CHỦ đề TRUYỆN NGẮN LÃNG mạn lớp 11

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản.. Mục tiêu cần đạt: Giúp HS - Về kiến thức: Cảm nhận được tình cảm xót thương của nhà văn Thạch Lam đối

CHỦ ĐỀ TRUYỆN NGẮN LÃNG MẠN 1930 - 1945

1 Xác định lượng thời gian thực hiện chủ đề

Chủ đề truyện ngắn lãng mạn 1930 - 1945 sẽ được triển khai trong 6 tiết

Tiết 1, 2: Hai đứa trẻ

Tiết 3, 4: Chữ người tử tù

Tiết 5: Đặc điểm truyện ngắn lãng mạn 1930 – 1945 qua Hai đứa trẻ và Chữ người

tử tù

Tiết 6: Kiểm tra mức độ lĩnh hội Chủ đề truyện ngắn lãng mạn 1930

-1945 qua Hai đứa trẻ vàChữ người tử tù

2 Chuẩn kiến thức, kĩ năng và hình thành các năng lực hướng tới

a Chuẩn kiến thức, kĩ năng

- Hiểu những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của Truyện ngắn lãng mạn 1930

- 1945 quaHai đứa trẻ và Chữ người tử tù

- Xác định được đặc trưng thể loại của truyện ngắn lãng mạn 1930 - 1945

qua Hai đứa trẻvà Chữ người tử tù

- Biết cách đọc – hiểu truyện ngắn lãng mạn 1930 - 1945

b Năng lực hướng tới:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến các tác giả và tác phẩm

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong các văn bản

- Năng lực đọc – hiểu truyện Việt Nam thời kì chống Mỹ theo đặc trưng thể loại

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa của văn bản

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản

- Năng lực giao tiếp khi thuyết trình, hùng biện

- Năng lực công nghệ thông tin khi vận dụng vào những nội dung báo cáo cụ thể

Tiết 1, 2 : HAI ĐỨA TRẺ

(Thạch Lam)

I Mục tiêu cần đạt: Giúp HS

- Về kiến thức: Cảm nhận được tình cảm xót thương của nhà văn Thạch Lam

đối với những con người sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự trân trọng của nhà văn

trước mong ước của họ về một cuộc sống tốt đẹp hơn Thấy được nét độc đáo trongbút pháp nghệ thuật của Thạch Lam qua một truyện ngắn lãng mạn- trữ tình.

- Về kĩ năng: Củng cố, nâng cao các kĩ năng tóm tắt tác phẩm và phân tích tác

phẩm tự sự Kĩ năng tiếp cận tác phẩm cùng chủ đề theo hướng đào sâu vào cácluận điểm

- Giáo dục: Sự thông cảm, đồng cảm với những con người nghèo khổ; sống có

ước mơ và hi vọng về ánh áng về ngày mai

- Phát triển năng lực: tiếp tục rèn luyện phát triển cho học sinh những năng lực

cần thiết như: năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác nhómhiệu quả, năng lực cảm thụ văn chương, năng lực kiểm soát thể hiện cảm xúc, nănglực quản lý thời gian

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Giáo viên:

+ GV chuẩn bị trước khi lên lớp giáo viên phải nghiên cứu kĩ bài học như: Cácnăng lực cần phát triển cho học sinh, dạy học theo phát triển năng lực cho học sinh,các phương pháp dạy học tích cực; Tác phẩm Hai đứa trẻ, tác phẩm Chữ người tử

tù Chuẩn bị các vấn đề cho học sinh chuẩn bị ở nhà, hệ thống câu hỏi tại lớp phátbiểu tự do, câu hỏi thảo luận nhóm, hệ thống câu hỏi chuẩn bị kĩ vào phiếu học tập,bài tập vận dụng sau khi học chủ đề Giáo viên chuẩn bị các vấn đề cốt lõi nhất cần thể hiện trên bảng để học sinh có thể có tài liệu lưu giữ kiến thức

+ SGK, SGV, Giáo án, TLTK, Tranh ảnh liên quan tới tác giả, tác phẩm, bảngphụ, máy chiếu

+ GV tạo tâm thế tiếp nhận cho HS bằng dẫn dắt, giới thiệu bài học

+ Tổ chức cho HS khai thác văn bản bằng cách đào sâu vào các luận điểm dựatrên bài khái quát từ đó khái quát lên giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của vănbản

+ GV vận dụng kết hợp hài hoà nhiều phương pháp: : Động não, phân tích tìnhhuống, thảo luận nhóm, trình bày vấn đề,viết sáng tạo, lưu giữ nhật kí

GV: Dựa vào tiểu dẫn trong sgk và tài

liệu tham khảo về Thạch Lam em hãy

trình bày những nét chính về tác giả

Thạch Lam?

HS: lắng nghe và phát biểu tự do

GV: nhận xét và chốt vấn đề

GV: mở rộng quan niệm văn chương của

Thạch Lam và giải thích tại sao Thạch

Lam là nhà văn đến muộn nhất nhưng lại

a- Xuất xứ: rút từ tập truyện “Nắng trongvườn” (1938)

b- Vị trí: tác phẩm tiểu biểu cho phong cáchtruyện ngắn Thạch lam và truyện ngắn lãngmạn Việt Nam 1930- 1945

II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc hiểu khái quát

hoàn thành các câu hỏi sau vào phiếu

học tập theo định hướng của GV

- Chất thơ ở đây được hiểu như thế nào?

Tại sao trong truyện ngắn Hai đứa trẻ lại

bàng bạc chất thơ?

a Đọc, tóm tắt

b Cảm nhận chung

- Cốt truyện đơn giản nhưng giàu sức gợi

- Nhân vật sống âm thầm lẽ nhưng dườngnhư sinh ra để yêu thương nhau

- Tác phẩm đánh thức trong ta nhiều nỗiniềm về quá vãng đồng thời thức dậy ước mơ

về ngày mai…

- Bố cục phân tích: 3 phần+ Luận điểm 1: “Hai đứa trẻ” bàng bạc chấtthơ trong những trang văn

+ Luận điểm 2: “Hai đứa trẻ” sử dụng hiệu

quả thủ pháp nghệ thuật đối lập tương phản.+ Luận điểm 3: “Hai đứa trẻ” kiếm tìm khẳng định cái đẹp trong những số phận bịlãng quên

2 Đọc hiểu chi tiết.

a.“Hai đứa trẻ” bàng bạc chất thơ trong những trang văn xuôi.

* Chất thơ đươc tạo nên bởi: bức tranh đượcmiêu tả trong tác phẩm khơi gợi nhiều cảmxúc tâm trạng, bởi nhịp điệu câu văn và bởichính cảm xúc của nhân vật chính

* Bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiềutàn

- Màu sắc:(dẫn chứng)

- Hình ảnh:(d/chứng)

- Đường nét:(d/chứng)

- Âm thanh :(d/chứng)-> Bức họa đồng quê gần gũi, thân thuộc

- Bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc

chiều tàn được miêu tả ntn?

- Em có nhận xét gì về bức tranh thiên

nhiên ấy?

- Bức tranh đời sống được khắc họa với

những cảnh đời, số phận của những ai?

Cuộc sống của họ hiện lên ntn?

Em có nhận xét gì về cuộc sống của

những con người nơi phố huyện?

Chất thơ trong tác phẩm con được tạo

nên bởi chính nghệ thuật tạo dựng bức

mang hồn cốt dân tộc Gợi cảm giác buồn,xào xạc trong tâm hồn

+ Mẹ con chị Tý: ngày mò cua bắt ốc, tốiđến dọn hàng nước ở gốc cây bàng -> Cuộcsống cầu may qua ngày

+ Hai chị em Liên phải xa Hà Nội và tuổithơ sung túc vì thầy Liên mất việc, để vềtrong coi cho mẹ cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu,lời lãi chẳng được bao nhiêu.-> Cuộc sốngkhó khăn

+ Những đứa trẻ con nhà nghèo đi lại nhặtnhạnh tìm tòi những thứ sót lại sau phiên chợtàn như: vỏ mía, lá thị, lá nhãn.-> Nghèo khổ,tội nghiệp

+ Bác phở Siêu: khá giả hơn là bán phởnhưng nguy cơ ế ẩm lại càng cao vì ở phốhuyện nghèo này phở là thứ quà xa xỉ

->Cuộc sống nghèo khổ, lay lắt, tù túng.Thức dậy trong ta cảm xúc thương cảm, xótthương và muốn được cảm thông chia sẻ

- Giọng văn nhẹ nhàng, có chút u buồn

tranh thiên nhiên và bức tranh đời sống.

Em hãy làm sáng tỏ?

Chất thơ được tạo nên bởi chính những

rung động tinh tế trong tâm hồn nhân

vật Liên Phần này sẽ được đề cập trong

khi chúng ta đào sâu luận điểm 3

GV: Để làm rõ luận điểm 2 nhóm 2 cần

hoàn thành các câu hỏi sau vào phiếu

học tập theo định hướng của GV

- Nghệ thuật đối lập tương phản được

- Sự xung đột gay gắt giữa ánh sáng và

bóng tối lúc phố huyện về đêm Em hãy

chứng minh?

- Sự xung đột giữa ánh sáng và bóng tối

nói lên điều gì?

b “Hai đứa trẻ” sử dụng hiệu quả thủ pháp nghệ thuật đối lập tương phản.

* Nghệ thuật đối lập tương phản là thủ phápnghệ thuật quen thuộc của sáng tác lãng mạn,được tạo nên bởi các cặp phạm trù có tínhchất tương phản đối lập khi chúng đặt cạnhnhau, nhằm làm nối bật 1 trong 2 đối tượng.Thủ pháp này có hiệu quả tạo ấn tượng mạnh

* Bức tranh phố huyện lúc về đêm

- Có sự xung đột gay gắt giữa ánh sáng vàbóng tồi

+ Ánh sáng nhỏ nhoi yếu ớt: khe sáng, hộtsáng, vệt sáng…

+ Bóng tối bao trùm chế ngự: “Tối hết cả conđường thăm thẳm ra sông…sẫm đen hơnnữa”

+ Cuộc sống của con người vẫn lần mò trongđêm xuất hiện thêm gia gia đình bác xẩm->Nhu cầu mưu sinh đối lập với thực tại tùđọng

->Bóng tối lớn hơn ánh sáng, từ đó gợi khátkhao thương cảm

c- “Hai đứa trẻ” kiếm tìm khẳng định cái đẹp trong những số phận bị lãng quên.

- Nhan đề: “Hai đứa trẻ” đó là An và Liên.Nhan đề gợi suy nghĩ về đối tượng cần đượcnâng niu, quan tâm chăm sóc

- An có tâm hồn ngây thơ, trong sáng, khátkhao ánh sáng, luôn muốn về với Hà Nộihuyên náo và sung túc-> Khát khao chínhđáng

GV: Để làm rõ luận điểm 3 nhóm 3 cần

hoàn thành các câu hỏi sau vào phiếu

học tập theo định hướng của GV

- Nhan đề tác phẩm gợi lên trong em suy

nghĩ gì?

- Thạch Lam đã kiếm tìm và khẳng định

vẻ đẹp trong tâm hồn của những số phận

bị lãng quên Đặc biệt là Liên

Em có cảm nhận gì cô bé Liên từ cảnh

ngộ, tính cách đến tâm hồn?

- Trong miền đời bị lãng quên ấy những

con người nơi đây vẫn không thôi khao

khát đổi đời, không thôi hi vọng về ngày

mai Chi tiết nào nói lên điều đó?

- Chuyến tàu đêm được nhà văn miêu tả

ntn? Ý nghĩa biểu tượng của nó?

- Vì sao với việc xây dựng hình ảnh

chuyến tàu đêm lại góp phần khẳng định

giá trị sâu sắc của tác phẩm?

GV: Theo dõi các nhóm làm việc, điều

hành thời gian, quan sát mức độ tích cực

- Liên cô bé có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế,trong sáng và nhân hậu

+ Trước cảnh chiều vào đêm Liên thấy buồn,thấm thía nỗi buồn của cảnh chiều quê nghèođói

+ Trước những con người nghèo khổ nơi phốhuyện Liên động lòng thương, xót xa và anủi

-> Số phận đang bị lãng quên cần được quantâm, chăm sóc và trân trọng

- Tất cả những con người nơi đây sống trongbóng tối vẫn luôn hướng về ánh sáng và khaokhát đổi đời Tất cả họ gửi khao khát ấy vàohình ảnh chuyến tàu đêm

+ Chuyến tàu đêm xuất phát từ Hà Nội điqua phố huyện

+ Là chuyến tàu được mong đợi không chỉ vì

ý nghĩa vật chất mà còn vì nhu cầu tinh thần + Được miêu tả chi tiết tỉ mỉ khi xuất hiệnđến khi mất hút sau rặng tre

+ Chuyến tàu đêm biểu tượng cho ánh sángrực rỡ nhất, âm thanh huyên náo nhất và sựgiàu sang nhất

+ Nó khơi gợi trong hai đứa trẻ kỉ niệm về hàNội về tuổi thơ êm đềm

->Khẳng định niềm tin, niềm hi vọng sốngtrong con người: sống luôn biết khát khao hivọng, luôn biết kiếm tìm và hướng ra ánhsáng Cuộc sống cần có những rung động rấtngười, cần biết quan tâm và sẻ chia trongcuộc sống

của các nhóm và các thành viên trong

nhóm

HS thảo luận hoàn thành phiếu học tập

HS cử đại diện trình bày, cả lớp theo

dõi Các nhóm cử đại diện bổ sung và

phản biện Nhóm trả lời phản hồi GV

chốt kiến thức

HĐ III: Tổng kết bài học

GV: Yêu cầu HS tự tổng kết những giá

trị nội dung và nghệ thuật vào vở

+ Trân trọng ước mơ, khát vọng đổi đời củacon người

+ Bức thông điệp từ tác phẩm: phải biết quantâm đến những đứa trẻ, cho chúng một cuộcsống tốt đẹp hơn

2- Nghệ thuật: Tác phẩm tiểu biểu cho truyện

ngắn Thạch Lam- kiểu truyện ngắn lãng mạntrữ tình

+ Cách tạo dựng tình huống truyện tâm trạng+ Lựa chọn không-thời gian miêu tả khơi gợicảm xúc

+ Giọng văn nhẹ nhàng, cách miêu tả tinh tế

Dặn dò HS về nhà xem lại kiến thức bài khái quát và bài Hai đứa trẻ, tìm hiểu kĩtác phẩm Chữ người tử tù theo định hướng vừa đề xuất Dặn dò tổ trực nhật vàotiết sau tiếp tục phân bố bàn ghế làm 3 nhóm

Tiết 3,4: CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

(Nguyễn Tuân)

I- Mục tiêu cần đạt: Giúp HS

- Về kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp của các nhân vật Huấn Cao và Quản

Ngục cũng như quan điểm thẩm mĩ của nhà văn Thấy được phong cách độc đáotrong truyện ngắn Nguyễn Tuân: nghệ thuật đối lập tương phản triệt để, tạo dựngtình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính và cách xây dựng nhân vật mang màu sắc

lí tưởng

- Về kĩ năng: Củng cố, nâng cao các kĩ năng tóm tắt tác phẩm và phân tích nhân

vật trong tác phẩm tự sự Kĩ năng tiếp cận tác phẩm cùng chủ đề theo hướng đàosâu vào các luận điểm

- Giáo dục: Trân trọng với những con người tài hoa nghĩa sĩ, con người biết trân

trọng cái tài cái đẹp Giáo dục ý thức gìn giữ, bào tồn và phát huy giá trị cổ truyềncủa dân tộc

- Phát triển năng lực: tiếp tục rèn luyện phát triển cho học sinh những năng lực

cần thiết như: năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác nhómhiệu quả, năng lực cảm thụ văn chương, năng lực kiểm soát thể hiện cảm xúc, nănglực quản lý thời gian

II- Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Giáo viên:

+ GV chuẩn bị trước khi lên lớp giáo viên phải nghiên cứu kĩ bài học như :Cácnăng lực cần phát triển cho học sinh, dạy học theo phát triển năng lực cho học sinh,các phương pháp dạy học tích cực; Tác phẩm Chữ người tử tù Chuẩn bị các vấn

đề cho học sinh chuẩn bị ở nhà, hệ thống câu hỏi tại lớp phát biểu tự do, câu hỏithảo luận nhóm, hệ thống câu hỏi chuẩn bị kĩ vào phiếu học tập, bài tập vận dụngsau khi học chủ đề Giáo viên chuẩn bị các vấn đề cốt lõi nhất cần thể hiện trênbảng để học sinh có thể có tài liệu lưu giữ kiến thức

+ SGK, SGV, Giáo án, TLTK, Tranh ảnh liên quan tới tác giả, tác phẩm, bảngphụ, máy chiếu

+ GV tạo tâm thế tiếp nhận cho HS bằng dẫn dắt, giới thiệu bài học.

+ Tổ chức cho HS khai thác văn bản bằng cách đào sâu vào các luận điểm dựatrên bài khái quát từ đó khái quát lên giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của vănbản

+ GV vận dụng kết hợp hài hoà nhiều phương pháp: Động não, phân tích tìnhhuống, thảo luận nhóm, trình bày vấn đề,viết sáng tạo, lưu giữ nhật kí

HĐI Tìm hiểu tiểu dẫn.

GV: Em hãy giới thiệu những nét

chính về tác giả Nguyễn Tuân? Vị trí

của Nguyễn Tuân trong làng văn học

I-Tiểu dẫn

1-Tác giả

- Tiểu sử: Nguyễn Tuân (1910-1987); Quê ở

Việt Nam?

HS suy nghĩ nhanh và phát biểu tự do

GV: Em hãy giới thiệu những nét khái

quát về Tập “Vang bóng một thời”?

theo cách 2 Em hãy xác đinh những

làng Mộc, phường Nhân Chính, Quận ThanhXuân- Hà Nội

- Con người suốt đời đi săn lùng, kiếm tìm,sáng tạo cái đẹp cho đời

- Có sở trường về thể loại tùy bút và là mộtchuyên gia về tiếng Việt

- Nhà văn tà hoa, uyên bác và có cá tính độcđáo bậc nhất của VHVN hiện đại

2- Tập”Vang bóng một thời”

- Gồm 11 truyện ngắn, là hành trình của nhàvăn Nguyễn Tuân đi kiếm tìm những vẻ đẹpcủa quá khứ nay chỉ còn Vang bóng

- Tập truyện được đánh giá là “ gần đạt đến

sự toàn thiện toàn mỹ”

II-Đọc hiểu văn bản

1- Đọc hiểu khái quát

1 Đọc, tóm tắt

2 Cảm nhận chungBằng cuộc gặp gỡ kì là giữa Huấn Cao vàQuản Ngục tài năng và nhân cách của họđược bộc lộ Từ đó Nguyễn Tuân đề xuấtnhững quan niệm mới về cái đẹp

c- Bố cục phân tích: 3 phần

- Luận điểm 1: “Chữ người tử tù” tạo ấntượng mạnh bằng tình huống truyện độc đáogiàu, kịch tính

luận điểm chính sẽ đào sâu để khám

+ Vai trò của tình huống truyện?

+ Tình huống truyện giàu kịch tính

của “Chữ người tử tù”? Em hãy phân

tích ngắn gọn tình huống đó?

- Luận điểm 2: “Chữ người tử tù” kiếm tìm khẳng định cái đẹp trong những số phận bịruồng bỏ

- Luận điểm 3: “Chữ người tử tù” sử dụnghiệu quả thủ pháp nghệ thuật đối lập tươngphản

2- Đọc hiểu chi tiết

a- “Chữ người tử tù” tạo ấn tượng mạnh bằng tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính.

* Tình huống truyện chính là cái cớ để nảysinh sự việc

* Vai trò của tình huống truyện

* Tình huống truyện của “Chữ người tử tù”

- Cuộc gặp gỡ, đụng độ kì lạ giữa hai conngười, hai số phận, hai hoàn cảnh đặc biệt.+ Huấn Cao tên tử tù có tài viết chữ đẹp.+ Quản Ngục kẻ cai tù say mê, ngưỡng mộmuốn có được chữ của Huấn Cao

Xét bình diện xã hội họ là hai kẻ đốinghịch

Xét bình diện nghệ thuật họ là nhữngngười có mối quan hệ tri âm: người biếtsáng tạo cái đẹp, người kia biết thưởng thứccái đẹp

->Từ cuộc gặp gỡ này mà tính cách nhân vật