Thiết kế bài giảng điện tử sử dụng trong dạy học phần quang hình lớp 11

Ngay từ hi mới ra đời, E-Learning đãxâm nhập vào hầu hết các hoạt động huấn luyện và đào tạo của các nước tr nthế giới, được chứng minh qua sự thành công của hệ thống giáo dục hiện đạicó

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA VẬT

MAI THỊ THẮM

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hà Nội, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA VẬT

MAI THỊ THẮM

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

Th.S Ngô Trọng Tuệ

Hà Nội, 2018

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đối với thầyThS Ngô Trọng Tuệ - người đã trực tiếp tạo điều kiện hướng dẫn, chỉ bảo,giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Vật Lýtrường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, đặc biệt là thầy cô giáo trong tổ Phươngpháp dạy học Vật Lý và các bạn sinh viên trong nhóm khóa luận đã giúp đỡtôi hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

MAI THỊ THẮM

Tôi xin cam đoan rằng:

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này là kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của riêng tôi

Những tư liệu được sử dụng trích dẫn, trong khóa luận là trung thực.Kết quả nghiên cứu này không hề trùng với bất kỳ công trình nghiêncứu của tác giả nào đã được công bố trước đó

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chụ trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

MAI THỊ THẮM

MỤC ỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đ ch nghi n cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghi n cứu 3

7 Đóng góp của đề tài 3

8 Cấu trúc hóa luận 3

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG E-LEARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH 5

1.1.Lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học 5

1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử 5

1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử 5

1.1.3 Các hình thức sử dụng bài giảng điện tử 7

1.1.4 Quy trình thiết kế bài giảng điện tử và tổ chức dạy học có sử dụng bài giảng điện tử 7

1.2 Công cụ thiết kế bài giảng điện tử 9

1.3 Điều tra thực tế về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học phần Quang hình18 1.3.1 Mục đ ch điều tra 18

1.3.2 Phương pháp điều tra 19

1.3.3 Những thuận lợi và hó hăn 19

1.3.4 Kết quả điều tra 19

Kết luận chương 1 24

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ 25

2.1 Mục tiêu dạy học phần Quang hình 25

2.1.1 Kiến thức: 25

2.1.2 Kĩ năng 26

2.1.3 Thái độ 26

2.2 Kiến thức vật lý trong phần Quang hình 26

2.2.1 Khúc xạ ánh sáng 26

2.2.2 Phản xạ toàn phần 28

2.2.3 Lăng kính 29

2.3 Xây dựng bài giảng hỗ trợ dạy học phần Quang hình 31

2.3.1 Bài giảng điện tử dạy học bài Khúc xạ ánh sáng 31

2.3.2 Bài giảng điện tử dậy học bài Phản xạ toàn phần 35

2.3.3 Bài giảng điện tử dạy học bài lăng nh 38

2.4 Tiến trình tổ chức dạy học phần Quang hình 42

2.4.1 Tiến trình tổ chức dạy học bài Khúc xạ ánh sáng 42

2.4.2 Tiến trình tổ chức dạy học bài Phản xạ toàn phần 44

2.4.3 Tiến trình tổ chức dạy học bài Lăng kính 45

Kết luận chương 2 47

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 48

3.1 Mục đ ch, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 48

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 48

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 48

3.1.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 48

3.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 48

3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm 49

3.2.1 Thời gian triển khai thực nghiệm sư phạm 49

3.2.2 Các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 50

Kết luận chương 3 54

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Giao diện phần mềm iSpring 9

Hình 1.2 Cửa sổ thu âm lời giảng 9

Hình 1.3 Cửa sổ chỉnh sửa đoạn ghi âm 10

Hình 1.4 Cửa sổ tiến hành ghi hình 11

Hình 1.5 Cửa sổ Manage Narration 12

Hình 1.6 Cửa sổ chỉnh sửa ghi âm 13

Hình 1.7 Cửa sổ chèn video 14

Hình 1.8 Cửa sổ chèn web vào trang bài giảng 14

Hình 1.9 Cửa sổ tạo bài tập trắc nghiệm 15

Hình 1.10 Cửa sổ chọn các dạng câu hỏi khảo sát 16

Hình 1.11 Cửa sổ đóng gói bài giảng 16

Hình 1.12 Cửa sổ mở video cần cắt 17

Hình 1.13 Cửa sổ chọn Video cần cắt 17

Hình 1.14 Cửa sổ cắt video 18

Hình 1.15 Cưa sổ lựa chọn định dạng 18

Hình 1.16 Cửa sổ lưu video 18

Hình 2.1 Hình ảnh cắt từ video thí nghiệm đầu bài 31

Hình 2.2 Hình ảnh đặt vấn đề đầu bài 31

Hình 2.3 Hình ảnh cắt từ video khúc xạ ánh sáng 31

Hình 2.4 Đường đi của tia sáng qua mặt phân cách giữa hai môi trường 32

Hình 2.5 Định luật khúc xạ ánh sáng 32

Hình 2.6 Chiết suất tỉ đối 32

Hình 2.7 Chiết xuất tuyệt đối 33

Hình 2.8 Mối liên hệ của chiết xuất và vận tốc 33

Hình 2.9 Tính thuận nghịch của ánh sáng 33

Hình 2.10 Tổng kết bài học 34

Hình 2.11 Mô phỏng khúc xạ ánh sáng 34

Hình 2.12 Bài tập vận dụng 34

Hình 2.13 Hình ảnh thí nghiệm đường đi của tia sáng 35

Hình 2.14 Mô hình thí nghiệm Phản xạ toàn phần 35

Hình 2.15 Hình ảnh thí nghiệm Phản xạ toàn phần 35

Hình 2.16 Biểu thức góc giới hạn phản xạ toàn phần 36

Hình 2.17 Định nghĩa Phản xạ toàn phần 36

Hình 2.18 Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần 36

Hình 2.19 Bảng so sánh hai loại phản xạ 37

Hình 2.20 Hình ảnh thực của cáp quang 37

Hình 2.21 Tổng kết bài học 37

Hình 2.22 Bài tập vận dụng 38

Hình 2.23 Một số hiện tượng dựa tr n định luật Phản xạ toàn phần 38

Hình 2.24 Cấu tạo lăng nh 38

Hình 2.25 Hình ảnh biểu diễn hình học và đặc trưng của lăng nh 39

Hình 2.26 Hình ảnh tán sắc ánh sáng 39

Hình 2.27 Hình ảnh định nghĩa tán sắc ánh sáng 39

Hình 2.28 Hình ảnh cắt ra từ mô phỏng 40

Hình 2.29 Hình ảnh mô tả đường truyền của tia sáng 40

Hình 2.30 Hình ảnh nhận xét về tia ló và góc lệch D 40

Hình 2.31 Hình ảnh các công thức của lăng nh 41

Hình 2.32 Ghi chú trong trường hợp đặc biệt 41

Hình 2.33 Hình ảnh máy quang phổ ứng dụng của lăng nh 41

Hình 2.34 Tổng kết bài học 42

Hình 2.35 Bài tập vận dụng 42

1 ý do chọn đề tài MỞ ĐẦU

Hiện nay, nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa – hiện đại hóa vàhội nhập quốc tế Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mớinền giáo dục là một trong những trọng tâm của sự phát triển đó Để đáp ứngnhu cầu của xã hội, ngành Giáo dục đã có sự thay đổi về mọi mặt, đặc biệt là

về phương pháp và phương thức giảng dạy

E-Learning là một hình thức tổ chức dạy học mới dựa tr n công nghệthông tin và truyền thông (CNTT&TT) Với E-Learning, việc học là linh hoạt

mở Người học có thể học bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, với bất cứ ai, họcnhững vấn đề bản thân quan tâm, phù hợp với năng lực và sở th ch, phù hợpvới y u cầu công việc… mà chỉ cần có phương tiện là máy t nh và mạngInternet Phương thức học tập này mang t nh tương tác cao, sẽ hỗ trợ bổ sungcho các phương thức đào tạo truyền thống góp phần nâng cao chất lượnggiảng dạy

Việc nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục đào tạo là một trongnhững nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của đất nước và cá nhân E-Learning sẽ là một phương thức dạy và học rất phù hợp trong việc đào tạonguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng y u cầu xã hội Mô hình này đã tạo

ra những yếu tố thay đổi sâu sắc trong giáo dục, yếu tố thời gian và hônggian sẽ hông còn bị ràng buộc chặt chẽ, người học có thể tham gia học tập

mà hông cần đến trường Sự chuyển giao tri thức hông còn chiếm vị tr hàng đầu của giáo dục, người học phải học cách truy tìm thông tin bản thân cần, đánh giá và xử l thông tin để biến thành tri thức qua giao tiếp

Thuật ngữ E-Learning đã trở n n quen thuộc tr n thế giới trong một vàithập ỉ gần đây Cùng với sự phát triển của tin học và truyền thông, cácphương thức giáo dục ngày càng được cải tiến nâng cao chất lượng, tiết iệm

thời gian và tiền bạc cho người học Ngay từ hi mới ra đời, E-Learning đãxâm nhập vào hầu hết các hoạt động huấn luyện và đào tạo của các nước tr nthế giới, được chứng minh qua sự thành công của hệ thống giáo dục hiện đại

có sử dụng phương pháp E-Learning của nhiều quốc gia như Mĩ, Anh,Nhật…

ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11”.

M c đ ch nghi n c

Thiết kế bài giảng điện tử để sử dụng trong hình thức E-learning tổchức dạy học phần Quang hình (Vật lý lớp 11) nhằm nâng cao kết quả dạyhọc

3 Đối tượng và phạm vi nghi n c

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình chiếm lĩnh iến thức của HS khi họcphần Quang hình (Vật lý 11)

- Phạm vi nghiên cứu: Tổ chức cho HS tự học nhờ sự hỗ trợ của bàigiảng E-learning khi học phần Quang hình (Vật lý 11)

4 Giả th yết khoa học

Nếu xây dựng bài giảng điện tử phần Quang hình (Vật lý 11) đáp ứngtiêu chí cho bài giảng điện tử sẽ trợ giúp được quá trình dạy học, qua đó nângcao kết qủa dạy học

5 Nhiệm v nghi n c

- Nghiên cứu về lí luận và cách sử dụng bài giảng điện tử

- Nghiên cứu một số công cụ thiết kế bài giảng điện tử

- Điều tra thực trạng về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạyhọc phần Quang hình và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này

Phương pháp nghi n c

6.1 Nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Nghiên cứu thực tiễn về sử dụng bài giảng điện tử trong phần Quanghình

- Điều tra cơ bản bằng quan sát và trao đổi ý kiến với GV, HS về tínhkhả thi của việc học tập phần Quang hình thông qua bài giảng điện tử

- Nghiên cứu thực trạng việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạyhọc phần Quang hình và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này

6.3 Dự kiến thực nghiệm sư phạm

Dự kiến thực nghiệm sư phạm để đánh giá t nh hả thi, kiểm chứnghiệu quả của việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc tổ chức dạy học phầnQuang hình

1.1 Lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

1.2 Công cụ thiết kế bài giảng điện tử

1.3 Điều tra thực tế về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy họcphần Quang hình

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH VỚI SỰ HỖTRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ

2.1 Mục tiêu dạy học phần Quang hình

2.2 Kiến thức vật lí trong phần Quang hình

2.3 Kết quả xây dựng bài giảng hỗ trợ dạy học phần Quang hình

2.4 Tiến trình tổ chức dạy học phần Quang hình

CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đ ch, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ Í UẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG

E- EARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH

1.1 ận về sử d ng bài giảng điện tử t ong dạy học

1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử

Bài giảng điện tử: là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ

kế hoạch hoạt động dạy học đều được chương trình hoá do GV điều khiểnthông qua môi trường multimedia do máy vi tính tạo ra Cũng có thể hiểu bàigiảng điện tử là những tệp tin có chức năng chuyển tải nội dung giáo dục đếnHS

E-Learning (viết tắt của Electronic Learning) là thuật ngữ mới

Hiện nay, theo các quan điểm và dưới các hình thức khác nhau có rấtnhiều cách hiểu về E-Learning

Hiểu theo nghĩa rộng, E-Learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việchọc tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông, đặcbiệt là công nghệ thông tin

Theo quan điểm hiện đại, E-Learning là sự phân phát các nội dung học

sử dụng các công cụ điện tử hiện đại như máy t nh, mạng vệ tinh, mạngInternet, Intranet,… trong đó nội dung học có thể thu được từ các website, đĩa

CD, băng video, audio… thông qua một máy t nh hay tivi; người dạy vàngười học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dưới các hình thức như: thưđiện tử (e-mail), thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum), hộithảo, video…

1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử

1.1.2.1 Ưu điểm

- Không bị giới hạn bởi không gian và thời gian: Hiện nay mạng thôngtin Internet không còn quá xa lạ với chúng ta Một khoá học E-learning được

chuyển tải qua mạng tới máy tính của người học, điều này cho phép các họcviên có thể học bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu.

- T nh hấp dẫn: Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, những bài giảngE- learning với những hình ảnh minh hoạ, âm thanh sống động đã tăng th m

t nh hấp dẫn của bài học Người học giờ đây hông chỉ còn nghe giảng mộtcách khô khan mà còn được xem những v dụ minh hoạ trực quan, thậm ch còn có thể tiến hành tương tác với bài học n n hả năng nắm bắt iến thứccũng tăng l n

- T nh linh hoạt: Người học bằng bài giảng điện tử có thể học bất cứlúc nào và bất cứ ở đâu, tùy thuộc vào nhu cầu của người học mà chỉ cần cóthiết bị ết nối được Internet

- Dễ tiếp cận và dễ truy cập: Người học có thể truy cập vào bài giảngmột cách dễ dàng chỉ cần có thiết bị ết nối với Internet Ch nh bởi vậy bàihọc điện tử đã dần trở thành phương thức dạy học mới và tiện ch

- T nh cập nhật: Nội dung hoá học thường xuy n được cập nhật và đổimới nhằm đáp ứng và phù hợp cho học vi n

- Tăng số lượng học vi n: Với bài giảng điện tử thì số lượng học vi nhông có giới hạn và hông hề phân biệt về tuổi tác, nhận thức

- Về ph a nội dung học tập

+ Không n n đưa ra các nội dung quá trừu tượng, quá phức tạp vào bàigiảng vì như vậy học viên sẽ khó hình dung kiến thức và lĩnh hội kiến thức

- Hệ thống E-learning cũng hông thay thế được việc dạy học tr n lớp.

- Đòi hỏi người học phải có hiểu biết nhất định về công nghệ Internet

- Người dạy mất há nhiều thời gian để chuẩn bị

1.1.3 Các hình thức sử dụng bài giảng điện tử

Có 2 hình thức sử dụng bài giảng điện tử:

+ Sử dụng bài giảng điện tử để dạy HS tr n lớp, với cách sử dụng này

số lượng HS tiếp xúc với bài giảng sẽ bị giới hạn là chỉ có học HS trong lớp

và thời gian học với bài giảng điện tử cũng bị giới hạn

+ Sử dụng bài giảng điện tử ết hợp với mạng Internet để đưa bàigiảng l n mạng, với cách sử dụng này số lượng người học sẽ nhiều hơn,người học sẽ phong phú hơn và có thể học mọi lúc mọi nơi chỉ cần có thiết bịđược ết nối Internet

1.1.4 Quy trình thiết kế bài giảng điện tử và tổ chức dạy học có sử dụng bài giảng điện tử.

Các bước xây dựng và sử dụng bài giảng E-learning:

Bước 1: Xác định m c tiêu và kiến th c cơ bản của bài học

Người thực hiện là giảng viên và tổ bộ môn Phải bám sát nội dungchương trình chuẩn của Bộ giáo dục; nghiên cứu giáo trình và tài liệu thamkhảo; xác định nội dung trọng tâm Tr n cơ sở đó xác định đ ch cần đạt tớicủa cả bài về kiến thức, ĩ năng, thái độ Đó ch nh là mục tiêu của bài Trongdạy học, mục tiêu phải chỉ rõ trong bài, khi học xong HS đạt được cái gì

Những nội dung đưa vào chương trình và sách giáo hoa, giáo trìnhphải được chọn lọc, được sắp xếp một cách lôgíc, khoa học, đảm bảo t nh sưphạm và thực tiễn cao

Bởi vậy, cần bám sát vào chương trình dạy học và sách giáo khoa vàgiáo trình bộ môn Căn cứ vào đó để lựa chọn kiến thức cơ bản là nhằm đảmbảo tính thống nhất của nội dung dạy học

Bước 2: Xây dựng kho tư iệu ph c v bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Nguồn tư liệu nàythường được lấy từ một phần mềm dạy học nào đó hoặc từ internet, hoặcđược xây dựng mới bằng đồ hoạ, ảnh chụp, quay video, các phần mềm cắtghép nhạc, chỉnh sửa video

Khi tiến hành, cần chọn lựa các phần mềm dạy học có sẵn cần dùngđến trong bài học để đặt liên kết Xử lý các tư liệu thu được để nâng cao chấtlượng về hình ảnh, âm thanh Khi sử dụng các đoạn phim, hình ảnh, âm thanhcần phải đảm bảo các yêu cầu về mặt nội dung, phương pháp, thẩm mỹ và ý

đồ sư phạm

Sau hi có được đầy đủ tư liệu cần dùng cho bài giảng điện tử, phảitiến hành sắp xếp tổ chức lại thành thư viện tư liệu

Bước 3: Xây dựng kịch bản bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Ở bước này, cần thựchiện chi tiết và cần phải tuân thủ các nguyên tắc sư phạm, nội dung cơ bản,đảm bảo mục tiêu bài học (cả về mặt kiến thức và kỹ năng)

Thực hiện các bước trong các nhiệm vụ dạy học: Xây dựng các bướcdạy học, xây dựng sự tương tác người dạy và người học, xây dựng các câuhỏi tương tác, lắp ghép các bước lại thành quá trình dạy học

Bước 4: Lựa chọn công c và số hóa kịch bản

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Tiêu chí cần căn cứvào nhu cầu của người sử dụng, căn cứ vào nguồn tài ch nh, căn cứ vào trình

độ của cán bộ kỹ thuật sử dụng công cụ như thế nào

Các công cụ: có nhiều công cụ, chẳng hạn Adobe Presenter, LectureMarker, iSpring,… các phần mềm này có khả năng t ch hợp với Powerpointnên dễ dàng sử dụng và học tập

Các bước để số hóa kịch bản: Xây dựng được bài giảng bằng MSPowerpoint Quá trình xây dựng phải đảm bảo các bước trong quá trình dạyhọc; Ghi âm, thu hình (quay video giảng viên giảng bài); Biên tập video, âmthanh; Sử dụng phần mềm để đồng bộ bài giảng.

Bước 5: Chạy thử chương t ình, sửa chữa và đóng gói sản phẩm

Người thực hiện là nhóm kỹ thuật Công việc gồm: chạy thử chươngtrình, kiểm soát lỗi và chỉnh sửa bài giảng Sau đó, đóng gói bài giảng theođịnh dạng phù hợp với mục đ ch y u cầu Kết thúc bước này ta đã có sảnphẩm bài giảng trực tuyến

Trong mỗi bước của quy trình tr n, người thực hiện có thể là giảngviên hoặc nhóm kỹ thuật hoặc cả hai hoặc cả hai cùng phối hợp

1.2 Công c thiết kế bài giảng điện tử

1.2.1 Phần mềm ISpring suite 8

Thanh công cụ của iSpring

suite 8 được tích hợp vào

PowerPoint

Hình 1.1 Giao diện phần mềm iSpring

Thu âm lời giảng: Nên sử

dụng máy tính có chất lượng thu âm

tốt để có được bài giảng với chất

lượng âm thanh cao như hông có

tạp âm hoặc tiếng nhiễu

Bước 1: Vào Ispring Suite,

chọn Record Audio, xuất hiện cửa

sổ Record Audio Narration, như b n

dưới:

Hình 1.2 Cửa sổ thu âm lời giảng

Bước 3: Sau hi đã hoàn tất

việc thu âm, muốn nghe lại hoặc

chỉnh sửa xóa đoạn âm thanh ta vào

nút Manage Narration trên thanh công

cụ, nhấn tam giác để nghe thử Muốn

làm câm âm thanh đã chèn ta nhấn

phải chuột vào phần Audio (sóng âm)

của trang rồi chọn Mute clip, để chèn

âm thanh khác ta có thể chọn nút

hoặc nhấn phải chuột vào đối tượng, chọn Change Audio Clip rồi tìm file 5 cần chèn nhấn Open Muốn xóa đoạn âm thanh, ta nhấn phải chuột vào slide

chứa nó rồi chọn Delete Muốn thoát cửa sổ và lưu lại ta nhấn chọn nút Save

& Close phía trên bên trái

Lưu ý: Tại cửa sổ Ispring Narration Editor, ta cũng có thể thao tác thu

âm và ghi hình bằng webcam nhưng huyến cáo hông n n sử dụng - Tacũng có thể chèn âm thanh từ b n ngoài vào thay thế file âm thanh đã có

Ghi hình GV:

Bước 1: Vào Ispring Suite, chọn Record Video, xuất hiện cửa sổRecord Video Narration, như b n dưới Các chức năng tương tự như cửa sổghi âm lời giảng

Bước 2: Để tiến hành ghi

hình ta chỉnh tư thế ngay ngắn

trong webcam rồi nhấn vào nút

Start Record, chờ một chút rồi bắt

đầu giảng bài để ghi hình, để tạm

dừng nhất vào nút Pause, để kế

rồi nhấn vào nút tam giác để xem thử Nếu chất lượng âm thanh và hình ảnhkhông tốt ta nhấn lại vào nút đỏ Start Record để thu lại (nếu xuất hiện thôngbáo thu lại thì chọn nút Yes) rồi thực hiện lại các thao tác Để hoàn tất nhấnchọn OK

Bước 3: Để xem thử, xóa, chỉnh sửa, thay thế… ta thực hiện thao tácbước 3 của phần thu âm lời giảng ở trên

Quản lý lời giảng thông qua công c Manage Narration

Vào Ispring Suite, chọn Manage Narration, giao diện như b n dướixuất hiện

Với công cụ Manage Narration ta có thể thực hiện các thao tác sau:

- Chèn âm thanh lời giảng vào từng slide: Import Audio

- Chèn video vào menu thông tin GV (lề giao diện bài giảng): ImportVideo.

- Chèn âm thanh vào làm

nền cho tất cả các slide: Import

- Trình chiếu với hiệu ứng:

Preview with anmations

Hình 1.5 Cửa sổ Manage Narration

- Cắt ngắn, làm câm tiếng, xóa đoạn âm thanh…

Chèn âm thanh vào bài giảng:

Bước 1: Vào thẻ Ispring Suite, tại thẻ công cụ chọn Manage Narration,chọn slide cần chèn rồi nhấn vào nút Import Audio, tìm đến ổ đĩa chứa thưmục có file cần chèn vào, chọn file cần chèn

Lưu ý: T ch vào dòng thông báo One audio file to each slide để chèn

âm thanh vào slide đang chọn, còn nếu tích vào dòng Audio files acrossslides sẽ có các tùy chọn chèn vào tất cả slide cho đến khi hết đoạn âm thanh

… ( hông huy n dùng) Nhấn Open để hoàn tất, nhấn nút Play b n dướislide hiển thị để xem kết quả

Để chèn vào trang khác ta chọn slide rồi lặp lại thao tác cho đến khihoàn tất thì nhấn nút Save & Close để kết thúc

Bước 2: Muốn nghe âm thanh của slide nào ta nhấn chọn slide đó rồinhấn vào nút Play ở dưới, để dừng xem ta nhận vào nút Stop

Bước 3: Muốn làm câm âm

thanh đã chèn vào slide ta nhấn

phải chuột vào phần sóng âm bên

dưới giao diện tại phần Audio,

chọn Mute Clip

Bước 4: Muốn thay thế

đoạn Audio khác ta có thể nhấn

chọn Change Audio Clip, tìm đến ổ đĩa chứa file âm thanh cần chèn, chọn rồinhấn Open Hoặc có thể nhấn phải chuột chọn Delete để xóa âm thanh rồithực hiện lại thao tác chèn mới như tại “Bước 1”

Bước 5: Để cắt ngắn đoạn âm thanh ta đưa chuột đến cạnh đầu hoặccuối của phần sóng âm ở mỗi slide b n dưới, nhấn phải chuột, chọn Edit Clip,cửa sổ bên cạnh xuất hiện nhấn chuột nhấn chuột vào sóng âm, giữ chuột trái

di chuột để chọn đoạn cần xử lý, rồi ta thực hiện các thao tác như Delete để cắt bỏ đoạn âm thanh; Silence làm câm đoạn âm thanh đã bôi đen; Trims:

giữ lại đoạn âm thanh đã chọn, bỏ các đoạn âm thanh hác đi; Adjust Volume

để chỉnh âm thanh to nhỏ; Muốn cho âm thanh to lên chọn Fade in hoặc bé dần đi chọn Fade Out.

Bước 6: Để hoàn tất việc chèn âm thanh ta nhấn chọn Save & Close

Chèn Video ra lề của giao

diện bài giảng:

Tại cửa số Manage

Narration, chọn nút Import Video,

rồi tìm đến ổ đĩa và thư mục chứa

file Video cần chèn, chọn phim,

tích chọn trang hoặc vị trí cần chèn

5.1), nhấn Open để hoàn tất Nhấn chọn Save & Close để kết thúc

Lưu ý: Đoạn phim sẽ không nằm trong Slide mà nằm trên giao diệncủa phần mềm, khi xuất bản muốn xem được trong phần thiết lập giao diện,tại Presenter Video ta chọn chế độ hiển thị Video

Chèn trang web vào trang

bài giảng

Bước 1: Mở trình duyệt, nhập

địa chỉ trang web cần truy cập, tìm

đến nội dung cần liên kết trang bài

giảng, copy đường dẫn của trang

web cần chèn

Bước 2: Mở lại bài giảng, Hình 1.8 Cửa sổ chèn web vào trangbài giảngchọn trang cần chèn chọn Ispring Suit 8, chọn Web Object cửa sổ như hìnhbên xuất hiện

Bước 3: Tại cửa sổ chèn trang web, nếu chọn chèn địa chỉ trang webvào ta để nguyên chế độ Web address (còn nếu muốn chèn mã nhúng từ cáctrang web vào thì ta chọn dòng Embed code rồi làm tương tự như với web)xóa giao thức đang có đi rồi nhấn chuột vào để dán địa 10 chỉ đã copy ở trênvào, nhấn nút Preview để xem kết quả Nếu muốn trang web hiện thị trong

slide ta tích chọn Display in slide, chọn Custom để xuất hiện mặc định, muốnđặt ch thước khác ta tích vào dòng Custom rồi chọn Full Slide, muốn thiếtlập thời gian xuất hiện ta nhấn chọn Show after rồi nhấn OK để hoàn tất(muốn tự thiết lập ch thước hiển thị của trang web ta tích chọn dòngDisplay in a new brower window rồi chỉnh các thông số ch thước).

Bước 4: Tại trang bài giảng, nhấn vào hình ảnh trang web hiển thị rồichỉnh ch thước hoặc sắp xếp lại vị tr như với ảnh, trình chiếu Powerpoint,sau khi Publish ta có thể nhấn vào đối tượng để mở trang web ra xem

Bước 5: Để xóa trang web ta có thể xóa trực tiếp trên trang hoặc vàolại Web Object để xóa đường dẫn rồi nhấn OK

Chèn file Flash (swf):

Chọn trang cần chèn, nhấn chọn nứt Ispring Suite 8, chọn nút Flash

Movie, tại cửa sổ ta tìm đến mục chứa đoạn video cần chèn, chọn file video

sau đó nhấn Open để hoàn tất Một cửa sổ xuất hiện, tại đây ta thấy vừa chọn

xuất hiện, ta nhấn xem thử Nếu muốn file xuất hiện sau bao nhiêu thời gian

ta nhập thời gian vào ô Show after.

Tạo bài tập trắc nghiệm

Tại cửa sổ soạn thảo, nhấn

chọn Ispring Suite 7, chọn “Quiz”

chương trình sẽ kích hoạt phần mềm

iSpring QuizMaker cho phép soạn

bài trắc nghiệm hoặc phiếu khảo sát

Người dùng có thể chọn một bài trắc

nghiệm đã soạn trước đó hoặc soạn

mới từ giao diện khởi tạo như b n

Trong đó:

Hình 1.9 Cửa sổ tạo bài tập trắc nghiệm

- Graded Quiz: Tạo một bài tập trắc nghiệm mới

- Survey: Tạo phiếu điều tra

Graded Quiz để tạo các gói bài tập

Chương trình soạn bài tập trắc nghiệm này cho phép soạn 11 kiểu và

12 kiểu câu khảo sát khác

Thiết lập chuẩn đóng gói bài giảng và xu t bản bài giảng

Sau khi hoàn tất các thiết lập

cho bài giảng như ở trên, ta lựa

chọn đóng gói bài giảng E-Learning

theo chuẩn AICC, SCORM 1.2 và

SCORM 2004 (2nd, 3rd, 4th

edition); tương th ch với hầu hết các

LMS n hư Moodle, Blac Board,

Saba, CourseMill, Litmos, SCORM,

…

Hình 1.11 Cửa sổ đóng gói bài giảng

Bước 1: Sau khi chọn thẻ Publish, ta chọn một trong các định dạng sau

để đóng gói bài giảng:

- Đóng gói dạng Web, đóng gói ra đĩa CD, đóng gói dạng IspringLearn , đóng gọi dạng LMS

Bước 2: Tại Local Folder kiểm tra đường dẫn và thư mục bài giảng sẽđược đóng gói Nếu muốn thay đổi thư mục đóng gói ta nhấn vào Browse rồitìm chọn thư mục lưu trữ

ợc đoạn đầu bạn tiếp tục nhấn nút Play

Bước 3: Nhấn nút Publish và chờ, hi nào đóng gói xong bài giảng sẽ

mở ra cho chúng ta chạy thử Để mở bài giảng đã đóng gói ta tìm đến thưmục đóng gói, chạy file HTML5 là được

Bước 4: Sau khi xuất bản, tại cửa sổ chương trình bài giảng tự chạy ta

có thể nhấn vào nút Des top để chọn các chế độ xem tr n điện thoại hoặcmáy tính bảng Nếu muốn xem dạng web thì ta nhấn vào View in Browser rồichọn trình duyệt 29 để xem Nếu muốn chạy lại từ đầu hoặc nếu mất âmthanh ta nhấn vào nút Refresh Trong quá trình chạy bài giảng ta có thể sửdụng nút điều khiển để thao tác hoặc bỏ qua Muốn dừng lại ở trang nào đó tanhấn nút Pause rồi nhấn phim chạy hoặc dừng

1.2.2 Phần mềm A v i d e m u x

Cắt Một Đoạn Video

Bước 1: Sau hi tải về máy t nh

bạn hởi động chương trình

Avidemux l n, tại đây bạn

Click Menu File chọn Open để mở

Video cần cắt ra

Bước 2: Tại đây bạn Click

nút Play để cho đoạn Video đó chạy,

bạn xác định đoạn cần cắt và nhấn

nút Pause để dừng lại sau đó bạn

nhấn vào nút có ghi chữ A để đánh

dấu đoạn đầu cần cắt

Bước 3: Sau hi đã xác định đư

Hình 1.12 Cửa sổ mở video cần cắt

Hình 1.13 Cửa sổ chọn Video cần cắt

đề chạy tiếp rồi lại xác định đoạn cuối của Video cần cắt nhấn nút Pause sau

đó nhấn nút có ghi chữ B để xác định đoạn sau của Video cần cắt.

Bước 4: Vậy là bạn đã xác

định được đoạn Video cần cắt

- Để cắt đoạn này đi bạn

Click Menu Edit sau đó clic

Bước 6: Lưu File, bạn click

chọn File sau đó Clic Save để lưu

Video đó lại

Hình 1.14 Cửa sổ cắt video

Hình 1.15 Cưa sổ lựa chọn định dạng

Hình 1.16 Cửa sổ lưu video

1.3 Điề t a thực tế về việc sử d ng bài giảng điện tử t ong việc dạy học phần Q ang hình

1.3.1 Mục đích điều tra

Điều tra thực trạng sử dụng E-Learning trong dạy học phần quang hình

ở các trường phổ thông để biết được những thuận lợi và hó hăn trong việc

sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học phần Quang hình

1.3.2 Phương pháp điều tra

Điều tra bằng phiếu:

+ Điều tra bằng câu hỏi nhiều lựa chọn

+ Điều tra bằng câu hỏi mở

1.3.3 Những thuận lợi và khó khăn

Ưu điểm: Đây là phương pháp rất thực nghiệm đảm bảo trong một thờigian ngắn chúng ta thu được nhiều thông tin Phương pháp này đảm bảo tínhkhuyết danh cao và thông tin khách quan cao

Nhược điểm: Việc thu hồi bảng hỏi thường hông đầy đủ và các câutrả lời trong bảng hỏi thường hông thu được hết, do đó ảnh hưởng t nh đạidiện của thông tin và số câu hỏi trong bảng hỏi thường hông được nhiều

Không thể chủ động nắm chắc đối tượng trả lời phỏng vấn có đúngyêu cầu của đề tài hay hông cũng như t nh xác thực của những ý kiến trả lời(có thể có phần “ảo” trong số những ý kiến thu được )

1.3.4 Kết quả điều tra

1.3.4.1 Kết quả điều tra HS

Theo khảo sát thực tế, chúng tôi đã hảo sát ý kiến của GV Vật lý ởtrường THPT Ngô Gia Tự, trường THPT Đa Phúc và các em HS ở trườngTHPT Đa Phúc và thấy rằng :

+ Có tới 87.32% HS các trường phổ thông đã biết đến bài giảng điện

tử, 7.05% các em cho biết rằng biết đến bài giảng điện tử nhưng chưa đượchọc và 5.63% còn lại là các em HS vẫn còn lạ lẫm với bài giảng điện tử

+ Khảo sát mức độ cần thiết sử dụng bài giảng điện tử trong bộ mônVật lý cho thấy mức độ cần thiết chiếm 74,65%, rất cần thiết là 22,54% và2,81% là không cần thiết

+ Mức độ sử dụng Internet hoặc bài giảng điện tử của HS phổ thông,

sử dụng rất thương xuy n 8,45%, thường xuyên chiếm 45,07%, sử dụng ít39,44% và không sử dụng là 7,04%

+ Khảo sát cho thấy mức độ sử dụng bài giảng điện tử trong học tậpcủa HS THPT cho thấy rất mong muốn chiếm 19,72%, mong muốn 38,03%,bình thường 40,97% và không mong muốn chiếm 1,01%.

+ Về khả năng tự học môn Vật lý đa phần các em HS tự hoàn thành tốtnhiệm vụ chiếm 59,76%, hoàn thành đa số nhiệm vụ 32,39%, tự hoàn thành ítnhiệm vụ 2,82%, không có khả năng tự hoàn thành nhiệm vụ 5,63% Mongmuốn của HS về việc GV tổ chức bài giảng điện tử:

Hướng dẫn em tìm hiểu hiện tượng Vật lí ở internet/ bài giảng điện tửtrước khi học 15,4 9%, hướng dẫn em tự học kiến thức mới qua bài giảngđiện tử trước khi tới lớp 12,68 %, tổ chức em vận dụng kiến thức trên lớpsau khi học kiến thức ở nhà qua bài giảng điện tử 21,13%, tổ chức em vậndụng kiến thức trên lớp sau khi học kiến thức làm bài tập, giải thích hiệntượng vật lí trên internet bài giảng điện tử 50,7%

+ Khảo sát cũng cho thấy học bằng bài giảng điện tử giúp cho em HS

tự học tốt hơn 7,04%, 21,13% giúp HS hiểu rõ kiến thức Vật lý, 40,99% hứngthú hơn với bài học, 22,54% nhớ kiến thức lâu hơn và 8,3% là ý iến khác

+ Những hó hăn trong quá trình lĩnh hội kiến thức khi học với bàigiảng điện tử như chưa quen sử dụng bài giảng điện tử 22,54 %, khả năng tựhọc hạn chế 33,8 %, không thấy hó hăn gì 26,59 %, iến thức trong bàigiảng không rõ ràng 17,07%

+ Những mong muốn để học với bài giảng điện tử tốt hơn : Phần lớncác em HS muốn nội dung bài giảng sinh động hơn chiếm 38,03%, tiếp theo

đó là GV hướng dẫn cách học với bài giảng điện tử 35,17%, sử dụng bàigiảng điện tử ở nhà làm bài tập 14,08% và 9,9% là sử dụng bài giảng điện tử

ở nhà học kiến thức mới và 2,82% còn lại là mong muốn GV trình bày bảng

và giảng kỹ hơn

+ Sự cần thiết của việc sử dụng bài giảng điện tử để học phần Quanghình : ở mức độ không cần thiết là 7,04%, cần thiết 74,65%, rất cần thiết là18,31% Như vậy có thể thấy HS rất mong muốn được tiếp xúc với bài giảngđiện tử để học học phần Quang hình, giúp các em nắm bắt kiến thức và tựđộng nắm bắt kiến thức một cách chủ động và linh hoạt hơn.

1.3.4.2 Kết quả điều tra GV

Theo khảo sát thực tế, chúng tôi đã hảo sát ý kiến của các GV Vật lý

ở các trường THPT Ngô Gia Tự và THPT Đa Phúc và thấy rằng :

+ Kết quả khảo sát số lượng GV có đến 86,3% đã sử dụng bài giảngđiện tử trong dạy học môn Vật lí cho HS và 13,7% thì chưa từng Như vậybài giảng điện tử đang dần trở thành một phương thức dạy học mới và phổbiến trong các trường THPT

+ Khảo sát cũng cho thấy việc GV sử dụng bài giảng điện tử để dạy

HS với những chủ đề dạy học các chương như : Quang hình, từ trường, cơ sởcủa nhiệt động lực học, chất rắn và chất lỏng, nhưng vẫn còn hạn chế dotrình độ tin học còn yếu

+ Có 83,7% câu trả lời là có và 16,3% là không cho câu hỏi về việc sửdụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Vật lí có phù hợp với bối cảnh củatrường mình dạy hay không? Ta có thể thấy hiện nay Nhà nước đã đẩy mạnhtập chung đầu tư cơ sở vật chất và các trang thiết bị máy móc cho các trườngTHPT, vì thế việc áp dụng E-Leaning trong dạy học vật l cũng dễ dàng hơn

+ Có 32,1% cho là không cần thiết, 54,2% GV thấy cần thiết và 13.7%rất cần thiết khi sử dụng E-Learning để dạy học chương Quang hình Từ đây

có thể thấy việc sử dụng bài giảng điện tử dạy học phần Quang hình có ýnghĩa rất lớn trong phương thức giảng dạy học phần này, những thí nghiệmtrong sách giáo khoa có thể sinh động hơn nhờ các video thí nghiệm hay môphỏng

+ Khảo sát cũng cho thấy sử dụng E-Learning là hoạt động mới nên

GV chưa có kinh nghiệm chiếm 26,4%, chưa có tài liệu hướng dẫn GV32,73%, kỹ năng công nghệ của GV hạn chế 11% và nguồn học liệu để thiết

kế bài giảng hạn chế chiếm 29,87% Vậy nhìn chung việc sử dụng công nghệvào bài giảng còn gặp rất nhiều hó hăn

+ Về sử dụng bài giảng điện tử sử dụng trong dạy học môn Vật lí cónhững hó hăn gì đối với GV thì chủ yếu do GV chưa thành thạo sử dụngbài giảng điện tử trong dạy học 26,2% còn nguyên nhân lớn nhất do mấtnhiều thời gian chuẩn bị 56,43% và GV chưa có ỹ năng tổ chức dạy học vớibài giảng E-learning 20,37%

+ Kết quả khảo sát khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học mônVật lí, GV thấy có những ưu điểm nào đối với HS thì có 24,55% ý kiến chorằng giúp HS hiểu rõ hơn iến thức Vật lí 24,55%, 12,46% giảm thời gianhọc của HS, 2,25 giúp HS nhớ lâu kiến thức, 23,94% phát huy được tính tíchcực của HS, 27,4% phát huy năng lực tự học của HS, 6% giúp HS vận dụngkiến thức vật lí vào cuộc sống, 3,4% giúp HS phát triển kỹ năng: Giao tiếp,trình bày, lắng nghe, giải quyết vấn đề

Vậy có thể thấy việc sử dụng E-learning trong dạy học góp phần làmcho tiết học trở n n sinh động tạo hứng thú của HS giúp tiết học hiệu quảhơn

+ Về HS sử dụng bài giảng điện tử để học môn Vật lí có những khóhăn gì thì nguy n nhân do HS chưa quen với sử dụng bài giảng điện tửchiếm 32,96%, 11,2% kỹ năng công nghệ thông tin hạn chế, 43,08% do khảnăng tự học của HS hạn chế, 12,76% khó tiếp nhận kiến thức ở bài giảng điệntử

+ Để nâng cao hiệu quả sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học vật lí,cần phải tổ chức cho HS tự học ở nhà với bài giảng điện tử chiếm 19,56%,

hướng dẫn HS sử dụng bài giảng điện tử 44,17%, nâng cao chất lượng bàigiảng điện tử 8,44% và 27,83% GV thường xuyên sử dụng bài giảng điện tử

để dạy học

+ Có 30,75% ý kiến nên tổ chức cho HS ở nhà tự học kiến thức mới ởbài giảng điện tử, trên lớp cho HS vận dụng kiến thức sau khi học kiến thức ởnhà 41,28% và sử dụng bài giảng điện tử trên lớp dạy kiến thức mới 27,97%

để nâng cao hiệu quả sử dụng bài giảng điện tử dạy học phần Quang hình

Kết luận chương 1

Tr n cơ sở những nội dung được trình bày ở chương I ở trên, chúng tôithấy bài giảng điện tử là một hình thức tổ chức dạy học hiệu quả và khả thi,tận dụng tiến bộ của phương tiện điện tử, internet để truyền tải các kiến thức

và ĩ năng đến những người học là cá nhân và tổ chức ở bất ì nơi nào tr nthế giới tại bất kì thời điểm nào

Sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học giúp GV nâng cao chấtlượng giảng dạy, tạo động cơ học tập, kích thích hứng thú nhận thức của HS,

HS còn tích cực chủ động sáng tạo trong việc học, qua đó ỹ năng tự họcđược rèn luyện và năng lực tự học của bản thân được nâng lên Vận dụng bàigiảng điện tử thì giúp GV thay đổi phương pháp dạy của mình theo hướngtích cực hóa hoạt động nhận thức của HS

Vận dụng những lí luận trên chúng tôi sẽ thiết kế bài giảng điện tử sử

để dạy học phần Quang hình lớp 11

CHƯƠNG THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC PHẦN QUANG

HÌNH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ

HS sẽ được tìm hiểu về ba định luật cơ bản của quang hình học: định luậttruyền thẳng ánh sáng, định luật phản xạ ánh sáng, định luật khúc xạ ánh sáng

và tìm hiểu thêm về hiện tượng phản xạ toàn phần Bên cạnh đó, HS cònđược tìm hiểu thêm về một số dụng cụ quang thường dùng: lăng nh, thấukính, kính lúp, kính hiển vi, nh thi n văn,…

2.1.1 Kiến thức

- Trả lời được câu hỏi: Hiện tượng húc xạ là gì? Nhận ra trường hợpgiới hạn i = 00

- Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng

- Trình bày được các hái niệm chiết suất tuyệt đối và chiết suất tỉ đối.Viết được hệ thức giữa chiết suất tỉ đối và chiết suất tuyệt đối

- Viết và vận dụng các công thức của định luật húc xạ ánh sáng

- N u được nhận xét về hiện tượng phản xạ toàn phần qua việc quansát các thực nghiệm mô phỏng

- N u và nắm được hiện tượng phản xạ toàn phần T nh được góc giớihạn phản xạ toàn phần và n u được điều iện để có phản xạ toàn phần.

- Trình bày được cấu tạo và tác dụng dẫn sáng của sợi quang, cápquang

- Ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần trong thực tế

- N u được cấu tạo của lăng nh, công dụng của lăng nh

- Trình bày được hai tác dụng của lăng nh:

+ Tán sắc ánh sáng trắng

+ Làm lệch về đáy một chùm tia sáng đơn sắc

- Viết được các công thức về lăng nh

- N u được các ứng dụng của lăng nh trong hoa học và ỹ thuật

2.1.2 Kĩ năng

- N u được ví dụ thực tiễn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng

- Vận dụng định luật húc xạ ánh sáng để giải bài tập và giải th ch một

số hiện tượng đơn giản trong cuốc sống

- Vẽ được đường đi của tia sáng

- Giải được các bài tập đơn giản về phản xạ toàn phần

- Vẽ đường truyền ánh sáng qua lăng nh

- Vận dụng các công thức lăng nh để giải một số bài tập li n quan

2.1.3 Thái độ

- Có thái độ nghi m túc, chăm chỉ học tập

- Tích cực, hăng hái, hứng thú với bài học, không ồn ào mất trật tự

- Có sự nhìn nhận sâu sắc về hiện tượng một số hiện tượng tự nhiên có

li n quan đến tán sắc ánh sáng và các thiết bị có sử dụng lăng ính

Kiến th c vật ý t ong phần Q ang hình

2.2.1 Khúc xạ ánh sáng

2.2.1.1 Sự khúc xạ ánh sáng

I Hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

- Khúc xạ ánh sáng là hiện tượng chùm tia sáng bị đổi phương đột ngột

hi đi qua mặt phân cách giữa 2 môi trường

- Trong hình ảnh minh họa cho

hiện tượng húc xạ ánh sáng

+ SI: tia tới, I điểm tới

+ N’IN: pháp tuyến với mặt

- Tia húc xạ nằm trong mặt phẳng tới (tạo bởi tia tới và pháp tuyến)

và ở b n ia pháp tuyến so với tia tới

- Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữ sin góc tới (sini) vàsin góc húc xạ (sinr) luôn hông đổi 21

2.2.1.2 Chiết suất của môi trường

I Chiết suất tuyệt đối

- Chiết suất tuyệt đối ( gọi tắt là chiết suất) của môi trường là chiết suất

tỉ đối của môi trường đó với chân hông

- V dụ chiết suất tuyệt đối của môi trường là: n1 = và n2 =

Trong đó: c là tốc độ ánh sáng truyền trong chân hông (c= 3.108 m/s)

v 1 và v 2 lần lượt là tốc độ ánh sáng truyền trong môi trường 1 và 2

- Lưu ý

+ Chiết suất của chân hông là 1; của hông h là 1,000293 làm bàitập ta lấy gần đúng bằng 1

+ Mọi môi trường trong suốt đều có chiết suất lớn hơn 1

II Chiết suất tỉ đối

- Chiết suấ tỉ đối n21 của môi trường 2 đối với môi trường 1 là tỉ số

giữa các tốc độ truyền ánh sáng v 1 và v 2 trong môi trường 1 và 2: n21 =

- Quan hệ giữ chiết suất tuyệt đối với chiết suất tỉ đối : n21=

- Công thức của định luật húc xạ ánh sáng viết dưới dạng đối xứng:

n1.sini = n2.sinr

III Tính thuận nghịch của sự truyền tia sáng

- Ánh sáng truyền đi theo đường nào thì cũng truyền ngược lại theođường đó

- Từ t nh thuận nghịch ta suy ra: n21=

2.2.2 Phản xạ toàn phần

2.2.2.1 Hiện tượng phản xạ toàn phần

Khi ánh sáng đi từ môi trường có chiết suất lớn hơn sang môi trường

có chiết suất nhỏ hơn và có góc giới hạn i lớn hơn góc giới hạn igh, thì sẽ xảy

ra hiện tượng phản xạ toàn phần, trong đó mọi tia sáng đều bị phản xạ vàhông có tia húc xạ (n1> n2 và sinigh= )

2.2.2.2 Điều kiện để xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần là:

- Điều iện cần và đủ: i igh và n2 < n1

2.2.3.1 Cấu tạo lăng kính

Định nghĩa: Lăng nh là một khối trong suốt, đồng nhất, được giớihạn bởi hai mặt phẳng không song song

Cấu tạo:

- Hai mặt phẳng giới hạn ở

tr n được gọi là các mặt bên của lăng

kính

- Giao tuyến của hai mặt b n

được gọi là cạnh của lăng nh

- Mặt đối diện với cạnh gọi là đáy của lăng nh

- Một mặt phẳng bất ì vuông góc với cạnh được gọi là mặt phẳng tiếtdiện ch nh Trong thực tế lăng nh là một hối lăng trụ có tiết diện ch nh làmột tam giác

- Góc A hợp bởi hai mặt lăng nh được gọi là góc chiết quang hay góc

ở đỉnh của lăng nh

- Chiết suất của lăng nh là chiết suất tỉ đối của chất làm lăng nh vớichiết suất của môi trường đặt lăng nh n=

Nếu môi trường là hông h : n= nLK

2.2.3.2 Đường truyền của tia sáng qua lăng kính