Internet co the thay thd duoc bao chrl TRAN HLILJ AUANG rtoi quan didm xd h6i chirng li mQt dinh chd xd hQi chi xudt x6 h6i tidn tu bin - m6t kh6ng gian ddnh cho sr!. l,erner kdt luAn ri
Trang 1cAU CHUYtN HIEN DAI HOA
\
TRUYENTHONG
Diu 1a vai tro cua truyen thong
dai chunq trong ri hoi hien dail
The nao la "khong gian cong
cQng ? Internet co the thay thd
duoc bao chrl
TRAN HLILJ AUANG
rtoi quan didm xd h6i
chirng li mQt dinh
chd xd hQi chi xudt
x6 h6i tidn tu bin - m6t kh6ng gian ddnh cho sr!
thio luAn c6ng khai vi dAn chri
TU XA nol cd TRUYEN sAN6
XA HOI HGN BAI
Khi phdn tich mdi quan h6 gifra cdc hQ thdng
truydn th6ng v6i c6c hQ thdng xd h6i, nhi xd hQi
hgc M! Daniel Lerner, trong mQt bdi dlng tr6n
t4p chi Behavioral Science ra th6ng l0-t957,
16
tt c6c hQ thdng truyin th6ng truydn mi6ng sang
c6c hd thdng truydn th6ng d4i chung
chi, xudt bin, phit thanh, trul-dn hinh' ' xaa:a
m6t sd d4c didm nhu sau: do nhrti3 ::i c:::
chring m6t c5.ch r6ng rdi ma k:,:: :::- ::;:
ai voi ai; vd n6i dung thong c:i; :::1=:: -t'-'
tinh chdt hrblg thuat chu -ti':': ;-: -: := -q-:-Trong khi do, dac didm c'- :": :=
=::: -'=:
Trang 2
s=
rs
\I
D
A
g
an
Aong truydn mi6ng lA truy6n cl4t th6ng tin bXng
irong di6p chri ydu mang tinh chdt m6nh l6nh
thi dq: thdi xrra, cr?a quan thudng ra th6ng b6o
long ra h6i
Srr thay ddi trong rlng xrl truydn th6ng nAy
chul-6n tir truydn th6ng truy6n mi6ng sang
:oi l,erner kdt luAn ring "mpt hO thdng truy6n song chinh Id m6t ddu chi vd cfing d6ng thdi 1A
not tAc nh|n crta sa thay ddi trong toAn b6 m6t
.-:ong d4i chring dd tro thdnh m6t trong nhfrng
::c la khi tho6t ra kh6i tinh tr4ng mt chrt, thi bdt
:'3higm cria ngrrdi khdc dd dugc trrdng thuAt vd
\Iit khdc, cfrng chinh nhd d6 mi ngudi ta tdng
-rrolg drroc khi ning thdu cdm (empathy), trtc
: kha ning tu dit minh vdo vi tri cria ngudi kh6c
ie hidu dtroc ngrrdi kh6c Vd chinh nhd c6 khA
-':;ng ndy mA con ngudi m6i c6 thd sdng drroc
i-oi nhau m6t c6ch hii hda trong xd h6i Khi :ang bidt cloc bidt vidt cdn girip cho con ngdbi ::nh thAnh drroc khi nflng linh hoat v6 tri tue
p1-clric mobility) vdn li mdt thu6c tinh ddc
Tdng cta con ngudi trong xd h6i hi6n d4i Chinh
aing thdu cim cfing nhu khi nlng linh hoat tri
r-oi nhidu trr trrdng kh6c nhau vi bidt drrgc nhfrng
r-an dd c6ng c6ng cria x6 h6i
KHONE E|AN roNE C0NE Trong m6t cdng trinh in n5m 1962, tridt gia
egddi Drlc Jiirgen Habermas dd khai tridn khii
;qng" ()ffentLichkeit, tidng Anh dich ld publicity iro{c public sphere) mA Emmanuel Kant de ald
:ap vdo ndm 1784, vd nhdn m4nh ring vi6c sr?
_-OI
BAO KINH TE SAI GON XUAN I.4AU I'Y
KHONG GI\\ Cr-r\C I r,r\G DO\G VAI TRO
TRUNG GIA\ Gli T \ \ iiOI CONG DAN VA
NHA NIU'OC BL I-'C \- T^ \L OC PHAI CHIU TRACH \HIE\: :i.- .,-,C \\ HOI DO "TiNH
CONG CO\G" CI- \ \r-r K11g\G GIAN COXC CQNG TU \C) \1\\C TI\H CHAT PHE PHAN
g0t fE \O GI\ Dr\,.H R\\G PHAI CO NHUNG THONG TI\ \ E T \T HC) \T DONG CUA NHA NU'OC DE CO\G -L \\ CO THE XEM XET VA PHE PH \\ C \C HI,I TT DO\G NAY.
cflng ld di6u kien de thiet lap m6t ndn dAn chri
minh; chi khi tranh luan r-oi ngrJdi kh6c vd nhfrng
c6i "tinh tho thien- cua minh
Theo Haberma,s khong gian c6ng c6ng li
c6 th6 tham gia r-a trao ddi f kidn vdi nhau mA
kh6ng bi ep lrrc ru ben ngoii TrOn nguy6n tfc,
cIAy ln noi di6n ra nhtng cu6c tranh luAn mang
tinh chdt lj-tinh r-d ph6 ph6n (rational-critical
n6n nhring j kien (c6ng ludn) vd y mudn cria
ra khoi nhrlng loi ich cldc tht dd cl4t tdi m6t srr
cl6ng thuAn (consensus) gifra nhtng ngrrdi c6
thi6n chi voi nhau Trong x6 h6i thdi Trung cd,
kh6ng gian nAy chi xudt hi6n vio thdi hi6n dai
17
TE SAI GON
Trang 3CAU CHUYEN HIEN DAI HOA
trong x6 h6i trJ bin chri nghia nhrr
li m6t sU tldi trong tld ngdn ngtta
nhfrng quy6n lrrc chuydn chd
ddnh ri6ng cho nhfrng ngudi
uu tf vi tdi gi6i, mi bao g6m ci xd
th6ng d4i chring, c6c hi6p h6i, c6c
trd trung gian gifra x5 h6i c6ng dAn
vi nhi nd6c, buQc nhd nrr6c phAi chiu tr6ch nhi6m trddc x6 h6i do "tinh c6ng
bdi le n6 giA dinh rhng
phii c6 nhfrng th6ng tin
chinh c6c phrrong ti6n truy6n th6ng d4i chring
ld dinh chd didn hinh nhdt cria kh6ng gian c6ng
cQng Chring d6ng vai trd ldm trung gian li6n lac
r-d tiep rric trong n6i b6 xi h6i dAn su, cfrng nhrt
phii ld m6t llnh dia ddnh ri6ng cho nhirng n$Idi
cing m6t lirc hai chrlc ning: v&a ld noi trinh bAy
racicmdi quan hQ tidp xric,li6n l4c gifra c6c tAng
l6p, c6rc khu vgc, hay c6c nh6m x5 h6i
NHU'NG TA}.'IG LOP DAN CHUNG giNH
THUOI\G HAY NHU'NG NHOM TI-IIEU SO
VON TRLJ'OC DAY KHONG CO QUYEN PI-IAT
NCON, NAY CO hIHIEU Co HQr HoN Oe IEN
TIENIG l-lltN TLI'oNG BLOGTRONG l.lHUNG
NAM GAN DAY LA MQT BAh]C CHU'NG
SINH DQNG CAC CA NHAN GIO DAY NGAY
CANG CO DIEU KIEN TIEP CAN TRU'C TIEP
NHU"I\G THONG TIN] VON TRU.OC PAV
PHAI TI-IONG QUA SU CHQN LQC CUA CAC
NHA BAO.
IONE TONE
Su ra ddi cria phrrong tiQn
Internet trong vdi thQp ni6n
m6i hdt srlc d6ng quan tAm cria
dinh chdtruydn th6ng dai chring
trong xd hQi hi6n dai Trong
m6t cudn s6ch xudt bin ndm
2OO4, Serge Soudoplatoff nhAn dinh rXng lich sfi cria phrrong
ti6n Internet trrdng rlng vdi srr dgng tIQ
vd ding cdp, cdn mQtb6nlatrai
tAm hoic cring loi ich Theo Soudoplatoff, srt thdnh c6ng dAng kinh ng4c cria Internet cho
truydn thdng dga tr6n thribdc ding cdp: logic cria
Internet li chia s6 quydn lrtc, n6 li mQt c6ng cu
trldng t6c vd giao dich gifra nhfrng t6c nhAn tich
crtc vi ngang hAng vdi nhau, chrl kh6ng phii gifra
m6t trung tAm ph6t s6ng vdi nhfrng kh6n giA thu
Nhrrng cfing c6 nhfrng t6c giA kh6c l4i t6 ra
bi quan hon Dominique Wolton (1999), mQt
"v6vun" kh6ng gian c6ng cQng hon li tdng crrdng cho kh6ng gian ndy Trong khi c6c phuong tiQn
truydn th6ng cl4i chring truydn thdng chri ydu di theo c6i logic "cung", thi phrrong ti6n Internet thi6n vd viqc d6p rlng c6i logic "cAu": ngrrdi srl
dqng chi lo di tim c6i minh cdn, cdi minh mudn, chrl kh6ng quan tAm t6i nhfrng didu mi ngudi
kh6ng c6rhcdqng ndi t<dt gidng nhrr c6c phuong ti6n truydn th6ng d4i chirng tnJ6c d6 Vi cli6u nAy cudi ctng sE dAn t6i hO qui li ldm cho c6
tirng n6i rXng trr duy chi khdi str khi ngrrdi ta bft
ddu tin vio lbi ngudi khdc Con ngudi kh6ng thd ndo ttt minh suy nghi tdt cA moi thrl, trJ minh l!'gini moi chuyQn tr6n ddi Chinh vi thd mdi c6 vai trd quan trong cria nhfrng ngudi "trung
(
"{ 44.! bi:
Trang 4)hudng ti6n
Li thAp ni6n
nhidu vdn dd
luan tAm cria
udt bin nflm
Soudoplatoff
t cria phrrong
ii su dgng dQ
rhau vd c6ch
tri MQt b6n
lp trung h6a,
nQtb6nletrei
ing mdi quan
Soudoplatoff,
L Internet cho
m6hinh quin
cdp: logic cria
g kh6n gii thu
n hinh
kh6c lai t6 ra
L (1999), mOt
t6c dung ldm
rlit[ng cr-ldng
; ti6n Internet
:du": ngrtdi sft
li minh mudn,
lidu mi ngudi
olton, Internet
li ldm cho c6
6i Tocqueville
hi ngudi ta b6t
i thf, trJ minh
inh vi thd m6i
g ngudi "trung
a-i:- rrong linh r,rrc truydn th6ng dai chring nhrr
:'': :ha bdo, chinh tri gia, gidi tri thr?c M6t
=::g nhirng dic tnlng quan trong trong linh
-.-:: rur-dn th6ng il4i chring mA ngrrdi ta kh6ng =: quen d6ld xem udi ngudi kh6c, xem c6i mi :ajcn kh6c dd xem (hay d5 doc), theo d6i nhfrng :::r-en drroc coi ld d6ng quan tAm, d6ng drta ra
\ha rd h6i hoc Drlc Ulrich Beck (1986) vn
- rd hoi hoc Anh Anthony Giddens (1996)
:': iang srt ph6t tridn cria c6c cdng nghe thdng
:: i-a ri di6n tit ld m6t trong nhfrng di6u ki€n
: r re xi h6i, nhdt li trong bdi cinh md nhfrng
;: ;anh cua c6c dinh chdchinh tri truydn thdng
j: &in bi x6a nhda, nhrrdng ch6 cho srJ tham
= aga]-m6t tich crtc hon cria c6c c6 nhAn trong
:'.a -ri h6i phin tinh" (reflexive society), ph6
-,': s{ doc quydn ph6t ng6n cta c6c chuy6n gia
=::i c6c linh wc khoa hoc cflng nhrr chinh tri.
l:::g c6c x6 h6i hi6n cl4i, vi6c thio luAn vd vi6c
: qu1-et dinh trong nhi6u trddng hop cli r,rrcrt
:= rhoi nhfrng vfr dei chinh tri truydn thdng nhrr
;:,:c hoi hay chinh phri, cfing nhrr r,rrct ra kh6i
t:ion khd cria hinh thfc dAn chri d4i di6n
\-hfrng tdng l6p dAn chirng binh thudng hay
-irng *:r kh6ng c6 nh6m thidu quydn sd vdn ph6ttrddc
-ion nay c6 nhi6u cd \
:iiin hlgng blog
//fr4//'
trong nhfrng nim gdn dAr-la mot bhng chrlng
ki6n tidp cAn tnJc tiep nhung thong tin vdn trd6c
Nhung n6i nhtt the phai chang c6 nghia li
Internet c6 thd di den ch6 -phi trung gi6i h6a"
(desintermediation) linh nrc thong tin trong
xd h6i hi6n dai? Phai chang ke hr nay', nhd c6
Internet, moi ngrro'i deu co th" tq minh truc tidp
bidt moi chul'en r-a hieu moi chul-en mi kh6ng
nhfrng ngrrbi "trung gran- {nhu nhd b6o, nhd
chinh tri, gi6i tri thdc t? Phai chlng "mass
tUa cria m6t cuon sach cua Jodl de Rosnay vd
cho ring su- ph6t trien hien na\- cua Internet vd c6c loai hinh trui-dn thong tren Internet chi c6
nghia lA thdm qui-en cua nhitng vai trd "trung
gian" dy ngdl-nar-chi con mang tinh chdt ttdng
ddi, vit crich thric hoat dong cua ho, dlc bi6t li
gioi nhi b6o cring nhr-t cac nhA chinh tri,
/ cua Internet ha1- c6c b/og lim cho ngubi ta bAv gio c6 quydn
doi hoi nhieu hon ddi vdi nhfrng vai
tro trung gian ar'
Internet tU n6 kh6ng thd lim tan
rd "khong gian c6ng cOng", hidu theo nghia cua Habermas M?t kh6c,
thd?) thal- thd c6c dinh chd
hinh dd trd thinh phrrong
ti6n duy nhdt cria kh6ng gian c6ng cQng.Nhung di6u hidn nhi6n kh6 c6
ai chdi cdi IA Internet dang g6p phAn md
rQng "kh6ng gian
c6ng cQng" cria xd
h6i hi6n dai m6t c6ch
kh6ng th6 dio ngudc
'i a
_- 'I
BAO KINH TE SAI GON