Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 6 tuổi) theo phương pháp montessori

gâ được hứng thú với trẻ… dẫn đến hiệu quả không cao, kiến thức trẻ thu nhận được rất hạn chế.Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non theo phương pháp Montessori làmột lựa chọn cần thiết giúp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

=== ===

NGUYỄN THỊ TRANG

GIÁO DỤC KHOA HỌC CHO TRẺ MẦM NON

(3 - 6 TUỔI) THEO PHƯƠNG PHÁP

MONTESSORI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

HÀ NỘI, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

=== ===

NGUYỄN THỊ TRANG

GIÁO DỤC KHOA HỌC CHO TRẺ MẦM NON

(3 - 6 TUỔI) THEO PHƯƠNG PHÁP

MONTESSORI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ HƯƠNG

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới cô giáo,

TS Nguyễn Thị Hương - người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viêntác giả trong suốt thời gian và quá trình làm khóa luận Sự chỉ bảo và hướngdẫn của cô đã giúp cho tác giả rất nhiều trong việc hoàn thành khóa luận này

Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy giáo, côgiáo trong trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ, truyền đạt những trithức và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt thời gian tác giả thamgia học tập và rèn luyện tại trường

Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, các cô giáo trường Mầmnon Đại Thịnh (Mê Linh - Hà Nội) và trường Mầm non Đại Tự (Yên Lạc -Vĩnh Phúc) đã tạo điều kiện cho tác giả khảo sát các vấn đề thực tiễn có liênquan đến nội dung nghiên cứu của đề tài

Trong quá trình thực hiện đề tài, do thời gian có hạn và vốn kiến thức,kinh nghiệm của bản thân còn hạn hẹp nên nội dung khóa luận của tác giả cònnhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo vàcác bạn sinh viên để bài khóa luận của tác giả trở nên hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2018

Người thực hiện

Nguyễn Thị Trang

LỜI CAM ĐOAN

Hoàn thành đề tài “Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theophương pháp Montessori” là quá trình tự tìm tòi, nghiên cứu tài liệu của tácgiả cùng với sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của giáo viên hướng dẫn TS NguyễnThị Hương Tôi cam đoan những kết quả nghiên cứu trong khóa luận này làthành quả của riêng cá nhân tôi Nội dung khóa luận không trùng với bất kìcông trình nghiên cứu nào

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2018

Người thực hiện

Nguyễn Thị Trang

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Giả thuyết khoa học 4

8 Cấu trúc khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIÁO DỤC KHOA HỌC CHO TRẺ MẦM NON (3 - 6 TUỔI) THEO PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI 5

1.1 Một số vấn đề về giáo dục khoa học 5

1.1.1 Giáo dục khoa học

5 1.1.2 Một số vấn đề về giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) 6

1.2 Một số vấn đề về quan điểm và phương pháp giáo dục Montessori 7

1.2.1 Khái lược sự hình thành và cơ sở của quan điểm giáo dục Montessori

7 1.2.2 Chương trình, nội dung giáo dục theo phương pháp Montessori

10 1.2.3 Người học trong lớp học Montessori

14 1.2.4 Người giáo viên trong lớp học Montessori

16 1.2.5 Môi trường học tập theo phương pháp Montessori

18 1.2.6 Đặc trưng và ưu thế của phương pháp giáo dục Montessori

1.3.1 Đặc điểm nhận thức của trẻ mầm non 22

1.3.2 Đặc điểm nhận thức của trẻ theo Montessori 24

1.4 Tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ mầm non theo phương phápMontessori 271.4.1 Chương trình, nội dung giáo dục khoa học cho trẻ ở mầm non 27

1.4.2 Yêu cầu của việc giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theoquan điểm giáo dục Montessori 33

1.5 Cơ sở thực tiễn của việc giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)theo phương pháp Montessori 371.5.1 Mục đích khảo sát thực trạng 37

1.5.2 Đối tượng khảo sát thực trạng 371.5.3 Nội dung và phương pháp khảo sát thực trạng 38

1.5.4 Kết quả khảo sát thực trạng 39

CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH GIÁO DỤC KHOA HỌC CHO TRẺ MẦM NON (3 - 6 TUỔI) THEO PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI 49

2.1 Nguyên tắc đề xuất tiến trình giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6tuổi) theo phương pháp Montessori 492.1.1 Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với đặc trưng nội dung bài học 49

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính tự do, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ 49

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính tương tác 502.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 51

2.1.5 Nguyên tắc đảm bảo một môi trường được chuẩn bị 52

2.2 Tiến trình thiết kế bài học giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)theo phương pháp Montessori 522.3 Minh họa thiết kế bài học giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)

PHỤ LỤC

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU

ảng .4 ảng so sánh giữa phương pháp giáo dục Montessori và phương pháp giáo dục tru ền thống 33ảng ảng tổng hợp nội dung điều tra thực trạng 38Bảng 1.5.2 Bảng sử dụng phương pháp Montessori vào trong quá trình dạyhọc 40Bảng 1.5.3 Bảng sử dụng phương pháp giáo dục Montessori vào trong quátrình giáo dục khoa học 40ảng .4 Mức độ sử dụng các phương pháp khi tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ mầm non 41Bảng 1.5.5 Mức độ sử dụng các hình thức khi tổ chức giáo dục khoa học chotrẻ mầm non 42Bảng 1.5.6 Thực trạng việc tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ hiện nay 43Bảng .7 Đánh giá của giáo viên về vai trò của việc vận dụng quan điểmgiáo dục Montessori vào trong giáo dục khoa học cho trẻ mầm non 45Bảng 1.5.8 Mô tả việc giáo dục khoa học cho trẻ mầm non theo phương phápMontessori 45Bảng 1.5.9 Sự cần thiết của việc áp dụng các quan điểm của phương phápgiáo dục Montessori vào trong giáo dục khoa học cho trẻ mầm non 47

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Lứa tuổi mầm non là giai đoạn rất quan trọng trong quá trình tăngtrưởng và phát triển của con người Đâ là giai đoạn đầu tiên của quá trìnhhình thành và phát triển cả về nhân cách và tư du Giai đoạn này có ảnhhưởng rất lớn đến sự phát triển toàn diện tất cả các mặt của trẻ trong tươnglai Muốn sự phát triển của con người được tốt nhất thì giai đoạn mầm non trẻphải được trang bị những gì tốt nhất Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiêntrong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất,nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mĩ cho trẻ em Chính vì vậy mà giáo dụcmầm non được đánh giá là một bộ phận rất quan trọng của nền giáo dục Trẻ

em trong giai đoạn tuổi mầm non có sự phát triển nhanh chóng tất cả các mặtthể chất, nhận thức, tình cảm Từ đó cho thấy việc chăm sóc và giáo dục trẻngay từ những năm đầu tiên của cuộc đời là việc làm hết sức cần thiết và có ýnghĩa vô cùng quan trọng trong sự nghiệp ươm mầm những người chủ tươnglai của đất nước Khi được chăm sóc và phát triển tốt từ lứa tuổi trẻ thơ thì

đâ sẽ là yếu tố góp phần tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển trongtương lai của trẻ

Giai đoạn mầm non là giai đoạn vô cùng quan trọng với mỗi con người,nhận thức được điều đó nên công tác giáo dục sớm cho trẻ ngà càng đượcquan tâm chú trọng để tạo điều kiện và môi trường cho trẻ có cơ hội phát triểntốt nhất Hiện nay, có rất nhiều quan điểm giáo dục sớm cho trẻ như: quanđiểm giáo dục sớm của Maria Montessori, quan điểm giáo dục sớm của GlenDoman, quan điểm giáo dục sớm của Shichida Makoto Trong đó,Montessori là phương pháp giáo dục rất được các nhà giáo dục và các bậc phụhuynh chú ý và quan tâm tới, bởi trong thực tiễn nó mang đến hiệu quả giáo

dục rất tốt Phương pháp giáo dục Montessori lấy khả năng tự học của trẻ làmnền tảng cơ sở, chú trọng vào việc khai thác tiềm năng sẵn có, không áp đặttrẻ, giáo viên chỉ quan sát và đưa ra gợi ý, hỗ trợ khả năng tự phát triển của trẻ

vì bản thân mỗi trẻ từ khi sinh ra đã có khả năng học tuyệt vời Phương phápMontessori lấy trẻ làm trung tâm, trẻ được học tập và vui chơi dựa trên nềntảng tự do, trẻ được tự do tiếp xúc, ứng xử, khám phá tự nhiên và môi trườngxung quanh

Việc tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ mầm non nhằm phát triển nhậnthức của trẻ đã trở thành một nội dung quan trọng trong chương trình giáo dụcmầm non Thông qua giáo dục khoa học giáo viên sẽ tạo cho trẻ cơ hội đượctìm tòi, khám phá, trải nghiệm Giáo dục khoa học phù hợp sẽ giúp trẻ tìm racái mới, tiếp cận với những tri thức tiền khoa học, tích cực hoạt động nhậnthức

Mặt khác, trẻ mầm non có lối tư du trực quan hành động và thiên vềcảm tính Đâ là giai đoạn trẻ tiếp thu và nhận thức về môi trường thông qua

sự khám phá chủ yếu của bản thân trẻ Các giác quan là công cụ để giúp cho

tư du của trẻ ngày càng trở nên hoàn thiện, nhạy bén và tinh tế hơn Trẻ họcqua cảm giác và chúng muốn tự mình trải nghiệm và khám phá mọi thứ xungquanh Trẻ tò mò về thế giới tự nhiên và muốn khám phá về chúng, thiênnhiên là một nguồn hứng thú vô tận với trẻ Đây là điều kiện thuận lợi để trẻtiếp thu nguồn tri thức của nhận loại và phát triển trí tuệ của mình

Để phù hợp hơn với các đặc điểm tâm - sinh - lí của trẻ, nội dung giáodục khoa học ở trường mầm non hiện nay cũng đã có những tha đổi Hiệnnay, việc giáo dục khoa học cho trẻ mầm non đã có những đổi mới về đề tài,nội dung khám phá, cách thức tổ chức Trẻ rất có nhu cầu khám phá thế giới

tự nhiên xung quanh chúng, tuy nhiên nội dung chương trình giáo dục khoahọc ở các trường mầm non hiện na cũng vẫn còn một số hạn chế như: quánhiều nội dung khám phá, qu trình khám phá đơn điệu, nhàm chán, không

gâ được hứng thú với trẻ… dẫn đến hiệu quả không cao, kiến thức trẻ thu nhận được rất hạn chế.

Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non theo phương pháp Montessori làmột lựa chọn cần thiết giúp giáo viên giải quyết những hạn chế nêu trên vàgiúp giáo viên có một cái nhìn đúng đắn về trẻ em và các phương pháp dạy

học mới Đó cũng là lí do tôi lựa chọn đề tài của mình: “Giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theo phương pháp Montessori”.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất tiến trình giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theophương pháp Montessori

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc giáo dục khoa học cho trẻ mầm non(3 - 6 tuổi) theo phương pháp Montessori

Tìm hiểu và đánh giá thực tiễn của việc giáo dục khoa học cho trẻ mầmnon (3 - 6 tuổi) theo phương pháo Montessori

Đề xuất tiến trình giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theophương pháp Montessori

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Bản chất, đặc trưng của quan điểm giáo dục Montessori và những yêucầu, nguyên tắc khi vận dụng quan điểm Montessori trong giáo dục khoa họccho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)

4.2 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theo phươngpháp Montessori ở trường mầm non

5 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài giới hạn nghiên cứu thực tiễn tại trường Mầm non Đại Thịnh(Mê Linh - Hà Nội) và trường Mầm non Đại Tự (Yên Lạc - Vĩnh Phúc)

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

+ Phương pháp phân tích - tổng hợp lí thuyết

+ Phân loại và hệ thống hóa các vấn đề lí luận có liên quan đến đề tàinghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Quan sát

+ Phỏng vấn

+ Điều tra

7 Giả thuyết khoa học

Nếu các hoạt động giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)được thiết kế và tổ chức dựa trên quan điểm của Montessori thì trẻ sẽ được sửdụng tối đa các giác quan, được tự do khám phá theo nhu cầu và khả năng củabản thân, được thao tác và tương tác tích cực với môi trường, trẻ sẽ khám phámôi trường xung quanh tích cực và đạt được hiệu quả hơn Điều này rất quantrọng và cần thiết đối với sự phát triển toàn diện các mặt của trẻ, giúp trẻ sángtạo hơn, phát triển mọi giác quan, năng động và tự tin hơn

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu - kết luận, nội dung của đề tài gồm hai phần sau:Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của giáo dục khoa học cho trẻmầm non (3 - 6 tuổi) theo phương pháp Montessori

Chương 2: Tiến trình giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)theo phương pháp Montessori

Nói cách khác, phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt độngcủa cả thầy và trò để nhằm đạt được mục đích của việc dạy học.

* Giáo dục:

Giáo dục là một quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, có

kế hoạch nhằm chuẩn bị cho họ tham gia vào đời sống xã hội, lao động sảnxuất bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử

xã hội loài người đã có trước đó cho thế hệ sau

Giáo dục được hiểu dưới 2 góc độ: (1) Giáo dục được xem như là tậphợp các tác động sư phạm đến người học với tư cách là một đối tượng đơnnhất (2) Giáo dục được xem như là một hoạt động xã hội, dạng tái sản xuất ralực lượng lao động mới Ở đây, đối tượng là thế hệ trẻ, là tập hợp các đốitượng đơn nhất Giáo dục là đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ lao động

Có thể hiểu theo nghĩa khác: Giáo dục là một quá trình hoạt động có ýthức, có mục đích, có kế hoạch của một người hay một nhóm người - gọi lànhà giáo dục, nhằm tác động vào hệ thống nhận thức của người đó để làm

phát triển trí thông minh, tư du , phát triển khả năng nhận thức phù hợp vớithế giới khách quan và làm phát triển nhận thức của người đó lên, qua đó tạo

ra ở con người đó những điều mới, có những phẩm chất phù hợp với nhữngyêu cầu của xã hội

* Giáo dục khoa học

Giáo dục khoa học là quá trình mà nhà giáo dục sử dụng các phươngpháp và hình thức giáo dục để truyền đạt cho trẻ những kiến thức về khoahọc, nhằm giúp trẻ có những kiến thức về khoa học và biết vận dụng nhữngkiến thức đó vào trong cuộc sống, ứng xử, trong các mối quan hệ và hìnhthành những kĩ năng kĩ xảo cần thiết cho trẻ trong cuộc sống và cả trongtương lai

1.1.2 Một số vấn đề về giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi)

Trẻ mầm non rất yêu thích các hoạt động khám phá khoa học bởi trẻnhỏ luôn yêu thích tìm tòi, khám phá những gì xảy ra hàng ngày xung quanhchúng Giáo dục khoa học cũng giúp cho trẻ phát triển trí tuệ và bồi dưỡngnhững phẩm chất đạo đức góp phần vào sự phát triển toàn diện tất cả các mặtcho trẻ Vì vậy, đâ là nội dung rất được quan tâm trong chương trình Giáodục Mầm non

Tuy nhiên, ở mỗi trường học tại các địa phương khác nhau thì mỗi GVlại chọn cho mình những cách thức khác nhau trong quá trình khám phá khoahọc của trẻ mầm non Thậm chí trong một trường học thì mỗi GV lại chọn chomình những hình thức dạy học và cách truyền đạt tri thức cho trẻ khác nhau

Hầu hết tất cả GV đều biết được những lợi ích và hiệu quả của giáo dụckhoa học nhưng giáo dục khoa học làm sao cho có hiệu quả, làm sao để trẻ tiếpthu được nhiều nhất lại trở thành một vấn đề rất khó khăn đối với nhiều GV

Giáo dục khoa học cho trẻ phải dựa trên những kiến thức khoa họcchính xác để giải quyết những thắc mắc của trẻ nhỏ Đó không phải là những

kiến thức quá cao siêu mà là những gì gần gũi, xung quanh trẻ, trẻ được gặptrong cuộc sống hàng ngày GV phải giải quyết những thắc mắc của trẻ dựatrên những hiểu biết chính xác, tránh làm sai lệch trong tư du của trẻ.

Giáo dục khoa học cho trẻ nhỏ bao gồm rất nhiều nội dung cho trẻkhám phá và được thực hiện dưới rất nhiều hình thức khác nhưng vẫn cóchung mục đích là giúp trẻ phát triển trí tuệ, phát triển đạo đức, phát triểnthẩm mĩ… góp phần vào sự phát triển toàn diện của trẻ để trẻ có thể pháttriển tốt nhất so với độ tuổi và so với khả năng của bản thân trẻ

Vấn đề đặt ra cho các GV tại các trường mầm non hiện nay là cần ápdụng các quan điểm giáo dục mới vào trong quá trình hướng dẫn trẻ khámphá khoa học để giúp cho quá trình khám phá khoa học của trẻ đạt hiệu quảnhất Trong đó, phương pháp được khuyến khích các GV sử dụng nhiều nhất

là phương pháp giáo dục Montessori Bởi phương pháp nà luôn coi trọng sự

tự do phát triển của trẻ, giúp trẻ phát triển được khả năng độc lập và sáng tạo

Và giáo dục khoa học là quá trình trẻ nhận thức các kiến thức khoa học đểhình thành các kĩ năng kĩ xảo của chính bản thân chúng

Giáo dục khoa học cho trẻ không chỉ bằng ngôn từ mà phải dùng đếnnhững phương tiện trực quan thì trẻ mới nhận thức một cách tổng thể và trọnvẹn nhất GV mầm non cần sử dụng các đồ dùng trực quan như: tranh, ảnh,phim, mô hình… vào trong quá trình hướng dẫn trẻ khám phá khoa học kếthợp với lời nói thì trẻ mới tiếp thu được một cách tốt nhất Vì vậy, giáo viêncần luyện tập nhuần nhuyễn ngôn từ, tìm hiểu chính xác các kiến thức khoahọc và chuẩn bị đồ dùng trực quan phù hợp với nội dung bài học và đẹp mắt

để trẻ hứng thú tham gia vào bài học và tiếp thu được nhiều nhất những tri thứckhoa học

1.2 Một số vấn đề về quan điểm và phương pháp giáo dục Montessori

1.2.1 Khái lược sự hình thành và cơ sở của quan điểm giáo dục Montessori

dục người Ý Sau khi tốt nghiệp đại học Rome, bà được giữ lại làm bác sĩ phụ

tá chuyên khoa lâm sàng tại Viện tâm thần của trường Tại đâ bà đã miệt màinghiên cứu phương pháp giáo dục cho trẻ chậm phát triển và đã trở thành hiệutrưởng của trường dành cho trẻ chậm phát triển của cả nước từ năm 899 -

1901 để giúp những trẻ chậm phát triển phát triển bình thường hay phát triểntối đa so với khả năng của chúng Sau khi rời khỏi trường, bà nghĩ đến việcgiáo dục trẻ bình thường theo phương pháp của trẻ chậm phát triển Sau đó,

bà tiếp tục học chuyên ngành tâm lí học, giáo dục học, triết học tại đại họcRome và lập nên “Ngôi nhà trẻ thơ” đầu tiên vào năm 907 tại khu ổ chuộtkhu vực San Lorenzo và bà bắt đầu sự nghiệp là một nhà giáo dục Tại ngôitrường nà bà đã quan sát, nghiên cứu, thực nghiệm và đưa ra một triết lí giáodục hoàn toàn mới mà ngà na được gọi là phương pháp giáo dụcMontessori Phương pháp giáo dục Montessori do bà sáng lập được ứng dụngrộng rãi ở nhiều nước trong khu vực và trên thế giới

Phương pháp giáo dục Montessori là một phương pháp giáo dục trẻ emdựa trên nghiên cứu và kinh nghiệm của bác sĩ và nhà giáo dục Montessori.Phương pháp giáo dục Montessori được hình thành trên cơ sở thực nghiệm,quan sát và nghiên cứu đã tạo ra những sự tha đổi mang tính cách mạng chonền giáo dục thế giới Bà Montessori cho rằng “Trẻ em ngay từ khi sinh ra đã

có một sức sống nội tại rất tích cực và không ngừng phát triển Nó mang trongmình sức mạnh vô biên Nhiệm vụ của giáo dục là giúp trẻ em phát hu đượcsức sống nội tại để nó phát triển một cách tự nhiên và tự do theo quy luậtriêng” [6,19]

Phương pháp Montessori là phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trungtâm, dựa trên nền tảng tự do, trẻ được tự do khám phá, tìm hiểu về môi trườngxung quanh một cách tự nhiên theo hứng thú, sở thích và khả năng của trẻ.Phương pháp nà chấp nhận sự duy nhất của mỗi trẻ và cho phép trẻ pháttriển tùy theo khả năng của riêng mình và thời gian của mình Qua đó, trẻ sẽ

tăng cường vốn hiểu biết, có nhiều cơ hội rèn luyện, hoàn thiện các kĩ năng tựphục vụ, có thái độ đúng đắn và tiếp thu được các quy tắc ứng xử xã hội, gópphần vào sự phát triển toàn diện của trẻ.

Đặc điểm nổi trội của phương pháp Montessori là nhấn mạnh vai tròcủa tính tự lập, tự do trong khuân khổ cho phép trong việc hình thành nhâncách trẻ Phương pháp nà rất tôn trọng sự phát triển tâm sinh lí tự nhiên củatrẻ cũng như trang bị cho trẻ đầ đủ những kiến thức khoa học công nghệ tiến

bộ và hiện đại để trẻ có hành trang tốt nhất trong cuộc sống hiện đại ngày nay

* Cơ sở của quan điểm và phương pháp giáo dục Montessori

Giáo dục trẻ mầm non theo quan điểm của Montessori được xây dựngtrên hai cơ sở là: (1) xuất phát từ nhu cầu khám phá bản năng của trẻ và (2)xuất phát từ thiên hướng bẩm sinh của loài người [1,6]

X

u ấ t p h á t t ừ t h i ên h ướ n g b ẩ m s i n h c ủ a l o à i

n g ư ờ i

môi trường xung quanh là hoạt động diễn ra hằng ngày trong cuộc sống củacon người Việc tương tác tích cực với môi trường là xu hướng có sẵn ở trongbản thân mỗi con người Vào mỗi giai đoạn phát triển khác nhau, xu hướngnày cũng đi theo những chiều hướng khác nhau Tương tác với môi trường làtiền đề đầu tiên để con người tự tìm hiểu và khám phá thế giới xung quanhmình Con người có xu hướng ngả theo những hành vi đáp ứng được nhu cầucủa họ Con người khám phá thế giới xung quanh mình theo nhiều hình thức,cách thức khác nhau với những hoạt động khác nhau Do vậy, khám phá đãtrở thành hành vi chủ đạo của con người.

Quá trình khám phá môi trường xung quanh của trẻ em cũng tương tựnhư mọi người lớn khám phá thế giới Trẻ em khám phá thế giới xung quanhngay từ khi chúng mới chào đời Từ khi cất tiếng khóc đầu tiên thì trẻ đã bắtđầu khám phá bởi chúng ngay lập tức bị tấn công dồn dập bởi ánh sáng, âmthanh, mùi hương, tiếp xúc với mọi thứ xung quanh chúng Montessori mô tảtrải nghiệm này của trẻ như là “được sinh ra lần thứ hai” bởi vì nó đại diệncho sự khởi đầu cho một đời sống phôi thai lần thứ hai của đứa trẻ, nhưng lần

nà là bên ngoài môi trường của bụng mẹ Thế giới bên ngoài bụng mẹ kháchoàn toàn so với thế giới trong bụng mẹ khi mà trẻ chưa được sinh ra.Vì vậy,khi được ra với môi trường rộng lớn hơn thì trẻ phải tìm hiểu để biết vàthích nghi với môi trường Trong quá trình này thì sự tự tìm tòi và khám phácủa trẻ là chủ yếu vì không ai có thể thay chúng làm tất cả Từ khi sinh ra chođến khi lớn lên thì trẻ không bao giờ ngừng khám phá, bởi thế giới thật rộnglớn và có vô vàn điều mới lạ

1.2.2 Chương trình, nội dung giáo dục theo phương pháp Montessori

Chương trình học của phương pháp giáo dục Montessori không chiathành các môn học mà chia thành các lĩnh vực giáo dục và tập trung vào 5lĩnh vực cơ bản: thực hành kĩ năng sống, phát triển các giác quan, phát triểnngôn ngữ để nhận thức thế giới xung quanh, toán học và kiến thức chung về

o ạ t đ ộ n g g i á c q ua n

Phần nà được thiết kế khoa học để phát triển, phân loại và đánh giá sựkích thích mà trẻ nhận được thông qua các giác quan Những hoạt động nàybao gồm 5 phần:

Thị giác: tấm màu sắc, khối hình học, bánh xe màu,

Thính giác: khối trụ âm thanh, chuông,

Vị giác: khay vị giác,

Khứu giác: lọ khứu giác,

ra vô cùng hào hứng Vì vậy, dạy ngôn ngữ cho trẻ mầm non là 1 phần khôngchỉ không thể thiếu mà còn rất quan trọng và cần được thực hiện ở mọi lúc,mọi nơi Những hoạt động nà được tổ chức theo trình tự phát triển tự nhiêncủa trẻ Hằng ngày trẻ được đọc sách, nghe kể chuyện, hát và lắng nghe cácbạn bè và cô giáo chia sẻ Âm vị của các chữ cái được giới thiệu thông quaphương pháp ngữ âm một cách tự nhiên thông qua các hoạt động như: xô âm,bảng chữ cái, cây dừa ngữ âm, chữ cái Qua đó, trẻ dần biết đến chữ cái, ghépvần, đánh vần các từ đơn giản, thậm chí trẻ còn có thể tự viết các chữ cái Sựphát triển ngôn ngữ của trẻ được thực hiện trong tất cả các hoạt động hàngngày từ việc ghép tên của chính mình, ghi tên, gọi tên các đồ vật cụ thể tronglớp Thông qua phát triển về ngôn ngữ trẻ sẽ phát triển thêm rất nhiều các mặtkhác như tình cảm, trí tuệ… góp phần vào sự phát triển toàn diện của trẻ.

Montessori cho rằng, hành vi học ngôn ngữ của trẻ không diễn ra trongtrạng thái có ý thức, mà tâm hồn trẻ vừa sinh ra đã có khả năng học ngôn ngữ

từ môi trường một cách vô thức Khi nói về sự phát triển của ngôn ngữMontessori đã cho rằng sự phát triển ngôn ngữ của tất cả các trẻ nhỏ đều tuântheo nguyên tắc cố định, mỗi đứa trẻ đều học ngôn ngữ, cú pháp và quy tắcngữ pháp từ môi trường sống Tất cả trẻ em đều phải trải qua các giai đoạn:giai đoạn phát âm đơn giản, giai đoạn sử dụng từ đơn và cuối cùng là giaiđoạn thành thạo ngữ pháp, cú pháp [4, 145]

giá trị tương ứng.

K

i ế n t h ứ c c h un g v ề v ă n h ó a ( k h o a h ọ c, đ ị a lí , lị c h s ử , n g h ệ th u ậ t , â m

n hạ c, g iá o d ụ c t h ể c h ấ t)

Khoa học: Khoa học luôn là đề tài kích thích được sự tò mò, ham tìm

hiểu, khám phá của trẻ Thông qua các giáo cụ, trẻ học cách nối và phân loạicác đồ vật và tranh ảnh, giữa vật tĩnh và vật động, thực vật và động vật Đặcbiệt, trẻ nhỏ rất thích thú với các hoạt động khám phá về động vật và thực vật.Các giáo cụ trực quan khoa học là niềm yêu thích và rất có tác dụng gây hứngthú với trẻ Các giáo cụ trực quan khoa học chính là nhân tố quan trọng kíchthích trẻ tìm tòi, khám phá hăng sa trong quá trình học tập

Địa lí: Trẻ nhỏ rất thích khám phá về địa lí, trẻ thích tìm hiểu về khu

vực mình sống và cả không gian rộng lớn ở bên ngoài Trẻ thích tìm hiểu vềcác châu lục và hát các bài hát về các châu lục Trẻ được học về quả địa cầu,thế giới chúng ta đang sống và học về cấu tạo của đất thông qua rất nhiều cácphương tiện dạy học và các hình thức khác nhau

Lịch sử: Môn học nà được giới thiệu thông qua các khái niệm về thời

gian với các dụng cụ đo thời gian phút, 2 phút đến 1 giờ đồng hồ Trẻ sẽ tựlàm các mốc thời gian cho chính mình bằng các bức ảnh và lịch tháng Vàocác ngày thứ 6, trẻ chuẩn bị các tác phẩm của mình thật cẩn thận để mang vềcho gia đình, cha mẹ cùng xem

Nghệ thuật: Nghệ thuật là niềm say mê và hứng thú của trẻ nhỏ Đâ là

bộ môn rất quan trọng trong việc phát triển thẩm mĩ cho trẻ ngay từ lứa tuổimầm non Trẻ nhỏ rất thích được tham gia các hoạt động nghệ thuật Trẻ có kĩnăng tự thể hiện bản thân với bút chì màu, màu nước, sơn keo, đất nặn, xé dán

và các loại vật liệu khác

Âm nhạc: Âm nhạc là một phần không thể thiếu trong các hoạt động

hàng ngày của trẻ theo các hình thức khác nhau như: giai điệu, nhạc cụ, nhảy,

hát, đóng kịch… Trẻ có thể sử dụng tai nghe hoặc đài đĩa để nghe các bảnnhạc chúng yêu thích bất cứ lúc nào trẻ thích Trẻ nhỏ rất hứng thú với hoạtđộng âm nhạc và hoạt động nà cũng có tác động rất lớn đối với sự phát triểncủa trẻ nhỏ.

Giáo dục thể chất: Đối với trẻ nhỏ, sự phát triển thể chất gắn liền với sự

phát triển toàn diện, thể chất có tốt thì các mặt khác ở trẻ mới có thể phát triểntốt Từ khi mới sinh ra, trẻ nhỏ đã biết chuyển động và di chuyển, trẻ có thểhọc được cách kiểm soát các nhóm cơ lớn và cơ nhỏ Giáo dục thể chất là nộidung rất quan trọng trong chăm sóc và giáo dục trẻ nhỏ Sự phát triển thể chất

sẽ kéo theo sự phát triển của nhiều mặt khác trong sự phát triển của trẻ Hàngngày, trẻ được ra sân chơi khoảng 30 phút mỗi ngày, trừ những hôm trời mưahay có các yếu tố bất lợi

1.2.3 Người học trong lớp học Montessori

Trong quá trình giáo dục thì người học chính là bộ phận quan trọng vàkhông thể thiếu Kết quả cuối cùng mang đến của giáo dục cũng chỉ là mangđến cho người học những gì tốt nhất, những kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, đểphục vụ cho người học trong tương lai và phục vụ cho xã hội

Trong các lớp học của các trường mầm non truyền thống, trẻ chủ yếuđược giáo viên truyền đạt tri thức sẵn có theo một hệ thống đã được giáo viênlên kế hoạch trước đó và trẻ sẽ học mọi thứ thụ động theo một khuân mẫu màgiáo viên đưa ra, hầu như tính chủ động và sáng tạo của trẻ không được đánhgiá cao ở đâ Trẻ sẽ được tu ên dương nếu học và làm đúng theo những gì

mà giáo viên hướng dẫn và làm đúng theo những khuân mẫu mà GV đưa ra.Trong các lớp học truyền thống, trẻ bị kiểm soát chặt chẽ, các hoạt động họctập và vui chơi của trẻ được giáo viên phân chia, chuẩn bị kĩ lưỡng Trẻ đượcgiáo viên hướng dẫn tận tình theo kế hoạch mà giáo viên đã vạch ra trước đó

và trẻ sẽ chỉ làm theo sự hướng dẫn đó Nếu làm sai trẻ có thể bị nhắc nhở haykhiển trách Điều này ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sáng tạo của trẻ, làm

mất đi khả năng sáng tạo và độc lập của trẻ nhỏ Hình thức giáo dục truyềnthống sẽ khiến trẻ trở nên bị động, không phát hu được sở trường của bảnthân, không phát hu được khả năng sáng tạo của bản thân, sẽ khiến trẻ nghĩnặng nề và áp lực trong quá trình học tập.

Trái lại với phương pháp giáo dục truyền thống, phương pháp giáodục Montessori là một phương pháp rất hiệu quả để giúp trẻ sẽ có nhữngkiến thức và kĩ năng một cách tự nhiên nhất dựa trên sự tự do và sáng tạocủa trẻ Để có thể phát hu được tối đa sự độc lập và khả năng sáng tạo củatrẻ thì trong lớp học Montessori trẻ được coi là trung tâm còn giáo viên chỉ

là người quan sát trẻ, tôn trọng sự tự do của trẻ Mỗi trẻ sẽ là một cá nhânđộc lập, trẻ là người tự khám phá, tự chơi, tự học Montessori coi trọng việctrẻ “tự học”, chơi các trò chơi có ý nghĩa hướng đến những hoạt động thực

tế, trẻ được trải nghiệm thực tế từ đó rút ra kinh nghiệm cho bản thân Trẻđược tự do phát huy khả năng sáng tạo cũng như trí tưởng tượng của mình,được tự do thể hiện cá tính của mình mà không bị gò ép theo khuân mẫunào Trẻ được học trong môi trường phù hợp với khả năng của mình Nhữngdụng cụ ha đồ dùng học tập đều phải được chuẩn bị cách kĩ lưỡng, chuđáo, có mục đích nhằm phát huy tối đa khả năng thiên bẩm của trẻ Trẻ đượchọc theo sở thích, hứng thú của mình có nghĩa là trẻ sẽ được tự do lựa chọnmôn học mà trẻ yêu thích, tự lựa chọn đồ chơi ha chơi với những nhóm bạn

mà trẻ thích Giáo viên sẽ là người quan sát để nắm bắt và phát hiện nhữngkhả năng của mỗi trẻ để vun đắp, bồi dưỡng và phát triển những khả năng

đó Những đứa trẻ có cùng sở thích và hứng thú sẽ được xếp vào một nhómvới nhau để chúng có thể hỗ trợ, học hỏi nhau và cùng nhau phát triển Trẻđược tự học hoặc học theo nhóm không chính thức dưới sự hướng dẫn củagiáo viên Thời khóa biểu của trẻ không phải là thời khóa biểu cố định màđược tha đổi linh hoạt theo sở thích và vốn hiểu biết của trẻ, nên trẻ có thể

thoải mái hoàn tất công việc của mình hoặc đổi xang hoạt động khác nếu cầnthiết Trẻ sẽ được tự do thể hiện sự sáng tạo của bản thân và sẽ cảm thấythoải mái, tự nhiên điều này sẽ giúp cho quá trình học tập của trẻ tự nhiên,không gò bó và mang lại hiệu quả cao.

1.2.4 Người giáo viên trong lớp học Montessori

Trong các lớp học mầm non truyền thống thì người GV sẽ đóng vaitrò làm trung tâm, trẻ sẽ học tập theo những cách thức và hướng dẫn mà GVđưa ra Với phương pháp nà , GV sẽ áp đặt quan điểm của mình lên mộtnhóm trẻ, trẻ tiếp cận tri thức một cách bị động theo những gì mà GV đã lên

kế hoạch trước Các hoạt động của trẻ hầu hết đã được giáo viên chuẩn bị kĩlưỡng và trẻ được GV hướng dẫn rập khuân theo sự hướng dẫn đó Người GVvẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào những phương pháp cứng nhắc của giáo ántruyền thống mà ít chú ý đến nhu cầu, sở thích và khả năng của từng học sinh,

ít có sự sáng tạo trong quá trình dạy học

Trái lại với phương pháp dạy học truyền thống, phương pháp giáo dụcMontessori lấ người học làm trung tâm và giáo viên đã thoát khỏi sự cứngnhắc của giáo án truyền thống, giúp GV có thể chú ý nhiều hơn đến nhu cầucủa từng học sinh và tạo ra môi trường học tập thoải mái, hứng thú và hấp dẫnhơn với trẻ, kích thích trẻ học tập và mang lại hiệu quả cao cho quá trình giáodục

Các hoạt động lên lớp của GV Montessori cần đơn giản và rõ ràng.Montessori cho rằng: đơn giản là đặc điểm đầu tiên GV cần lưu ý khi lên lớpvới trẻ Khi chuẩn bị lên lớp, GV cần cân nhắc giá trị trong từng lời nói củamình, lời nói càng ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu, cô đọng thì tiết học càng hiệuquả hơn GV nên lựa chọn từ ngữ đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểmcủa bài học và phù hợp với sự hiểu biết của trẻ GV cần loại bỏ những nộidung không phù hợp với thực tế, những chi tiết quá rườm rà và chú ý trọngtâm khi giảng bài Bởi trẻ nhỏ, nhất là lứa tuổi mầm non thì tư du và ngôn

ngữ của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển, nếu GV đưa ra những ngônngữ hay tri thức quá xa với thì trẻ sẽ không hình dung được.

Các hoạt động lên lớp cần thực tế, khách quan Các kiến thức mà GVđưa ra phải gắn liền với thực tế và chính xác Khi giảng bài, GV cần điều tiếtcảm xúc của mình, đảm bảo tính chân thực của nội dung bài giảng TheoMontessori, GV cần nhận thức được rằng nội dung và lời nói đơn giản, dễhiểu chính là sự thuyết minh và giải thích hiệu quả cho trẻ về đối tượng.“Trẻ

em như tờ giấy trắng” - vì vậy các kiến thức đưa ra cho trẻ nếu sai lệch thì sẽlàm sai lệch trong su nghĩ của trẻ và rất khó sửa lại cho trẻ

Bên cạnh việc giúp trẻ nắm vững nội dung bài học, nhiệm vụ quantrọng của người GV là quan sát trẻ GV cần để ý xem trẻ có hứng thú với đốitượng quan sát không, hứng thú như thế nào, hứng thú trong thời gian baolâu Một điểm cần nhấn mạnh là, trong quá trình quan sát GV phải luôn tuânthủ nguyên tắc về tự do của trẻ, để trẻ tự do học tập và khám phá vì nếu viphạm nguyên tắc đó thì GV sẽ khiến những nỗ lực khám phá của trẻ trở nênkhông tự nhiên, quá trình khám phá sẽ trở nên vô nghĩa

GV có vai trò là người chuẩn bị, duy trì và bảo vệ môi trường học tậpcủa trẻ Trẻ học tập thông qua môi trường và tiếp xúc, tương tác với các đốitượng trong môi trường để phát triển bản thân Môi trường tốt sẽ là điều kiện

để trẻ phát triển tốt Theo Montessori, GV không nên quá chú trọng vào cácvấn đề khó khăn hàng ngà của trẻ mà cần tin tưởng rằng môi trường sống vàhọc tập sẽ kích thích nhu cầu tự nhiên, khiến trẻ trải nghiệm khám phá và dầngiải quyết những khó khăn đó bằng sự nỗ lực của chính bản thân trẻ

GV cần giúp đỡ những trẻ còn bỡ ngỡ, su nghĩ và hành động cònchậm, khó tập trung vào các công việc Cần hiểu rằng việc hình thành cho trẻphương pháp học tập, tính độc lập, kỉ luật, làm chủ bản thân và tự do có tráchnhiệm là cả một quá trình lâu dài chứ không phải ngà , 2 ngà …

Khi lên lớp với trẻ, GV cần giúp trẻ có hứng thú, định hình hướng đi

và cách thức hoạt động của trẻ Sau đó cô có thể lùi về để quan sát trẻ, để trẻ

tự do lựa chọn và hoạt động theo đúng nhu cầu và sở thích của trẻ TheoMontessori, sở thích bắt nguồn từ những gì mà con người quan tâm và đượchình thành trong giai đoạn phát triển mà người đó đang trực tiếp trải qua.Những gì xuất phát từ sở thích sẽ tạo động lực thôi thúc người đó hành động

để tương tác với môi trường, nghĩa là hứng thú và tự do chính là yếu tố giúptrẻ tương tác hiệu quả với môi trường

Để trở thành một GV Montessori giỏi cần có rất nhiều tiêu chí: phải

có năng lực chuyên môn sâu, phải có sự tự tin, phải biết sử dụng ngôn ngữcủa cơ thể áp dụng vào các bài học một cách dễ hiểu và sinh động, phải thựchành nhuần nhuyễn nhiều lần các kiến thức lí thuyết đã học để không cần giáo

án trong tay mà vẫn giải quyết được mọi tình huống diễn ra trong lớp học,phải có sự sáng tạo trong mỗi bài giảng và có cách tiếp cận, truyền đạt phùhợp với từng trẻ, phải có tinh thần làm việc nhóm…

1.2.5 Môi trường học tập theo phương pháp Montessori

Phương pháp giáo dục Montessori coi trọng sự phát triển tự do của trẻ,trẻ sẽ học tập chủ yếu từ môi trường và quá trình tương tác với môi trường sẽmang đến cho trẻ những điều mới lạ, trong môi trường đó người GV chỉ làmột phần của môi trường Để làm được điều đó, bắt buộc rằng môi trường lớphọc không được sắp xếp lộn xộn theo sự ngẫu hứng của GV mà phải được sắpxếp một cách khoa học và rõ ràng

Nguyên tắc cơ bản trong xây dựng môi trường lớp học theo Montessoricần đảm bảo: tự do; có cấu trúc thứ tự; môi trường học đẹp đẽ; tự nhiên vàthực tế; môi trường mang tính xã hội

Montessori cho rằng một đứa trẻ cần được tự do khám phá và làm theo

sự thúc đẩy tự nhiên của bản thân để phát triển tiềm năng của trẻ và tăng

cường vốn hiểu biết về xung quanh Trong môi trường được chuẩn bị, trẻđược tự do vận động, tự do khám phá, tự do tương tác xã hội, tự do lựa chọn.

Mặc dù trẻ có sự tự do trong lớp học, tuy nhiên sự tự do này phải nằmtrong khuân khổ và có giới hạn Cấu trúc và thứ tự trong lớp học phải phảnánh chính xác ý nghĩa của sự trật tự trong xã hội Trong môi trường lớp học,mọi sự tha đổi cần được cân nhắc kĩ lưỡng và phải được thông báo trước chotrẻ

Môi trường học tập cần được bố trí đẹp mắt và hấp dẫn, cần đảm bảolớp học hài hòa, đơn giản, ngăn nắp

Montessori cho rằng chúng ta nên dùng thiên nhiên để truyền cảm hứnghọc tập cho trẻ Chúng ta có thể đưa vào môi trường các chất liệu khác nhaunhư: gỗ, tre, nhựa, bông, vải… trẻ sẽ có những trải nghiệm thực sự với giáo

cụ, được làm những công việc sau khi được GV hướng dẫn Lớp học khôngtrang trí màu mè bằng những hình ảnh hoạt hình hay những hình ảnh không

có ý nghĩa vì có thể gây ra sự xao nhãng của trẻ trong lúc học tập

Trẻ có sự tự do tương tác vì vậy trẻ được khuyến khích phát triển sựđồng cảm Với đặc điểm lớp học trộn độ tuổi trẻ sẽ có cơ hội được tiếp xúcvới bạn bè có những khả năng và tính cách khác nhau Trong lớp học, các anhchị lớn tuổi sẽ giúp đỡ những em bé, những em bé sẽ học hỏi từ các anh chịlớn hơn một cách tự nhiên

Các giáo cụ được sắp xếp theo các chủ đề khác nhau và được đặt ở trên

kệ Số lượng giáo cụ được giới hạn một cách cố ý Từng bộ phận đều đượccân nhắc kĩ về mục tiêu và công dụng Các giáo cụ có màu sắc rất bắt mắtnhưng rổ và kha đựng của chúng thì lại có màu sắc trung tính để giáo cụkhông bị lấn át đi Mỗi giáo cụ thì chỉ có một bộ duy nhất Việc khiến trẻ emthấy rằng mỗi bộ giáo cụ trong lớp là độc nhất, là đặc biệt và đáng để chờ đếnlượt mình để mình có thể sử dụng là điều rất quan trọng Thông qua việc

sáng tạo ở mức độ cao, phát triển tư du ,khả năng tưởng tượng, sáng tạo.

1.2.6 Đặc trưng và ưu thế của phương pháp giáo dục Montessori

Giáo dục Montessori giúp trẻ nhỏ học tập một cách hiệu quả nhất thôngqua quá trình chuẩn bị một cách khoa học GV hướng dẫn cẩn thận cho trẻ cáchoạt động, còn trẻ sẽ là người trực tiếp tham gia trải nghiệm để tự xây dựng kĩnăng cần thiết trong cuộc sống Trẻ sẽ phát triển được cá tính, sở thích, khảnăng của bản thân trong môi trường thông qua các hoạt động có tính thu húttrẻ, thông qua cảm nhận của các giác quan và khuyến khích trẻ khám phá thếgiới xung quanh và những điều dì diệu trong cuộc sống

Theo tổ chức AMI (Hiệp hội Montessori thế giới) và AM (Hiệp hội

Montessori Mỹ) đã nêu ra đặc trưng của phương pháp dạy học Montessori nhưsau:

- Lớp học ghép các lứa tuổi với nhau Trẻ em học chung trong một lớp

có thể là những trẻ ở các độ tuổi khác nhau chứ không nhất thiết là các trẻcùng độ tuổi thì phải học chung trong một lớp Thông thường chỉ là các trẻ từ2,5 hay 3 tuổi đến 6 tuổi

- Trẻ tự lựa chọn các hoạt động (với điều kiện là các hoạt động nà đã

được các giáo viên lên kế hoạch và sắp xếp trước) Trẻ được tự do lựa chọnhoạt động mà mình yêu thích và muốn tham gia, tự do hoạt động và tương tácvới các bạn trong nhóm.

- Trẻ không bị ngắt quãng hay làm phiền trong suốt quá trình hoạtđộng Trong quá trình trẻ hoạt động GV chỉ quan sát bao quát cả lớp, khôngngắt quãng trẻ khi trẻ đang hoạt động GV chỉ giúp đỡ trẻ khi cả lớp cùngkhông thực hiện được hay trẻ gặp khó khăn thực sự.

- Học sinh học hỏi các khái niệm, kiến thức thông qua các trải nghiệmthực tế với các học cụ, mô hình mang tính chất khám phá xây dựng, kết hợpvới sự hướng dẫn, quan sát bao quát của GV

- Giáo cụ trực quan là không thể thiếu trong quá trình giáo dục khoahọc cho trẻ Kích thước của đồ dùng trực quan phải phù hợp với trẻ và có sốlượng phải được giới hạn một cách cố ý, để trẻ phải chờ đợi đến lượt mình và

cụ trực quan là niềm yêu thích của trẻ, mang lại cho trẻ sự thích thú và lôi kéotrẻ vào các hoạt động khám phá và học tập một cách trực tiếp

Trẻ thích khám phá và giải quyết vấn đề bằng cách sử dụng các dụng cụhọc tập phù hợp nhằm phát triển sự tập trung, yêu cầu và cách tiếp cận học tậpmột cách độc lập Học tập theo Montessori trẻ phát triển được tất cả các giácquan và các mặt khác: thính giác, thị giác, vận động từ các dụng cụ học tậpđược thiết kế riêng biệt theo phương pháp giáo dục Montessori giúp trẻ có cảmnhận về giác quan một cách tinh tế và thông qua đó thì các giác quan cũng nhưtất cả các mặt của phát triển toàn diện mới có thể phát triển tối ưu nhất

1.3 Đặc điểm nhận thức của trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theo quan điểm của Maria Montessori

1.3.1 Đặc điểm nhận thức của trẻ mầm non

Đặc điểm phát triển nhận thức của trẻ mẫu giáo trong hoạt động giáodục khoa học được thể hiện ở các mốc phát triển sau đâ :

- Trẻ hay đưa ra các câu hỏi với người khác vì trẻ luôn thấy mò mò

Tu nhiên, đôi khi không phải lúc nào trẻ cũng có thể hiểu được câu trả lờicủa người khác cho câu hỏi của mình

- Trẻ bắt đầu nhận ra các mối quan hệ nhân quả đơn giản dưới dạng câuhỏi: để làm gì?, tại sao?, như thế nào?

- Trẻ có thể nắm thông tin thông qua quá trình giao tiếp Thông qua giaotiếp trẻ biết thêm rất nhiều các thông tin cho bản thân về thế giới xung quanh

- Trẻ học tốt nhất thông qua các tình huống cụ thể, có ý nghĩa với bảnthân chúng và khi có sự tin tưởng, khuyến khích, động viên từ người lớn Cáctình huống cụ thể sẽ giúp trẻ học nhanh hơn và khi có sự động viên, khen ngợi

từ người khác trẻ sẽ hứng thú và cố gắng hơn trong quá trình học tập

- Trẻ có thể móc nối các sự kiện khi thảo luận nhưng do ngôn ngữ chưađược hoàn thiện nên trẻ có thể khó khăn trong phát âm, diễn đạt bằng lời nói, trẻ cần được người lớn chú ý lắng nghe

- Trẻ bắt đầu hiểu thí nghiệm là gì và quá trình khám phá khoa học củatrẻ trở nên có chủ định cũng như sáng tạo hơn

- Trẻ thích trò chuyện, trao đổi, giao tiếp với với bạn bè trong quá trìnhchơi ha khám phá

- Trẻ thích được tự thực hiện các thí nghiệm, vậ nên hã để trẻ tự thínghiệm dưới sự quan sát và hướng dẫn của người lớn chứ ta không nên làmgiúp trẻ hoàn toàn

- Trẻ su nghĩ và bắt đầu biết lập kế hoạch cho một hoạt động cụ thể,đơn giản

- Trẻ bắt đầu biết đưa ra các ý kiến dự đoán dựa trên những gì trẻ đãđược trải nghiệm, thích tìm hiểu và đưa ra những lời giải thích về những gì

- Trẻ dành nhiều thời gian cho những gì mà chúng thích và chú ý, hứngthú tham gia hơn vào các hoạt động mà trẻ thích

- Trẻ thích được chơi theo các nhóm bạn, mỗi nhóm nhỏ 5 - 6 bạn, trẻ thích trao đổi, trò chuyện với các bạn trong quá trình học và chơi

- Trẻ thích vẽ và viết để ghi lại các sự việc.

1.3.2 Đặc điểm nhận thức của trẻ theo Montessori

Theo Montessori, quá trình nhận thức của trẻ có tính giai đoạn, thời kìphôi thai, thời kì nhạy cảm và trẻ em trưởng thành trong công việc

+ Giai đoạn còn lại (3 - 6 tuổi) là giai đoạn hình thành tính cách, trẻchuyển dần từ vô thức xang có ý thức, khả năng ghi nhớ, hiểu và tư du dầnhình thành, mối liên hệ giữa các hoạt động tâm lí cũng từng bước được tạonên, đặc điểm tâm lí tính cách cũng xuất hiện

- Giai đoạn thứ hai (từ 6 - 12 tuổi) là giai đoạn tâm lí trẻ phát triểntương đối ổn định

- Giai đoạn thứ ba (từ 12 - 18 tuổi) là giai đoạn có những tha đổi lớn

và từng bước trưởng thành

- Giai đoạn thứ tư (từ 18 - 24 tuổi)

Ở mỗi giai đoạn phát triển khác nhau thì trẻ sẽ có những đặc điểm khácnhau Quá trình phát triển của trẻ có lúc rất nhanh những có những lúc lạichậm dần

* Qu á t r ì n h p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ em c ó t í n h “ p hô i t h a i ”:

Con người có hai giai đoạn phôi thai về tâm lí và sinh lí Phôi thai tâm

lí là giai đoạn phát triển chỉ có ở loài người mà các loài vật khác không có.Giai đoạn này bắt đầu từ khi trẻ mới sinh ra Đâ là giai đoạn trẻ tiếp nhận các

các hoạt động tâm lí Người lớn cần phải tạo môi trường tốt để đáp ứng nhucầu nội tại của trẻ em, giúp cho trẻ phát triển các khả năng tâm lí của chínhmình, góp phần vào sự phát triển của trẻ Môi trường tốt sẽ là điều kiện để trẻphát triển tốt, môi trường chính là yếu tố cần thiết và rất quan trọng đối với sựphát triển của trẻ nhỏ.

* Qu á t r ì n h p h á t t r i ể n c ủ a t r ẻ em c ó g i a i đ o ạ n n h ạ y

c ả m:

Dựa trên quá trình quan sát và nghiên cứu của mình, Montessori chorằng trẻ em phát triển qua các giai đoạn nhạy cảm khác nhau Ở mỗi thời kìnhạy cảm, “trẻ dường như chỉ tập trung phát triển một khía cạnh nào đó và bỏqua tất cả những thứ khác” [10,56] Lúc này, trẻ dồn hết sức lực và sự quantâm đến việc mà trẻ thích, chúng không hề thấy mệt mỏi hay chán nản màngược lại chúng cảm thấy thỏa mãn hơn, thích thú hơn Thời kì nhạy cảm này

là vô cùng quan trọng với trẻ vì đâ là giai đoạn trẻ có thể rèn luyện một khảnăng nào đó một cách dễ dàng và tự nhiên nhất Cơ hội rèn luyện này sẽkhông lặp lại một lần nữa trong đời “Và khi một thời kì nhạy cảm đã đi qua

là sẽ đi qua mãi mãi” [10,57]

Theo Montessori, trẻ em trong giai đoạn 0 đến 9 tuổi trải qua 9 thời kìnhạy cảm liên tiếp nhau là:

- Thời kì nhạy cảm ngôn ngữ (0 - 6 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm về trình tự (2 - 4 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm về cảm quan (0 - 6 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm với những sự vật nhỏ bé xung quanh (1,5 - 4 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm với động tác (0 - 6 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm về phát triển xã hội hóa (2,5 - 6 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm tập viết (3,5 - 4,5 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm về tập đọc (4,5 - 5,5 tuổi)

- Thời kì nhạy cảm về văn hóa (6 - 9 tuổi)

Trẻ nhỏ sẽ trải qua rất nhiều thời kì nhạy cảm khác nhau Các thời kìnhạy cảm có ảnh hưởng rất lớn trong sự phát triển của trẻ nhỏ nói chung vàhoạt động khám phá khoa học nói riêng Nhà nghiên cứu, giáo viên, ngườilớn, người chăm sóc trẻ cần chú ý và có những biện pháp phù hợp để trẻ cóthể phát triển tốt nhất trong giai đoạn nhạy cảm cũng như sự phát triển trongtương lai của trẻ.

Thời kì nhạy cảm về ngôn ngữ diễn ra với trẻ từ 0 - 6 tuổi Tuy nhiên,giai đoạn 3 - 4 tuổi là thời kì bùng nổ ngôn ngữ Đâ là “giai đoạn mà conngười nói nhiều nhất trong cuộc đời” và là thời điểm cao trào của hình thứcngôn ngữ cái tôi Ngôn ngữ không chỉ đơn thuần là công cụ giúp trẻ diễn đạtnhững gì mình muốn nói, gọi tên các sự vật, hiện tượng xung quanh mà hơnhết ngôn ngữ là phương tiện để trẻ tìm hiểu thế giới xung quanh, phát triển tưduy Khi nói về sự phát triển của ngôn ngữ Montessori cho rằng “sự phát triểnngôn ngữ của trẻ nhỏ luôn tuân theo một nguyên tắc cố định, đứa trẻ học ngônngữ từ môi trường sống”[4,147] Giữa ngôn ngữ và hoạt động khám phá thếgiới xung quanh bổ trợ nhau để trẻ hoàn thiện cả về ngôn ngữ và nhu cầukhám phá thế giới xung quanh Ngôn ngữ giúp trẻ tìm hiểu và khám phá xungquanh, thông qua quá trình khám phá khoa học thì trẻ cũng phát triển ngônngữ

Thời kì nhạy cảm về cảm quan diễn ra đến hết 6 năm đầu của cuộc đời

Sự phát triển của các giác quan với trẻ không chỉ là sự phát triển sinh lí tựnhiên mà còn là con đường để trẻ nhận thức thế giới, cũng là nền tảng cho sựhọc hỏi, tìm hiểu, khám phá của trẻ Thông qua các giác quan mà trẻ có thểtiến hành thu thập, chỉnh lí và lưu giữ thông tin, đồng thời cũng để biểu đạt rabên ngoài Chính vì vậy, thời kì nhạy cảm về cảm quan thực sự là một cơ hộivàng giúp trẻ tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh Thông quá các giácquan trẻ sẽ khám phá được khoa học và chính quá trình khám phá khoa học

cũng giúp cho những giác quan của trẻ phát triển tốt hơn.

Thời kì nhạy cảm với những vật nhỏ bé xung quanh diễn ra từ khi trẻđược 1,5 - 4 tuổi Thời kì nà đóng vai trò rất lớn trong việc giúp trẻ tìm hiểu

và khám phá môi trường xung quanh Trẻ tò mò về tất cả mọi thứ xung quanhchúng trẻ hứng thú và muốn tìm hiểu và khám phá về mọi thứ xung quanhmình

kỉ luật, niềm vui sướng khi hoàn thành công việc Công việc giúp cho trẻphát triển tính cách và phát triển toàn diện một cách tốt nhất Tuy nhiên, các

“công việc” của trẻ khi người lớn giao cho trẻ cần phải phù hợp với trẻ và cótác dụng tốt đối với quá trình học tập, phát triển của trẻ

1.4 Tổ chức giáo dục khoa học cho trẻ mầm non (3 - 6 tuổi) theo phương pháp Montessori

1.4.1 Chương trình, nội dung giáo dục khoa học ở mầm non

Chương trình mang tính chương trình khung bao gồm lĩnh vực giáodục với những nội dung cơ bản, cốt l i của các độ tuổi là: phát triển thể chất,phát triển ngôn ngữ, phát triển nhận thức, phát triển thẩm mĩ, phát triển tình

cảm - kĩ năng xã hội Giáo dục khoa học là một trong các nội dung thuộc lĩnhvực phát triển nhận thức.

êu cầu, nội dung hoạt động giáo dục khoa học cho trẻ theo từng chủ

đề, ở từng lứa tuổi đã được gợi ý và hướng dẫn trong Chương trình GDMNhiện hành và nhiều tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình Theo qu địnhcủa Chương trình GDMN, nội dung giáo dục khoa học cho trẻ mầm non đượcchia theo các chủ đề, nhánh cơ bản và được thực hiện thông qua các đề tài cụthể

Tuy nhiên, hiện nay việc lựa chọn và tiến hành các nội dung giáo dụckhoa học cho trẻ có sự điều chỉnh nhất định nhưng vẫn bám trên khung nộidung sao cho phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ từng lứa tuổi và điềukiện thực tiễn của trường, lớp, địa phương

*

êu c ầ u , n ộ i d u n g gi áo d ụ c k h o a h ọ c ch o tr ẻ m ầ m non ( 3 - t u ổ i )

Ở mẫu giáo, nội dung giáo dục khoa học cho trẻ được chia thành cácchủ đề và được thực hiện thông qua các đề tài, bài dạ cụ thể theo bảng mô tảdưới đâ : [1,23]

Trường mầm non của b