gian và không gian nghệ thuật

Trong cuốn Từ điển tiếng việt của Hoàng Phê lí giải về không gian như sau: “Không gian là khoảng không bao la trùm lên tất cả sự vật hiện tượng

xung quanh đời sống con người.”

Không gian là hình thức tồn tại cơ bản của thế giới, trong đó các vật thể

có thể có độ dài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật, không có hình tượng nghệ thuật nào ngoài không gian, không có nhân vật nào tồn tại mà không trong một cái nền cảnh nào đó Người kể chuyện luôn phải tìm cho mình một điểm nhìn để mô tả sự vật, sự kiện Không thể đồng nhất không gian nghệ thuật với không gian địa lí hay không gian vật lí vì không gian trong tác phẩm nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của con người nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan niệm nhất định về cuộc sống Trong tác phẩm, người ta thường bắt gặp sự mô tả con đường, căn nhà, dòng sông,… Nhưng bản chất của các sự vật ấy chưa phải là không gian mang tính nghệ thuật Chúng được xem là không gian mang tính nghệ thuật trong chừng mực biểu hiện mô hình thế giới con người

Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa khái quát thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách nhìn Không gian ấy có thể rất rộng hoặc rất hẹp Nó cũng có viễn cảnh, có giá trị tình cảm Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay chật chội hơn Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tư tưởng của người nghệ sĩ trước hiện thực xã hội Không gian nghệ thuật là không gian mang tính chủ quan để biểu đạt cảm nhận riêng của nhà văn về con người và thế giới

Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì không gian nghệ thuật là “Hình thức

bên trong của hiện tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu

tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn

ra trong một trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian, nên mang tính chủ quan Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng” [2;tr134-135] Do

vậy, không gian nghệ thuật có tính độc lập tương đối, không quy được vào không gian địa lí Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác dụng mô hình hoá các mối liên hệ của bức tranh thế giới như thời gian, xã hội, đạo đức, tôn ti trật tự Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính phân giới – dùng để mô hình hoá các phạm trù thời gian như bước đường đời, con đường cách mạng Không gian nghệ thuật có thể mang tính cản trở, để

mô hình hoá các kiểu tính cách con người Không gian nghệ thuật có thể là không có tính cản trở như trong cổ tích làm cho ước mơ, công lí được thực hiện dễ dàng Ngôn ngữ của không gian nghệ thuật rất đa dạng và phong phú Các cặp phạm trù cao – thấp, xa – gần, rộng – hẹp, cong – thẳng, bên này – bên kia, vững chắc – bập bênh, ngay - lệch … đều được dùng để biểu hiện các phạm vi giá trị phẩm chất của đời sống xã hội Không gian nghệ thuật chẳng những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy quan niệm về thế giới chiều sâu cảm thụ của tác giả hay của một giai đoạn văn học Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hiện tượng nghệ thuật

Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Giáo sư Trần Đình Sử cũng đưa ra một cách hiểu về không gian nghệ thuật: “Không gian nghệ thuật là phạm trù

của hình thức nghệ thuật, là phương thức tồn tại và phát triển của thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa thì không gian nghệ thuật

là trường nhìn mở ra từ một điểm nhì, cách nhìn”[10;31] Không gian nghệ

thuật không đồng nhất với không gian vật chất bên ngoài Nó thể hiện tính chất của một thế giới tinh thần, trong đó sự vật có cách biểu hiện và tổ chức theo một ý nghĩa riêng Do gắn với điểm nhìn, trường nhìn Không gian nghệ thuật trở thành phương tiện chiếm lĩnh đời sống Đồng thời do gắn với giá trị, không gian trở thành biểu tượng nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ mang ý nghĩa cảm xúc

Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Giáo sư Trần Đình Sử khẳng định:

“ Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống do đó không thể qui

nó về không gian địa lí, không gian vật lí hay vật chất Trong tác phẩm, ta hay bắt gặp sự miêu tả con đường, dòng sông,… nhưng bản thân các sự vật

ấy chưa phải là không gian nghệ thuật Chúng được xem là không gian nghệ thuật trong chừng mực biểu hiện thế giới mô hình thế giới của tác giả” [10;

tr108] Vì thế ta xem xét không gian nghệ thuật như một quan niệm nghệ thuật về thế giới con người, một phương thức chiếm lĩnh thực tại, một hình thức thể hiện cảm xúc và khái quát tư tưởng thẩm mĩ Không gian nghệ thuật

là mô hình nghệ thuật về thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy vị trí, số phận của mình trong đó nó mang tính ước lệ, mang ý nghĩa cảm xúc, tâm tưởng của thế giới tinh thần Không gian nghệ thuật được tác giả xây dựng dựa vào không gian có thật và những quan niệm về không gian sinh hoạt trong cuộc sống Mỗi tác giả sẽ thể hiện không gian một cách khác nhau tùy vào hoàn cảnh thông qua ngôn từ để làm sao thể hiện được cái nhìn của họ Tóm lại không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng nghệ thuật Đó là không gian tồn tại, sinh hoạt của nhân vật, là bối cảnh để nhân vật

thể hiện tính cách suy nghĩ, hành động và còn là nền là cảnh cho những sự

kiện Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của tác phẩm Kitchen giúp chúng

ta hiểu hơn về tác phẩm cũng như tài năng xây dựng không gian nghệ thuật của tác giả

1.3 Các kiểu không gian nghệ thuật trong Kitchen

Trong tác phẩm Kitchen của anana, không gian nghệ thuật là nơi tồn

tại của các nhân vật, nơi nhân vật có thể hiện tâm tư tình cảm và những cá tính của mình Trong tác phẩm người viết nhận thấy có rất nhiều những tín hiệu chỉ không gian, tuy nhiên để xét nó là không gian nghệ thuật thì nên đặt

những tín hiệu không gian riêng lẻ vào chung một trường không gian Từ đó

xét ra các không gian chủ yếu rồi tiến hành phân tích để thấy được chủ ý của tác giả Qua việc đặt nhân vật vào khoảng không gian có chủ đích người đọc

có thể thấy được cảm xúc, trạng thái tâm lí, cách nhân vật họ bộc lộ Trong trường không gian đó cá tính nhân vật có những biểu hiện chung nhất chúng tôi gọi đó không gian của đô thị và không gian tâm lí Nhân vật trong tác

phẩm Kitchen là những con người thành thị đang bị rơi vào tình trạng mất

phương hướng và họ đi tìm những ý nghĩa sống tích cực trước sự bề bộn tẻ nhạt ở nơi phố thị ởi thế, có một dạng không gian tượng trưng cho những

bế tắc, mệt mỏi, chán trường, tẻ nhạt hay sự mênh mông mất phương hướng của con người nhưng không gian đó đồng thời tạo được lối thoát cho nhân vật Đó là không gian của đô thị với căn phòng - ô cửa, quán- công viên và không gian đường phố Nhân vật hiện lên với những tính cách đa chiều nhưng lại bình lặng khi họ sống trong không gian không gian bếp, giấc mơ Dù là không gian hiện hữu hay không gian tâm tưởng thì chúng vẫn gặp nhau ở một điểm: ở đó, con người có dịp đối diện với ý muốn của chính mình, và tìm

được sự bình yên cho tâm hồn Không gian trong Kithchen của anana

Yoshimoto đã góp phần quan trọng trong việc bộc lộ tư tưởng của tác giả

Căn cứ vào việc khảo sát cho thấy không gian trong Kitchen gồm hai kiểu không gian: Không gian đô thị và không gian tâm lí

Các kiểu không gian Số lần xuất hiện và tỉ lệ phần

2 Không gian tâm

lí Không gian bếp- không gian chia sẻ tình cảm

11lần (17%)

Không gian phi thực 2 lần (3 )

Qua kết quả khảo sát cho ta thấy kiểu không gian trung tâm trong

Kitchen là: không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là không gian

chủ đạo Tần xuất xuất hiện rất nhiều, chính điều này đã tạo nên các kiểu không gian đồng bộ, không gian này kết hợp với không gian kia nhằm tạo được chiều sâu, lối đi cho nhân vật Trong tác phẩm đôi khi nhìn nhận sự thay đổi của nhân vật không chỉ qua lời nói mà còn qua không gian, hướng nhìn của nhân vật Trong xã hội Nhật ản ngày nay, nhà văn lấy đề tài là những con người sống trong thành phố những đô thị lớn sầm uất Tuy nhiên càng hiện đại bao nhiêu, vội vã bao nhiêu nhưng họ lại cô đơn và lạc lõng trên

hành trình chiến thắng sự mất mát tột cùng Trên hành trình đó con người luôn luôn hướng tới tương lai làm nghị lực và cũng nghĩ về quá khứ với những kỉ niệm đẹp để lấy đó là động lực đi tiếp trên đường đời Chính vì vậy không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là hai không gian chủ đạo

trong tác phẩm Sau đây là các kiểu không gian xuất hiện trong Kitchen của

Banana Yoshimito

1.3.1.Không gian đô thị

Không gian đô thị được hiểu là không gian bao gồm những yếu tố tự nhiên và yếu tố nhân tạo có trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến đô thị và con người Những yếu tố tự nhiên như cây xanh, sông, hồ tự nhiên và những yếu tố nhân tạo: tòa nhà, đường xá, cầu cống, những không gian ngầm đô thị

tác động trực tiếp đến cuộc sống người dân đô thị Trong tác phẩm Kitchen

không gian đô thị được biểu hiện qua các cặp không gian căn phòng- ô cửa, không gian quán- công viên, không gian đường phố

1.3.1.1 Không gian căn phòng- ô cửa

Theo thống kê của chúng tôi thì từ căn phòng và ô cửa lặp lại khoảng 29 lần Tuy nhiên sự lặp lại của các từ ngữ này tự nó chưa phải là không gian nghệ thuật Chúng chỉ thực là không gian nghệ thuật trong quan niệm biểu hiện mô hình thế giới của tác giả

Không gian căn phòng trong Kitchen của anana Yoshimoto có một điểm đặc biệt là gắn liền với những ô cửa kính Trong văn học, hình ảnh căn

phòng thường mang ý nghĩa chật chội ngột ngạt, khó chịu và nhân vật thường

tự đóng kín bản thân để mặc cho nỗi cô đơn ăn mòn Trong tác phẩm của Banana, khi nhân vật tồn tại trong căn phòng đó, nhân vật tuy cô đơn nhưng

luôn có xu hướng vượt thoát ra thế giới bên ngoài bằng cửa sổ – không phải

là thế giới thành phố nhộn nhịp, bận rộn mà là thế giới của sự sống và năng

lượng “Ô cửa sổ bếp Nụ cười của những người bạn Màu xanh roi rói trong

sân trường đại học mà tôi nhìn thấy qua góc nghiêng của Sotaro” [1;58]

Không gian căn phòng xuất hiện với tỉ lệ nhiều nhất nó gần như là không gian trung tâm của truyện Xuất hiện liên tục có khi là những cái nhìn bất ngờ, chợt thấy và đôi khi là cái nhìn cố tình vượt thoát Rất nhiều những biến cố, hành động, sự việc của nhân vật diễn ra trong căn phòng và bếp Căn phòng nhà

Yuichi qua con mắt của Mikage “Một căn phòng thật lạ lùng Thứ đầu tiên

đập vào mắt tôi là chiếc ghế sofa khổng lồ đặt chình ình trong gian phòng khách ăn thông với bếp Nó nằm xây lung lại chạn bát đĩa trong gian bếp rất rộng không có lấy một cái bàn hay một tấm thảm nào” [1;21] Căn phòng

thực sự rất đẹp nhưng nó lại chứa sự cô đơn, đồ đạc rất to nhưng thiếu vắng

con người “ Đó là một chiếc ghế sofa thực sự tuyệt vời và được căng bằng

lớp vải be, nó tuyệt đến mức có thể đem ra trưng bày trong các chương trình quảng cáo cả nhà ngồi trên đó xem ti vi bên cạnh là một chú chó to lớn, đến

độ người Nhật Bản người ta không thể nào nuôi nổi” Con người trong một

thế giới qua ư vật chất, hoang hải công việc và đi shoping Ở đó con người vật lộn ra làm chỉ để tồn tại một cách phô trương, hoang phí vì mua sắm bất kì thứ gì họ muốn Đây chính là một phần hiện thực bản chất của con người hậu

hiện đại “Tôi shoping, tôi tồn tại” Đam mê lao động là phẩm chất cao đẹp

của bất kì giống người nào nhưng lao động đến mức chỉ biết cắm đầu vào lao động để thỏa mãn nhu cầu vật chất thì thật là bất thường Vì thế trong căn phòng như vậy quá cồng kềnh vì nhiều đồ nhưng không chật hẹp nhốn nháo

mà cô đơn vì thế nhân vật luôn có xu hướng nhìn ra ngoài và để thoát ra thì

nhìn qua ô cửa kính là thích hợp nhất “Phía trước ô cửa sổ lớn nhìn ra ngoài

ban công là đám cây cối được trồng trong những chiếc bầu và chậu nhiều như một khu rừng rậm, còn trong nhà, nếu nhìn kĩ sẽ thấy toàn là hoa”

[1;21] Khi đó, những ô cửa kính, là phương tiện tối ưu nhất giúp họ thực hiện được ý muốn (dù điều đó có nằm ngoài sự tự ý thức của các nhân vật) Tấm

kính giúp nhân vật tận mắt thu trọn cuộc sống, giúp họ gần gũi với cuộc sống

và giao tiếp với xung quanh Tấm kính tuy cũng là bức tường trong suốt mang

con người đến thật gần thế giới bên ngoài nhưng không thể với tới được, nghĩa là họ khó thể nào hòa nhịp một cách dễ dàng với cuộc sống Hạnh phúc

có thể dễ dàng chạm tay là có được nhưng không thể quá vội vàng Họ cần có thời gian để tự chiêm nghiệm rồi tự nỗ lực hàn gắn Thông qua những tấm gương trong suốt này, anana đã tinh tế thể hiện quá trình đi tìm chân lí và ý nghĩa cuộc sống của từng nhân vật Tấm kính là sợi dây liên kết với cuộc sống hoặc là những trở ngại tinh thần vừa là ranh giới giữa trạng thái thất vọng và hi vọng, khi mất phương hướng và tìm đường… Vì thế không gian

căn phòng trong Kitchen của Yoshomto anana không phải là không gian hẹp

giam hãm con người như trong tác phẩm của A Sêkhốp hay Đô-xtôi-ép-xki

mà nó còn có khả năng tạo điều kiện cho nhân vật phóng tầm nhìn ra xung quanh, thế giới bên ngoài để cảm nhận cuộc sống ởi thế, khi chưa tìm thấy

được ô cửa trong căn phòng, nghĩa là nhân vật chưa vượt qua khỏi rào cản

tinh thần cô đơn, bế tắc, và nhân vật dễ chìm tâm trạng bất lực Ngồi trong

nhà Yuichi, Mikage “bắt gặp bóng mình in trên ô cửa kính lớn, nơi khung

cảnh của ban đêm chìm trong làn mưa đang nhòa dần vào bóng tối” [1; 23]

Phải chăng, từ hình ảnh của mình trên kính, Mikage đang nhận ra chính mình đang vô cùng lạc lõng, cô đơn Tấm kính có thể soi chiếu được những điều

mà trong tâm hồn họ đang lảng tránh khuất lấp Nhưng sau đó, khi cùng cô Eriko nấu bếp buổi sáng, Mikage dần tìm lại được cảm giác thân thuộc mà cô

đã từng có được khi bà còn sống Lúc đó, “căn phòng tràn đầy ánh nắng như

thể nó được làm toàn bằng kính Bầu trời xanh dịu trải ra ngút tầm mắt, chói chang” [1; 34] Trên xe buýt cũng là một dạng căn phòng Ngồi trong xe buýt,

trông ra những ô cửa sổ xe, Mikage đã được lắng tai nghe âm thanh của sự

sống: “tiếng trò chuyện rôm rả giữa lúc đang làm việc, tiếng xoong chảo, bát

đĩa va vào nhau vọng tới” [1; 62] Từ trong vô thức, nhân vật có cơ hội nhận

thấy chính mình và từ đó để đi tìm lối ra cho bản thân Khi họ thoát ra khỏi sự

bề bộn bận rộn trong lòng là khi họ lắng lòng để cảm nhận âm thanh xung quanh Trong không gian mặc dù hẹp nhưng không gian này thuộc dạng không gian mở vì nhân vật có khuynh hướng mở, khuynh hướng ánh sáng chứ không phải không gian đóng kín

Khi Mikage đến gặp Sotaro, Mikage và Sotaro là một cặp đôi từng là uyên ương với mối tình sinh viên đẹp như tranh vẽ Khi gặp nhau cảm giác là Sotaro rất sốt sắng về chuyện bà của Mikage mất nhưng cái thực chất lại là nói đến chuyện việc cô đến ở nhờ nhà Yuichi đã bị bạn gái tát một cái Hình dung mối quan hệ này tự chúng sẽ bị chết bởi vì đôi bên chưa thực sự có những nỗi đau để thấu hiểu và tình thương chưa đủ lớn, họ gặp nhau trong

không gian quán rất rộng và yên bình nhưng nhìn qua “phía ô cửa kính, đám

cây cối đang rung lên xào xạc trong gió dưới bầu trời phủ kín mây đen” Qua

ô cửa kính ta có thể thấy tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật Tấm kính có tác dụng phản chiếu vào sâu trong tâm hồn nhân vật để từ đó họ đủ sức đối diện với nỗi đau và tìm lại sự cân bằng

Qua không gian ta cũng thấy được nhân vật trong truyện họ là con người tuyệt vọng, bi quan nhưng đồng thời cũng tràn đầy niềm tin lạc quan, tin

tưởng vào bản thân ngày mai sẽ tốt đẹp “Tôi quay ra nhìn khung cảnh ban

đêm đang lấp lóa tuyệt đẹp bên ngoài cửa sổ khu phố nhìn từ trên cao xuống như được tô vào một đường viền bằng những hạt cát sáng, và làn xe cộ như chợt biến thành dòng sông ánh sáng chảy tràn giữa bóng tối”[1;87]

“Tôi hứa và bất chợt ngẩng lên nhìn trời, bên ngoài cửa sổ đầy một màu xám xịt nặng nề Tôi nhìn thấy những đợt sóng bằng mây đang bị gió đổ xô đi Trên cõi đời này làm gì có chuyện buồn, không hề có Chắc chắn là chẳng có.” [1;43]

Lại cũng có đôi khi căn phòng thật trở nên ấm cúng “Bên ngoài cửa sổ,

trên những ngọn núi đang hiện ra rõ mồn một, tuyết bay vờn nhảy múa và tung lên đó thứ bột trắng xóa Cây cối xào xạc vật mình Bên trong căn phòng mọi thứ đang được sưởi ấm đến mức phát nóng, và sáng trắng”.[1;174]

Hay “Bên trong xe rất nóng,ô cửa kính mờ đi cả đi vì hơi thở của tôi

Đường né của cây cối, ruộng đồng và núi non như một bức tranh cắt giấy, đang vun vút lướt qua trước mặt…”.[1;159]

Chúng ta thấy cặp phạm trù không gian căn phòng- Ô cửa dường như

đối lập nhưng không biệt lập mà chúng bổ sung cho nhau để góp phần tạo nên những ẩn ý Khi nhân vật hướng ra ngoài cửa sổ cũng có thể sẽ là bình yên và đôi khi nó lại là bão tố, đôi khi căn phòng lạnh lẽo mà có lúc lại ấm áp Người đọc có thể dễ dàng nhận thấy sự chống trả của con người trước số phận cay

đắng và bi đát của mình bằng một nhận thức đúng đắn “Con người không

khuất phục trước hoàn cảnh hay những thể lực bên ngoài, mà sẽ thua cuộc bắt đầu từ chính bên trong” [1;155] Không chỉ với không gian kiểu căn

phòng chặt hẹp tù túng, con người thoát ra bên ngoài bằng việc nhìn ra ngoài cửa sổ là thấy được niềm lạc quan mà còn là khi nhìn ra ngoài cửa sổ vẫn là bão tố thì nhìn kĩ hơn, thấu hơn nữa nó vẫn ra ánh sáng, hi vọng Có lẽ đây là thông điệp cốt lõi mà bất cứ nhà văn lớn nào của Nhật cũng hướng đến Sự

thích ứng hoàn cảnh làn nguyên tắc tối thượng “Bên ngoài cửa sổ, có thể

nhìn thấy khu vườn của khách sạn từ trên cao: bãi cỏ tối om, sau đó là cánh cổng màu trắng Xa ra chút nữa là bờ cát lạnh cóng mà trước đó tôi vừa đi dạo, và mặt biển đen sẫm đang dập dềnh Tiếng song vọng lại”.[1;177]

“ Tất cả các cửa sổ đều hướng ra vườn để có thể ngắm được ngọn thác, nhưng giờ đây tất cả đều tối đen Tôi thở dài quan sát khu vườn Giữa các tảng đá là chiếc cầu có lan can trang trí và một ngọn thác nhỏ đang ràn rạt

đổ xuống từ trên cao, va vào những tảng đá phủ đầy rêu xanh, và làm tung

lên vô số tia nước lạnh lẽo trắng xóa trong đêm tối” [1;162] Vì người Nhật

sinh trưởng trên miền đất nhiều chết chóc nên đã hình thành trong họ sự can đảm đến lạ thường Khi viết về những tai ương anana đã nắm bắt được hồn cốt của Nhật, dù bất cứ nỗi đau nào thì người Nhật đều có thể vượt qua Cái nhìn từ bóng tối của đau khổ luôn hướng đến ánh sáng

1.3.1.2 Không gian quán - công viên

Không gian quán trong tác phẩm của Banana Yoshimoto thường không phải là nơi của sự tụ tập, ồn ào Quán, kể cả quán bar, cũng hiện lên như một khoảng không gian tối và tĩnh lặng Một thứ không gian dễ hòa điệu với cảm xúc con người Trong tác phẩm không gian quán hiện lên là không gian con người cảm thấy dễ chịu Dù nhiều khi không gian quán chỉ xuất hiện thoáng qua hoặc bất chợt trong tâm trí nhân vật

“Giữa cái dòng chảy thật khó xác định của thời gian và tâm trạng, đã có biết bao kí ức in dấu lên tất cả các giác quan của tôi Và những kỉ niệm vụn vặt, nhưng không có gì thay thế nổi ấy, bỗng lại ùa về trong tôi nơi góc quán nhỏ mùa đông vào lúc này” [ 1;127]

Quán yên tĩnh gọi về bao kỉ niệm Mikage và Yuichi ngồi trong quán trà,

“cái quán nhỏ ấy nằm trên gác hai, yên tĩnh và sáng sủa Giữa những bức tường màu trắng, chiếc máy điều hòa đang phả ra một luồng không khí ấm áp” [ 1;126] Không gian quán lùa về biết bao kí ức và cũng ở nơi đó, hai

người bạn trẻ ngầm hứa hẹn với nhau một ngày mai tươi sáng mà họ sẽ nỗ lực

để có được “Ngôi quán mới vẫn còn thơm mùi gỗ ấy đem lại cảm giác được

chăm chút cẩn thận và một bầu không khí dễ chịu” [1;150]

ất an, âu lo trước cuộc sống, đời sống nội tâm của họ chất chứa nhiều u hoài, nhưng họ lại sống hết mình, sống phơi trải và mạnh mẽ vượt lên số phận

và tìm cách hàn gắn những tổn thương Công viên được chúng ta biết đến là một khoảng không gian rộng rất nhiều cây cối và rất yên tĩnh là một nơi phù

hợp khi áp lức căng thẳng là nơi lí tưởng để giải tỏa chúng Ở tác phẩm này không gian công viên được mở ra rất đẹp

“ Xuyên qua công viên, tôi như bị một thứ mùi của cây cối ban đêm làm cho nghẹt thở Tôi lép nhép bước đi trên lối đi nhỏ loang loáng ướt đang ánh lên những sắc cầu vồng”

Qua không gian đó ta có thể hình dung tính cách của nhân vật “ Sotaro

là người thích công viên cô cùng” Hắn là một người ôn hòa, vui tính Cả hai

đã cùng chọn “ quán rộng thênh thang nằm ngay cạnh công viên để làm điểm

hẹn”.“Phía bên ô cửa kính, đám cây cối đang rung lên xào xạc trong gió dưới bầu trời phủ kín mây đen.”

Không gian công viên chỉ thoáng hiện lên qua ý nghĩ thôi Thường thì không gian công viên là không gian thoáng đãng mà khi con người muốn

thoát khỏi sự chật hẹp, tù túng Một không khí không quá ồn ào “ Dọn dẹp ở

đây xong, trên đường về nhà, chúng mình ghé qua cái quán cóc trong công viên ăn mì nhé” Không gian quán ăn là không gian thường của các đôi nam

nữ yêu nhau Đến đó họ sẽ rất thoải mái Không gian công viên được nhân vật nhìn qua lăng kính chủ quan hay nhìn qua tấm kính Khi nhân vật có khuynh

hướng vượt thoát, bên trong quá chật hẹp, tù túng và con người muốn thoát

chạy, muốn có cuộc sống yên bình thoáng đãng và điều đó nó thể hiện không gian công viên là không gian của hi vọng và sự sống như màu xanh của cây cối xanh um qua góc nhìn của Mikage Không gian quán và không gian công viên là cặp không gian tương đồng hỗ trợ để tạo nên dụng ý cho tác phẩm

1.3.1.3 Không gian đường phố

Không gian đường phố trong Kitchen gợi ra cho người đọc thấy niềm tin

vào con đường phía trước dù nhiều trông gai nhưng ánh sáng phía cuối con đường luôn hiện hữu Khi Mikage gặp khó khăn nhất, lúc bà vừa qua đời và

chưa tìm được nhà ở phù hợp thì Yuichi đã mời cô về nhà mình ở“Nhưng khi

bị ma quỉ dẫn lối, bao giờ tôi cũng chỉ thấy một con đường chạy thẳng trước mặt trong bóng tối Và lần này cũng thế, con đường đó lại hiện ra, sáng lóa

và đầy chắc chắn, nên tôi mối trả lời như vậy”.Nhân vật luôn hướng về “ Trên đường về, chúng tôi đi xuyên qua công viên Qua những kẽ cây, tôi nhìn thấy rõ tòa chung cư, ở đó có căn hộ nhà Tanabe”[1;47] Luôn tự tìm và

đứng lên bằng bản lĩnh “ Giữa con đường núi tối đen và đơn độc này, liệu có

mấy khi cậu ta nhận ra rằng, điều duy nhất mình có thể làm được là phải tự thắp sáng bản thân? Lớn lên tròn sự yêu thương vậy mà lúc nào cũng buồn bã” [1;40]

Thế giới của đô thị, cá nhân nhỏ bé, yếu ớt nhưng tâm hồn rất phong phú, mạnh mẽ Trong cuộc sống ấy, có một sự đồng cảm giữa những người độc thân còn khá trẻ Không gian đường phố ở một đô thị lớn thường là các con đường tấp nập xe cộ, ánh sáng đèn điện hào nhoáng và khung cảnh tất bật, ngược xuôi của dòng xe, dòng người họ đi làm về nhà với nguồng quay công việc Thế nhưng không gian đường phố trong tác phẩm của anana lại là những con đường vắng vẻ, nhân vật lang thang trong bóng tối Con người cô đơn, cô độc thì luôn ám ảnh quá khứ và cuộc sống bên ngoài dù tấp nập cũng không làm họ quên được những tổn thương tinh thần Nhưng con người trên con đường đó cũng như trên con đường đi tìm sự giải thoát, họ luôn nhìn thấy tia ánh áng trên đoạn đường họ bước đến dù nó là nhỏ bé và xa xôi Đường phố tỏa ra thứ không khí trong lành xua tan những ngột ngạt trong lòng người Trên đường phố, có biết bao nhiêu cảm xúc dồn nén đang chế ngự trong lòng người đều được tuôn chảy tự nhiên Nghe tin cô Eriko mất, Mikage như chết

lặng Trên đường đến nhà Yuichi, nước mắt Mikage bắt đầu trào ra “Đi dưới

bầu trời đầy sao trong tiếng lanh canh của chùm chìa khóa, tôi thấy nước mắt mình bắt đầu trào ra, hết giọt này đến giọt khác.” Trên đường phố, những

cảm xúc hôn độn, phức tạp cứ tự nhiên được thể hiện Ngay cả vào ban đêm,

mọi thứ đều rất đẹp, nhất là khi có trăng “Trăng rất cao và sáng, nó làm mờ

đi tất cả những vì sao và nhích từng bước về phía bên kia của bầu trời đêm Trăng đã tàn Nó vừa giấu mình vào những đám mây, rồi lại hiện ra đầy duyên dáng” [1; 159] Mikage và Yuichi đi dưới ánh trăng, cả hai cùng nhận

ra vẻ đẹp của ánh trăng, “vầng trăng bàng bạc mùa đông, vầng trăng mười

ba, ánh trăng vằng vặc, trăng sắp tròn” [1;103] Trong không gian rộng

thoáng của đường phố, người ta có thể làm bất cứ điều gì trái tim họ mách bảo mà không phải e dè Cảnh Mikage Sakurai leo lên con dốc vất vả để đem Katsudon (cô đã mua cách đó hàng trăm km) đến chỗ Yuichi Tanabe cũng được miêu tả trong ánh sáng của trăng Hành động và ý nghĩ đem Katsudon đến cho Yuichi mang tính bộc phát, nhưng đó chính là sự ấm nóng của tình cảm, là lí lẽ của trái tim và là cách để những con người Nhật ản trẻ tuổi nắm

bắt khoảnh khắc của hiện tại “Quán trọ mà Yuichi đang nghỉ có cánh cửa tự

động làm bằng kính đóng kín trước lối vào tiền sảnh, còn cửa thoát hiểm phía cầu thang bên ngoài thì bị khóa chặt”, gọi điện cho Yuichi thì không thấy bắt

máy Nhưng Mikage không chịu đầu hàng Mikage “vòng ra phía sau, len

qua lối đi rất nhỏ bên hông cửa thoát hiểm” đến mức mình mẩy trầy xước và

ướt sũng Mikage khó nhọc, tê cóng nhưng cuối cùng cũng đã tới được Lúc

đó, Mikage ngước nhìn lên bầu trời, thấy “trăng mới đẹp làm sao!” Hành

trình ngồi trên taxi hàng trăm km và băng qua hàng rào vách đá cheo leo cũng

là hành trình nắm bắt tình yêu của Mikage Sự thấu hiểu, sẻ chia từ Mikage đã mang đến cho Yuichi một cảm giác ấm áp của gia đình Nụ cười của Yuichi

ngời lên lấp lánh Mikage cảm nhận như thể cô đang “đẩy cái gì đó dịch

chuyển” Phải chăng “cái gì đó” ở đây chính là nỗi buồn, nỗi cô đơn và u ám

đang trùm lấy tâm hồn nhân vật, và nó đang được đẩy lùi bởi con người đang

dần tìm cách để từng bước một, con người xích lại gần nhau Với họ, “Giờ

đây, bóng tối không còn mang dáng hình của cái chết nữa.” Khi những người