Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ bài ca trái đất của định hải

Ông đã có những thi tập, những vần thơ tinh tế, ngộ nghĩnh,những lời thơ đẹp cho trẻ em.Những sáng tác của Định Hải khiến người đọc cảm nhận được tâm hồn,tình cảm, tài năng nhà thơ dành

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

==    ==

NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

TẬP THƠ BÀI CA TRÁI ĐẤT

CỦA ĐỊNH HẢI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

HÀ NỘI – 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

==    ==

NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

TẬP THƠ BÀI CA TRÁI ĐẤT

CỦA ĐỊNH HẢI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ NHÀN

HÀ NỘI – 2018

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc

tới TS Nguyễn Thị Nhàn – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình

hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài

Nhân dịp này, em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoaGiáo dục Mầm non – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã quan tâm giúp đỡ

em những kiến thức chuyên môn cần thiết trong quá trình học tập tại trường

Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và bạn bè đã luônđộng viên, giúp đỡ cho em hoàn thành tốt khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày tháng 05 năm 2018

Người thực hiện

Nguyễn Thị Bích Hạnh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin khẳng định: Đề tài “Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Bài

ca trái đất của Định Hải” là của riêng tôi, không trùng lặp với bất kì công

trình nào đã công bố Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày tháng 05 năm 2018

Người thực hiện

Nguyễn Thị Bích Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc khóa luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 GIÁ TRỊ NỘI DUNG TẬP THƠ BÀI CA TRÁI ĐẤT 6

1.1.Thế giới xung quanh trẻ thơ 6

1.1.1 Thế giới đồ vật 6

1.1.2 Thế giới loài vật 8

1.1.3 Thiên nhiên và cảnh vật 12

1.2 Cuộc sống của trẻ thơ 19

1.2.1 Trẻ em và những trò chơi 19

1.2.2 Trẻ em và cuộc sống học tập, sinh hoạt thường ngày 23

Tiểu kết chương 1 33

CHƯƠNG 2 GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TẬP THƠ BÀI CA TRÁI ĐẤT 35

2.1 Thể thơ 35

2.1.1 Thể thơ bốn chữ 38

2.1.2.Thể thơ năm chữ 40

2.1.3 Thể thơ lục bát 43

2.1.4 Các thể thơ khác 46

2.2 Ngôn ngữ thơ 47

2.2.1 Ngôn ngữ thơ hóm hỉnh 47

2.2.2 Ngôn ngữ thơ bình dị 49

2.3 Một số biện pháp tu từ 51

2.3.1 Biện pháp nhân hóa 52

2.3.2 Biện pháp so sánh 54

2.3.3 Biện pháp điệp từ, điệp ngữ 55

Tiểu kết chương 2 58

KẾT LUẬN 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

…ta phải nói đến Định Hải - một nhà thơ tiêu biểu trong nền văn học thiếunhi Việt Nam Ông đã có những thi tập, những vần thơ tinh tế, ngộ nghĩnh,những lời thơ đẹp cho trẻ em.

Những sáng tác của Định Hải khiến người đọc cảm nhận được tâm hồn,tình cảm, tài năng nhà thơ dành cho các bạn nhỏ Tác giả thực sự hóa thân vàothế giới nội tâm của trẻ thơ để hiểu tình cảm của các em Thơ của ông mangđến những cảm xúc chân thành, bình dị, gần gũi, thân quen với tâm hồn trẻthơ, thắp lên những ước mơ, những khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp, gópphần giáo dục cho các em những phẩm chất, những đức tính tốt Cho đến nay,Định Hải đã sáng tác nhiều thể loại cho thiếu nhi như: truyện ngắn, truyệnthơ, thơ, hoạt cảnh, viết lời cho các bộ phim hoạt hình Ở mỗi thể loại ôngđều để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả - đặc biệt là những độcgiả nhí

1.2 Tập thơ Bài ca trái đất là tập thơ tiêu biểu của Định Hải dành cho

thiếu nhi Tập thơ được giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm 1984 và được

in với số lượng lớn trong Tủ sách vàng của nhà xuất bản Kim Đồng năm

1997 Đến với tác phẩm này, độc giả nhỏ tuổi sẽ bắt gặp những hồn thơ tinh

tế, vui tươi, ngộ nghĩnh mà không kém phần xúc động Bên cạnh đó, tập thơcòn cho thấy cuộc sống của các loài vật, cũng như thế giới thiên nhiên tươitrẻ, những mối quan hệ thân thiết gắn bó Từ đó khơi gợi tình yêu con người,tình yêu loài vật và tình yêu cuộc sống đối với trẻ thơ

1.3 Việc nghiên cứu tập thơ Bài ca trái đất vẫn còn những khoảng trống.

Điều đó đã gợi cho tác giả khóa luận tiếp tục tìm hiểu sâu hơn, tìm hiểu toàn

diện hơn giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Hơn nữa, là một giáo viênmầm non tương lai, việc tìm hiểu vẻ đẹp của tác phẩm văn chương giúp bảnthân tôi trau dồi kiến thức, bồi dưỡng tâm hồn phong phú Những bài thơ củaĐịnh Hải là món quà đẹp dành cho trẻ mầm non Qua những trang thơ ấy, trẻthêm yêu cuộc sống xung quanh, yêu bạn bè Bên cạnh đó, thơ ca còn giúpgiáo dục nhận thức, bồi dưỡng lòng nhân ái, giáo dục thẩm mĩ, rèn luyện kỹnăng ngôn ngữ và phát triển nhân cách cho trẻ thơ.

Với những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật

trong tập thơ Bài ca trái đất của Định Hải làm đối tượng nghiên cứu cho khóa

luận của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Bút danh của Định Hải được khẳng định qua những tập thơ dành chothiếu nhi Ông đã sáng tác những thể loại văn học khác nhau dành cho độcgiả nhỏ tuổi như: truyện ngắn, truyện thơ, thơ, hoạt cảnh, viết lời cho các bộphim hoạt hình Ở mỗi thể loại, ông đều để lại những ấn tượng sâu sắc tronglòng độc giả Song, thành công và gần gũi hơn cả là những sáng tác thơ viếtcho thiếu nhi Những cảm xúc chân thành, bình dị, gần gũi, thân quen đối vớitâm hồn trẻ thơ đã được Định Hải mang đến qua những vần thơ Định Hải đãtừng tâm sự: “Nỗi đam mê thôi thúc, nói đúng hơn là đối tượng này luôn đemđến cho tôi mạch nguồn dạt dào cảm xúc” Và với ông: “Được suốt đời làmthơ cho các em- đó là niềm hạnh phúc to lớn nhất mà tôi ao ước” Qua quátrình tiếp cận, tìm hiểu, chúng tôi thấy giới nghiên cứu đã có những ý kiến

nhận xét, đánh giá về sáng tác thơ của Định Hải, về tác phẩm Bài ca trái đất.

Sau đây, khóa luận xin nêu ra những ý kiến tiêu biểu:

- Nhà thơ Tô Hà đã nhận xét, đánh giá về tập thơ Bài ca trái đất của Định

Hải Theo Tô Hà, tập thơ đã khai thác các khía cạnh: hồn nhiên, ngộ nghĩnh vàgiàu tưởng tượng của trẻ em, nhận thức của các em về mối quan hệ gia đình, ý

thức lao động và tình cảm bạn bè Đồng thời, Tô Hà đã nhận xét: “Điều đáng

ghi nhận so với các tập thơ trước như: Chồng nụ chồng hoa, Hươu cao cổ, qua tập thơ này, rõ ràng bạn đọc thấy Định Hải thoải mái, phòng khoáng hơn, suy ngẫm, trăn trở hơn, tuy vẫn là anh, với giọng thơ đôn hậu, so với cách nhìn tinh tế, với đằng sau những câu thơ đôi khi ánh lên nụ cười hóm hỉnh” (Báo Văn nghệ số 37, ngày 8-9-1984).

- Qua bài viết Nhà thơ Định Hải (Tạp chí nhà văn, 6-2001), tác giả

Nguyễn Trọng Hoàn đã nhận xét, đánh giá khá đầy đủ về Định Hải và quátrình sáng tác thơ cho thiếu nhi của ông Ông đưa ra nhận định về sự hồn

nhiên ngộ nghĩnh mà Định Hải đã thể hiện qua tập thơ Bài ca trái đất.

Nguyễn Trọng Hoàn đã nhận xét: “Cảm hứng trùm lên nội dung các tác

phẩm viết cho thiếu nhi của thơ Định Hải là tình yêu thương con người, tình yêu thiên nhiên, tình yêu loài vật Trong thơ ông, khát vọng lớn nhất của tuổi thơ là khát vọng hòa bình, là tình hữu nghị”.

Ngoài ra ta có thể thấy một số lời bình của các tác giả về một số bài thơ

tiêu biểu của Định Hải như: lời bình về bài thơ Cần trục và mặt trăng (Bình thơ cho học sinh Tiểu học) của Phạm Khải; lời bình về bài thơ Cái võng của

nghệ thuật của tập thơ Bài ca trái đất.

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Khảo sát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật tập thơ Bài ca trái đất của

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Giá trị nội dung tập thơ Bài ca trái đất.

- Giá trị nghệ thuật của tập thơ Bài ca trái đất: thể thơ, ngôn ngữ thơ, các

biện pháp nghệ thuật

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp nghiên cứu tác phẩm theo thể loại

- Kết hợp các thao tác khoa học và các phương pháp khác: Bình giảng,phân tích, thi pháp học…

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung chính củakhóa luận gồm 2 chương sau:

Chương 1: Giá trị nội dung tập thơ Bài ca trái đất

Chương 2: Giá trị nghệ thuật tập thơ Bài ca trái đất

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 GIÁ TRỊ NỘI DUNG TẬP THƠ BÀI CA TRÁI ĐẤT

1.1.Thế giới xung quanh trẻ thơ

1.1.1 Thế giới đồ vật

Với Bài ca trái đất, Định Hải đã dắt các em vào một thế giới bè bạn hồn

nhiên, ngộ nghĩnh Trong thế giới sinh động ấy, những cây cối, con vật, và đặcbiệt là những đồ vật cũng được Định Hải thổi thêm luồng sinh khí Điều đólàm cho bức tranh về cuộc sống thêm sinh động, có hồn Nhìn thế giới bênngoài bằng con mắt trẻ thơ giàu trí tưởng tượng, Định Hải đã vẽ nên một thếgiới bè bạn ngộ nghĩnh, đó là thế giới bè bạn của những đồ vật, những ngườibạn đồ vật gần gũi, thân thiện trong cuộc sống của trẻ thơ Một số bài thơ tiêu

biểu trong tập thơ Bài ca trái đất thuộc chủ đề này là: Cái võng, Đèn xanh

đèn đỏ, Gạch đỏ,…

Bài thơ Cái võng mở ra một không gian vắng lặng, yên lành với sự êm ả

của buổi trưa, bóng lá rợp xuống sân râm mát Hình ảnh chiếc võng đang chaonghiêng êm ái như người đang “thức” ru bé ngủ, đưa em bé vào trong giấc ngủsay Chiếc võng đã trở thành người bạn, người chị, người mẹ thân thương của

em bé để nâng niu, giữ giấc ngủ say cho bé:

Đều đều võng đưaGiữa trưa êm ả

Ru bé ngủ say Sân tròn bóng lá

Bé ngủ ngon quáĐẫy cả giấc trưa

Bé ơi! Cái võngThức hoài đưa đưa…

Từ những đồ vật quen thuộc trong cuộc sống, Định Hải đã làm “lạ hóa”chúng, khiến cho chúng thật hồn nhiên và lung linh Đèn xanh, đèn đỏ haynhững viên gạch đều là những vật vô tri vô giác, nhưng với Định Hải, tất cảđều có hồn, có tính cách riêng.

Những hình dạng, màu sắc của viên gạch được Định Hải miêu tả rõ nét

trong bài Gạch đỏ Chúng vui vẻ, lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười giống như

tiếng cười hồn nhiên của trẻ thơ:

Hai ánh đèn xanh, đèn đỏ của giao thông hiện đại rất gần gũi với cuộcsống của các em Đèn đỏ, đèn xanh như những người bạn đồng hành cùng các

bé Đèn đỏ nhắc nhở các bạn chớ phạm luật đi đường Đèn xanh như ngườibạn thân thương báo cho bé mỗi bước đi bình yên Các bạn là những ngườibạn tốt, giúp ích cho đời Bài thơ còn giáo dục các bạn nhỏ khi tham gia giaothông trên

đường phải đi đúng tín hiệu đèn giao thông:

Dung dăng dung dẻVui vẻ đi chơiĐèn đỏ báo rồiBạn chờ tí nhé!

Dung dăng dung dẻVui vẻ đi chơi

Đèn xanh đã mờiBạn ơi, đi nhé!

(Đèn xanh, đèn đỏ)

Hình ảnh chiếc mo cau ruột trắng phau ngạt ngào hương thơm, nhữngnắm cơm nếp cái mẹ nắm dẻo thơm ngào ngạt, đó chính là hình ảnh chân thựcchứa đựng bao tình cảm của trẻ thơ:

Ôi thương thươngBàn tay mẹ

Từng nắm cơmNuôi con khỏe

Từ tấm béLớn lên người

Mẹ yêu ơi! Mo cau trắng Bao nhiêu nắmBấy nhiêu thương!

(Chiếc mo cau)

Như vậy, trong suốt tập thơ Bài ca trái đất của Định Hải người ta thấy

ranh giới giữa người và đồ vật đều bị xóa bỏ Hay nói đúng hơn, trong conmắt của Định Hải không hề tồn tại ranh giới giữa người và vật mà chỉ có mộtthế giới duy nhất - đó là thế giới bè bạn

1.1.2 Thế giới loài vật

Trong thế giới của mình, các em còn có những người bạn động vật tinhnghịch, ngộ nghĩnh, đem lại cho các em nhiều điều bổ ích và những niềm vui.Định Hải đã viết về những người bạn động vật nhỏ bé này bằng chính sự cảmnhận hồn nhiên của các em Thế giới loài vật thân quen, gần gũi với trẻ thơ

trong cuộc sống thường ngày Đó là một chú mèo con, là một con chó, có khilại là hình ảnh một con chuồn chuồn kim,…

Những bài thơ tiêu biểu tái hiện thế giới loài vật trong Bài ca trái đất:

Chú mèo con, Chuồn chuồn kim, Chim non tập chuyền, Tiếng chim chích chòe, Hươu cao cổ, Cuốc mẹ, cuốc con,…

Từ chuyện con chó và con mèo, con thì “thích leo cao”, con lại “hay nằmđất” nhưng chúng lại rất thân thiết với nhau, từ hình ảnh con hươu cao cổ cómóc câu, gật gật đầu và chăm làm việc,… các em đã đặt ra vô vàn câu hỏi ngộnghĩnh Những câu hỏi đậm chất hồn nhiên, độc đáo và những câu trả lời cũng

vô cùng nhí nhảnh:

Chú mèo thoăn thoắtSắp bắt được mồi

Ơ! Chú nhầm rồiChú vờn đuôi chú!

Hỏi chú xem thửChơi trò gì kia?

Hay:

Mèo cười tung ria:

Đuôi…thằng chuột đấy!

(Chú mèo con)

Con chó và con mèo Hai đứa rất thân nhauKhi ra sân vào bếp Lúc tha thẩn bờ ao

(Con chó và con mèo)

Trẻ nhỏ đang gọi các con vật như thể những con vật đó là những ngườibạn thân thiết, gần gũi của mình vậy:

“Chuồn chuồn kim ơi, chuồn chuồn kim

Bé đang đi tìm, đang đi tìm”

(Chuồn chuồn kim)

Không chỉ vui vẻ và ngộ nghĩnh, những người bạn động vật của các emrất nhí nhảnh, hồn nhiên và còn không quên công ơn chăm sóc dạy dỗ của cha

mẹ Từ những chú chim non chuyền cành ríu rít, theo cha mẹ chuyền hết cành

la lại đến cành bổng, mà giờ đây khôn lớn bay cao hơn vươn xa hơn bay khắpđồng rộng, khắp bốn mùa hoa trái lại luôn nhớ về những ngày thơ bé theo mẹtập chuyền ríu rít trên các cành cây:

Nhớ ngày Thơ bé Theo mẹ Tập chuyềnCành la Cành bổng Xập xòe Bay lên…

(Chim non tập chuyền)

Từ chỗ coi những con vật nuôi gần gũi, thân thiết như những người bạncủa mình, các em cũng đã dành cho chúng những tình cảm yêu thương và sựquan tâm chăm sóc Qua đó, ta thấy tấm lòng của trẻ thơ thật hồn nhiên vàcũng thật đẹp

Không chỉ có những hình ảnh gần gũi thân quen, đó còn là những ngườibạn của núi rừng đi vào trong thơ của trẻ Đó là chú hươu cao cổ có dáng hình

kỳ lạ như ‘‘cái móc câu’’, “gật gật đầu’’ ngộ nghĩnh :

Hươu cao cổ

Có móc câu Gật gật đầuTrông ngộ nhỉ?

(Hươu cao cổ)

Những loài chim đồng nội để lại trong tâm hồn trẻ thơ những rung động

khó quên Bài thơ Cuốc mẹ, cuốc con như một kỷ niệm đẹp về tình quê, tình

bạn bè; một cảm nhận tinh tế, xúc động về loài chim có trong chuyện ngàyxưa :

Một đêm về nhà bạn

Ở miền quê ruộng đồngBao nhiêu năm hò hẹn Hôm nay vui thỏa lòng

…Chợt nghe tiếng chim cuốc

‘‘Chiếp chiếp’’ trong giỏ treTiếng chim non thảng thốt Rạn nứt cả đêm hè

Lại nghe ngoài bờ ruộng Tiếng cuốc mẹ héo hon !Gần quá mà xa quá : Cuốc mẹ và cuốc con !

Bên cạnh cuộc sống sinh hoạt của thiên nhiên cuộc sống sinh hoạt của cácloài vật cũng được Định Hải miêu tả một cách chân thực, sống động Cảnhsinh

hoạt của các loài vật được miêu tả trong dáng vẻ của những con vật ngộnghĩnh, cũng như tình cảm gắn bó của chúng với nhau Đó là tình cảm yêu

thương, gắn bó của đôi bạn thân Bê Vàng và Dê Trắng (Gọi bạn) :

Bê Vàng đi tìm cỏLang thang quên đường về

Dê Trắng thương bạn quá Chạy khắp nẻo tìm Bê

Theo cách lý giải của nhà thơ, chính tình bạn đã theo bê suốt đời, trongtiếng gọi đặc trưng của loài:

Đến bây giờ, Dê Trắng

Vẫn gọi hoài: -Bê! Bê!

(Gọi bạn)

Bài thơ Chú bò xe cát hiện lên cho ta thấy hình ảnh một chú bò cần cù,

chăm chỉ Đi qua mùa xuân rồi sang hạ, thu, đông chú vẫn “xe cát và xe cát”.Chú bò hiện lên trong dáng vé kiên nhẫn đến lạ kì:

Giữa phố đông vui, chú bò lim dim mắtVẫn lặng im như cát thế mà đi

Mà thành phố cứ nguy nga lên mãiLớn lên từ những hạt cát li ti…

em hãy xem

chúng như những người bạn, hãy biết nâng niu và chăm sóc chúng như chính

những người bạn của mình Những bài thơ tiêu biểu trong tập thơ Bài ca trái

đất thuộc chủ đề này là: Tiếng chim buổi sáng, Tiếng gà mở cửa, Cây chò hiệp

sĩ, Bao nhiêu điều lạ, Tặng cơn mưa, Cây sấu, Biển tình, Hoa phượng - Nhạc ve,…

Các bài thơ: Tiếng chim buổi sáng, Tiếng chim mở cửa, Cây chò hiệp sĩ,

Cái ngọn, Với cây em trồng là những bài thơ viết vừa đẹp vừa gần gũi với

cách nói, cách nghĩ của các em

Trong bài thơ Tiếng chim buổi sáng, sự tinh tế, trong trẻo, nhẹ nhàng của

âm thanh cuộc sống được tác giả thể hiện qua những câu thơ sau:

Tiếng chim lay động lá cànhTiếng chim đánh thức chồi xanh dậy cùng

Tiếng chim vỗ cánh bầy ong

Tiếng chim tha nắng rải đồng vàng thơm.

Bài thơ về tiếng chim buổi sáng của Định Hải là bài thơ lục bát đẹp Nhưđâu đây văng vẳng lời ca tiếng hát của con trẻ trong buổi sáng sớm Tiếngchim gần gũi, thân quen, gợi sự suy ngẫm liên tưởng phong phú, đã làm nênmột thế giới sống động Tình yêu thiên nhiên ở đây lắng kết trong suy tưởng

mà vẫn không phai mờ những hình ảnh chân thực lãng mạn

Bài thơ Tiếng gà mở cửa là âm thanh đánh thức cả không gian bừng tỉnh,

sự sống sinh sôi Sau tiếng gà một ngày mới bắt đầu Từ xóm thôn đến vườnnhà, đến ruộng đồng, đến sông biển, núi rừng,…tất cả đều căng tràn sự sống.Tràn ngập không gian là âm thanh tiếng gà - âm vang hối hả của cuộc sống

Tiếng gà gõ cửaTiếng gà thổi bùng bếp lửa

Ở đó “bếp lửa” được “thổi bùng”; những khóm hồng rung rinh, nhữngchùm ớt chín đỏ, những ngọn tre vươn lên trời xanh:

Tiếng gà lảnh lói

Đỏ rói vầng đôngTiếng gà rung khóm hồng Tiếng gà chín tươi chùm ớtGiọt sương mai nhảy nhót Ngọn tre lên vút

Trời xanh trong

Tiếng gà khiến mặt sông dài rộng, những cánh buồm căng gió, những ngọn sóng xô bờ, những đồi cây trở gió,…Và ở đó có người mẹ, người cha

mở ra

chân trời, tương lai tươi đẹp:

Tiếng gà loang dài mặt sôngĐàn cá nghe

Đùa tung nước mátCánh buồm nghe

Nở nang lồng ngựcSóng cũng đua vồ vập

Vỗ dội về chân mây

Những màu sắc của hoa phượng đỏ, những âm thanh râm ran của tiếng ve

được Định Hải miêu tả rõ nét trong bài thơ Hoa phượng - Nhạc ve Âm thanh

và màu sắc của mùa hè thật khéo kết đôi, chúng gắn bó với nhau giống hệtnhư những người bạn thân thiết vậy:

Bỗng dàn ve im bặt Thấy không kìa, bạn ơi?

Hoa như buồn xị mặt Bởi thế mới là đôi!

Khi hoa phượng tàn rồiChẳng còn nghe ve hát

Và nắng hè cũng tắtBởi thế mới là đôi!

Bởi thế mới là đôi!

Trong bài Cây chò hiệp sĩ, thông qua việc miêu tả cây chò, tác giả còn

giúp các em biết yêu quý thiên nhiên, yêu quý cái đẹp của tạo hóa tặng chocon

người Cây chò lâu năm đã trải qua những trận bão lớn và mưa to nhưng vẫnkiên trì chống chọi Hình ảnh phi thường đó thật giống với người khổng lồ vớisức khỏe dẻo dai, sức mạnh to lớn mà không có gì làm lay chuyển được:

Cây mọc từ bao giờ Mà

đã hơn nghìn tuổi Cây như người khổng lồ Trước bão lay mưa xối

Những hình ảnh thật sinh động giúp bạn đọc tưởng tượng các sự vật xungquanh dường như gần gũi, thân thiết với cuộc sống của con người Để rồi tìnhyêu thiên nhiên đã khiến ông nhìn “cây chò” như một người hiệp sĩ bảo vệ cảkhu rừng, và còn là niềm tin của cuộc đời:

Cây chò nhiều tuổi thếVóc dáng vẫn trẻ tươi Bởi chò là hiệp sĩNiềm tin của cuộc đời

Bài thơ Cúc Phương tả âm thanh của thiên nhiên đem về giữa đất trời, hòa

quyện vào đó là hình ảnh tươi đẹp của muôn hoa đua nở:

Ngược dòng về với rừng xưa Saorừng trẻ thế, rừng chưa biết giàChạm tay những bướm cùng hoaKim-dao-cổ-tích xưa mà còn đây?

Thu-hải-đường nở thơ ngâyLắng nghe ốc biển ở đây thầm thì…

Viết về thiên nhiên, thơ Định Hải còn cho thấy sự sống động, sắc nét vớinhững lời ca nhẹ nhàng Cảnh vật không lạ nhưng mang màu sắc riêng

Cảnh sắc mùa xuân trong thơ của ông mang đến một vẻ đẹp lãng mạn bởinhững đặc trưng quen thuộc của nó Đó là cánh én báo mùa xuân, chim én báohiệu xuân sang Mùa xuân đẩy lùi giá lạnh, mưa giăng Đất trời khoác màu áomới Ở đó “ngày hửng nắng”, “nụ đào đỏ thắm”, “trời xanh êm mát”:

Dẫn lối mùa xuân sangDưới trời xanh êm mát

(Bé gọi chim trinh sát)

Đọc thơ ông ta không chỉ thấy đơn thuần những sự vật thân thuộc hàngngày mà còn cảm nhận được tình yêu của nhà thơ dành cho thiên nhiên Đócòn là những cảm xúc, muốn níu giữ, tiếc nuối cho một tuổi thơ đẹp lại trôiqua nhanh quá Tuổi thơ đi qua mà hương vị như còn ở lại Đó là cái hương vịcủa mùi mưa, mùi lá cây trở mình còn vương vấn trong cõi ngẩn ngơ của đấttrời:

Tôi rất thích cầu vồngNối cơn mưa và nắng

Nối bầu trời – mặt biểnTôi nghĩ về tuổi thơ

Tuổi thơ như cổ tíchNhư đi trên cầu vồng…

(Tặng cơn mưa)

Trong thơ Định Hải, thế giới hiện tại có biết bao điều mới lạ mà các emrất muốn tìm hiểu, khám phá… Chính vì hiểu được tâm lý và nhu cầu của lứa

tuổi, nhà thơ đã dẫn dắt các em đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, pháthiện ra

những điều mới mẻ trong cuộc sống hàng ngày Đó là những bài học về thếgiới tự nhiên và môi trường xung quanh Những thú vị được thể hiện tài tình

qua bài thơ Bao nhiêu điều lạ… Thực ra những điều kỳ lạ đó chỉ là những

việc làm, những quy luật tạo hóa Một khoảnh khắc nào đó ta bỗng nhận ranhững điều tuyệt vời nhưng vô cùng giản dị trong đời sống, trong đất trời vàcảnh vật xung quanh:

Én: báo mùa xuân sang

Đất: cho hoa nở thành âm thanh

Bàn tay: vỗ lên thành âm thanh

Tết: lòng người xốn xang

Gió: khiến khăn quàng tung bay

Để mở mang khái niệm về hiện tượng tự nhiên, Định Hải viết bài thơ

Chuồn chuồn Thông qua đó, nhà thơ cùng trẻ học cách phân biệt hiện tượng

tự nhiên mưa và nắng:

Chuồn chuồn bay thấpTrời sắp mưa tuôn Mái mây nghiêng sậpVẫn rợp cánh chuồn

Chuồn lên cao rộng Nâng bổng trời quangDệt tơ nắng óngVẫy sóng lúa vàng

Với trẻ thơ, thế giới thực lại vô cùng mới lạ, thú vị và hấp dẫn Nhắm mắtvào và mở mắt ra lại gặp một điều khiến các em phải thốt lên ngạc nhiên Đóchính là logic của sự ngây thơ Nó hòa nhập thế giới thơ của Định Hải với thếgiới trẻ thơ làm một

Trong bài thơ Cái ngọn nhà thơ Định Hải đã kể hàng loạt cái ngọn: ngọn

cỏ, ngọn mâm xôi, ngọn tre, ngọn cau Đây là những ngọn thực vật quen thuộcvới mọi người Nhưng qua cái nhìn ấm áp của nhà thơ đã có sự chọn lọc nângdần lên về chiều cao từ ngọn cỏ đến ngọn tre và cao vút là ngọn cau Riêngngọn mâm xôi gợi cho các em vẻ đẹp phồn thực của đời sống nông thôn gắn

bó với con sông làng, với văn minh lúa nước:

Ngây thơ ngọn cỏ ngoan hiền Ngọnmâm xôi đỏ dọc triền sông quê Ngọn

tre cong đón chim vềNgọn cau múa gió say mê suốt đờiTiếp đó, tình cảm của nhà thơ được hóa thân vào: Ngọn gió, ngọn nguồn,ngọn khói, ngọn lửa, ngọn đèn Đây là những hình ảnh rất gợi cảm, nồng ấmtình người và lung linh ảo ảnh phù hợp với vị trí tưởng tượng và hay đòi cắtnghĩa của các em, kiểu như: “Ngọn cỏ ấp ủ trong mây” hay “Ngọn lửa thắpsáng trời sao”

Từ cao vời của vũ trụ là ngọn gió, là trời sao, nhà thơ lại hướng cho các

em về với hình ảnh ngọn đèn thân thuộc “Ngọn đèn lặng lẽ soi vào sách em”.Đây là nơi hội tụ để rồi tỏa sáng tri thức, một cách giáo dục rất tự nhiên đếnvới các em bằng tấm lòng đồng cảm

Bài thơ không có bóng dáng con người mà ta thấy xuất hiện lên con ngườiViệt Nam anh dũng, bất khuất chống giặc ngoại xâm từ hình ảnh: “Ngọnchông canh giữ xóm làng” đến hình ảnh cuối cùng của bài thơ “Sáng ra ngọngió bùng lên ngọn cờ”, thì tình yêu Tổ Quốc đã được nâng lên bằng biểutượng thiêng liêng - biểu tượng ngọn cờ, quốc kỳ của đất nước

Nhà thơ Định Hải có sự liên tưởng tài tình từ: “Miệt mài ngọn bút đêmđêm” đến “Sáng ra ngọn gió bùng lên ngọn cờ” để cho ngọn cờ chính là cáingọn cao nhất, đẹp nhất, thiêng liêng nhất

Đọc bài Với cây em trồng, ta sẽ thấy được sự gần gũi của trẻ với thiên

nhiên xung quanh Cây lớn lên là quy luật, cũng là ước mơ giản dị hồn nhiêncủa trẻ thơ Các em giục giã, gọi mời cây hãy mau mau lớn lên nhanh chóng

Đi qua mùa hạ, đi qua mùa xuân, cây vươn cành lớn lên theo năm tháng Cảkhu vườn hiện lên một vẻ đẹp bình dị có bướm dập dìu, ong tíu tít, chim hótlíu lo suốt cả

ngày:

Có bướm dập dìu

Có ong tíu tít

Có chim ríu rítĐang hát chung lời:

Lớn nữa, cây ơi!

Lớn nữa, cây ơi!

Bằng những vần thơ giản dị, tiếng gọi trìu mến thân thương, Định Hảikhông chỉ vẽ lên một bức tranh thiên nhiên sống động muôn màu sắc mà qua

đó còn muốn các em nhận ra rằng, vạn vật đều có linh hồn và sự sống Vì vậy,các em hãy xem chúng như những người quen, những người bạn, hãy biếtnâng niu và chăm sóc chúng như chính bản thân mình:

Đi qua mùa xuân

Đi qua mùa hạ Vươn cành, đan lá Cùng bạn múa chơiLớn lên, cây ơi!

Lớn lên, cây ơi!

1.2 Cuộc sống của trẻ thơ

1.2.1 Trẻ em và những trò chơi

Nói về thế giới bè bạn trong thơ Định Hải, ta còn thấy nổi bật lên trong đó

là vẻ đẹp của những trò chơi trong cuộc sống của trẻ Định Hải viết về những

trò chơi của trẻ thơ thật gần gũi, sinh động như chính các em đang chơi vậy

Thơ Định Hải như tìm về với những trò chơi dân gian xa xưa trong thời hiệnđại: một trò chơi đu, một trò trốn tìm, một trò chơi trận giả,…Có cảm giác nhưmỗi em nhỏ đều tìm thấy trong đó cả một thế giới của riêng mình để rồi thoảimái chạy nhảy, vui chơi thỏa thích mà không bao giờ thấy chán Phải chăng ởđây đã có sự hóa thân kỳ diệu của Định Hải thành trẻ nhỏ, cùng chơi “Trốntìm”, “Chồng nụ chồng hoa”, “Đánh trận giả”… với các em Bằng chất liệungôn từ, Định Hải đã đem đến cho trẻ thơ một thế giới cổ tích nhiều niềm vui

và lý thú, người lớn khi đến với thế giới này cũng thấy lại được một phần tuổi

thơ đã qua của mình Các bài thơ: Chồng nụ chồng hoa, Cờ tướng, Em trốn kỹ

hơn, Đánh trận giả, Trốn tìm là những bài thơ viết vừa đẹp vừa gần gũi với

cuộc sống của các em, những trò chơi dân gian tuy đơn giản nhưng chứa đựngbiết bao tình cảm chân thành làm cho cuộc sống sinh hoạt của các em thêmthú vị hơn

Cái hóm hỉnh, cái bất ngờ của thơ Định Hải cho ta bật cười vui như trẻ

con: khi Đánh trận giả, cậu bé đóng giả giặc bị chết tưởng nằm im lại lồm

cồm bò dậy Đặc biệt, cái kết thúc hóm hỉnh bất ngờ có lẽ đã đưa bài thơ vượtqua sự thử thách của thời gian, giúp cho bài thơ đứng ra khỏi hàng ngũ nhữngtác phẩm “viết về các em” mà cứ ngỡ “viết cho các em”:

“Chết” là không nhúc nhíchSao nó cứ lồm cồm?

Tính ăn gian, chẳng thíchChơi thật thà vui hơn

Thằng giặc cuống cả chânNhăn nhó kêu rối rít

- Đồng ý là tao “chết”

Nhưng đây… tổ kiến vàng!

(Đánh trận giả)

Định Hải đã đưa trẻ thơ đến với những trò chơi trốn tìm vui vẻ Bài thơ

Em trốn kĩ hơn, tác giả đã đưa chị em Trà đến với những tình huống vui vẻ bất

ngờ:

Bây giờ đến lượt em Chui hẳn vào trong tủThế mới là kín chứHai mắt nhắm tối đen!

Nhưng em chẳng ngồi yênLại hét lên gọi chị:

Không chỉ có vậy, trong trò chơi của con trẻ còn thể hiện ở đó biết baotình cảm yêu thương gia đình, sự vui vẻ của hai bố con khi chơi cờ tướng

Qua bài thơ Cờ tướng, nhà thơ Định Hải đã cho chúng ta thấy rõ sự ngộ

nghĩnh, hiếu thắng của trẻ thơ cũng như tình cảm gia đình luôn ấm cúng vàgắn bó với nhau:

Đánh một hồi Chết lăn lóc

Bố thắng cườiCon thua khóc!

Mẹ khẽ nhắc:

- Nhường con thôi!

Con thắng rồiCười toe toét!

Sự vui vẻ đó còn được thể hiện qua bài thơ Chồng nụ chồng hoa Nhà thơ

Định Hải đưa các em về với trò chơi dân gian bổ ích, lý thú Nó luôn khiếncác em say mê trong trò chơi đó Trò chơi đòi hỏi sự khéo léo của các em

“chân nhún dẻo, tay vung khéo” Dĩ nhiên còn cần sự kiên trì, một chút ý chí

và lòng dũng cảm nữa thì sẽ vượt qua:

Chồng hồng hoaChồng chồng nụCao cao nữa Cũng vượt qua!

Một, hai, ba!

Chân nhún dẻoTay vung khéo Tóc bay xòa

Đứng chờ nhảy

Nụ cao vời Nhảy qua rồi

Ồ, nụ thấp!

(Chồng nụ chồng hoa)

Bằng những vần thơ vừa đẹp, đáng yêu, Định Hải không chỉ vẽ lên mộtbức tranh về những trò chơi sống động muôn màu sắc mà qua đó còn muốncác em nhận ra rằng, những trò chơi đã góp phần làm cho cuộc sống củachúng ta

thêm màu sắc sống động Đó còn là những bài thể dục hữu ích, giúp cho sứckhỏe, cho sự bền bỉ dẻo dai Vì vậy, các em hãy xem những cuộc chơi nhưnhững cuộc vui cùng bè bạn Các em hãy biết cảm ơn những người sáng tạo ranhững niềm vui cho mình, hãy biết nâng niu và giữ gìn những trò chơi đó đểcuộc sống luôn năng động, vui nhộn.

1.2.2 Trẻ em và cuộc sống học tập, sinh hoạt thường ngày

Trong mảng viết về cuộc sống của trẻ em, Định Hải cho thấy cách tiếpcận đời sống sinh hoạt đa dạng, thể hiện được nhiều sắc thái của cuộc sống vàđời sống thiết thực của trẻ thơ Ngôn ngữ thơ được chọn lọc từ chính cách nóicách nghĩ của các em, không cầu kỳ mà rất chân thật Cảnh sinh hoạt củacác em

được miêu tả và cảm nhận trong dáng vẻ của những hoạt động, của nhữngsinh hoạt trong cuộc sống hàng ngày Ở đó các em có thể ngồi vẽ tranh, các

em có thể gửi thư cho người đi xa, các em có thể quan sát thế giới xungquanh… Đó là hình ảnh các bạn nhỏ vẽ tranh Những bức tranh ngộ nghĩnh,thú vị được các em sáng tạo hấp dẫn

Trong bài thơ Hoàng Dương vẽ nhà, bức tranh của bạn nhỏ tuy đơn giản

nhưng chứa đựng trong đó vô vàn tình yêu thương:

Bé ngồi vẽ thêmCửa ngay trên mái

Rõ ràng, bằng những vần thơ giản dị, bài thơ đã đem lại cho ta một bứctranh vừa lạ vừa quen Ta quen vì ngôi nhà là nơi ta sinh sống với nhữngngười

thân yêu Ngôi nhà đó lạ vì lại có thêm cái “cửa trên mái nhà” mà bé Dươngtặng bà khi khâu vá để bà nhìn rõ hơn.

Với thi phẩm Xem cháu vẽ tranh, chúng ta thấy rõ sự hóm hỉnh, những

câu trả lời thú vị của cậu bé Hoàng Duy trong khi vẽ bức tranh sinh động vềnhững chú mèo Những chú mèo con quanh mẹ rất ngộ nghĩnh “Bé tẹo đã córâu” Không chỉ vậy, sự thông minh của Hoàng Duy còn thể hiện trongnhững câu

trả lời hồn nhiên:

Ông xem tranh, lắc đầu:

- Mèo mẹ nhiều râu nhất!

Hải Duy tròn xoe mắt:

- Mèo…chứ phải người đâu!

(Xem cháu vẽ tranh)

Sự chân thực trong những bức tranh còn được thể hiện qua bài thơ Vẽ quê

hương Bức tranh quê hương làng xóm yên bình với tre xanh, lúa xanh, với

những con sông xanh mát lượn quanh, với trời mây mùa thu xanh ngắt Tất cả

đã vẽ lên không gian tươi mới Ở đó có không gian nhiều sắc màu thân thuộc.Màu của thiên nhiên, của hoa lá, cỏ cây:

Cây gạo đầu xómHoa nở chói ngời

A, nắng lên rồi Mặt trời đỏ chót

Lá cờ Tổ quốcBay giữa trời xanh…

Đó là màu sắc của làng xóm, đồng quê Việt Nam thân thuộc bao đời nay:

Em vẽ làng xómTre xanh, lúa xanhSông máng lượn quanh

Em tô đỏ thắmQua nét vẽ, quê hương đã hiện lên tươi đẹp, sinh động, đầy sức sống Tuy

nhiên, bức tranh sẽ chưa hoàn thiện nếu không có “Lá cờ Tổ quốc/ Bay giữa

trời xanh”.

Tình yêu quê hương của con người không thể tách rời tình yêu Tổ quốc.Bởi vậy hình ảnh lá cờ Tổ quốc tung bay giữa trời xanh đã khiến bức tranh mở

ra một không gian bao la, tươi đẹp

Cũng có khi là cảnh quen thuộc của trẻ em quanh quẩn bên các con vật

thân thương trong nhà Đọc bài thơ Viết thư cho mèo, độc giả sẽ cảm nhận

được rõ nhất tình cảm yêu thương và sự quan tâm chăm sóc, gần gũi, thânthiết với loài vật của trẻ thơ Các em coi loài vật như những người bạn thânthiết Những tình cảm và tấm lòng của trẻ thơ thật hồn nhiên và thật đẹp:

Mai Anh ngồi cắm đầu Viết lá thư dài thế!

Thương con mèo tam thểQuấn bên em suốt ngày

Nó đang ở đâu đây?

Ai nấu cơm cho nó?

Có chơi cùng bạn chó?

Có ổ đâu mà nằm?

Trong gia đình có người đi xa, các em nhớ mong Tình cảm chân thật hồn

nhiên trong sáng đó được thể hiện qua bài thơ Gửi thư cho chị Bài thơ chứa

đựng trong đó một thứ tình cảm chị em thân thiết gắn bó Hơn nữa, còn thểhiện

được sự thương nhớ của người em Gửi thư cho chị, người em muốn gửi theo

cả hương vị quê hương để người xa quê luôn cảm thấy sự ấm áp, gần gũi, thânthương để vơi đi nỗi nhớ khi rời xa chị của mình:

Chị đi xa lắm Lâu lắm mới về Muốn gửi theo đi Sắc hương vườn cũ

Trang thư nho nhỏ

Có lời của hoaChị khuây nỗi nhớNhư đang ở nhà…

( Gửi thư cho chị)

Trong cuộc sống thường ngày biết bao sự việc, biết bao cảnh vật xungquanh đều khiến các em luôn cảm nhận được Các em nhìn thấy, nghe thấy

Các em nghe tiếng chim (Tiếng chim buổi sáng), tiếng gà gọi một ngày mới đến (Tiếng gà mở cửa); các em nhìn thấy tín hiệu giao thông trên đường (Đèn

xanh, đèn đỏ); cuộc sống thường nhật cứ thế diễn ra…, tất cả mọi người, trong

đó trẻ có thể tham gia vào dòng chảy đó Thơ Định Hải chủ yếu tập trung vàonhững sinh hoạt vui chơi của trẻ, song bức tranh cuộc sống vẫn hiện ra khá rõnét Chúng ta vẫn hình dung ra cuộc sống sinh hoạt của các em dù khôngnhiều những việc làm cụ thể

1.2.3 Trẻ em và những tình cảm, ước mơ, khát vọng cao đẹp

Tìm hiểu thế giới trẻ thơ, Định Hải đã phát hiện ra một điều rất thú vịtrong tâm hồn các em Đó là những suy nghĩ của các em đã có chiều sâu suytưởng nhất định, có ý nghĩa lớn lao nhưng vẫn thể hiện được chất trẻ thơ trong

đó Ở tập thơ Bài ca trái đất có thể thấy rằng, trẻ em cũng bộc lộ những tình

cảm, những mơ ước, khát vọng đẹp Đó là tình gia đình, tình bè bạn, tình cảmthầy trò, lòng nhân ái với những con người bất hạnh, trân trọng những conngười chân chính, tình yêu quê hương đất nước, yêu tạo vật xung quanh Đó

là ước vọng hòa bình, tình cảm nhân loại lớn lao

Những sáng tác thể hiện rõ nét vũ điệu tâm hồn các em là những bài thơ:

Bàn tay cô giáo, Chim non tập chuyền, Vẽ quê hương, Gửi thư cho chị, Người hát rong, Bài ca trái đất, Nếu chúng mình có phép lạ, Tặng hoa các cô chú, Bước chân đi như sóng.

Qua thi phẩm Gửi thư cho chị, Chim non tập chuyền, Bước chân đi như

sóng, bạn đọc nhận ra những tình cảm thiêng liêng của tình cha, tình mẹ, tình

chị em

Gửi thư cho chị khiến em thấu hiểu nỗi lòng người xa quê Em muốn gửi

cả hương vị vườn quê, sắc quê đến nơi xa cho người chị vơi đi nỗi nhớ:

Chị đi xa lắm Lâu lắm mới về Muốn gửi theo đi Sắc hương vườn cũ

Trang thư nho nhỏ

Có lời của hoaChị khuây nỗi nhớNhư đang ở nhà…

Khi về thăm quê bạn Cuốc mẹ, cuốc con, người bạn quý không chỉ thỏa

nỗi hò hẹn bao lâu mà còn yêu quê bạn như yêu quê hương mình, lòng bỗngthấy gần gũi trìu mến biết bao:

Một đêm về nhà bạn

Ở miền quê ruộng đồngBao nhiêu năm hò hẹn Hôm nay vui thỏa lòng

Hoa trái thơm ngát vườnGió nồm nam mát rượi Vầng trăng xa vời vợi

Mà gần gũi hiền hòa

…Lại nghe ngoài bờ ruộngTiếng cuốc mẹ héo hon!

Gần quá mà xa quá:

Cuốc mẹ và cuốc con!

Với Người hát rong lại là câu chuyện nhỏ rưng rưng Đứng trước cảnh đời

mưu sinh nhọc nhằn của một người mù hát xẩm trải bao “nắng cháy và mưatáp” không giúp gì được, chỉ có lòng thông cảm, tấm tình ấy lại chẳng giúp gìông trong cuộc mưu sinh cần miếng cơm manh áo…Bài thơ là lời tự bạch nỗixót xa đồng loại:

Ông già mù hát xẩm

…Bài hát cũ ông hátSuốt mùa hạ mùa đôngNắng cháy và mưa táp

Hắt mãi về phía ông

Tôi chỉ có tấm lòng Biết làm sao chia sẻ Thoảng hương cây lặng lẽ Chắt chiu lấy, người ơi!

Với Bàn tay cô giáo lại là những ân tình cao đẹp đối với những người

đem lại niềm vui, hạnh phúc cho mọi người Bàn tay cô giáo chăm sóc em âncần: tết tóc, vá áo Bàn tay cô giáo còn dìu dắt em trên con đường tri thức,đường

đời đi đến tương lai:

Hai bàn tay cô Dạy em múa dẻo, Hai bàn tay cô Dạy em đan khéo

Cô dắt em điTrên đường tới lớp Đường đẹp quê hươngĐường dài đất nước

Cô bước, em bướcCây xanh đôi bờ…

Trân trọng những con người lao động chân chính là cảm xúc đẹp qua bài

thơ Tặng hoa các cô chú công nhân Những anh thợ chữa đèn, những anh bộ

đội, những thầy cô giáo,…họ đều xứng đáng được tặng những bông hoa đẹp.Bởi vì chính họ là những bông hoa làm đẹp cho đời Nhà thơ Định Hải đã phát