Áp dụng mô hình “lớp học đảo ngược” trong dạy học chủ đề “các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm” tin học 10

Từ khi ra đời cho đến nay cùng với những phát triển công nghệ thì E-Learning cũng đã trải qua nhiều giai đoạn: [5] E-Learning 1.0 1993-2000: Hệ thống E-Learning chủ yếu cung cấp cho ngư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGUYỄN THU TRANG

LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC: LÝ THUYẾT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGUYỄN THU TRANG

LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC: LÝ THUYẾT

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới T.S Nguyễn Ngọc Tú - người đã

định hướng chọn đề tài và trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và chỉ bảo em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành tốt khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn tất cả thầy, cô giáo trong tổ Phương pháp và Công nghệ, Viện Công nghệ thông tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện cho em trong quá trình thực hiện khóa luận

Trong quá trình thực hiện khóa luận, em đã cố gắng hết sức, dành thời gian và công sức để hoàn thành thật tốt khóa luận của mình nhưng không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót nhất định Vì vậy, em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo và toàn thể bạn đọc để khóa luận của

em được đầy đủ và hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2019

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thu Trang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu độc lập của riêng tôi, được hoàn thành bằng sự nỗ lực và cố gắng của bản thân với sự giúp

đỡ của thầy giáo Nguyễn Ngọc Tú Các định nghĩa, trích dẫn đã có nguồn gốc

rõ ràng, được công bố đúng theo quy định Kết quả nghiên cứu trong khóa luận tốt nghiệp do tôi tự tìm hiểu một cách trung thực, khách quan Nếu có tranh chấp, trùng lặp gì, tôi xin được chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2019

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thu Trang

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ

Hình 1.1 Mô hình dạy học kết hợp 16

Hình 1.2 Quy trình chung của lớp học đảo ngược 19

Hình 2.1 Tiến trình dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược 24

Hình 2.3 Một nội dung dạy học dưới dạng video trên Edmodo 27

DANH MỤC VIẾT TẮT Tiếng Việt

tuyến

ngược

thống quản lý học tập

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Nội dung chính của đề tài, các vấn đề cần giải quyết 3

Chương 1:CƠ SỞ LÍ LUẬN 4

1.1 Dạy học trực tuyến (E-Learning) 4

1.1.1 Khái niệm và phân loại 4

1.1.2 Các chuẩn của E-Learning 6

1.1.3 Đặc điểm của E-Learning 8

1.1.4 Các nguyên tắc khi thiết kế bài giảng E-Learning 9

1.1.5 Khó khăn và thách thức khi sử dụng E-Learning 12

1.2 Dạy học kết hợp (B-Learning) 13

1.2.1 Khái niệm 13

1.2.2 Tiêu chuẩn khi thiết kế B-Learning 14

1.2.3 Nguyên tắc thiết kế B-Learning 14

1.2.4 Các mô hình học tập B-Learning 15

1.3 Mô hình “Lớp học đảo ngược” (Flipped Classroom – FL) 16

1.3.1 Khái niệm 16

1.3.2 Cách tổ chức mô hình lớp học đảo ngược 17

1.3.3 Khó khăn và thách thức khi sử dụng mô hình “Lớp học đảo ngược” đối với giáo viên 19

1.3.4 Các bước tạo bài giảng bằng mô hình lớp học đảo ngược 20

1.3.5 Một số lưu ý về mô hình lớp học đảo ngược 21

Chương 2:ÁP DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CÁC THUẬT TOÁN SẮP XẾP VÀ TÌM KIẾM”………….23

2.1 Cấu trúc và nội dung 23

2.2 Mục tiêu 23

2.2.1 Kiến thức 23

2.2.2 Kỹ năng 23

2.2.3 Thái độ 23

2.3 Dạy học chủ đề “Các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm” 24

2.3.1 Đề xuất kế hoạch 24

2.3.2 Yêu cầu đối với giáo viên và học sinh 25

2.3.3 Kế hoạch dạy học chi tiết 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

PHỤ LỤC 45

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong công cuộc đổi mới toàn diện ngành giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học có ý nghĩa quyết định cần được triển khai ở các môn học và cấp học Một trong những định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là

áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã được các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng vào thực tiễn dạy học các môn học hiệu quả Các phương pháp dạy học hiện đại đều có mục tiêu trung tâm là người học, phát huy năng lực nhận thức, năng lực độc lập, sáng tạo, phát hiện và giải quyết vấn đề của người học Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) là một trong những phương pháp dạy học hiện đại và đáp ứng được những yêu cầu nêu trên Thay vì giảng bài như thường lệ, giáo viên lại

là một người hướng dẫn, ngược lại người học thay vì tiếp thu kiến thức một cách thụ động từ giáo viên, các emsẽ phải tự tiếp cận kiến thức ở nhà, tự mình trải nghiệm, khám phá, tìm tòi các thông tin liên quan về bài học [2]

Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) là một trong những phương pháp hiện đại và đáp ứng được những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Đây là một mô hình dạy học được nhiều giảng viên tại các trường học ở Mỹ, Autralia và nhiều nước trên thế giới nghiên cứu và áp dụng rất hiệu quả, từ đó đề xuất vận dụng mô hình tại các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học ở Việt Nam

Tổ chức dạy học “Các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm” Tin học 10 theo

mô hình lớp học đảo ngược nhằm bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực tư duy của học sinh

Tôi chọn đề tài này để hiểu và áp dụng mô hình vào các nội dung dạy học ở trường THPT để có những tiết học hiệu quả và hứng thú hơn, đề tài: Áp dụng mô hình “Lớp học đảo ngược” trong dạy học chủ đề “Các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm” Tin học 10

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận về dạy học trực tuyến (E-Learning), dạy học kết hợp (B- Learning) và một trường hợp cụ thể là lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) Nghiên cứu chương trình, SGK Tin học hiện hành ở bậc học THPT của Việt Nam, nhằm tìm cách áp dụng các hình thức trên vào thực tiễn dạy học một cách thích hợp

- Áp dụng mô hình lớp học đảo ngược vào dạy học một nội dung cụ thể

ở cấp THPT: “Các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm” sách giáo khoa Tin học

10

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận về dạy học trực tuyến, dạy học kết hợp, lớp học đảo ngược và các phương pháp dạy học tích cực phù hợp

- Nghiên cứu áp dụng mô hình “Lớp học đảo ngược” vào bối cảnh Nhà trường Việt Nam, với một nội dung DH cụ thể

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Các hình thức dạy học trực truyến, dạy học kết hợp: khái niệm, lịch sử hình thành, phân loại, nguyên tắc,… và một trường hợp riêng: “lớp học đảo ngược”

- Chương trình tin học 10 THPT của Việt Nam: nội dung, phân phối, chuẩn KT-KN, SGK và một nội dung dạy học cụ thể: “Các thuật toán sắp xếp

và tìm kiếm”

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tiên nghiệm

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm khoa học

5 Nội dung chính của đề tài, các vấn đề cần giải quyết

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn bao gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Áp dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học chủ đề

“Các thuật toán sắp xếp và tìm kiếm”

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Dạy học trực tuyến (E-Learning)

1.1.1 Khái niệm và phân loại

Trong [6], Nguyễn Duy Hải và Nguyễn Văn Hiền cho rằng: “Giáo dục trực tuyến (hay còn gọi là Electronic Learning) là phương thức học ảo thông qua một máy vi tính, điện thoại thông minh nối mạng đối với một máy chủ ở nơi khác có lưu giữ sẵn bài giảng điện tử và phần mềm cần thiết để có thể hỏi, yêu cầu, ra đề cho học sinh trong trực tuyến từ xa Giáo viên có thể truyền tải hình ảnh và âm thanh qua đường truyền băng thông rộng hoặc kết nối không dây (WiFi, WinMAX), mạng nội bộ (LAN)”

Học tập qua mạng (E-Learning) được hiểu là quá trình học tập được tổ chức và hỗ trợ qua mạng Internet hay rộng hơn nữa là sự hỗ trợ của CNTT và truyền thông Lợi ích của E-Learning đã được khẳng định và hình thức học tập này đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới Từ khi ra đời cho đến nay cùng với những phát triển công nghệ thì E-Learning cũng đã trải qua nhiều giai đoạn: [5]

E-Learning 1.0 (1993-2000): Hệ thống E-Learning chủ yếu cung cấp

cho người học tài nguyên học tập dưới dạng các trang web tĩnh và không có nhiều công cụ tương tác để hỗ trợ người học trong quá trình học tập, gọi là

“kho học liệu điện tử”.[5]

E-Learning 2.0 (2000-2010): Hệ thống E-Learning chỉ đơn thuần cung

cấp cho người học một hệ thống nội dung học liệu dưới các hình thức text, video và một kênh thảo luận nhóm dưới dạng text [5]

E-Learning 3.0 (2010 - nay): Cùng với sự phát triển của các mạng ngữ

nghĩa, phân tích hành vi, hệ thống E-Learning bắt đầu cung cấp cho người học các nội dung học tập một cách mềm dẻo, linh hoạt tùy theo hành vi tương

người học nhiều công cụ hỗ trợ như chat, video conference, online-S, thực tại ảo… [5]

Learning 4.0 (nay): Tiếp theo là bước phát triển của mô hình

E-Learning 3.0 với việc đưa thêm vào hệ thống nhiều tiện ích hỗ trợ thông minh cho học viên, như: [5]

Hệ thống theo dõi và phân tích hành vi: hệ thống này sẽ theo dõi quá

trình học tập, sự tiến bộ, các hành vi của học viên và qua đó đưa ra các biện pháp khắc phục các điểm yếu của học viên

Hỗ trợ trên các thiết bị di động: Các thiết bị di động ngày càng được sử

dụng rộng rãi và năng lực xử lý của các thiết bị di động ngày càng mạnh mẽ hơn, do vậy, bên cạnh việc cung cấp một hệ thống LMS trên nền tảng máy tính thì việc hỗ trợ hệ thống LMS cho các thiết bị di động cũng rất cần thiết

và hữu ích với học viên LMS là chữ viết tắt của Learning Management System, có nghĩa là Hệ thống quản lý học trực tuyến

Cá nhân hóa: Các nội dung học tập cần được hướng tới từng học viên

cụ thể chứ không phải phân phối theo hình thức phân tán đến mọi học viên một cách đồng đều như nhau E-Learning 4.0 là tạo ra sự cân bằng giữa vai trò của các hệ thống tự động hóa, vai trò cá nhân (giảng viên, trợ giảng) và phương pháp luận trong hoạt động dạy và học

Game hóa các nội dung học tập: E-Learning 4.0 cung cấp các nội dung

học tập cho học viên dưới nhiều hình thức, trong đó game hóa là một hình thức ưa chuộng và thu hút được sự hứng thú lớn từ học viên, học viên không chỉ đơn thuần học tập theo phương pháp truyền thống là nghe giảng, làm bài tập và thi cử, mà học viên còn đượcđóng vai vào các nhân vật trong trò chơi

và phải vượt qua các thách thức bằng các kiến thức liên quan đến nội dung của môn học Như vậy, việc xây dựng một hệ thống đào tạo, bồi dưỡng GV qua mạng sẽ đòi hỏi một môi trường học tập pha trộn giữa cũ và mới để duy trì kiến thứ và cộng tác tốt hơn Một môi trường giàu tính đa phương tiện và

khả năng tương tác cao, kết hợp với quá trình phân tích dữ liệu và tiêu chuẩn của GV phổ thông sẽ giúp ích, gợi ý cho việc lựa chọn con đường và nhịp độ học với những nội dung phù hợp trong qua trình tự bồi dưỡng

1.1.2 Các chuẩn của E-Learning

Các chuẩn Learning đóng vai trò rất quan trọng, không có chuẩn Learning chúng ta sẽ không có khả năng trao đổi với nhau và sử dụng lại các đối tượng học tập Nhờ có chuẩn toàn bộ thị trường E-Learning sẽ tìm được tiếng nói chung, hợp tác với nhau được cả về mặt kĩ thuật và mặt phương pháp để cùng phát triển

E-Theo Wayne Hodgins chuẩn E-Learning, có thể giúp chúng ta giải quyết được những vấn đề sau:

i Khả năng truy cập được: có thể truy cập nội dung học tập từ một nơi rất

xa và phân phối cho nhiều nơi khác

ii Tính khả chuyển: sử dụng được nội dung học tập mà phát triển ở một nơi, bằng nhiều công cụ và nền tảng khác nhau tại nhiều nơi và hệ thống khác nhau

iii Tính thích ứng: có thể đưa ra nội dung và phương pháp đào tạo phù hợp với từng tình huống và từng cá nhân, từng hoàn cảnh

iv Tính sử dụng lại: một nội dung học tập được tạo ra có thể được sử dụng

ở nhiều ứng dụng khác nhau, nhiều hoàn cảnh và mục đích khác nhau

v Tính bền vững: không phải thiết kế lại vẫn có thể sử dụng được các nội dung học tập khi công nghệ thay đổi

vi Tính giảm chi phí: giảm thời gian và chi phí, tăng hiệu quả học tập rõ rệt

Chuẩn đóng gói: Chuẩn đóng gói mô tả các cách ghép các đối tượng

học tập riêng rẽ để tạo ra một bài học hay các đơn vị nội dung khác, sau đó vận chuyển và sử dụng lại được trong nhiều hệ thống quản lý khác nhau

(LMS/LCMS) Các chuẩn này đảm bảo hàng trăm file được gộp và cài đặt

đúng vị trí của nó Chuẩn đóng gói E-Learning gồm:

i Cách để ghép nhiều đơn vị nội dung khác nhau thành một gói nội dung duy nhất và các đơn vị nội dung có thể là các file HTML, ảnh, multimedia, style sheet…

ii Thông tin mô tả tổ chức của một cấp học hoặc module sao cho có thể nhập vào được hệ thống quản lý và nó có thể hiển thị một menu mô tả cấu trúc của cấp học và học viên sẽ học dựa trên menu đó để học Gồm các kĩ thuật hỗ trợ chuyển các cấp học hoặc module từ hệ thống quản lý này sang hệ thống quản lý khác mà không phải cấu trúc lại nội dung bên trong phức tạp

Chuẩn trao đổi thông tin: Các chuẩn trao đổi thông tin xác định một

ngôn ngữ mà con người hoặc sự vật có thể trao đổi thông tin với nhau, dễ thấy

về chuẩn trao đổi thông tin là một từ điển định nghĩa các từ thông dụng dùng

trong một ngôn ngữ nào đó

Trong E-Learning, các chuẩn trao đổi thông tin xác định một ngôn ngữ

mà hệ thống quản lý đào tạo có thể trao đổi thông tin được với các module hoặc các cấp học Chúng ta sẽ xem xét hệ thống quản lý và các module, các cấp học trao đổi với nhau thông tin gì và như thế nào?

Chuẩn trao đổi thông tin cung cấp những gì?

Chúng ta xem hệ thống quản lý và đối tượng học tập trao đổi với nhau những thông tin gì?

Một vài chủ đề chính dùng trong trao đổi thông tin:

i Hệ thống quản lý cần biết khi nào thì đối tượng bắt đầu hoạt động và sẵn sàng hoạt động

ii Đối tượng cần biết tên học viên là gì?

iii Đối tượng thông báo ngược lại cho hệ thống quản lý học viên đã hoànthành được bao nhiều phần trăm

iv Hệ thống quản lý cần biết thông tin về điểm của học viên để lưu vào cơ

sở dữ liệu sẵn có

v Hệ thống quản lý cần biết khi nào học viên chấm dứt việc học tập và đóng đối tượng học tập?

Chuẩn Metadata: Chúng ta hãy tưởng tượng nếu ta muốn tìm một

cuốn sách trên giá đầy sách mà mỗi cuốn sách không có tiều đề được in trên bìa sách,chúng ta sẽ gặp phải vấn đề gì?

Metadata là dữ liệu về dữ liệu Với E-Learning, metadata mô tả các cấp học và các module đồng thời các chuẩn metadata cũng cung cấp các cách để

mô tả các module E-Learning mà các học viên và các người soạn bài có thể tìm thấy module

1.1.3 Đặc điểm của E-Learning

E-Learning là một loại hình đào tạo năng động, sôi nổi, thực tế, thiết thực Nội dung thông tin mang tính thời đại, thực tế, không phải là những thông tin cũ, lỗi thời,…

E-Learning là loại hình đào tạo mà học viên là chủ đạo – “cốt lõi” Người tham gia vào loại hình đào tạo E-Learning tự mình quyết định cách thức thu nhận kiến thức, kĩ năng và khả năng phù hợp với phong cách học của chính mình đồng thời họ tự kiểm soát tốc độ học, công cụ học tập, địa điểm học cũng như khối lượng kiến thức mà họ muốn thu nhận

E-Learning là một loại hình đào tạo mang tính cá nhân riêng biệt Với chương trình đào tạo E-Learning cá nhân mỗi học viên có thể lựa chọn các hoạt động từ danh mục cơ hội học tập liên quan trực tiếp nhất tới kiến thức nền tảng, nhiệm vụ và công việc của mình tại thời điểm đó

E-Learning là loại hình đào tạo tổng thể E-Learning cung cấp các hoạt động đào tạo từ rất nhiều nguồn khác nhau, cho phép học viên lựa chọn dạng thức hoặc phương pháp học tập hoặc nhà cung cấp dịch vụ đào tạo tùy ý phù hợp với nhu cầu của mình

E-Learning là loại hình đào tạo hiệu quả thiết thực E-Learning cho phép học viên tương tác với công cụ học tập để có thể ghi nhớ được tối đa khối lượng kiến thức đã học được

E-Learning cho phép học viên có thể học với tốc độ hiệu quả nhanh nhất có thể

và tốn ít công sức Nó giúp cho học viên ghi nhớ kiến thức nhanh hơn thông qua tính tương tác của nó, cho phép học viên tăng tốc độ học thông qua các công cụ học tập mà họ đã quen thuộc và tiếp nhận những công cụ học tập mà

họ ít sử dụng

1.1.4 Các nguyên tắc khi thiết kế bài giảng E-Learning

Trong [11], Trần Nguyên Hương cho rằng, quy trình xây dựng bài giảng trực tuyến gồm 5 bước cơ bản, đó là:

Xác định mục tiêu và kiến thức cơ bản của bài học

Người thực hiện là giáo viên và tổ bộ môn Lưu ý, bám sát nội dung chương trình; nghiên cứu kỹ giáo trình và tài liệu tham khảo; xác định nội dung trọng tâm

Trong dạy học hướng tập trung vào học sinh, mục tiêu phải chỉ rõ học xong bài, học sinh đạt được cái gì Mục tiêu ở đây là mục tiêu học tập, chứ không phải là mục tiêu giảng dạy, tức là chỉ ra sản phẩm mà học sinh có được sau bài học

Người thực hiện cần đọc kĩ sách giáo khoa, kết hợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của mỗi mục trong bài và cái đích cần đạt tới của mỗi mục Trên cơ sở đó xác định đích cần đạt tới của cả bài về kiến thức,

kĩ năng, thái độ Đó chính là mục tiêu của bài

Những nội dung đưa vào chương trình và sách giáo khoa, giáo trình được chọn lọc từ khối lượng tri thức đồ sộ của khoa học bộ môn, được sắp xếp một cách lôgíc, khoa học, đảm bảo tính sư phạm và thực tiễn cao

Bởi vậy, cần bám sát vào chương trình dạy học và sách giáo khoa và giáo trình bộ môn Căn cứ vào đó để lựa chọn kiến thức cơ bản là nhằm đảm bảo tính thống nhất của nội dung dạy học

Mặt khác, các kiến thức trong sách giáo khoa, giáo trình đã được qui định để dạy học Do đó, chọn kiến thức cơ bản là chọn kiến thức ở trong đó chứ không phải là ở tài liệu nào khác

Tuy nhiên, để xác định được đúng kiến thức cơ bản mỗi bài, giáo viên cần phải đọc thêm tài liệu, sách báo tham khảo để mở rộng hiểu biết về vấn đề cần giảng dạy và tạo khả năng chọn đúng kiến thức cơ bản

Việc chọn lọc kiến thức cơ bản của bài dạy học có thể gắn với việc sắp xếp lại cấu trúc của bài để làm nổi bật các mối liên hệ giữa các hợp phần kiến thức của bài, từ đó rõ thêm các trọng tâm, trọng điểm của bài Việc làm này thực sự cần thiết, tuy nhiên không phải ở bài nào cũng có thể tiến hành được

dễ dàng

Cũng cần chú ý việc cấu trúc lại nội dung bài phải tuân thủ nguyên tắc không làm biến đổi tinh thần cơ bản của bài mà các tác giả sách giáo khoa, giáo trình đã dày công xây dựng

Xây dựng kho tư liệu phục vụ bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Nguồn tư liệu này thường được lấy từ một phần mềm dạy học nào đó hoặc từ Internet, hoặc được xây dựng mới bằng đồ hoạ, bằng ảnh quét, ảnh chụp, quay video, bằng các phần mềm đồ hoạ chuyên dụng như Macromedia Flash, Photoshop, các phần mềm cắt ghép nhạc, chỉnh sửa video

Khi tiến hành, cần chọn lựa các phần mềm dạy học có sẵn cần dùng đến trong bài học để đặt liên kết Xử lý các tư liệu thu được để nâng cao chất lượng về hình ảnh, âm thanh Khi sử dụng các đoạn phim, hình ảnh, âm thanh cần phải đảm bảo các yêu cầu về mặt nội dung, phương pháp, thẩm mỹ và ý

đồ sư phạm

Sau khi có được đầy đủ tư liệu cần dùng cho bài giảng điện tử, phải tiến hành sắp xếp tổ chức lại thành thư viện tư liệu, tức là tạo được cây thư mục hợp lý Cây thư mục hợp lý sẽ tạo điều kiện tìm kiếm thông tin nhanh chóng

và giữ được các liên kết trong bài giảng đến các tập tin âm thanh, video clip khi sao chép bài giảng từ ổ đĩa nay sang ổ đĩa khác, từ máy này sang máy khác

Xây dựng kịch bản bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Ở bước này, cần thực hiện chi tiết và cần phải tuân thủ các nguyên tắc sư phạm, nội dung cơ bản, đảm bảo mục tiêu bài học (cả về mặt kiến thức và kỹ năng)

Thực hiện các bước trong các nhiệm vụ dạy học: Xây dựng các bước dạy học, xây dựng sự tương tác người dạy và người học, xây dựng các câu hỏi tương tác, lắp ghép các bước lại thành quá trình dạy học

Lựa chọn công cụ và số hóa kịch bản

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Tiêu chí cần căn cứ vào nhu cầu của người sử dụng, căn cứ vào nguồn tài chính, căn cứ vào trình

độ của cán bộ kỹ thuật sử dụng công cụ như thế nào

Các công cụ: có nhiều công cụ, chẳng hạn Adobe Presenter, Lecture Marker, iSpring,…tuy nhiên một phần mềm được nhiều giáo viên sử dụng đó

là Adobe Presenter vì nó có khả năng tích hợp với Powerpoint nên nó tạo ra tính thân thiện và gần gũi đối với giảng viên

Các bước để số hóa kịch bản: Xây dựng được bài giảng bằng MS Powerpoint Quá trình xây dựng phải đảm bảo các bước trong quá trình dạy học; Ghi âm, thu hình (quay video giảng viên giảng bài); Biên tập video, âm thanh; Sử dụng phần mềm để đồng bộ bài giảng

Chạy thử chương trình, sửa chữa và đóng gói sản phẩm

Người thực hiện là nhóm kỹ thuật Công việc gồm: chạy thử chương trình, kiểm soát lỗi và chỉnh sửa bài giảng Sau đó, đóng gói bài giảng theo

định dạng phù hợp với mục đích yêu cầu Kết thúc bước này ta đã có sản phẩm bài giảng trực tuyến

Trong mỗi bước của quy trình trên, người thực hiện có thể là giảng viên hoặc nhóm kỹ thuật hoặc cả hai Cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa giảng viên và nhóm kỹ thuật

1.1.5 Khó khăn và thách thức khi sử dụng E-Learning

Bên cạnh những ưu điểm thì E-Learning cũng có những khó khăn và thách thức như sau:

Về việc xây dựng nguồn tài nguyên bài giảng

Để soạn bài giảng E-Learning có chất lượng đòi hỏi tốn nhiều công sức

và thời gian của giảng viên Hiện nay chế độ hỗ trợ chưa phù hợp với công sức bỏ ra để soạn bài giảng E-Learning, vì vậy chưa khuyến khích được giảng viên có nhiều bài giảng hay Đời sống của giảng viên nhiều khó khăn, áp lực thi cử, bệnh thành tích trong giáo dục và vấn đề lương …, hậu quả là giảng viên không có thời gian cũng như tâm huyết đầu tư cho E-Learning Nhiều giảng viên giỏi về chuyên môn và khả năng sư phạm nhưng sử dụng công nghệ thông tin còn hạn chế nên chưa tạo được nhiều bài giảng hay

Về phía người học

Học tập theo phương pháp E-Learning đòi hỏi người học phải có tinh thần tự học, tự giác do ảnh hưởng của cách học thụ động truyền thốngdẫn đến việc tham gia học E-Learning chưa trở thành động lực học tập Nhiều sinh viên nghèo, nhất là ở vùng sâu vùng xa, chưa thể trang bị máy vi tính kết nối Internet, nhiều thông tin trên mạng Internet không mấy lành mạnh dẫn đến gia đình lo lắng khi con em mình dùng mạng, đây cũng là lí do người học hạn chế

sư dụng E-Learning

Về cơ sở vật chất

Đòi hỏi phải có hạ tầng CNTT đủ mạnh, có đường truyền cáp quang Xây dựng Website trường học và Website E-Learning hoàn chỉnh chi phí khá cao, nếu không tận dụng hết khả năng của Web sẽ gây lãng phí

Về nhân lực phục vụ Website E-Learning cần có các cán bộ chuyên trách phục vụ sự hoạt động của hệ thống E-Learning bảo vệ cũng như phát triển hệ thống này Tuy nhiên, theo quy định cơ hế hoạt động này hiện tại chưa có ở các trường

Bài giảng E-Learning mang lại rất nhiều thuận lợi cho việc dạy học nhưng trong một mức độ nào đó thì công cụ hiện đại này cũng không thể hỗ trợ giảng viên hoàn toàn trong các bài giảng của họ Có thể thấy rằng để phục

vụ tốt hơn cho bài dạy chúng ta cần kết hợp nhiều mô hình dạy học hơn

1.2 Dạy học kết hợp (B-Learning)

Hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH) trực tuyến E-Learning xuất hiện

từ năm 1998; với những thế mạnh của nó, E-Learning đã phát triển mạnh mẽ Tuy nhiên, dần dần E-Learning đã thể hiện một số bất cập như cơ sở hạ tầng còn thiếu, trình độ CNTT của các nhà quản lý,của GV và HS không đồng đều

và một số còn yếu B-Learning là một hình thức học khá phổ biến trên thế giới, đặc biệt những nước có nền giáo dục phát triển Hình thức này có thể phát huy được thế mạnh của E-Learning và dạy học truyền thống

cụ thể”

Tác giả Victoria L Tinio cho rằng “Học tích hợp (Blended Learning) để chỉ các mô hình học kết hợp giữa hình thức lớp học truyền thống và các giải pháp E-Learning”

Theo Bonk và Graham (2006), B-Learning là: Kết hợp các phương thức giảng dạy (hoặc cung cấp các phương tiện truyền thông); Kết hợp các phương pháp giảng dạy; Kết hợp học tập trực tuyến và F2F (face-to-face)

Tại Việt Nam, B-Learning còn là một khái niệm mới, chưa được nghiên cứu nhiều Tác giả Nguyễn Văn Hiền có đưa ra một khái niệm tương tự là “Học tập hỗn hợp” để chỉ hình thức kết hợp giữa cách học trên lớp với học tập có

sự hỗ trợ của công nghệ, học tập qua mạng Tác giả Nguyễn Danh Nam cũng đưa ra nhận định: Sự kết hợp giữa E-Learning với lớp học truyền thống trở thành một giải pháp tốt, nó tạo thành một mô hình đào tạo gọi là “Blended Learning” Để phù hợp với môi trường học tập, trình độ HS và khả năng CNTT và TT ở Việt Nam, chúng tôi cho rằng B-Learning là sự kết hợp “hữu cơ”, bổ sung lẫn nhau giữa HTTCDH trên lớp F2F dưới sự hướng dẫn của

GV và HTTCDH qua mạng E-Learning với tính tự giác của HS thành một thể thống nhất, trong đó các PPDH được vận dụng mềm dẻo để tận dụng tối đa ưu điểm của CNTT và TT nhằm mang lại hiệu quả học tập tốt nhất

1.2.2 Tiêu chuẩn khi thiết kế B-Learning

Các hoạt động dạy học chủ yếu thực hiện trên lớp có kết hợp một phần các hoạt động trực tuyến và ngược lại

Các hoạt động dạy học chủ yếu thực hiện trên lớp kèm theo các hoạt động được thực hiện trực tuyến/ngoại tuyến theo lịch trình được kiểm soát chặc chẽ và ngược lại

1.2.3 Nguyên tắc thiết kế B-Learning

o Lựa chọn mô hình phù hợp

o Phân tích bối cảnh

o Xây dựng hệ thống mục tiêu dạy học chi tiết

o Xây dựng các chủ đề nội dung phù hợp

o Số hóa nội dung, học liệu

o Lập kế hoạch tổ chức hoạt động dạy học chi tiết theo chủ đề nội dung hoặc theo tuần

o Thiết kế các hoạt động, công cụ kiểm tra đánh giá thực

o Lựa chọn các công cụ, nền tảng công nghệ phù hợp

o Vận hành thử, đánh giá

1.2.4 Các mô hình học tập B-Learning

Hiện nay, dạy học kết hợp được phát triển và phổ biến trong thực tiễn giáo dụcở nhiều nước trên thế giới trong các mô hình sau:

- Mô hình giáp mặt/trực tiếp (face-to-face) là chủ đạo: Quá trình dạy

học được diễn ra trong không gian và thời gian dạy học truyền thống trên lớp học, có sự tích hợp các yếu tố của dạy học điện tử, các bài giảng trực tuyến hoặc các nội dung trên mạng, được trao đổi trực tiếp giữa người học và người dạy

- Mô hình xoay vòng: Quá trình dạy học triển khai dựa trên sự kết hợp

giữa dạy học trên lớp và các nội dung dạy học ngoài giờ trên nền tảng công nghệ thông tin

- Mô hình linh hoạt: Các hoạt động dạy học dựa trên nền tảng khóa

học trực tuyến kết hợp với sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên trên lớp một cách linh động

- Mô hình lớp học đặc thù: Các hoạt động dạy học theo môn, chủ đề

hay nội dung được triển khai trong phòng máy tính chuyên biệt, phục vụ cho việc học tập

- Mô hình kết hợp tự do: Người học tự lựa chọn các khóa học trực

tuyến với mục đích mở rộng, nâng cao trình độ, kiến thức theo các định hướng của chương trình nhà trường sao cho vừa phù hợp vừa sát với kiến thức của người học

- Mô hình trực tuyến: Dựa trên các nền tảng công nghệ trực tuyến các

hoạt động dạy học được thiết kế và triển khai

Hình 1.1 Mô hình dạy học kết hợp 1.3 Mô hình “Lớp học đảo ngược” (Flipped Classroom – FL)

1.3.1 Khái niệm

Trong [4], Nguyễn Hoài Nam và Vũ Thái Giang cho rằng: “Mô hình lớp học đảo trình/đảo ngược (Flipped Classroom hay Flipped Learning) là một trong những dạng thức của học tập kết hợp (Blended Learning/B-Learning) được quan tâm trong những năm gần đây”

Xoay vòng

Theo [7], FL là một phương thức thiết kế dạy học theo mô hình kết hợp (Strayer, 2012) đã và đang phát triển tại nhiều quốc gia Khái niệm này nghe

có vẻ mới, nhưng thực chất nó là một mô hình lớp học đảo ngược so với lớp học truyền thống Phương thức nghịch chuyển hoạt động dạy học này được hai tác giả Barbara Walvoord và Virginia Johnson Anderson đề xuất trong quyển sách có tên “Effective Reading: a tool for learning and assessment” xuất bản năm 1998 Trong quyển sách này, hai tác giả đã đề xuất cách đánh giá việc học sao cho đem lại hiệu quả học tập và kích thích việc học tập chủ động

Tại sao lại hình thành FL?

Trong [3] Về mặt lí luận, mô hình “Lớp học đảo ngược” dựa trên cơ sở

lí thuyết về học tập tích cực (Active Learning) Cụ thể là quan điểm dạy học chủ động khám phá, tiếp cận kiến thức thông qua quá trình tương tác (Vygotsky, 1978) Mô hình này cũng giúp tạo ra môi trường khuyến khích tính tự chủ trong học tập bởi người học có cơ hội học tập theo nhịp độ của riêng mình và trở nên có trách nhiệm với việc xây dựng kiến thức thay vì chờ

sự truyền đạt tri thức của thầy cô (tiếp nhận tri thức bị động) Nếu nhìn từ góc

độ nhận thức theo thang cấp độ nhận thức của Bloom thì phương thức dạy học này giúp người học phát triển nhận thức qua từng cấp bậc: ghi nhớ, hiểu (giai đoạn tiếp cận với tài liệu), và sau đó là ứng dụng, phân tích, tổng hợp (giai đoạn xử lý thông tin, xây dựng kiến thức thông qua các hoạt động học tập do giảng viên tổ chức trên lớp)

1.3.2 Cách tổ chức mô hình lớp học đảo ngược

Lớp học đảo ngược đảm bảo nguyên tắc lấy người học làm trung tâm Thời gian ở lớp được dành để khám phá các chủ đề sâu hơn và tạo ra những

cơ hội học tập thú vị cũng như trao đổi những vấn đề băn khoăn Trong khi

đó, những bài giảng, những video giáo dục trực tuyến được thiết kế để truyền tải nội dung bên ngoài lớp học, người học sẽ chủ động xem video, học lí

thuyết ở ngoài giờ lên lớp Ở lớp học đảo ngược, việc truyền tải nội dung có thể ở nhiều hình thức, nhiều phương pháp do giáo viên thiết kế Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là điều kiện quan trọng để triển khai lớp học đảo ngược tốt nhất Cụ thể, các công cụ công nghệ thông tin sẽ hỗ trợ người học được:

- Nắm bắt được phong cách học và với tốc độ học tập cùng các nội dung chính một cách thuận lợi, phù hợp năng lực (ví dụ: tài liệu bài giảng số hóa, các nội dung đa phương tiện tương tác,…)

- Trình bày các học liệu phù hợp với phương thức học, phong cách học khác nhau (ví dụ: văn bản, video, âm thanh, đa phương tiện,…)

- Tạo cơ hội trao đổi và tương tác thảo luận trong và ngoài lớp học (ví dụ: các công cụ trao đổi trực tuyến, trả lời khảo sát, bỏ phiếu, các công cụ thảo luận, công cụ tạo nội dung,…)

- Cung cấp thông tin kịp thời cho phép tạo cập nhật và nhắc nhở, các cảnh báo người học (ví dụ: micro-blogging, công cụ thông báo,…)

- Cung cấp thông tin phản hồi tức thì, ẩn danh cho người dạy và người học nhằm mục đích đánh giá và đánh giá, điều chỉnh vì sự tiến bộ của người học

- Dự báo các khó khăn, thách thức đối với người học Thu thập dữ liệu về sự tiến bộ và thành tích học tập của người học

Hình 1.2 Quy trình chung của lớp học đảo ngược [8]

1.3.3 Khó khăn và thách thức khi sử dụng mô hình “Lớp học đảo

ngược” đối với giáo viên

Trong [4], Về phương pháp và hình thức tổ chức: người dạy gặp nhiều khó khăn khi trợ giúp, giải đáp cho người học trong lớp học và duy trì các hoạt động tích cực xuyên suốt giờ học liên quan tới những nội dung và nhiệm

vụ người học đã nghiên cứu, thực hiện ở nhà

Về nội dung: thiết kế nội dung sao cho hấp dẫn, lôi cuốn người học và các nhiệm vụ vừa sức luôn là một vấn đề đối với người dạy Tương tự như việc thiết kế nội dung học tập cho B-Learning, chuẩn bị các tài nguyên và học liệu học tập, công sức của người dạy đầu tư cho nội dung là rất lớn

Về kỹ thuật và phương tiện: nền tảng kỹ thuật và phương tiện có thể là một khó khăn lớn với nhiều vùng; tốc độ truyền tải dữ liệu cũng có thể là vấn

đề Những sự cố liên quan đến mạng sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới tâm lý người học và cả người dạy Những vấn đề khác liên quan tới sử dụng phần mềm, sự

cố trong sử dụng,… có thể cũng tác động không nhỏ tới tâm lý và hứng thú của cả người học và người dạy

1 Lựa chọn chủ đề dạy học thích hợp

2 GV thiết kế các bài giảng, video, share các tài liệu tham khảo lên

mạng

3 HS xem bài giảng, video, tài liệu ở nhà

4 Lên lớp HS thực hành, thảo luận, trao đổi với nhau và với GV trên lớp

1.3.3.1 Điều kiện khi áp dụng mô hình

- Người giáo viên phải tạo được môi trường để thúc đẩy sự sáng tạo kiến thức cho người học bằng việc kết hợp nhiều các phương pháp học tập tích cực, sáng tạo

- Sự tương tác giữa học sinh và môi trường học tập nhằm cật nhật, nâng cao kiến thức vốn có của học sinh đến kiến thức cần lĩnh hội

- Trang thiết bị công nghệ thông tin và cách tổ chức lớp học…

1.3.3.2 Chuẩn bị của GV khi áp dụng mô hình

GV chuẩn bị hệ thống các câu hỏi, các tình huống để HS suy nghĩ phát hiện kiến thức, phát triển nội dung bài học, đồng thời khuyến khích HS động não tham gia thảo luận Câu hỏi trong mô hình FL không chỉ kiểm tra đánh giá trình độ tiếp thu của người học mà qua đó nhằm giúp người học chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động ngay trong giờ học của mình

Trên lớp, sử dụng câu hỏi là một trong những “cầu nối” cho sự tương tác giữa GV và HS trong quá trình dạy và học Sử dụng câu hỏi giúp GV không chỉ kiểm tra về kiến thức, kĩ năng của HS mà còn thu được những thông tin ngược để điều chỉnh các hoạt động dạy học cho phù hợp

Ví dụ:

- Đối với câu hỏi ở nhà: Mục đích là muốn HS xem trước bài giảng để hiểu các nộidung, kiến thức trong bài giảng lí thuyết, vận dụng làm những câu hỏi đơn giản Vì vậy, các câu hỏi chỉ nên xoay quanh phần lí thuyết của bài giảng (cấu tạo, nguyên lí làm việc, các định nghĩa, tính chất…)

1.3.4 Các bước tạo bài giảng bằng mô hình lớp học đảo ngược

Trong [7],Ví dụ: Các bước tạo bài giảng ghi hình

Một trong những công cụ để nghịch đảo bài giảng là thiết kế các đoạn băng hình bài giảng và đưa lên hệ thống quản lý ví dụ như E-Learning, Moodle, Blackboard để người học có thể truy cập Giáo viên có thể tham khảo thêm về phương pháp thực hiện giúp chúng ta ứng dụng mô hình này hiệu quả hơn tại