Chuyên đề dạy học tích cực: Cấu trúc rẽ nhánh

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu và dạng đủ.. Cấp độ Tên chủ đề nội dung,chương Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Cấp độ thấp Cấp độ cao Cấu t

Trang 1

CHUYÊN ĐỀ: CẤU TRÚC RẼ NHÁNH

I TÊN CHUYÊN ĐỀ

CẤU TRÚC RẼ NHÁNH

II CƠ SỞ XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ

1 Nội dung trong chương trình hiện hành

- Nội dung chuyên đề nằm hoàn toàn trong “Chương III Cấu trúc rẽ nhánh và lặp” – Tin học 11

2 Lí do xây dựng chuyên đề.

- Nội dung chuyên đề phục vụ công tác ôn thi HSG, có tích hợp với nội dung các môn

học khối tự nhiên, các bài toán trong thực tế, giúp học sinh ôn lại kiến thức các môn học khác thông qua việc giải các bài toán trong chuyên đề

III NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

- Rẽ nhánh

- Câu lệnh If – Then

- Câu lệnh ghép.

- Bài tập luyện tập và ôn tập

IV TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

Trang 2

Bước 1: Thiết kế nội dung bài học

1

Bước 2: Xác định mục tiêu đầu ra cho bài học

Chủ đề và nội dung học tập trên đây dựa trên chuẩn kiến thức kỹ năng sau:

1 Kiến thức

- Học sinh biết được ý nghiã của cấu trúc rẽ nhánh

- Học sinh biết được cấu trúc chung của cấu trúc rẽ nhánh

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu và dạng đủ

2 Kĩ năng.

- Bước đầu sử dụng được cấu trúc rẽ nhánh If then và If … then … else

trong ngôn ngữ lập trình Pascal để viết chương trình giải quyết được một số bài toán đơn giản

3 Thái độ

- Giúp học sinh hiểu rõ hơn tầm quan trọng của cấu trúc rẽ nhánh

- Làm cho học sinh thêm yêu thích lập trình, yêu thích môn học hơn

- Xác định thái độ nghiêm túc trong học tập khi làm quen với nhiều quy định

nghiệm

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Mô hình hóa các tình huống thực tiễn xảy ra phụ thuộc vào điều kiện theo cấu trúc

rẽ nhánh trong tin học

- Diễn tả thuật toán cấu trúc rẽ nhánh trên ngôn ngữ lập trình

- Năng lực tự học: Xác định nhiệm vụ khi học Tin học để phục vụ cho công việc

Bước 3: Mô tả mức độ yêu cầu kiểm tra, đánh giá

Trang 3

Cấp độ Tên chủ đề

(nội dung,chương) Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Cấp độ thấp Cấp độ cao Cấu trúc rẽ nhánh Hs biết cơ chế hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh if-then để chỉ ra được hoạt động một lệnh dạng cụ thể Hs hiểu cơ chế hoạt động câu lệnh if-then để giải thích được hoạt động cụ thể Số câu:.1

Số điểm:.4

Tỉ lệ:40 %

Số câu: 2

Số điểm:.1

Số câu: 5

Số điểm: 3

Số câu:

Số điểm:

Số câu:

Số điểm:

Định hướng phát triển năng lực Biết sử dụng chính xác cấu trúc rẽ nhánh cho từng bài toán Hiểu ý nghĩa rẽ nhánh cho từng dạng bài Câu lệnh ghép Hs viết được lệnh ghép thực hiện một tình huống quen thuộc Số câu:.1

Số điểm:.6

Tỉ lệ:.60 %

Số câu:

Số điểm:

Số câu:

Số điểm:

Số câu:.1

Số điểm:.6

Số câu:

Số điểm:

Định hướng phát

triển năng lực

Viết chương trình đơn giản có sử dụng các

Trang 4

dạng của rẽ nhánh và câu lệnh ghép.

Tổng số câu:

Tổng số điểm:

Tỉ lệ: %

Số câu: 2

Số điểm:.1

10 %

Số câu: 5

Số điểm:.3

30 %

Số câu: 1

Số điểm:.6

60 %

Bước 4: Biên soạn câu hỏi/ bài tập/ phiếu học tập

Bước 5: Thiết kế tiến trình dạy học

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Chủ đề: Cấu trúc rẽ nhánh Thời gian Tên bài và nội dung Hoạt động học tập của HS

30p

5p

ND 2: Câu lệnh IF- THEN

ND 3: Câu lệnh ghép

HĐ hình thành kiến thức và luyện tập

45p

ND 4: Bài tập luyện tập và ôn tập

ND 5: Tìm tòi, mở rộng

HĐ hình thành kiến thức và luyện tập

HĐ vận dụng tìm tòi và mở rộng

Trang 5

GIÁO ÁN CHI TIẾT CHO TỪNG TIẾT HỌC:

Tiết 1: Hoạt động khởi động và Hoạt động hình thành kiến thức và luyện tập.

1 Kiến thức

- Học sinh biết được ý nghĩa của cấu trúc rẽ nhánh

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu và dạng đủ

2 Kĩ năng.

- Bước đầu sử dụng được cấu trúc rẽ nhánh If then … và If … then else trong

ngôn ngữ lập trình Pascal để viết chương trình giải quyết được một số bài toán đơn giản

3 Thái độ

- Giúp học sinh hiểu rõ hơn tầm quan trọng của cấu trúc rẽ nhánh

- Làm cho học sinh thêm yêu thích lập trình, yêu thích môn học hơn

- Xác định thái độ nghiêm túc trong học tập khi làm quen với nhiều quy định

nghiệm

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Mô hình hóa các tình huống thực tiễn xảy ra phụ thuộc vào điều kiện theo cấu trúc

rẽ nhánh trong tin học

- Diễn tả thuật toán cấu trúc rẽ nhánh trên ngôn ngữ lập trình

- Năng lực tự học: Xác định nhiệm vụ khi học Tin học để phục vụ cho công việc

Phương pháp dạy học, phương tiện dạy học chủ yếu

- Dạy học theo quan điểm hoạt động

- Sử dụng máy chiếu, slide bài giảng, SGK, máy tính, giấy khổ lớn, bảng phụ

A. KHỞI ĐỘNG

Hoạt động 1: Tìm hiểu về Rẽ nhánh – Cấu trúc rẽ nhánh

1 Mục đích:

- Học sinh hiểu được Rẽ nhánh – rẽ nhánh dạng khuyết, rẽ nhánh dạng đủ

- Học sinh biết được ý nghĩa của cấu trúc rẽ nhánh

Trang 6

2 Phương pháp/ kĩ thuật:

- Đàm thoại, vấn đáp

3 Phương thức tổ chức:

- Đưa ra bài tập tình huống thực tế - HS thảo luận và trả lời dựa trên kiến thức thực

tế của mình

4 Phương tiện dạy học:

- SGK, máy tính, máy chiếu

5 Sản phẩm:

- HS tìm hiểu bài tập tình huống và hiểu rẽ nhánh – cấu trúc rẽ nhánh

* Các bước thực hiện hoạt động GV: Đưa ra bài tập tình huống thực tế

Gia đình nhà bạn Hà một tháng sử dụng hết a số điện Hãy tính số tiền B mà gia đình bạn

Hà phải trả trong 1 tháng cho chi nhánh điện Biết rằng mức giá điện được tính như sau:

Giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS thảo luận nhóm (2 bạn một nhóm) trả lời các câu hỏi sau:

- Nếu a<= 50 thì giá điện được tính như thế nào?

- Nếu 50< a< 100 thì giá điện được tính như thế nào?

- Nếu a> 100 thì giá điện được tính như thế nào?

Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận nhóm 2 người trong 2 phút- ghi kết quả thảo luận ra

nháp GV gọi đại diện 3 nhóm trả lời

Chốt kiến thức:

- Nếu a <= 50 thì B ← a * 1000

- Nếu a > 50 và a<=100 thì B ← 50*1000+ (a-50)*1500

- Nếu a >100 thì B ← 50*1000+ 50*1500 + (a-100)*2000

Trang 7

Có thể diễn đạt theo cách khác:

Nếu a<= 50 thì B← a *1000

Nếu không thì Nếu a<=100 thì B ← 50 * 1000+ (a-50)*1500

nếu không thì B ←50*1000+ 50*1500 + (a-100) * 2000

* Toán tử rẽ nhánh cho phép lựa chọn một trong hai dạng: rẽ nhánh khuyết và rẽ nhánh đầy đủ vào giá trị của một biểu thức lôgic (Boolean) là False hay True

* Ta có hai dạng rẽ nhánh:

+ Dạng 1: gọi là dạng rẽ nhánh khuyết- thiếu

Nếu thì

+ Dạng 2: gọi là dạng rẽ nhánh đầy đủ

Nếu thì nếu không thì

(Cách diễn đạt số 2 còn thể hiện cấu trúc lồng nhau của 2 dạng rẽ nhánh – sẽ liên quan đến câu lệnh IF– THEN lồng sẽ giới thiệu trong phần mở rộng )

B.HÌNH THÀNH KIẾN THỨC VÀ LUYỆN TẬP

Hoạt động 2: Tìm hiểu câu lệnh IF- THEN

1 Mục đích

- Học sinh nắm được cấu trúc và hoạt động của câu lệnh IF – THEN

- Rèn tư duy phân tích và so sánh tương tự

- Cá nhân và hoạt động nhóm

5 Sản phẩm:

- HS phân tìm hiểu cấu trúc và hoạt động của câu lệnh IF – THEN Giải quyết được bài tập tình huống đã đưa ra ở HĐ 1

Trang 8

Nội dung thực hiện hoạt động

Câu lệnh if- then

GV: Phân nhóm hoạt động (mỗi bàn là

một nhóm)

Nội dung hoạt động nhóm :

Em hãy tìm hiểu cú pháp và hoạt động

của câu lệnh IF – THEN và áp dụng giải

quyết bài tập tình huống ớ HĐ 1 :

- Các nhóm ở dãy 1 :

Viết với IF -THEN dạng thiếu

- Các nhóm ở dãy 2 :

Viết với IF – THEN dạng đủ

GV : gọi đại diện 1 nhóm – dãy 1 lên

báo cáo sản phẩm

GV : Gọi các nhóm khác bổ sung, phản

biện

GV: gọi đại diện 1 nhóm – dãy 2 lên báo

cáo sản phẩm

GV sửa và chốt

HS: Hoạt động nhóm Thảo luận giải quyết yêu cầu của GV

Hs: Thực hiện yêu cầu của GV Sản phẩm cuối cùng đạt được Nhóm 1 là HS viết được – hiểu được đoạn lệnh:

IF a<=50 THEN B:= a* 1000;

IF (a> 50) and (a<=100) THEN B:= 50* 1000+(a-50)*1500;

IF a> 100 THEN B:= 50* 1000+50*1500+(a-100)*2000; HS: Hoạt động nhóm Thảo luận giải quyết yêu cầu của GV

Sản phẩm cuối cùng Nhóm 2 đạt được là HS viết được – hiểu được đoạn lệnh:

IF a<= 50 THEN B:= a*1000 ELSE IF a<=100

THEN B:=50*1000+ (a-50)* 1500 ELSE B:=50*1000+ 50* 1500 + (a-100)*2000;

Trang 9

điều kiện

Câu lệnh đúng

sai

câu lệnh 2

điều kiện

câu lệnh 1 đúng

sai

GV: Chốt kiến thức:

* Để mô tả cấu trúc rẽ nhánh, Pascal

dùng câu lệnh if-then Tương ứng với hai

dạng thiếu và đầy đủ

a) Dạng thiếu

IF <điều kiện> THEN <câu lệnh>;

b) Dạng đầy đủ

IF <điều kiện> THEN <câu lệnh1>

ELSE <câu lệnh 2>;

trong đó:

+ Điều kiện là biểu thức quan hệ hoặc

biểu thức lôgic

+ Câu lệnh, câu lệnh1, câu lệnh2: là một

câu lệnh của Pascal

GV: Em hãy vẽ sơ đồ khối cho cú pháp

câu lệnh IF – THEN dạng thiếu và dạng

đủ

Gv: Hãy giải thích sơ đồ?

(GV gọi 2 HS vẽ và giải thích)

GV: Em hãy so sánh 2 câu lệnh

IF-THEN dạng thiếu và dạng đủ?

Hs: Thực hiện yêu cầu của GV

Sản phẩm cuối cùng đạt được là:

- Sơ đồ dạng thiếu:

- Sơ đồ dạng đầy đủ:

Hs: Thực hiện yêu cầu của GV

Trang 10

GV chốt :

+ Ở dạng thiếu: điều kiện sẽ được tính và

kiểm tra Nếu điều kiện đúng thì câu lệnh

sẽ được thực hiện, ngược lại thì câu lệnh

sẽ được bỏ qua

+ Ở dạng đủ: điều kiện sẽ được tính và

kiểm tra Nếu điều kiện đúng thì câu

lệnh1 sẽ được thực hiện, ngược lại thì câu

lệnh 2 sẽ được tính

Sản phẩm cuối cùng đạt được là:

HS chỉ ra được sự giống và khác nhau của 2

cú pháp dạng thiếu – dạng đủ

Hs: Quan sát và ghi

Hoạt động 3: Trả lời câu hỏi về câu lệnh IF- THEN

1 Mục đích

- Học sinh hiểu được cấu trúc và hoạt động của câu lệnh IF – THEN

5 Sản phẩm:

- Học sinh trả lời được các phiếu câu hỏi về câu lệnh IF – THEN từ đó hiểu rõ ý nghĩa và hoạt động của câu lệnh

Trang 11

GV: Phân nhóm hoạt động

Chia lớp thành 4 nhóm – phát phiếu học tập cho từng hs trong

nhóm và mỗi nhóm một bảng phụ

GV: Phát phiếu học tập

PHIẾU HỌC TẬP

CÂU HỎI 1: Em hãy gạch chân những chỗ sai trong các

câu lệnh sau:

a) IF x > 0 THEN a la so duong;

b) IF 50 < a <= 100 THEN B:= 50x100 +(a-50)x 1500;

c) IF delta < 0 THEN Write(‘PTVN’); ELES Write(‘PT có

nghiệm’)

CÂU HỎI 2: Hãy sử dụng câu lệnh IF – THEN để diễn đạt

đoạn thuật toán sau:

Giải phương trình bậc nhất ax + b =0

Theo 2 cách: Sử dụng câu lệnh IF – THEN dạng thiếu và câu

lệnh IF-THEN dạng đủ

GV: Gọi cả 4 nhóm treo bảng phụ

Yêu cầu các nhóm chấm chéo cho nhau theo quy tắc

1 -> 2 -> 3 -> 4 ->1

Mỗi lỗi -1 đ

GV: Sửa bài – khen nhóm làm tốt – cho điểm các nhóm

HS: Trao đổi, thảo luận

và Hoàn thành phiếu học tập số trong 15 phút

Các HS sẽ hoàn thành phiếu học tập – Nhóm trưởng sẽ tổng hợp ý kiến từ các thành viên ghi kết quả thống nhất của nhóm ra bảng phụ

Nhóm trưởng các nhóm đại diện chấm bài

Hoạt động 4: Câu lệnh ghép

1 Mục đích

- Học sinh nắm được cấu trúc và ý nghĩa sử dụng của câu lệnh ghép

Trang 12

5 Sản phẩm:

- Học sinh biết sử dụng câu lệnh ghép trong các trường hợp cụ thể

GV đưa ra bài tập gợi tình huống:

Cho đoạn chương trình sau:

D:= b*b – 4*a*c;

IF D<0 THEN

write(' phuong trinh vo nghiem')

ELSE

x1:= (-b- sqrt(D))/(2*a);

x2:=-(-b+ sqrt(D))/(2*a);

Với a= 1, b= 2, c = 3 , kết quả thực hiện

đoạn chương trình trên như thế nào?

GV: Nhận xét câu trả lời của HS (Chốt TH

2) và đưa ra phương án giải quyết

Tìm hiểu câu lệnh ghép

GV: Giới thiệu cấu trúc câu lệnh ghép

Begin

[<các câu lệnh>];

End;

GV: Yêu cầu HS sửa đoạn chương trình

trên?

HS: Trao đổi, thảo luận và trả lời

(Dự kiến có 2 TH xảy ra TH1: HS trả lời “PTVN”

TH2: HS trả lời :báo lỗi)

HS: Trao đổi, thảo luận và trả lời

D:= b*b – 4*a*c;

IF D<0 THEN write(' phuong trinh vo nghiem') ELSE

Begin x1:= (-b- sqrt(D))/(2*a);

x2:=-(-b+ sqrt(D))/(2*a);

End;

Trang 13

Hoạt động 5: Lập trình giải một số bài toán đơn giản

1 Mục đích

- Học sinh sử dụng câu lệnh IF- THEN, câu lệnh ghép vào viết chương trình

- Rèn tư duy phân tích và viết chương trình

5 Sản phẩm:

- Học sinh viết được chương trình

GV: Chia lớp thành 3 nhóm Mỗi nhóm viết

chương trình cho một bài toán đơn giản sau:

Bài 1 (Nhóm 1)

Gia đình nhà bạn Hà một tháng sử dụng hết a số

điện Hãy tính số tiền B mà gia đình bạn Hà phải

trả trong 1 tháng cho chi nhánh điện Biết rằng

mức giá điện được tính như sau:

Số điện

Từ 1- 50 số

Từ 51 – 100 số

Từ 100 số trở lên

Bài 2 (Nhóm 2)

Giải phương trình bậc nhất ax + b = 0

Bài 3 (Nhóm 3)

Nhập vào 3 số a, b, c dương Kiểm tra 3 số trên

HS: Trao đổi và thảo luận nhóm trong thời gian 10 phút

Trang 14

có lập thành 3 cạnh của một tam giác hay không?

Nếu phải hãy tính chu vi và diện tích của tam

giác đó, ngược lại thì thông báo ra màn hình “a,

b, c không lập thành 3 cạnh của tam giác”

GV: Gọi đại diện nhóm lên bảng viết chương

trình

GV: Gọi HS nhóm khác nhận xét và sửa lại

chương trình Đánh giá hoạt động của các nhóm

Chạy test chương trình.

GV: Gọi HS nhóm 1 lên soạn thảo và test

chương trình bài toán 1.(Bài 2+ bài 3 : Bài tập về

nhà (soạn thảo- test chương trình)

Program Bai1;

Uses crt;

Var a: integer; B:real;

Begin

Clrscr;

Writeln(‘Nhap so dien su dung’); readln(a);

IF a<=50 THEN B:= a* 1000;

IF (a> 50) and (a<=100) THEN

B:= 50* 1000+(a-50)*1500;

IF a> 100 THEN

B:= 50* 1000+50*1500+(a-100)*2000;

Writeln(‘ So tien dien phai tra la ‘, B:10:2);

Readln

End.

GV: Sau khi test đoạn chương trình trên GV có

HS: Thực hiện yêu cầu của GV

Trang 15

cầu nhận xét:

1 Bố cục chương trình

2 Nhận xét kết quả thu được

3 Thời gian thực hiện HS: Thực hiện yêu cầu của GV

D.TÌM TÒI, MỞ RỘNG

Hoạt động 6: Lập trình giải một số bài toán mở rộng (Hoạt động ngoài lớp học)

1 Mục đích

- Học sinh sử dụng câu lệnh IF- THEN, câu lệnh ghép vào viết chương trình

- Rèn tư duy phân tích và viết chương trình

5 Sản phẩm:

- Học sinh viết được chương trình

Trang 16

GV: Đưa ra bài tập mở rộng; Phát triển từ

bài tập đã làm

Chia 4 nhóm hoạt động:

Nhóm 1,2: Làm bài 4

Nhóm 3,4: Làm bài 5

Bài 4: Nhập vào 3 số a, b, c dương Kiểm

tra 3 số trên có lập thành 3 cạnh của một

tam giác hay không? Nếu phải hãy kiểm tra

tính chất của tam giác (đều, cân, vuông),

ngược lại thì thông báo ra màn hình “a, b, c

không lập thành 3 cạnh của tam giác”

Bài 5: Viết chương trình giải phương trình

trùng phương ax4 + bx2 + c = 0

(a≠0)

GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả;

Gọi các nhóm nhận xét, phản biện giữa các

nhóm

HS: Trao đổi và thảo luận nhóm trong thời gian 15 phút

E. HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

- Ôn lại bài học

- Chuẩn bị trước cho chủ đề tiếp theo: Cấu trúc lặp

- Yêu cầu học sinh về nhà viết chương trình giải quyết các bài toán trong chương trình Toán Học sau:

1. Bài 3/39sgk – Đại số 10

Các em hãy giải bài toán sau trên máy tính thông qua ngôn ngữ lập trình Pascal: Cho hàm

số y = 3x2 -2x + 1 Các điểm sau có thuộc đồ thị hàm số trên không? Thông báo kết quả

ra màn hình?

a M(-1,6)

b N(1,1)

c P(0,1)

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	64,62 KB