Thần thoại việt nam và thần thoại trung hoa từ góc nhìn so sánh

Những điều con người khao khát lí giải và muốn được chinh phục,khám phá cho thấy được nhu cầu cần thiết về ngoại giới của con người: “Đó là toàn bộ những truyện hoang đường, tưởng tượng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

PHẠM THỊ THỦY

THẦN THOẠI VIỆT NAM

VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA

TỪ GÓC NHÌN SO SÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

PHẠM THỊ THỦY

THẦN THOẠI VIỆT NAM

VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA

TỪ GÓC NHÌN SO SÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Em xin trân trọng cảm ơn tới các thầy cô Trường Đại học sư phạm HàNội 2, khoa Ngữ văn, tổ Văn học Việt Nam đã tạo điều kiện trong suốt thờigian em học tập và nghiên cứu tại trường Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâusắc tới cô giáo – TS Nguyễn Thị Ngọc Lan, người đã hướng dẫn, động viên

và tận tình giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này

Đồng thời em cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình luôn quantâm, yêu thương tạo điều kiện cho em học tập, cảm ơn các bạn sinh viên đãgóp ý, động viên và trao đổi cùng em trong quá trình nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 1 tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Phạm Thị Thủy

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan:

Khóa luận “Thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa từ góc nhìn

so sánh” là kết quả nghiên cứu của riêng em, dưới sự giúp đỡ khoa học của

TS Nguyễn Thị Ngọc Lan, có sự tham khảo ý kiến của những người đi trước

Khóa luận không sao chép từ một tài liệu, công trình có sẵn nào

Hà Nội, ngày 1 tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Phạm Thị Thủy

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Cấu trúc đề tài 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THẦN THOẠI VIỆT NAM VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA 7

1.1 Khái niệm về thần thoại 7

1.1.1 Thần thoại hiểu theo nghĩa rộng 7

1.1.2 Thần thoại hiểu theo nghĩa hẹp 9

1.2 Thần thoại Việt Nam 11

1.3 Thần thoại Trung Hoa 14

CHƯƠNG 2: THẦN THOẠI VIỆT NAM VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA – NHỮNG BIỂU HIỆN TƯƠNG ĐỒNG 19

2.1 Tương đồng về nhân vật 19

2.1.1 Nhân vật là thần 19

2.1.2 Nhân vật là anh hùng văn hóa 25

2.1.3 Nhân vật là con người 27

2.2 Tương đồng về cốt truyện 30

2.3 Tương đồng về mô típ 33

2.3.1 Mô típ quả trứng khởi thủy 34

2.3.2 Mô típ hôn nhân cận huyết 35

2.3.3 Mô típ nguồn gốc xuất thân thần kì 37

2.3.4 Mô típ cột chống trời 38

2.3.5 Mô típ nạn hồng thủy 40

CHƯƠNG 3: THẦN THOẠI VIỆT NAM VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA – NHỮNG BIỂU HIỆN KHÁC BIỆT 44

3.1 Khác biệt trong cách thức miêu tả và xây dựng nhân vật 44

3.1.1 Ngoại hình và diện mạo 44

3.1.2 Chức năng 47

3.2 Khác biệt về cốt truyện 50

3.3 Khác biệt về mô típ 54

3.3.1 Mô típ thờ vật tổ 54

3.3.2 Mô típ bán thần……… 60

3.3.3 Mô típ tiêu diệt quái vật……… 61

KẾT LUẬN 62 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong kho tàng văn học dân gian, thần thoại được nhìn nhận là thể loạivăn học độc đáo, là bộ phận không thể thiếu trong nền văn học thế giới Đốivới các dân tộc thì thần thoại “chính là hình thức nhận thức thế giới mang tínhđặc trưng của con người thời cổ” [12; 15] Khi nhìn nhận về ngoại giới, conngười có nhận thức còn khá mơ hồ Khi họ muốn lí giải, khám phá về thế giới

tự nhiên, khi mà nó còn nhiều điều mơ hồ thì có thể nói sự ra đời của thầnthoại đã giải quyết được những nhu cầu bức thiết và chính đáng của conngười xưa Những điều con người khao khát lí giải và muốn được chinh phục,khám phá cho thấy được nhu cầu cần thiết về ngoại giới của con người: “Đó

là toàn bộ những truyện hoang đường, tưởng tượng về các vị thần hoặc nhữngcon người, những loài vật mang tính chất thần kì, siêu nhiên do con người sángtạo ra để phản ánh và lí giải các hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hộitheo quan niệm vạn vật có linh hồn (hay thế giới thần linh của họ)” [13; 250]

Thần thoại Việt Nam là sự tổng hợp những câu chuyện kể dân gian vềcác vị thần, về các nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phảnánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc thế giới và đời sống conngười Cũng giống như người Việt cổ, người Trung Hoa cổ đại cũng thể hiện

sự nhận thức sơ khai của mình, quan niệm liên quan đến lí giải nguồn gốc thếgiới, các vị thần, người anh hùng, cũng như ý nghĩa các tôn giáo, tín ngưỡngcủa họ thông qua những huyền thoại

Qua khảo sát, chúng tôi thấy giữa thần thoại Việt Nam và thần thoạiTrung Hoa có nhiều điểm tương đồng, gặp gỡ và giao thoa Tuy nhiên, bêncạnh đó, thần thoại mỗi dân tộc có những nét đặc sắc, khác biệt thể hiện quanđiểm, tư tưởng khác nhau của mỗi dân tộc

Với mong muốn tìm hiểu những điểm tương đồng và khác biệt trongthần thoại Việt Nam so với thần thoại Trung Hoa, từ đó khám phá ra nhữngnét đặc sắc trong tư tưởng của con người người xưa, chúng tôi đã lựa chọn đềtài “Thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa từ góc nhìn so sánh” làm

đề tài khóa luận tốt nghiệp Tôi hi vọng với đề tài này sau khi được hoànthiện, đề tài sẽ có những đóng góp cho những bạn có niềm yêu thích với thầnthoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Thần thoại được sáng tạo ngay từ khi người xưa có nhận thức về

thế giới Thế giới tự nhiên còn ẩn chứa nhiều điều bí ẩn, vừa ẩn chứa nhiềumối hiểm họa, nhưng đồng thời cũng là ngôi nhà lớn bao bọc, nuôi dưỡng conngười Ăng-ghen đã nói: “Sự nhân cách hóa các lực lượng tự nhiên đã làmnảy sinh ra các vị thần đầu tiên” và “trong thời đại nguyên thủy, tôn giáo sinh

ra từ những khái niệm hết sức sai lầm của con người về trạng thái tự nhiên

của chính họ và về bên ngoài tự nhiên xung quanh họ” [13; 210]

Như vậy, có thể nói những quan niệm đầu tiên về thế giới tự nhiên củacon người được thể hiện thông qua thần thoại nguyên thủy, cho nên các hìnhtượng các vị thần đầu tiên là sự lí giải cho thế giới tự nhiên

2.2 Trong “Văn học dân gian” tập 2 (1991), tác giả Hoàng Tiến Tựu

đã trình bày quan điểm: “Tuy thần thoại Việt không còn giữ đầy đủ hệ thống

và cốt truyện nguyên thủy của nó, nhưng xét về phương diện nội dung thì sốthần thoại Việt Nam còn lại chẳng những đã phản ánh xã hội, tư tưởng, tâmhồn Việt Nam mà còn thể hiện được những vấn đề cơ bản thường có trongthần thoại của nhiều dân tộc (như vấn đề nguồn gốc vũ trụ, nguyên nhân củahiện tượng tự nhiên, nguồn gốc của các loài động vật, thực vật và loài người,nguyên nhân của sự sống, sự chết, nguồn gốc dân tộc, nguồn gốc cácnghề )” [15; 13]

“Ở bộ phận thần thoại suy nguyên, nhằm giải thích các hiện tượngtrong thế giới tự nhiên, nhìn chung hình ảnh con người chưa xuất hiện rõ nét,nhưng qua đây và cũng chỉ qua đây chúng ta mới có thể hiểu được phần nào

về trình độ hiểu biết, sức tưởng tượng, những ước mơ khát vọng và cách cảmnghĩ của những thế hệ người Việt đầu tiên bắt đầu thực hiện về khám phá và

lí giải thế giới” [15; 13]

Cuộc sống của con người xưa được thể hiện thông qua việc đi tìm hiểu

về thần thoại Khi khảo sát về thần thoại thì điều quan trọng đó là chúng takhảo sát hệ thống các nhân vật

2.3 Năm 1991, trong cuốn “Giáo trình văn học dân gian”, tác giả Trần

Gia Linh đã trình bày quan điểm của mình khi viết về nguồn gốc nảy sinh củathần thoại: “Sự thật người Việt trong thời kì đầu chế độ cộng sản nguyênthủy, vì sống phiêu bạt nên chưa nhận thức được cái chết, chưa có quan niệmlinh hồn sau khi chết Về sau, trong xã hội thị tộc, cuộc sống định cư giúp chocon người dần dần nhận thức được sự chết và từ đó nảy sinh quan niệm linhhồn tư tưởng vạn vật có linh hồn biến hóa thành đa thần luận việc thờ cúngvật tổ biến thành việc thờ cúng tổ tiên Người nguyên thủy Việt Nam đã sốngtrong cuộc bình đẳng nên họ quan niệm những thành viên của thế giới cõithần cũng đều bình đẳng Thần trong thần thoại là những hiện tượng tự nhiênđược hình tượng hóa hoặc những anh hùng lao động có công với thị tộc thầnthánh hóa mà tạo nên Mưa, gió, sấm, sét,… được thần thánh hóa thành cáctruyện thần Mưa, thần Gió, thần Sấm, thần Sét Nhân vật thần con người chưaphân chia giai cấp” [11; 6]

2.4 Trong cuốn “Phân tích tác phẩm văn học dân gian ( 1995)”, tác

giả Đỗ Bình Trị đã trình bày như sau khi nêu ra quan điểm của mình về thầnthoại: “Những mẩu chuyện về sự tích các thần cổ đại luôn luôn chứa channhững hiểu biết thực tế về ngoại giới và những kinh nghiệm thực tế tích lũy

được trong đời sống sinh tồn của các cộng đồng người thời cổ” và “Thầnthoại diễn tả dưới hình thức khái quát hóa nghệ thuật rộng lớn, những ước mơban đầu của tổ tiên chúng ta chế ngự sức sức mạnh của thiên nhiên” [ 16; 76]Tiếp theo tác giả trích dẫn quan điểm của M.Gorki: “Ở phía mỗi sự vươn lêncủa trí tưởng tượng cổ đại đều cố thể dễ dàng tìm thấy động lực của nó, màcái động lực đó thì bao giờ cũng là ước vọng của loại người muốn làm cho laođộng của mình được nhẹ nhàng hơn” Trong phần kế tiếp tác giả trình bày:

“Thần thoại phản ánh nhận thức non nớt, sai lệch, đầy đủ tính chất hư ảo củathời cổ về thế giới cũng như về bản thân con người đồng thời thể hiện sự bất

lực của họ trước các sự vật, hiện tượng mà không thể hiểu nổi”.[16; 78]

2.5 Trong cuốn “Từ điển thuật ngữ văn học”, các tác giả Lê Bá Hán,

Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đã đưa ra khái niệm về thần thoại như sau:

“Thần thoại là thể thể loại truyện ra đời và phát triển sớm nhất trong lịch sửtruyện kể dân gian của dân tộc Đó là toàn bộ những truyện hoang đường,mộng tưởng về các vị thần hoặc những con người, những loại vật mang tínhchất thần kỳ, siêu nhiên do con người thời nguyên thủy sáng tạo để phản ánh

và lí giải các hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội theo quan niệm vạnvật có linh hồn (hay thế giới thần linh) của họ Chẳng hạn thần thoại ViệtNam (dân tộc Kinh có những truyện như Thần Trụ Trời, Rắn già Rắn lột, Lúa

thần, Chú Cuội cung trăng, Sơn Tinh – Thủy Tinh, ” [8; 298]

2.6 Năm 2006, trong cuốn “Giáo trình văn học dân gian- trường Đại

học Sư Phạm Hà Nội”, khi viết về thần thoại, các tác giả Phạm Thu Yến, LêTrường Phát, Nguyễn Thị Bích Hà đã viết: “Hình tượng thần trong thần thoạichính là sự sáng tạo của nghệ thuật vô ý thức phản ánh một cách chân thựccủa người xưa Thông qua hàng loạt những hình tượng thần, người ta có thểhiểu được quan niệm thực tế và quan niệm thẩm mỹ của họ” Tiếp đó “trongcâu chuyện thần thoại, hình tượng thần là hình tượng trung tâm của sự sáng

tạo nghệ thuật, nó vừa hồn nhiên mộc mạc, vừa kì lạ phóng khoáng Nó vẫn

có thực nhưng vẫn đầy hấp dẫn bởi tính chất trẻ trung, mạnh mẽ của thời đại

mà sức mạnh của con người chưa bị xiềng xích bởi trật tự xã hội Thần chính

là những phác thảo đầu tiên và vô cùng quý giá của những nhân vật văn họcsau này” [17; 19]

2.7 Trong cuốn “Thần thoại Trung Quốc”, GS Đinh Gia Khánh viết:

“Kho tàng thần thoại của một đất nước chỉ có thể được sắp xếp thành hệthống, tức là có mạch lạc, có thế thứ trong các áng sử thi Kho tàng thần thoại

ấy chỉ có thể được bảo tồn lâu dài và giữ được nội dung cơ bản, nguyên sơcủa nó nếu các truyện được đúc kết với nhau trong các áng sử thi có nội dung

và hình thức xác định và ổn định Các thần thoại Trung Quốc không được đúckết thành một hệ thống trong các áng sử thi cho nên rơi vào tình trạng vụnvặt, rời rạc Đó là điều dễ hiểu.” [9; 7]

Như vậy ta thấy rằng, các nhà nghiên cứu đã đề cập nhiều đến thầnthoại, khảo sát với số lượng nhiều song thực tế nó mới chỉ dừng lại ở mức độgiới thiệu, khái lược, mức độ quan tâm tới thần thoại chưa đầy đủ và sâu sắc.Đặc biệt là đề tài “Thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa từ góc nhìn

so sánh” chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt nào bàn bạc, mởrộng vấn đề này Các công trình nghiên cứu chỉ dừng lại khảo sát , đề cập mộtcách sơ lược, rải rác về thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa trongcác giáo trình, sách nghiên cứu tham khảo về văn học dân gian

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được thực hiện nhằm mục đích sau:

- Tìm hiểu những nét khái quát về thần thoại Việt Nam và thần thoạiTrung Hoa

- Từ đó so sánh những nét tương đồng cũng như khác biệt của thầnthoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa ở một số phương diện cơ bản

- Góp phần hệ thống hóa tài liệu về thần thoại Việt Nam và thần thoạiTrung Hoa

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu những tiền đề lí luận cơ bản về văn học so sánh

- Tập trung tìm hiểu những nét tương đồng và khác biệt về thần thoạiViệt Nam và thần thoại Trung Hoa

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu: Điểm tương đồng và khác biệt giữa thần thoạiViệt Nam và thần thoại Trung Hoa

+ Phạm vi nghiên cứu

- Tư liệu: “Lược khảo về thần thoại Việt Nam” (Nguyễn Đổng Chi);

“Kho tàng thần thoại Việt Nam” (Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo); “Thầnthoại Trung Hoa” (Dương Tuấn Anh)

- Nội dung: Khóa luận tập trung làm rõ những nét tương đồng và khácbiệt trong truyện thần thoại của hai quốc gia trên một số phương diện cơ bảnnhư: nhân vật, cốt truyện, mô típ

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, người viết chủ yếu sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại

Chương 3: Thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa – những biểuhiện khác biệt

NỘI DUNGCHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THẦN THOẠI VIỆT NAM

VÀ THẦN THOẠI TRUNG HOA 1.1 Khái niệm về thần thoại

Khái niệm thần thoại được hiểu một cách chính xác như thế nào là vấn

đề luôn được các nhà nghiên cứu cố gắng hoàn thiện Khái niệm thần thoạikhông chỉ là một từ hay một nghĩa mà là ở nhiều nhân tố hợp thành Lịch sửhình thành cho đến nay, thần thoại là đề tài phong phú cho các nhà nghiêncứu bởi nó mang một nét sâu đậm về nguồn gốc con người, quá trình cuộcsống, những quy luật thiên nhiên hay làm nên những tín ngưỡng tôn giáo, vănhóa Thần thoại nói chung còn là ở nhiều cách hiểu khác nhau ở mỗi sựnghiên cứu của mỗi tác giả Xuất phát từ nhiều vấn đề khác nhau thì thầnthoại còn là đối tượng nghiên cứu của nhiều bộ môn khoa học Chính từnhững góc độ nghiên cứu khác nhau đó mà mỗi bộ môn nghiên cứu khoa học

có quan niệm về thần thoại tương đối độc lập và riêng biệt Vì vậy thần thoại

từ xưa đến nay vẫn là đề tài đa dạng phong phú, được lí giải thông qua nhiều

ý kiến Khái niệm thần thoại được lí giải theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp:

1.1.1 Thần thoại hiểu theo nghĩa rộng

Theo như nghiên cứu của Lại Nguyên Ân, thần thoại được hiểu là:

“Sáng tạo của trí tưởng tượng tập thể toàn dân, phản ánh khái quát hiện thựcdưới dạng những vị thần được nhân cách hóa hoặc những sinh thể có linh hồn

mà dù là quái tượng, phi thường đến mấy cũng vẫn được đầu óc ngườinguyên thủy nghĩ và tin là hoàn toàn có thực Mặc dù thần thoại tồn tại nhưnhững truyện kể về thế gian, nhưng thần thoại không phải là một thể loạingôn từ mà là những ý niệm và biểu tượng nhất định về thế giới Cảm quanthần thoại nói chung không chỉ bộc lộ bằng truyện kể, mà còn bộc lộ trongnhiều hình thức khác: trong hành động (nghi lễ, lễ thức, răn cấm), trong các

bài ca, điệu nhảy… Đặc trưng của thần thoại thể hiện rõ nhất trong văn hóanguyên thủy, ở đó thần thoại là cái tương đương với văn hóa tinh thần vàkhoa học của xã hội cận hiện đại” [2]

Trong tư duy của con người nguyên thủy, họ nhận thức và lí giải thếgiới bằng hệ thống các câu chuyện sáng tạo Về sau, “thần thoại phân chiathành các hình thái ý thức xã hội như tôn giáo, nghệ thuật, văn học, khoa học,

tư tưởng chính trị… thì các hình thái ấy vẫn bảo lưu trong chúng hàng loạt môhình thần thoại, được chế biến lại để đưa vào cấu trúc mới, thần thoại có cuộcsống thứ hai" [16; 299] Như vậy theo cách hiểu này thì khái niệm thần thoại

là một hình thức tư duy, và từ đó người nguyên thủy nhận thức được về kháchthể thông qua phương thức tư duy này

Những tri thức thần thoại trong các nghiên cứu của Mác gắn liền vớicác tri thức triết học Ông cho rằng: "Thần thoại nào cũng chinh phục, chiphối và nhào nặn những sức mạnh tự nhiên ở trong trí tưởng tượng và bằng trítưởng tượng Không thể nào hiểu đúng được thần thoại nếu tách nó ra khỏi xãhội nguyên thủy, nơi mà nhu cầu lí giải, chinh phục tự nhiên và xã hội củacon người thời cổ đại gắn liền với thế giới quan thần linh hay cũng gọi là thếgiới quan thần thoại Dùng trí tưởng tượng để hình dung, giải thích và chinhphục thế giới, người nguyên thủy đã tạo ra thần thoại và thần thoại là mộthình thái ý thức nguyên hợp đa chức năng, nó vừa là khoa học vừa là nghệthuật vô ý thức, đồng thời còn là tín ngưỡng, tôn giáo của người nguyênthủy." [3; 9]

Như vậy, với những quan điểm trên, Mác vừa lí giải thần thoại đồngthời cũng giải thích được các vấn đề trong xã hội thời khởi nguyên Thầnthoại không chỉ là một thể loại tự sự trong văn học mà còn chứa đựng rấtnhiều tri thức thuộc các loại hình khác Từ các quan điểm trên, ta nhận thấy,thần thoại vừa là hình thức tư duy, vừa là loại hình nghệ thuật, phản ánh xãhội nguyên thủy, thời kì đẹp đẽ “một đi không trở lại”

1.1.2 Thần thoại hiểu theo nghĩa hẹp

Thần thoại là vấn đề được quan tâm nghiên cứu từ lâu, không chỉ trongnghiên cứu ở Việt Nam mà còn nhiều nước trên thế giới Trong từng côngtrình nghiên cứu khác nhau, thì khái niệm thần thoại cũng được trình bày theonhiều hướng khác nhau

E.M Meletinski - nhà nghiên cứu người Nga chỉ ra: “Từ thần thoại cónguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, nghĩa đen là truyền thuyết, truyện thoại Thườngngười ta hiểu nó là truyện về các vị thần, các nhân vật được sùng bái hoặc cóquan hệ nguồn gốc với các vị thần, về các thế hệ xuất hiện trong thời gian banđầu, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc tạo lập nên những nhân tố của

nó - thiên nhiên và văn hóa Hệ thần thoại (mifalogia) là tổng thể những câuchuyện như thế về các vị thần và các nhân vật đồng thời là hệ thống nhữngquan niệm hoang đường về thế giới” [7; 653] Melentinski đã nhìn nhận thầnthoại là thể loại văn học tự sự tiên phong trong văn học dân gian, cho thấyđược thế giới con người thời khởi nguyên

Xem xét các mối quan hệ giữa thần thoại và xã hội nguyên thủy,Ph.Ănghen nhận thấy: “Thần thoại là sản phẩm tinh thần của người nguyênthủy, nội dung của nó mang nặng tính chất hoang đường ảo tưởng nhưngtrong đó cũng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị quan trọng về nhiều mặt Sựnhận thức và lí giải sai lầm, ảo tưởng về thế giới ở trong thần thoại là điều tấtyếu không thể tránh khỏi” [13; 315] Ý kiến này của Ănghen cho chúng tathấy hai vấn đề mang tính bản chất của thể loại thần thoại Thứ nhất, đó là sảnphẩm tinh thần của người nguyên thủy, mang tính chất ảo tưởng, hoangđường nhưng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị về nhiều mặt Thứ hai, sựnhận thức và lí giải sai lầm ảo tưởng tồn tại trong thần thoại mang tính tất yếukhông thể tránh khỏi, đó chính là dấu hiệu của tư duy nguyên thủy đặc thù mà

ta chỉ có thể tìm thấy trong thần thoại mà thôi

Các nhà nghiên cứu văn học trong nước khi trình bày khái niệm về thần

thoại cũng đi theo con đường riêng của mình Ở Việt Nam, cuốn “Lược khảo

về thần thoại Việt Nam” được xem là một trong những nghiên cứu có tính

chất tiên phong về thần thoại của Nguyễn Đổng Chi Thần thoại được ông đưa

ra như sau: "Thần thoại là một truyện cổ tích Trong các truyện cổ tích có thểchia làm hai thứ: một thứ nội dung hoàn toàn nói về người hoặc về vật mà ta

có thể gọi là nhân thoại, vật thoại, trong đó không có sức thần phép tiên lenvào; một thứ trái lại, bao hàm ít nhiều chất hoang đường quái đản Thần thoạithuộc về thứ sau" [4; 9] Cách hiểu trên đây của Nguyễn Đổng Chi đã chochúng ta thấy mấy vấn đề trong nghiên cứu thần thoại:

- Thứ nhất, ranh giới giữa thần thoại và một số thể loại khác (đặc biệt làvới truyền thuyết, cổ tích) là khá mong manh, do đó có những tác phẩm đượcxếp vào nhiều thể loại

-Thứ hai, cách thức phản ánh của thần thoại và cổ tích có những nét hếtsức giống nhau, từ đó dẫn tới việc phân loại và nghiên cứu thần thoại gặpnhiều rắc rối

Vũ Ngọc Khánh trong công trình chủ biên của mình là “Kho tàng thần

thoại Việt Nam” đã đưa ra nhận định: "Thần thoại là hình thức sáng tác của

con người thời đại xa xưa, nó thể hiện ý thức muốn tìm hiểu vũ trụ, lí giải vũtrụ và chinh phục vũ trụ của con người" [10; 5] Nhận định này đã lần nữa bổsung và khẳng định sự tồn tại của thần thoại Việt Nam

Trong giáo trình “Văn học dân gian Việt Nam” do Đinh Gia Khánh làm

chủ biên, khái niệm thần thoại được đưa ra: “Thần thoại là hiện tượng văn hóatinh thần ra đời từ khá sớm Theo quy luật phổ biến, thần thoại chủ yếu ra đờitrong xã hội cộng đồng nguyên thủy, vào những thời kì xa xưa của các xã hộitrước khi có giai cấp Thần thoại phản ánh một cách kì diệu nhận thức về vũtrụ, về công cuộc đấu tranh thiên nhiên, sinh hoạt xã hội và tư duy xã hội ởcác tộc người anh em từ thời cổ sơ” [9; 585]

Cuốn “Từ điển thuật ngữ văn học” Nguyễn Khắc Phi, Trần Đình Sử,

Lê Bá Hán chủ biên trình bày khái niệm thần thoại như sau : "Thần thoại còngọi là huyền thoại Là thể loại truyện ra đời và phát triển sớm nhất trong lịch

sử truyện kể dân gian các dân tộc Đó là toàn bộ những truyện hoang đường,tưởng tượng về các vị thần hoặc những con người, những loài vật mang tínhchất kỳ bí, siêu nhiên do con người thời nguyên thủy sáng tạo ra để phản ánh

và lí giải các hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội theo quan niệm vậnvật có linh hồn (hay thế giới quan thần linh) của họ" [8; 250] Dựa vào nhữngquan điểm được nêu ra ở trên, ta nhận thấy được rằng khái niệm thần thoạiđược xem xét, nghiên cứu một cách toàn diện hơn Quan điểm đó không chỉnêu ra thời gian ra đời mà bên cạnh đó đối tượng, nội dung hay cách thức thểhiện đều được trình bày Theo lối tư duy này, người nghiên cứu có cái nhìnđầy đủ và toàn diện hơn

Từ các cơ sở trên ta có thể đưa ra cách hiểu về thần thoại theo cáchchung nhất là: Thần thoại là một thể loại tự sự của văn học dân gian phản ánhthế giới con người nguyên thủy theo “phương thức thần thoại” Nhìn chung,mỗi nhà nghiên cứu lại trình bày khái niệm về thần thoại theo quan niệm củamình, đó là vấn đề còn tồn tại nhiều ý kiến Tuy còn tồn tại những ý kiến khácnhau nhưng suy cho cùng thì trong mỗi quan điểm ấy vẫn tồn tại những nétgiống nhau Điều đó làm cơ sở nền tảng cho người nghiên cứu có cái nhìntương đối toàn diện về thể loại

1.2 Thần thoại Việt Nam

Có thể thấy đại bộ phận thần thoại đều đề cập đến việc giải thích nhữnghiện tượng tự nhiên có ảnh hưởng đến nông nghiệp như mưa, bão, gió, nướclũ Ở thời kỳ đồ đá mới trở về trước chúng ta chưa thấy dấu vết gì chứng tỏlúc này đã có nghề nông nghiệp nguyên thủy ra đời Cho nên có thể kết luậnrằng thần thoại chưa phải là sản phẩm tinh thần của giai đoạn lịch sử này

Muốn có điều đó phải đợi đến thời đại sau này khi thực tiễn xã hội đòi hỏiphải giải thích tự nhiên để tiến hành sản xuất, đặc biệt là sản xuất nôngnghiệp; đòi hỏi phải tìm hiểu xã hội và giải thích địa vị, tác dụng của các tậpđoàn xã hội trong sản xuất, cũng như khi năng lực trừu tượng hóa, khái quáthóa của tư duy con người đã đạt đến mức có thể tạo ra được những cốt truyện

để thuyết minh, những tình tiết mạch lạc, có hệ thống Lẫn với những đồ bằngđồng, người ta còn đào được ở Đông Sơn một mũi giáo bằng đồng và sắt tiếphợp và các vật khác bằng sắt

Nếu như trong giai đoạn trước người ta mới biết cải biến những vật sẵn

có trong tự nhiên như cành cây, hòn đá để làm công cụ hoặc mới biết nặn đồgốm, thì bây giờ con người đã tổng hợp được tri thức, sáng kiến của mình vàvận dụng nó để chế tạo ra những công cụ tinh vi, phức tạp như lưới mác, mũitên, trống đồng mà trước đó con người chưa bao giờ làm được Đối với nềnsản xuất của xã hội thì tác dụng của những công cụ lao động bằng đồng nàynhất định có ý nghĩa lớn hơn, trực tiếp hơn, hiệu quả hơn nhiều so với rìu đá,búa đá Còn về đồ gốm thì tuy là một bước tiến quan trọng nhưng vẫn chỉ cótác dụng hạn chế trong phạm vi sinh hoạt của con người hơn là có tác dụngtrực tiếp đến sản xuất Công cụ sản xuất mới xuất hiện đã thúc đẩy sự pháttriển về mọi mặt của xã hội

Nghề săn bắn và đánh cá phát triển mà nhất là nông nghiệp nguyênthủy ra đời đem lại cho con người nguồn lương thực dồi dào hơn Dần dầnngười ta có ý niệm nuôi gia súc làm lương thực dự trữ Người ta ước đoán xãhội có những người chuyên làm về những công cụ bằng động như giáo, mác,tên, lưỡi cuốc, trống đồng chắc rằng thủ công nghiệp đã trở thành mộtngành sản xuất độc lập Như thế tức là công cụ bằng đồng xuất hiện đã đẩymạnh nền sản xuất xã hội đồng thời cũng đã mở rộng rất nhiều phạm vị tácđộng vào tự nhiên của con người Địa bàn hoạt động càng được mở rộng thì

lại đòi hỏi con người càng phải giải quyết nhiều khó khăn, càng buộc conngười phải tiến lên một bước tìm hiểu và giải thích tự nhiên.

Về săn bắn và chăn nuôi cũng vậy Khi thú vật săn được ăn không hếtphải để dành đến hôm sau, nghề chăn nuôi nguyên thủy ra đời thì đồng thờicũng xuất hiện những mâu thuẫn mới trong lĩnh vực này Con người tiến dần

từ nông nghiệp nương rẫy đến nông nghiệp đồng bằng Trong quá trình đócon người phải đấu tranh với tự nhiên Chính vì thế có sự tác động đến thếgiới bên ngoài Khi canh tác con người đặt ra các câu hỏi: do đâu lại có mưa,gió, sấm sét? Tại sao thì nắng gắt làm cho cây cối khô cằn, khi lại mưa tràntrề gây lên ngập lụt, làm khó khăn việc canh tác của con người? Hiện tượng lũlụt, hạn hán là tại đâu?

Như chúng ta biết, sức sản xuất trong: nông nghiệp, chăn nuôi, thủcông nghiệp ở thời đại đồ đồng rất phát triển Sức sản xuất tăng cao giúpcho con người có thể sản xuất được nhiều số lương thực tối thiểu mà họ cầnthiết để sinh sống Do đó xã hội đã có sản phẩm dư thừa và chế độ tư hữunguyên thủy ra đời

Lúc này trình độ tri thức của loài người đã tương đối phát triển, khảnăng phân tích và tổng hợp, trừu tượng và khái quát đã đạt đến mức độ có thểgiải thích thế giới hoặc bước đầu nhận biết để cải tạo thế giới mặc dầu rằng nócòn rất sơ khai Tất cả những yêu cầu đấu tranh sản xuất và đấu tranh xã hộitrên cơ sở đồng thời là điều kiện quyết định ra sự ra đời và phát triển của thầnthoại và cũng chính vào lúc mà xã hội tiến đến giai đoạn đồ đồng là lúc tổ tiênchúng ta có đầy đủ điều kiện để sáng tác thần thoại

Thần thoại là sản phẩm tất yếu của giai đoạn xã hội thời nguyên thủyđang chuyển sang chế độ nô lệ Tóm lại ta có thể kết luận rằng mặc dù cáctruyện thần thoại đều bao gồm tính chất hoang đường, thần linh của nó nhưng

sứ mạng chủ yếu của nó vẫn là phục vụ cho sản xuất, cho cuộc đấu tranh

chống áp bức, chống ngoại xâm Ra đời do những nhu cầu lịch sử và trên cơ

sở một điều kiện nhất định của trình độ sản xuất, thần thoại Việt Nam thể hiệnlòng ước muốn và cố gắng nhận thức về vũ trụ, thế giới, vươn lên trong laođộng, và đấu tranh của tổ tiên người Việt Nam chúng ta

Như vậy có thể nói, thần thoại Việt Nam hình thành từ ba nguồn chủyếu Một là, mối mâu thuẫn giữa nhu cầu lí giải các hiện tượng tự nhiên vớitrình độ non nớt về giới tự nhiên của ngày xưa Hai là, khát vọng ngự trị thếgiới tự nhiên, chinh phục tự nhiên của con người Ba là, khát vọng lí giải cácmối quan hệ mới xuất hiện và ngày càng đa dạng giữa con người với chínhmình, với người khác giữa cộng đồng này với cộng đồng khác

1.3 Thần thoại Trung Hoa

Thần thoại Trung Hoa là một bộ phận quan trọng không chỉ với vănhọc Trung Quốc mà còn là phần không thể thiếu trong văn học nhân loại Sovới thần thoại Hy Lạp hay thần thoại Ấn Độ thì thần thoại Trung Hoa thiếu đitính hệ thống, có nhiều lí do dẫn đến tình trạng này Nhưng với những thànhquả còn tồn tại, nhân loại không thể không thừa nhận sự kì vĩ của nó Nhữngmẩu câu chuyện, mẩu nhỏ của thần thoại được lưu giữ trong nhiều sách cổcủa Trung Quốc như Sơn hải kinh, Trang Tử, Hoài Nam Tử, Sở Từ… sau đócác nhà nghiên cứu đã xâu chuỗi lại để có được diện mạo rõ ràng hơn

Dù đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên sự gắn kết các mảnh vụn còn sót lạicủa cả một kho tàng thần thoại kì vĩ như vậy không thể thành công mĩ mãn.Hiện tượng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân Có thể là do những chuyệnthần thoại đó sinh ra từ nhiều nguồn riêng rẽ, có thể không có sự liên quan,liên kết với nhau Có thể trong quá trình lưu truyền qua thời gian bị thất tán,đứt gãy, không phục nguyên được nữa, hoặc có thể do con người vô tình làmthần thoại biến dạng, khiến cho sự kết nối các mảnh thần thoại càng khó thực

hiện Tình trạng vụn vặt đó được giải thích trong cuốn “Lịch sử tiểu thuyết

Trung Quốc”ở trang 34, 35: “Thần thoại Trung Quốc sở dĩ chỉ còn những

mẩu vụn vặt, các thuyết cho là gì vì hai lẽ: Lẽ thứ nhất là nhân dân TrungHoa, đầu tiên sống ở lưu vực sông Hoàng Hà, thiên nhiên tương đối thiếuthuận lợi, sinh sống đòi hỏi phải cần cù, thành ra trong thực tế mà truất bỏ tưtưởng thần bí, đi đến chỗ không có khả năng tập hợp chuyện cổ để làm mộtáng văn lớn Lẽ thứ hai là Khổng Tử ra đời, lấy những vấn đề thực dụng sửamình, yên nhà, trị nước, bình thiên hạ làm giáo lí, không muốn nói việc thần,những thuyết hoang đường thời thái cổ đều là những điều nhà Nho không nói,cho nên về sau chẳng những không làm được gì cho sáng sủa, lớn lao thêm

mà còn để tản mát, mất mát đi nữa Nhưng xét cho rõ, thì lí do nhấn mạnhhơn là ở chỗ thần với quỷ không phân biệt rạch ròi Người xưa nói, thiên thần,địa kì, nhân quỷ, nghe như phân biệt rõ ràng, song nhân quỷ cũng làm đượcthần kì Người lẫn lộn thì cái tín ngưỡng nguyên thủy còn thì những điềugiống với truyền thuyết mỗi ngày xuất hiện không ngừng, những điều cũ đó

đã chết cứng đi mà cái mới có cuối cùng cũng không sáng bừng lên được”

Mặc dù vậy, dù có hệ thống hay chỉ là những mảnh vỡ vụn vặt thì mộtđiều không thể phủ nhận rằng thần thoại Trung Hoa cho thấy sức sáng tạo baybổng của con người nguyên thủy Trong “túi khôn” của mình, “người TrungQuốc cổ xưa đã nhân hóa,thần thánh hóa các hiện tượng tự nhiên; thần thánhhóa, anh hùng hóa các nhân vật trong cộng đồng của họ; mỹ hóa, lí tưởng hóa,

kì vĩ hóa, kì dị hóa toàn bộ thế giới ấy… (bao gồm cả các nhân vật) Cho nênngười ta mới thấy được hai con mắt của ông Bàn Cổ là mặt trăng, mặt trời.Hay như vua Nghiêu có hai con mắt nhưng lại có đến bốn con ngươi; nhữngtộc người trong cộng đồng ấy không cần ăn, chỉ uống sương nhưng vẫn có thểsống, rồi bay lên bay xuống giữa trời; rồi những con cua to bằng cả hòn đảo,những con chim xòe cánh che kín cả một góc trời; những vị thần đầu người

mình rắn, đầu chó mình người hay đầu người mình chim…” [1; 5] Quả thực

là một sự tưởng tượng bay bổng đến kì lạ, kì dị

Nhờ có trí tưởng tượng bay bổng ấy mà người dân Trung Hoa có thểgói ghém, gửi gắm vào thần thoại nhận thức của mình về thế giới, về xã hội,đồng thời qua đó gửi gắm những ước mơ, những khát vọng, hoài bão củachính bản thân con người Người dân Trung Hoa giải thích có trời và có đất là

do “khí nhẹ bay lên tạo thành trời”, “khí nặng thì lắng xuống tạo thành đất”.Hiện tượng nắng nóng, hạn hán gắn với thần thoại của mười mặt trời; loàingười ra đời là công tạo sinh từ bàn tay của Nữ Oa Để trị vì, để bảo vệ chocuộc sống của con người thì có Thần Nông, Hoàng Đế, vua Nghiêu, vuaThuấn Chim Tinh Vệ nhỏ bé mà vẫn miệt mài lấp biển, Hình Thiên mất đầuthế nhưng vẫn cố gắng chống lại cường quyền… Chính những điều đó trởthành động lực cho biết bao thế hệ con người từng bước tiến đến hoài bão,khát vọng của mình dù còn nhiều chông gai và vô vàn gian khó

Như vậy, kho tàng thần thoại Trung Hoa để lại cho xã hội loài ngườinhững ý nghĩa nhất định Đó là những ý thức về hiểm họa, tồn tại cả trong thếgiới bên ngoài và ngay cả trong thế giới loài người; đồng thời qua đó gửi gắmmột sức sống mãnh liệt, một tinh thần phản kháng, đấu tranh không biết mệtmỏi đối với tự nhiên và xã hội, nhằm vươn đến một cuộc sống thịnh vượng,đầy đủ, ấm no, hạnh phúc hơn

Có thuyết nói rằng, thần thoại được xuất phát từ trong quá trình laođộng của con người, họ tìm kiếm những câu chuyện mang đến tinh thần lạcquan trong xã hội Thần Thoại Trung Hoa cũng vậy, qua lao động họ thấy vàhiểu nhiều với cuộc sống, sáng tạo ra nhân vật chính là niềm tin vào cuộcsống, bài ca, điệu múa sau những lần mệt mỏi, buồn sầu hay thiên nhiên tànphá con người không yên… Thần thoại là một thể loại sáng tác để gắn chặthoạt động của nhân dân thời viễn cổ chiến đấu với tự nhiên để duy trì cuộc

sống, có quan hệ với cuộc sống và lịch sử viễn cổ Họ biểu hiện khát vọngchống lại các thế lực siêu hình đang tàn phá tự nhiên hay ảnh hưởng đến conngười Những thế lực đen tối ấy bí ẩn mà con người chúng ta không lườngtrước được Con người chúng ta yếu ớt nên khả năng chống lại tự nhiên đểsinh tồn là tinh thần vượt khó, là sức mạnh cộng đồng, sức mạnh thần bí màcon người gọi là thần đó Nhân dân viễn cổ sống theo bầy, sống chung và laođộng tập thể, họ sáng tạo ra những công cụ thô sơ để giúp ít cho công việchằng ngày có từ thời nguyên thủy, kí hiệu trên gỗ, văn tự bằng hình vẽ, âmnhạc và múa nguyên thủy Đồng thời từ đó thần thoại xuất phát từ nhu cầukhám phá thế giới bí ẩn và tạo nên một tinh thần mạnh mẽ để đấu tranh với tửthần Thần thoại bước vào xã hội nguyên thủy không ngừng sáng tạo và pháttriển cùng với tiến trình lịch sử đất nước Từ rất sớm, người Trung Hoanguyên thủy đã sáng tạo ra văn hóa đồ đá, đó là thời kì con người bước vàonhận thức để ý thức về thế giới xung quanh mình Vào giữa và cuối thời kì đồ

đá xã hội dần tiến cao đến xã hội thị tộc “mẫu hệ” như ở lưu vực sông Hoàng

Hà, Trường Giang, đó là nơi gắn bó với dòng máu mẹ do vậy mà thần thoạicũng xuất hiện nhiều nữ thần như Nữ Oa, Tây Vương Mẫu, Hy Hòa Họ lànhững người sáng tạo ra con người và vạn vật, cải tạo và chinh phục xã hội.Cùng với xã hội “mẫu hệ” là “phụ hệ” ra đời, thần thoại xuất hiện nhiều nhânvật phái nam như Ngọc Hoàng, Thần Nông, Hậu Nghệ… Là những nhân vậtphi thường hay là ngoại hình khác lạ với sức tưởng tượng trong thần thoại: kỳcầm dị thú, hung thần quái vật cùng với thần thị tộc, thần bộ lạc, thần Sấm,thần Mưa… đều không thể tách khỏi những quan niệm đó Nhận thức vàtưởng tượng của con người dần dần phát triển, giữa người và thần, động vật,thiên nhiên luôn là biểu hiện muôn màu của hình thái ý thức ở con người thầnthoại xưa và tiếp tục tồn tại Ý thức đó là do có thể thấy, hiểu, nhìn và với sựquan sát tinh tế mới thấu đáo được cùng tâm linh con người Qua từng giai

đoạn con người cũng có nhận thức hơn thành một xã hội hoàn chỉnh, tách rời thiên nhiên, tiến tới thế giới khác theo mong muốn con người.

Tóm lại, thần thoại Việt Nam hay Trung Hoa đều ra đời từ thời nguyênthủy nhằm mục đích giải thích các hiện tượng tự nhiên, phản ánh đời sống củacon người Thần thoại xuất phát từ nhu cầu khám phá tự nhiên và tạo nên mộttinh thần mạnh mẽ để đấu tranh với tử thần Thần thoại bước vào xã hộinguyên thủy không ngừng sáng tạo và phát triển cùng với sự đi lên của cácdân tộc Qua kho tàng thần thoại hai quốc gia, độc giả thấy được những ýnghĩa con người xưa gửi gắm trong những câu chuyện đó Đó là những ý thức

về hiểm họa cả trong ngoại giới lẫn xã hội loài người; coi trọng con ngườiđồng thời qua đó gửi gắm một sức sống mãnh liệt, một tinh thần phản kháng,đấu tranh không biết mệt mỏi đối với tự nhiên và xã hội, vươn đến một cuộcsống thái bình, đầy đủ, ấm no, hạnh phúc hơn

CHƯƠNG 2: THẦN THOẠI VIỆT NAM VÀ THẦN THOẠI

TRUNG HOA – NHỮNG BIỂU HIỆN TƯƠNG ĐỒNG

2.1 Tương đồng về nhân vật

2.1.1 Nhân vật là thần

Nhân vật trung tâm trong thần thoại ở Việt Nam và Trung Hoa là thần

Sự tương đồng về nhân vật thần biểu hiện qua những dấu hiệu phổ biến nhưsau:

sự nảy sinh của trời đất Thần thoại được con người xưa sáng tạo ra để lí giải

tự nhiên Do đó, qua khảo sát, ta nhận thấy thần là nhân vật trung tâm trongthế giới thần thoại Thần thoại ra đời với chức năng cơ bản là đề cập đếnngoại giới và mối quan hệ của thế giới đó với loài người Nghệ sĩ dân gian đãsáng tạo ra hình ảnh các vị thần để giải thích các hiện tượng tự nhiên, giảithích vũ trụ từ đâu mà có hay loài người từ đâu sinh ra và mỗi sự vật trong thếgiới tự nhiên Cách lí giải của người xưa tuy còn đơn giản, phiến diện và ngâythơ nhưng ta vẫn có thể thấy được khả năng tư duy của con người thời cổ.Những lực lượng tự nhiên có sức mạnh, ảnh hưởng đến đời sống con người,vượt qua khỏi sự tưởng tượng của con người, khiến con người không thể giảithích được Chính vì vậy các nhân vật thần được xuất hiện, họ hiện lên phongphú đa dạng, có khi hiền dịu, có khi lại hung dữ lắm Con người xưa nể phục,sùng bái các thần

Các vị thần được xuất hiện trong thần thoại Việt Nam và thần thoạiTrung Hoa được xây dựng đều có ngoại hình to lớn, kì vĩ Dân gian đã khắc

với trời đất mênh mang Phải chăng để mô phỏng tự nhiên nên nhân dân đãkhắc họa thần có ngoại hình như vậy? Nói đến nhân vật thần thường gợi chongười đọc xúc cảm về cái đẹp Belinxki đã nêu lên: “Cái đẹp là điều kiệnkhông thể thiếu được của thế giới nghệ thuật, nếu thiếu cái đẹp thì không có

và không thể có nghệ thuật, đó là một định lí” Hình tượng các nhân vật thần

là sự kết tinh nét đẹp khỏe mạnh của người xưa Điều này chứng minh choquan niệm: con người và thiên nhiên đã cùng hòa vào cùng một khối

Trong kho tàng thần thoại Việt Nam, người xưa đã khắc họa nên hìnhảnh của nhiều vị thần để trả lời cho câu hỏi về nguồn gốc của con người vàvạn vật Những vị thần được tưởng tượng ra với những nét chấm phá ban đầuqua những hình tượng cụ thể vừa sống động, hồn nhiên, vừa vươn tới dạngkhái quát của tư duy triết học của con người thuở ban đầu Những nhận thứcban đầu về vũ trụ của Việt tộc gắn liền với hình ảnh trời - đất Họ cho rằngvạn vật nảy sinh từ đó Tuy nhiên, những chuyện thần thoại Việt vẫn mangnhững nét sáng tạo, nhân văn riêng

Nguồn gốc hình thành của thế giới trong thần thoại Việt Nam được thể

hiện rõ nét qua câu chuyện “Thần Trụ Trời” Thần Trụ Trời được miêu tả với

“thân thể to lớn không biết bao nhiêu mà kể, chân thần bước một bước cứ nhưbay từ đỉnh núi này sang đỉnh núi kia, từ tỉnh này sang tỉnh nọ” [10; 24] Nhờ

có thân hình to lớn, kì vĩ đến vậy, thần Trụ Trời mới có thể thực hiện đượccông việc vô cùng quan trọng: khai sáng vũ trụ “một hôm bỗng đứng dậy,dùng đầu đội trời lên cao rồi đào đất đá; đắp thành cái cột vừa to vừa cao đểchống trời Cột càng được thần đắp lên cao chừng nào thì trời, tựa như mộttấm màn lớn được nâng cao lên chừng ấy Thần cứ một mình cầy cục đắp, cột

đá càng cao chót vót đẩy trời lên cao mãi” [10; 24]

Biển cả bao la cũng được cai quản bởi các vị thần - thần Biển “ThầnBiển đội lốt một con rùa Thân hình của thần to lớn đến mức khó có thể xác

định được Thần nằm yên lặng một nơi ngoài biển Đông rộng lớn, không ănuống, không làm lụng không ngủ Có thể nói thần không lớn thêm mà cũngkhông chết.” [10; 26] Phải chăng thân hình to lớn ấy chính là sự mênh môngcủa biển cả mà người xưa muốn thể hiện?

Người xưa còn xây dựng nên vị thần: “thần Nam” và “thần Nữ” haycòn gọi là “thần Đực” và “thần Cái” “Thần Đực hay còn gọi là Tứ Tượng,thần Cái gọi là Nữ Oa” [10; 80] Hai vị thần này được khắc họa với thân hình

vô cùng to lớn Trong dân gian còn có câu ví để khắc họa nên cơ thể vĩ đạicủa hai thần:

“Bà Nữ Oa bằng ba mẫu ruộngÔng Tứ Tượng mười bốn con sào”

Chính nhờ thân hình kì vĩ ấy mà họ đã làm nên những điều kì diệu màtưởng chừng như không thể nào làm nổi, những điều tưởng như chỉ có thểxuất hiện trong trí tưởng tượng

Trong hệ thống thần thoại Trung Hoa, nhân vật thần xuất hiện cũngmang tầm vóc khổng lồ Tác giả dân gian đã thần thánh hóa các nhân vật ấy.Thần Chúc Long mang ngoại hình “thân dài ngàn dặm, mặt người, mình rắn,

Với sức sáng tạo diệu kì, trí tưởng tượng bay bổng của mình, nhân vậtthần đã được con người xây dựng mang ngoại hình khổng lồ, lớn lao Điều

đó càng nhấn mạnh quan niệm của người xưa: thiên nhiên và con người luônhòa vào làm một khối Điểm tương đồng đầu tiên có thể nhận thấy rõ nét tronghình tượng các nhân vật trong thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa đóchính là việc khắc họa những nét chấm phá về nhân vật thần, xây dựng nhânvật thần với kích thước to lớn, kì vĩ, mang kích thước không gian trời đất

b Đặc điểm chức năng

Trong thần thoại, mỗi vị thần được xây dựng lại mang chức năng riêngbiệt “Nhân vật chức năng - nhân vật có những đặc điểm, phẩm chất cố định,không thay đổi từ đầu đến cuối, không có đời sống nội tâm, sự tồn tại và hoạtđộng của nó chỉ nhằm thực hiện một số chức năng trong truyện và trong việcphản ánh đời sống Nhân vật đồng nhất với vai trò mà nó đóng trong tácphẩm” [8; 228]

Nhân vật thần đều mang hành trạng riêng của mình Các nhân vật thần

ấy có thể đem lợi ích đến cho con người hay gây hại, ảnh hưởng đến thế giớiloài người Con người xưa đã định cho họ một hay vài nhiệm vụ cụ thể trong

tự nhiên cũng như đối với con người

Trong thần thoại Việt Nam và Trung Hoa xuất hiện một số vị thần đầutiên mang chức năng khai sáng trời đất Trong thần thoại của người Êđê, thầnAiđiê được khắc họa vô cùng đặc biệt: “Đầu tròn của thần là trời, trán thầnnhăn là mây bay lượn, hơi thở thần thành không khí, hai tay thần là hai cây trụphân chia đất trời” Ông Bàn Cổ của người Trung Hoa cũng sinh ra từ hỗnmang “Xưa trời đất còn hỗn độn như một quả trứng gà lớn, ông Bàn Cổ sinh

ra ở trong quả trứng ấy” [10; 14] “Trời mỗi ngày cao thêm một trượng, đấtmỗi ngày dày thêm một trượng, ông Bàn Cổ mỗi ngày lớn hơn một trượng Vìthế, sau mười tám ngàn năm, trời cực cao, đất cực dày, ông Bàn Cổ cực lớn”.[10; 14] Đó là những vị thần đầu tiên trong thần thoại hai dân tộc

Quan niệm của người Việt cổ về nguồn gốc nảy sinh và quá trình hìnhthành vũ trụ được thể hiện rõ nét qua hình tượng nhân vật thần Trụ Trời Nếu

còn băn khoăn trời và đất do đâu mà có thì “Thần Trụ Trời” là câu chuyện

thần thoại lý giải nguồn gốc sinh ra trời và đất Và thần Trụ Trời được tưởngtượng với chức năng là “phân cách trời và đất bằng cách đội trời lên”, tạo nênkhoảng cách giữa trời và đất Để làm được công việc đó thì thần Trụ Trời phải

có hình dáng to lớn, kì vĩ như đã khảo sát ở trên Người Việt quan niệm cótrời đất như hiện nay còn là do công lao đóng góp của những đôi thần nam nữmang chức năng khai sáng vũ trụ Đó là “ông Đực - mụ Cái”, “ông Đùng - bàĐoàng”, “Nữ Oa - Tứ Tượng”, “ông Lộc Cộc - bà Tồ Cô”, …

Nhân vật thần trong những câu chuyện Trung Hoa xưa khi xuất hiệncũng đảm nhiệm chức năng trong thế giới tự nhiên Thần Hỗn Độn tuy códáng hình quái đản nhưng lại là vua ở trung tâm trời đất, khi còn đang là mộtthứ hỗn mang “Thần Âm, thần Dương được sinh ra từ một chốn u u minhminh… Hai thần phân định ra tám hướng Thần Âm cai quản đất ThầnDương cai quản trời Thế giới được hình thành” [1; 11] Khi trời đất đượchình thành thì xuất hiện thần Cự Linh, dùng thần lực của mình và cái chất củanguyên khí tạo ra núi non, sông suối…

Thần thoại được coi là thể loại tiên phong xuất hiện ngay từ thuở hồnghoang Lúc bấy giờ trình độ hiểu biết cũng như khả năng tư duy của conngười còn nhiều giới hạn Mưa, bão, hạn hán, gió, mưa, trăng tròn, trăngkhuyết… là những điều còn xa lạ đối với người xưa Thế giới tự nhiên vớinhiều biến động nên buộc người xưa phải tìm cách hiểu và lí giải nó Nhiềuthế lực khác bắt đầu tồn tại trong đời sống con người Chính vì điều đó, conngười đã tìm cách lí giải ngoại giới đầy kì bí ấy bằng cách tạo dựng nên nhânvật thần đảm nhiệm từng vai trò riêng

Thần Biển trong câu chuyện của dân tộc Kinh “thở ra hít vào làm nướctriều lên xuống, thần cựa mình thành giông bão.Thần chỉ có mỗi một côngviệc là hô hấp, khi thần thở ra thì nước biển dâng lên, khi thần hít vào thìnước xuống thấp, làm thành hiện tượng thủy triều” [1; 26] Chức năng nàyhoàn toàn phù hợp với ngoại hình to lớn cũng như những hành động của thần.Thần Nước Cộng Công trong thần thoại Trung Hoa ra đời cũng gắn liền vớinước, với nông nghiệp của nhân dân.

Thần thoại Việt Nam và thần thoại Trung Hoa đều có nhân vật thần để

lí giải cho hiện tượng hạn hán, lũ lụt Ở Việt Nam, có hiện tượng này là ThủyTinh do không lấy được Mỵ Nương - con gái của vua Hùng, cho nên dângnước để trả thù Sơn Tinh “Hàng năm, cứ vào tháng sáu, tháng bảy (âm lịch)trời lại mưa to, gió lớn, nước sông dâng lên cao, gây ra lũ lụt Nhân dânthường nói đó là Thủy Tinh dâng nước lên đánh Sơn Tinh để báo thù.” [ 10;130] Đối với Trung Hoa, tác giả dân gian lí giải có hiện tượng mưa là do nữ thần Nữ Thi tạo ra, còn nữ thần Bạt làm nên hiện tượng hạn hán “từ cơ thể nữ thần luôn tỏa ra sức nóng ghê gớm Nữ thần tới đâu, ở đó lập tức bị nóng bức,hạn hán nên mọi người coi nữ thần là thần Hạn hay còn gọi là thần Hạn Bạt” [10; 80]

Như vậy, trong thần thoại, người cổ đại để nhân vật của mình đảmnhiệm công việc lớn lao, kì vĩ Thần thoại hai nước đã giúp cho thế hệ sautrau dồi thêm kiến thức về một giai đoạn “một đi không trở lại - thời kì khởinguyên” Ở đó, con người sống hòa hợp với tự nhiên, hòa vào với thiên nhiên,sống bình đẳng, hồn nhiên, và đặc biệt rất dân chủ Thần là hình tượng nghệthuật mang vẻ đẹp độc đáo, tạo nên bản sắc riêng, vẻ đẹp riêng mà nghệ thuậtcác thời đại sau không thể bắt chước được Sức khỏe và tài năng của các thầnchính là sự thần thánh hóa sức mạnh và trí tuệ của con người Qua đó, conngười Việt Nam cũng như Trung Hoa thời cổ đại muốn gửi gắm ước mơ cháybỏng, ước mơ muốn chinh phục thiên nhiên, chinh phục tự nhiên, cải tạo vũ trụ

2.1.2 Nhân vật là anh hùng văn hóa

Người anh hùng văn hóa trong các sáng tác thần thoại Việt Nam vàTrung Hoa hiện lên tương đối hoàn hảo Đó là những con người có sự thốngnhất cả về đạo đức lẫn hành trạng Họ đều là những con người được nhân dândành những tình cảm đặc biệt như đối với những vị thần Nói khác đi, họchính là những vị thần trong lòng người dân Vì vậy, nhân vật anh hùng vănhóa mang nhiều vẻ đẹp, gắn bó với đời sống nhân dân, chăm lo, sáng chế, gópphần đảm bảo cuộc sống được thái bình, thịnh vượng Những người anh hùng

ấy đem trong mình khát vọng, lí tưởng của dân tộc hai nước

Người xưa đã xây dựng nên hình tượng nhân vật Lạc Long Quân làtượng đài người anh hùng khai sáng mang nhiều vẻ đẹp Nữ thần Lạc Long

Nữ có một người con trai đó chính là Lạc Long Quân, ở tại nơi thủy cung vôcùng tráng lệ Hồ Tinh, Ngư Tinh, Mộc Tinh là những con yêu quái dữ tợn,khiến nhân dân vô cùng khiếp sợ, thế nhưng cũng phải chịu khuất phục dướisức mạnh và trí tuệ của Lạc Long Quân Chàng hết mực yêu thương nhân dân,nếu dân gặp nguy hiểm, chỉ cần gọi tên thì chàng sẵn sàng xuất hiện, giúp dântrừ hại Xây dựng nên hình tượng nhân vật Lạc Long Quân, nhân dân takhông chỉ khắc họa nên đó là con người tài đức, mà nhân vật này được xâydựng còn với chức năng lí giải nguồn gốc dân tộc Việt Lạc Long Quân là tổtiên của Việt Nam ta Từ cái bọc trăm trứng của Lạc Long Quân và Âu Cơ màngười Việt đã sinh ra từ đó Bằng việc khắc họa nhân vật bố Rồng- mẹ Tiên,người xưa đã giải thích được nguồn gốc dân tộc, tự hào mang trong mìnhdòng giống rồng tiên cao quý Chính điều này đã khơi dậy trong tâm thức mỗingười dân đất Việt lòng bao dung, niềm thương cảm, sự gắn bó và tinh thầnđoàn kết Bên cạnh đó, lòng tự hào trong họ trỗi dậy, lòng tự tôn lớn hơn baogiờ hết Với sức mạnh của dòng giống rồng tiên, Lạc Long Quân đã chinhphục được thiên nhiên, giúp dân diệt trừ yêu quái, lập nước ở cả vùng núi và

đồng bằng Hành động này của chàng tượng trưng cho tinh thần quả cảm, sẵnsàng chiến đấu với mọi thế lực gây hại và qua đó cũng thể hiện được khả năng

tự chủ của con người

Với trí tưởng tượng của người xưa, Sơn Tinh hiện lên với dáng hình kì

vĩ, khổng lồ với hoạt động đào sông xây núi, đứng uy nghiêm, hùng dũng

“Sơn Tinh đặt trái núi chắn ngang sông Đà, sông Đà phải đổi dòng chảy SơnTinh không chỉ đắp núi Ba Vì và rải đất tạo thành những dãy gò đồi ở xungquanh núi Tản, ông còn quảy đất đắp thành những trái núi dọc bờ tản ngạnsông Đà, khắp một vùng Thanh Thủy, Thanh Sơn” [10; 142] Nhờ sự giúp sứccủa Sơn Tinh mà sông Hồng và sông Đà chảy về xuôi như ngày nay Trongcông cuộc trị thủy giúp dân, thành quả cho sự lao động và trí tuệ của conngười cùng với sự kết hợp với cọc gỗ, lưới sắt đã chiến thắng thiên nhiên.Hình ảnh trị thủy này ta bắt gặp ở Trung Hoa thông qua hình ảnh vua Vũ trịthủy mà ta sẽ khảo sát trong phần dưới Không chỉ là người anh hùng lậpnước mà Sơn Tinh còn dạy dân đi săn bắn, hướng dẫn cách tạo ra lửa, bắt cá

và cùng dân bảo vệ đất nước Sơn Tinh hiện lên với tầm vóc sánh ngang tầm

vũ trụ, cùng với hiên ngang ngút trời Hình tượng người anh hùng ấy biểuhiện sắc nét ý chí, quyết tâm, quá trình chiến đấu bền bỉ và lạc quan của dân

ta Sức mạnh phi thường và niềm tin mãnh liệt của người Việt xưa đã tạc vàosông núi cũng chính là thứ mà họ đã gửi gắm vào hình tượng Sơn Tinh

Khi nói đến người anh hùng văn hóa gắn với lịch sử dân tộc TrungHoa, thì hình ảnh vua Nghiêu và vua Thuấn là hình ảnh mà ta không thể bỏqua Đế Nghiêu, Đế Thuấn là những vị vua anh minh, trong suốt thời gian trị

vì đều hết lòng vì nhân dân Vua Nghiêu dành tâm huyết cả đời lo cho nhândân cuộc sống ấm no, hạnh phúc Dưới vua, có nhiều người tài sẵn sàng, phò

tá, phụng sự vua Vua nhân đức lại có người tài giúp đỡ nên nhân dân lúc bấygiờ an nhàn, cuộc sống no đủ

Bên cạnh đó, không thể không kể đến vua Thuấn Đây cũng là một vịvua hết lòng lo nghĩ cho nhân dân Do con trai là kẻ chỉ biết ăn chơi, ca hátnhảy múa nên vua Nghiêu, vua Thuấn đã truyền ngôi lại cho Vũ Đây làngười có công giúp nhân dân thoát khỏi nạn lũ Hành động ấy chứng tỏ ônghết lòng vì nhân dân, muốn có người tốt nhất thay thế mình lo cho dân Hơnnữa, ông còn đẩy mạnh về âm nhạc, bồi dưỡng đời sống tinh thần cho dân.

Truyền thuyết Trung Hoa còn gắn Vũ với công lao trị thủy Thực racông cuộc trị thủy bắt đầu từ trước khi Vũ ra đời Cha của Vũ là Cổn, vốn làmột con rồng, đã ăn trộm đất lở để giúp dân đắp đê trị thủy, nhưng do kémtính toán nên không thành công, Cổn bị trừng phạt và chết Vũ tiếp tục côngcuộc trị thủy thay cha mình Ông thường phải đánh nhau với thủy thần, phảibiến hóa thành con gấu để đào đất trị thủy Vợ ông tình cờ thấy được chồngmình biến thành con gấu, hoảng sợ bỏ chạy rồi hóa đá, ông chạy theo thét đòilại con mình là Hạ Khải Sau này Hạ Khải lên ngôi lập ra nhà Hạ, từ đây cũngbắt đầu lệ cha truyền con nối chứ không còn truyền cho người hiền như xưa.Dưới thời nhà Hạ, dân chúng sung túc quây quần, vui ca suốt đêm, hằng nămvua thường tổ chức những chuyến đi săn Cũng từ đó mà nhiều cuộc nổi loạndấy lên nhân dịp này, tiêu biểu là cuộc nổi loạn của Hậu Nghệ

Như vậy, cuộc sống con người đã được ổn định, hạnh phúc khi có sự hỗtrợ từ các anh hùng văn hóa, anh hùng dân tộc

2.1.3 Nhân vật là con người

Trong thần thoại, nhân vật là con người cũng giữ vị trí rất quan trọng.Con người trong mỗi câu chuyện ấy được lí tưởng hóa với sức mạnh, với ýchí để làm nên những kì tích, góp phần ổn định cuộc sống ấm no cho loàingười Họ bất tử trong tâm thức của mỗi con người Người xưa đã thể hiệnnhững khát vọng mãnh liệt, muốn chinh phục làm chủ tự nhiên, bắt thiênnhiên phục vụ mình thông qua những hình tượng con người ấy Thời nguyên

thủy, con người đưa ra sự lí giải của mình còn ngây thơ, còn nhiều hạn chế,đôi khi còn là ấu trĩ Để trả lời cho câu hỏi làm thế nào để chinh phục đượcthiên nhiên bao la ấy thì hình tượng con người đã được xây dựng mang sứcmạnh phi thường Tác giả dân gian còn bộc lộ khát vọng làm chủ tự nhiên, bắtđầu đi chinh phục lực lượng thần bí bằng việc mở rộng trí tưởng tượng củamình Hiện tượng tự nhiên từ chỗ không thể chinh phục được đã chuyển sangphục vụ cho con người.

Nhân vật thằng Quải trong truyện “Nữ thần mặt trời và mặt trăng” của

dân tộc Kinh là một chàng trai có “thân thể cực kì to lớn và sức khỏe tuyệtvời” [10; 153] Nhờ có ngoại hình như vậy cùng với sức khỏe phi phường nênnàng Mặt Trăng phải chạy lên cao, cách xa trần gian, Quải đã giúp dân làngtránh được oi bức và hạn hán Nhờ công lao của Quải mà “cô ta hốt hoảng,vội vụt bay lên cao, lảng xa ra chỗ Quải đứng Từ đó trở đi cô nàng không

dám xà xuống mặt đất nữa” [10; 154] Một số truyện khác như “Cường Bạo

đại vương”, “Người kiện Thần Gió” hay “Thằn lằn chống voi”… tiêu biểu

cho tinh thần bất khuất của con người trước những lực lượng lớn hơn mình

Thần thoại Trung Hoa xây dựng hình tượng nhân vật Khoa Phụ Chàngđuổi theo mặt trời – đó là việc kinh thiên động địa, quá sức đối với ngườithường cho nên ước vọng ấy không thể được hoàn thành Trung Hoa cổ đạilúc bấy giờ còn xảy ra nạn hạn hán do các con của Hi Hòa, vợ Đế Tuấn gây ra

- mười mặt trời cùng nhau chiếu rọi, thiêu đốt mặt đất Bà Nữ Sửu được nhândân tin tưởng, nhưng chưa làm được lễ cầu mưa bà đã chết vì mặt trời tỏa rasức nóng ghê gớm Hay “ông già Ngu Công chín mươi tuổi đã di rời được haingọn núi Thái Hàng và Vương Ốc có chu vi bảy trăm dặm, cao tới vạn nhẫn”[1; 95] “Kể từ đó, trước cổng nhà Ngu Công là một vùng đất bằng phẳng, đilại rất thuận tiện từ mặt nam Kí Châu, Bắc Hà Dương tới mặt Bắc sông HánThủy không còn bị núi lớn ngăn trở nữa” [1; 97]

Để có một cuộc sống yên bình hơn thì người xưa đã mơ ước có thểchinh phục thế giới tự nhiên - đó là ước mong chính đáng của con người trongthần thoại Việt Nam và Trung Hoa Thế giới mênh mông lắm, còn chứa đựngnhiều điều bí ẩn, biến động không ngừng nên trong họ luôn khát khao làm chủđược trời đất bao la ấy Con người được nhân dân ta khắc họa một cách thầnthoại hóa với sức mạnh, ý chí mạnh mẽ để thể hiện được ước vọng của mình.Chính vì thế, hình tượng con người trong thần thoại hai nước không chỉ lànhững con người bình thường mà họ là những con người đã được thần thánh

để trở thành những tượng đài bất hủ

Bên cạnh việc khát khao làm chủ được thế giới tự nhiên thì mong muốn

có cuộc sống ấm no hạnh phúc, giảm bớt sức lao động là một trong nhữngước muốn mà cả người dân Việt Nam và Trung Hoa đều mong muốn có được

Vì lẽ đó trong thần thoại hai nước có sự xuất hiện của nhân vật mang ý nghĩanày Thần thoại của dân tộc ta được gửi gắm thông qua nhân vật thằng Cuội

trong chuyện “Sự tích thằng Cuội cung trăng” Ở đó con người gửi gắm ước

nguyện được cải tử hoàn sinh, được sống cuộc sống lâu dài bên người mìnhthương yêu

Nhân vật Đế Nghiêu, Đế Thuấn là hình tượng tiêu biểu khi nhắc đếnnhững con người có công góp phần cho cuộc sống Trung Hoa ổn định, yênbình Đế Nghiêu có nguồn gốc xuất thân từ Thiên Đế, là một vị vua hết mựcanh minh đối với nhân dân Trung Hoa Người dân sống dưới thời của ông vôcùng sung túc, không phải lo nghĩ cơm ăn áo mặc, được vui chơi thỏa thích

Đế Thuấn là ông vua biết thực hiện nhiều chính sách đúng đắn, góp phần ổnđịnh cuộc sống nhân dân Bên cạnh hai vị vua kể trên thì còn phải kể đến vua

Vũ và vua Khải là những vị vua cũng có những đóng góp cho cuộc sống củanhân dân thái bình, cường thịnh Vua Vũ là người có công to lớn giúp Thiên

Đế đánh bại tướng Liễu, giúp dân trị thủy thành công, khai sáng ra nhà Hạ

Như vậy, hình tượng con người trong thần thoại đã được tác giả dângian lí tưởng hóa, thần thánh hóa biến họ trở thành những con người huyềnthoại, bất tử trong tâm hồn nhân dân Những câu chuyện về con người ấy cũngchính là ước mơ, khát vọng của người xưa về cuộc sống yên bình, giàu đẹp,cường thịnh mà bất kể người Việt Nam hay người Trung Hoa đều hướng đến.

2.2 Tương đồng về cốt truyện

Cốt truyện trong thần thoại Việt Nam và Trung Hoa còn khá đơn giản

và ít tình tiết Phần lớn các câu chuyện ấy thể hiện sự nhận thức và lí giải thếgiới một cách giản đơn, ngây thơ Đi theo cốt truyện này thì thường thấy kếtcấu một thần - một nhân vật - một hành động

Trong thần thoại Việt Nam giải thích sự hình thành thế giới tự nhiên vàđời sống con người, nguồn gốc con người và những hiện tượng của tự nhiên

và vũ trụ có thể thấy rõ qua một số thần thoại: Thần Trụ Trời, thần Mưa, thầnGió,… Theo thần thoại của người Mnông thì tất cả những gì trong vũ trụ, theocách nhìn và cách thể hiện của họ, dường như chúng đều có hồn và sốngđộng Người Mnông tin tưởng rằng ở trên trời, cũng như ở dưới đất đều có rấtnhiều vị thần trú ngụ Vị thần tối cao, toàn diện, toàn năng nhất ở tầng trời làthần Mặt Trời với các tên gọi Yang Nar, Yang TNghe, Yang Măt Ở tầng trời,quyền lực sau thần Trời là thần Sét (Yang N’glai) Vị thần này là một ngườiđàn ông to lớn, có giọng nói dữ tợn, có thanh gươm chặt ra lửa Đây là vị thầnnửa thiện, nửa ác Trừng trị những kẻ gây tội ác cho con người là nhiệm vụchính của thần Sét, do vậy ở vị thần này, phần thiện trội hơn phần ác và thầnrất được con người ngưỡng mộ

Thần thoại của người Bana thì kể rằng “Khi chưa có trời đất vũ trụ, đã

có hai vị thần Thần nam là Bok Kơi Dơi, thần nữ là Ia Kon Keh IaKonKehdùng cám vắt ra trời đất, Bok Kơi Dơi thì làm ra mặt trăng, mặt trời và cácngôi sao Họ sống chung với nhau và sinh được ba người con Con cả là Ia