Nghiên cứu rủi ro trong xây dựng nhà cao tầng khi cung cấp bảo hiểm xây dựng, áp dụng cho khách sạn lavista đà nẵng

cũng có trường hợp từ chối do: Nguyên tắc của bảo hiểm là bảo hiểm cho những rủi rokhông lường trước được, tức là không biết rủi ro đó có chắc chắn xảy ra hay không.Đối với công trình mà

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả Các kết quảnghiên cứu và các kết luận trong luận văn là trung thực, không sao chép từ bất kỳ mộtnguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào Việc tham khảo các nguồn tài liệu (nếu có) đãđược thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Tú

Để hoàn thành được luận văn này, ngoài sự nỗ lực cố gắng của bản thân, tác giả cònđược sự quan tâm và giúp đỡ nhiệt tình của các anh chị, các bạn trong lớp cao học24QLXD21 và bạn bè đồng nghiệp trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận văn này.

Thời gian làm luận văn chưa phải là nhiều, bản thân kinh nghiệm của tác giả còn hạnchế nên chắc chắn luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được

sự góp ý của các đồng nghiệp và sự chỉ bảo của quý thầy cô Đó là sự giúp đỡ quý báu

để tác giả cố gắng hoàn thiện hơn nữa trong quá trình nghiên cứu và công tác sau này

Xin trân trọng cảm ơn!

ii

3.1 Giới thiệu chung về công trình Khách sạn Lavista Đà Nẵng

47 3.1.1 Giới thiệu chung về khí hậu, địa chất khu vực dự án

47 3.1.2 Biện pháp thi công của dự án 49

3.2 Thực trạng về quản lý rủi ro và cung cấp bảo hiểm xây dựng nhà cao tầng tại các công ty bảo hiểm 52

3.2.1 Thực trạng về quản lý rủi ro thiết kế trong cung cấp bảo hiểm xây dựng nhà cao tầng 53

3.2.2 Thực trạng về quản lý rủi ro kỹ thuật thi công trong cung cấp bảo hiểm xây dựng nhà cao tầng 54

3.2.3 Thực trạng về quản lý rủi ro an toàn lao động, vệ sinh môi trường trong cung cấp bảo hiểm xây dựng nhà cao tầng 55

3.3 Đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro khi cung cấp bảo hiểm xây dựng công trình Khách sạn Lavista Đà Nẵng 57

3.3.1 Đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro thiết kế trong cung cấp bảo hiểm xây dựng công trình Khách sạn Lavista Đà Nẵng 57

3.3.2 Đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật thi công trong cung cấp bảo hiểm xây dựng công trình Khách sạn Lavista Đà Nẵng

64 3.3.3 Đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro an toàn lao động, vệ sinh môi trường trong cung cấp bảo hiểm xây dựng công trình Khách sạn Lavista Đà Nẵng

73 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 82

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

Kết luận 83

Kiến nghị 83

Tài liệu tham khảo 85

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 3.1: Cứu hộ vụ sập giàn giáo Vũng Áng 56

Hình 3.2: Năng lực của công ty A.S.P.T Error! Bookmark not defined.8 Hình 3.3: Hình ảnh khách sạn Mường Thanh Đà Nẵng 60

Hình 3.4: Sơ đồ khối thể hiện công tác quản lý rủi ro thiết kế 61

Hình 3.5: Sơ đồ khối thể hiện công tác quản lý rủi ro thi công 70

Hình 3.6: Sơ đồ khối thể hiện công tác quản lý rủi ro an toàn lao động và vệ sinh môi trường 76

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮATLĐ An toàn lao động

MIC Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Quân đội

HĐBH Hợp đồng bảo hiểm

VSMT Vệ sinh môi trường

vii

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của Đề tài

Hiện nay, dân số ở các thành phố lớn ở nước ta gia tăng với tốc độ rất nhanh Điểnhình như Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi năm tăng khoảng 250.000 người, còn Hà Nội,mỗi năm tăng khoảng 200.000 người Mật độ dân số của Thành phố Hồ Chí Minh là3.888 người/km2, cao nhất cả nước, Hà Nội là 2.171 người/km2, cao thứ 2 cả nước.Với lượng dân tăng như vậy, nhu cầu về chỗ ở là hết sức cần thiết Để giải quyết vấn

đề chỗ ở, nhà chung cư cao tầng là xu hướng tất yếu

Từ năm 2006 trở lại đây, các dự án nhà chung cơ cao tầng liên tục được triển khai với

số lượng ngày càng gia tăng Để phục vụ nhu cầu của người dân, các nhà chung cư này

mở dịch vụ trông xe cho người dân Và để phục vụ nhu cầu thiết yếu này, các tòa nhàchung cư cần có tầng hầm để phục vụ nhu cầu gửi xe Vì vậy, các tòa nhà chung cưhiện nay đều có thiết kế hầm gửi xe Tùy theo số lượng người, nhà mà thiết kế sốlượng hầm cho phù hợp, nhưng thông thường sẽ là có từ 2 đến 3 tầng hầm

Các tòa nhà chung cư được xây dựng ở các thành phố lớn, nên điều kiện địa chấtthường là tốt, thiên tai cũng rất hạn chế Tuy nhiên, vấn đề khó khăn nhất khi xây dựngcác nhà chung cư có hầm là có thể làm sụt lún, nứt những công trình xung quanh Vì ởcác thành phố, mật độ xây dựng thường rất cao Các nhà thầu thi công tuy đã áp dụngcông nghệ thi công mới: top-down, khoan cọc nhồi,… nhưng có một số trường hợpkhông tránh khỏi làm sụt lún, nứt công trình bên cạnh Điển là vụ sập nhà số 43 CửaBắc, Hà Nội vào ngày 04/08/2016, nguyên nhân là do nhà số 41 bên cạnh sửa chữamóng Trường hợp xảy ra sụt lún, nứt công trình bên cạnh sẽ làm thiệt hại cho nhàthầu, tài sản, tính mạng của công trình, người ở bên cạnh Theo Nghị định119/2015/NĐ-CP ngày 13/11/2015, công trình nhà chung cư, nhà tập thể, ký túc xá,nhà ở riêng lẻ từ 7 tầng trở lên đều phải mua bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tưxây dựng [1] Việc mua bảo hiểm này có lợi cho 3 bên: Nhà nước, nhà thầu thi công,chủ sở hữu công trình bên cạnh bị ảnh hưởng

Vì quy định bắt buộc phải mua bảo hiểm, nên các nhà thầu hoặc chủ đầu tư sẽ tìm đếncác công ty bảo hiểm Tuy nhiên, khi xem xét có trường hợp công ty bảo hiểm đồng ý,

1

cũng có trường hợp từ chối do: Nguyên tắc của bảo hiểm là bảo hiểm cho những rủi rokhông lường trước được, tức là không biết rủi ro đó có chắc chắn xảy ra hay không.Đối với công trình mà đánh giá là chắc chắn hoặc gần như sẽ xảy ra rủi ro thì sẽ từchối bảo hiểm Trường hợp bị từ chối, nhà thầu hoặc chủ đầu tư sẽ tìm đến công ty bảohiểm khác hoặc thay đổi thiết kế, biện pháp thi công, bởi nếu không được bảo hiểm thì

sẽ không thể xây dựng công trình

Xuất phát từ thực tế phát sinh như vậy và sự đồng ý của khoa công trình- trường Đạihọc Thủy Lợi cũng như sự giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của Tiến sĩ Đinh Thế Mạnh cùngban Tài sản Kỹ thuật, ban Giám định Bồi thường – Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm

Quân đội, nên học viên chọn đề tài “Nghiên cứu rủi ro trong xây dựng nhà cao tầng khi cung cấp bảo hiểm xây dựng Áp dụng cho Khách sạn Lavista Đà Nẵng” làm đề

tài nghiên cứu thạc sĩ của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các giải pháp giảm thiểu rủi ro khi cung cấp bảo hiểm xây dựng công trìnhnhà cao tầng, áp dụng đối với Khách sạn Lavista Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên

2

Các văn bản luật liên quan đến đầu tư xây dựng công trình.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập, tổng hợp và phân tích số liệu;

Phương pháp điều tra khảo sát thực tế;

3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO VÀ BẢO HIỂM

TRONG XÂY DỰNG

1.1 Khái quát chung về rủi ro trong xây dựng

Theo nghiên cứu, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro Tuy nhiên, qua quá trìnhhọc bộ môn Phân tích rủi ro của PGS.TS Mai Văn Công, Giảng viên Bộ môn CôngTrình Cảng – Đường thủy, Khoa Công Trình, trường Đại học Thủy Lợi, học viên nhậnthấy một số định nghĩa về rủi ro đơn giản, dễ hiểu như sau [1]:

Rủi ro là xác xuất xảy ra một sự cố ngoài ý muốn trong một quy trình/quá trình hay củamột đối tượng

Rủi ro là hậu quả của một sự cố ngoài ý

Nghiên cứu rủi ro đề cập đến những sự kiện không may, xảy ra gây thiệt hại về lợi íchcủa con người như thiệt hại về sức khỏe, tài sản,… Rủi ro luôn hiện diện trong mọihoạt động của con người Khi rủi ro xảy ra, ta không thể dự đoán được chính xác kếtquả của rủi ro đó mang lại Như vậy, rủi ro gây ra sự bất định Sự bất định là sự nghingờ về khả năng của con người trong việc dự đoán kết quả khi biết được có nguy cơxảy ra rủi ro Nguy cơ xảy ra rủi ro là bất cứ khi nào và không có cách nào dự đoánđược

Qua các phân tích trên, học viên cho rằng, khái niệm về rủi ro đầy đủ như sau: Rủi ro làtổng hợp của những sự kiện ngẫu nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng làm thay đổi kếtquả của sự vật, hiện tượng và những tác động ngẫu nhiên đó có thể đo được bằng xácxuất Rủi ro có hai mặt: tích cực và tiêu cực Tuy nhiên, khi nhắc đến rủi ro, mọi ngườiphần lớn đều nghĩ đến tiêu cực Và trong ngành bảo hiểm cũng vậy, rủi ro được hiểu là

sự kiện không mong muốn, ảnh hưởng xấu đến công việc, sự vật, sự việc,

…

4

Như vậy, rủi ro trong xây dựng là tổng hợp của những sự kiện ngẫu nhiên tác động lên

dự án xây dựng thông qua các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến dự án (chủ đầu tư, nhàthầu chính, nhà thầu phụ, đơn vị tư vấn giám sát,…) làm thay đổi tiến độ, chi phí của

dự án Nói chung, rủi ro xảy ra làm cho dự án thực hiện không đúng như dự kiến banđầu

1.2 Đánh giá chung về rủi ro và bảo hiểm trong xây

ty bảo hiểm đánh giá rủi ro không kỹ, sẽ gặp những dự án xảy ra rủi ro trong quá trình

dự án đó thi công, dẫn đến việc phải bồi thường, ảnh hưởng đến an toàn tài chính Các

sự cố có thể gặp phải khi thi công tầng hầm rất phúc tạp, bao gồm cả nguyên nhânkhách quan và chủ quan Nguyên nhân khách quan là do các yếu tố thời tiết như giông,bão, lốc, sạt lở đất Đối với nguyên nhân khách quan, con người không thể phòng ngừađược mà chỉ có thể sử dụng các biện pháp để giảm thiểu thiệt hại Nguyên nhân chủquan là do con người tạo ra trong quá trình thi công Đối với nguyên nhân này, conngười hoàn toàn có thể phòng ngừa được trong quá trình thi công Học viên xin đượctrình bày một số rủi ro xảy ra do con người gây ra theo hai nguyên nhân chính sau:

Do không khảo sát địa chất kỹ lưỡng:

Sự cố tại công trình tòa nhà văn phòng ở Quận Hai Bà Trưng – Hà Nội [2]:

Đây là công trình có diện tích mặt bằng vào khoảng 164 , cao 8 tầng, có 1 tầnghầm xây ngay sát ngôi nhà 4 tầng, có kết cấu khung, móng bằng với cốt đáy khoảng -1,2 m Để thi công móng cọc ép và tầng hầm cho tòa nhà mới, đơn vị thi công ép cừxung quanh chu vi móng và tầng hầm bằng cọc ván thép U200 dài 6m Cọc ép làmmóng chỉ cách căn nhà 4 tầng khoảng 0,5m nên đã thấy ảnh hưởng đến móng và độ ổnđịnh của căn nhà 4 tầng trong lúc thi công Sau khi thi công xong tường vây hố móng,

5

đơn vị thi công đã đào hố để rút nước để thi công cọc và tầng hầm Theo kết quả quantrắc trong khoảng 04 tháng, độ lún của ngôi nhà 4 tầng về phía hố đào của tòa nhà caotầng đã lên đến 5cm, làm cho ngôi nhà bị lún nghiêng, tách hẳn khỏi nhà liền kề có sẵn

ở trên mái khoảng 15cm Khi đó, công trình tòa nhà cao tầng chưa xong phần móngnhưng phải dừng lại để tìm biện pháp xử lý Nguyên nhân của sự cố được xác định là

do khi thi công ép cọc ván thép làm tường cừ đã gây chấn động đến nền và móng củangôi nhà 4 tầng Ngoài ra, khi hút nước trong hố đào đã làm cho nền đất của móng cănnhà 4 tầng lún Độ lún không đều đã làm cho căn nhà 4 tầng nghiêng về phía hố đào

Sự cố gây nứt tường nhà dân xung quanh khi xây dựng tòa nhà văn phòng trên đường Nguyễn Trãi, Đống Đa, Hà Nội [2]:

Tòa nhà được thiết kế với 15 tầng nổi và 2 tầng hầm Công trình có hố đào sâu 10mđược bảo vệ bằng tường cừ Larsen sâu 16m với hệ thống thanh chống bằng thép hình

để ổn định hố đào Trong quá trình thi công ép cọc Larsen và bơm hút nước trong hốmóng đã làm cho nền đất dưới móng của một số nhà dân gần đó bị lún không đều, gâynứt tường nhà Công trình đã phải ngừng thi công để xử lý sự cố Nguyên nhân đượcxác định là do chân tường cừ chưa được đặt vào tầng đất sét dẻo cứng mà đặt vào tầngcát pha chứa nước Trong khi đó, mực nước ngầm ngoài hố móng chỉ cách mặt đấtkhoảng 1m Vì vậy, khi bơm nước hạ mực nước trong hố móng đã hạ mực nước chênhlệch làm cho áp lực nước trong lỗ rỗng thay đổi và làm cho nền đất dưới hố móng bịlún Một phần cũng là do tường vây bằng cọc Larsen cũ không kín nước, làm cho nước

ở trong và ngoài hố đào thông nhau qua chân và thân tường vây

Sự cố tạo hố sâu trên vỉa hè khi xây dựng tầng hầm tòa cao ốc Residence tại Thành phố Hồ Chí Minh [2]:

Tòa cao ốc Residence được thiết kế với 13 tầng nổi và 1 tầng hầm Khi đào ở độ sâu 8m, dưới đáy hố móng phát hiện nước ngầm phun lên rất mạnh kèm theo các hạt cátnhỏ Hậu quả của việc này là ngày 31/10/2007, vỉa hè đường Nguyễn Siêu xuất hiện

-hố sụt kích thước 4x4m và có độ sậu 3-4m Tòa chung cư Casaco trên đường Thi Sách

bị lún nghiêm trọng Nguyên nhân được xác định là do tường cừ bằng cọc Larsenkhông ngăn được nước nên khi hút nước để thi công tầng hầm thì cột nước chênh ápngoài thành hố đào đã tạo nên áp lực lớn đẩy nước qua chân tường vây đẩy trồi đáymóng lên, đồng thời cuốn theo cát làm sụt lún nền của các công trình xung quanh

6

Biện pháp xử lý được đưa ra là lấp ngay các hố đào sâu và hố sụt nhằm tạo cân bằng

áp lực, tránh tình trạng sụt lún tiếp Đồng thời, lắp đặt thiết bị quan trắc dịch chuyển,lún và động thái của nước dưới mặt đất để kịp thời phát hiện sự cố

Sự cố nứt tường hẻm và làm nghiêng tường ngăn khi xây dựng tầng hầm tòa cao ốc văn phòng Bến Thành TSC – 186 Lê Thánh Tôn [2]:

Công trình có diện tích mặt bằng 10x40m với thiết kế 2 tầng hầm Cuối năm 2007, khiđang đào hố móng phục vụ cho công tác thi công tầng hầm thì nước ngầm ở đáy hốđào phun lên rất mạnh, đồng thời làm phồng đáy hố và làm xê dịch tường cừ bằng cọcLarsen Đất nền bị sụt lún làm nứt tường hèm lân cận và làm nghiêng tường ngăn.Công trình đã lập từng dừng thi công và dùng biện pháp khoan giếng để hạ mực nướcngầm

Nghiêng căn nhà bên cạnh khi thi công công trình Lim Tower tại 9-11 Tôn Đức Thắng, quận 1, Tp HCM [2]:

Lim Tower được thiết kế với 32 tầng nổi và 2 tầng hầm Khi xây dựng công trình LimTower, trong quá trình thi công tầng hầm, tại độ sâu -12m, nước ngầm kéo theo cátchảy mạnh qua công trình đang thi công gây sụt lún, nghiêng khoảng căn nhà28/1A Ngô Văn Năm Hậu quả là đã làm nguy hại đến những căn nhà liền kề, nhiều hộdân đã phải di dời khỏi nhà của họ để đảm bảo an toàn tính mạng Nguyên nhân đượcxác định là do tác động của nước ngầm qua lỗ thủng của tường vây

Do chất lượng thi công chưa tốt:

Sụt lún công trình trung tâm thương mại Đà Nẵng [2]:

Công trình được xây dựng trên nền công trình của Trung tâm thương mại Đà Nẵng cũ

do tập đoàn Nguyễn Kim làm chủ đầu tư Công trình gồm 3 hạng mục chính:

Công trình xây chợ mới – Siệu thị Đà Nẵng với diện tích 2630 : 1 tầng hầm và 5tầng nổi

Trung tâm mua sắm Nguyễn Kim có diện tích 1271 : 1 tầng hầm và 5 tầng nổi Trung tâm thương mại phức hợp Đà Nẵng có diện tích khuôn viên lên tới 14.600 : 1tầng hầm và 13 tầng nổi

Sự cố xảy ra vào đêm ngày 31/5/2011, trong khi đang thi công, công trình đã bị sập 35

m taluy vỉa hè, làm nứt 15 m đường nhựa và vết nứt ăn sâu vào hơn 2 m mặt đườnghẻm Nguyên nhân của sự cố được xác định là do đoạn tường Barrette bao quanh tòa

7

nhà vị trí phí Đông tầng hầm bị nứt bục khiến đất đá phía ngoài sụt vào bên trong tầnghầm Biện pháp xử lý được Ban quản lý dự án đưa ra là đổ bêtông bịt lại chỗ bục, ngănkhông cho đất sụt tiếp Tiến hành khắc phục phần đường và vỉa hè bị sụt, nứt Côngtrình được thực hiện dưới sự giám sát của 3 đơn vị: Công ty cổ phần tư vấn xây dựngcông nghiệp và đô thị Việt Nam (tư vấn quản lý dự án); Công ty cổ phần tư vấn kiếntrúc xây dựng TT-AS và Công ty cổ phần tư vấn phát triển công nghệ xây dựng (tưvấn thiết kế).

Sập nhà gần cao ốc M&C tại Thành phố Hồ Chí Minh [2]:

Tòa cao ốc M&C (Saigon One Tower) tại thửa đất số 33, tờ bản đồ số 4, 34 Tôn ĐứcThắng, phường Nguyễn Thái Bình, quận 1, Tp HCM Chủ đầu tư là Công ty Cổ phầnĐịa ốc Sài Gòn M&C với tổng mức đầu tư khoảng 256 triệu USD Hiện tại, công trìnhnày vẫn chưa xây xong cho dù vào cuối năm 2011, lúc ngưng thi công, khoảng 80%khối lượng công việc đã được hoàn thành Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến việc quahơn 6 năm, dự án vẫn không được thực hiện: cổ đông chưa thu xếp được vốn; giãn tiến

độ để chờ thị trường bất động sản hồi phục; đền bù giải phóng mặt bằng Dự án sửdụng chiểu yếu là vốn vay nên cho dù ngưng thi công thì vẫn phải chịu chi phí 1 tỷVNĐ tiền lãi/ngày Vào tháng 11/2015, Công ty Cổ phần Địa ốc Sài Gòn M&C đã bịCục thuế Tp HCM thông báo phong tỏa hóa đơn vì nợ thuế quá hạn Ngày 21/8/2017,cao ốc M&C bị Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng (VAMC) thu giữ Tài sản

cụ thể khi đó bao gồm: 14.954 diện tích thương phẩm của khu căn hộ cao cấp,quyền sở hữu và khai thác kinh doanh toàn bộ công trình tầng hầm, khu trung tâmthương mại, văn phòng cho thuê và công trình phụ trợ Khi thi công tầng hầm thứ 3 đãxảy ra sự cố, làm cho 2 ngôi nhà: ngôi nhà 3 tầng tại số 3 Hàm Nghi bị sụp đổ hoàntoàn; ngôi nhà 3 tầng tại số 5 Hàm Nghi bị kéo vách sụp đổ khoảng 50% diện tích.Nguyên nhân được xác định là do lỗ hổng của tường vây, nước ngầm cùng bùn đấtchảy vào tầng hầm công trình gây sụt lún nền móng và sập đổ 2 căn nhà nêu trên.Ngay sau khi xảy ra sự cố, chủ đầu tư đã tiến hành bịt ngay lỗ hổng tường vây, đồngthời khắc phục hậu quả đối với 2 căn nhà bị sụp đổ nêu trên

Sự cố nứt tường nhà, vỡ ông nước của các hộ dân xung quanh công trình Trung tâm thương mại thuộc khu chợ Đà Lạt [2]:

8

Công trình Trung tâm thương mại được thiết kế với 4 tầng hầm và 10 tầng nổi Khi thicông tầng hầm, đã xuất hiện vết nứt dài khoảng 200 m chạy qua khu dân cư gần đó,làm ảnh hưởng tới khoảng 20 hộ Vết nứt làm vỡ một loạt ống nước, nứt tường nhà,chỗ rộng nhất khoảng 7 cm và tụt sâu 20 cm so với mặt đất Nguyên nhân được xácđịnh là do tường vây của đơn vị thi công không đảm bảo nên đã làm đất đá phía ngoàitường vây mất ổn định và gây ra các hiện tượng nếu trên Ngay sau khi phát hiện sự

cố, đơn vị thi công đã phụt vữa hàn gắn các vết nứt, lún xung quanh và phối hợp vớicác hộ dân để khắc phục hậu quả

Sập căn nhà 4 tầng tại số 792A Nguyễn Kiệm, phường 3, quận Gò Vấp, Tp Hồ Chí Minh [2]:

Đây là sự cố do chính người dân gây ra cho nhà của họ Chủ căn nhà 4 tầng đã tiếnhành xây một căn nhà với 2 tầng hầm ngay bên cạnh căn nhà cũ Khi đào hố móng sâukhoảng 6 m, dài 9 m, rộng 3 m ngay sát với căn nhà cũ thì căn nhà cũ bị đổ sập hoàntoàn Điều đáng nói là căn nhà cũ được xây kiên cố với 4 tầng và việc xây dựng cănnhà mới của chủ nhà chưa được cơ quan chính quyền cấp phép xây dựng Nguyênnhân xác định là do không có biện pháp chống đỡ kiên cố, chỉ đóng cọc để đảm bảo sự

ổn định cho ngôi nhà cũ là chưa đủ nên đã xảy ra trường hợp đáng tiếc trên

Sạt lở móng tòa nhà MD Complex Tower trên đường Nguyễn Cơ Thạch, Mỹ Đình, Hà Nội [2]:

Công trình tòa nhà MD Complex Towe do công ty TNHH MTV đầu tư và phát triềnnhà đô thị làm chủ đầu tư Công trình xảy ra sự cố sạt lở đoạn móng dài hơn 10 mtrong giai đoạn thi công Khu vực sạt lở tiếp giáp với đường Nguyễn Cơ Thạch nên đãlàm ảnh hưởng tới một phần đường ống tuynel ngầm dưới lòng đất Nguyên nhân đượcxác định là do hố móng sâu 10 m đã được cắm 2 lớp cừ Larsen nhưng do mùa mưalàm cho đất đá đẩy cong tường cừ gây sạt lở Biện pháp xử lý ngay sau đó là ép lại cừphần bị sạt lở và thêm một lớp nữa ở sát đường Nguyễn Cơ Thạch

Sự cố đổ sập tòa nhà Viện khoa học xã hội vùng Nam bộ ở Tp Hồ Chí Minh khi xây dựng tòa nhà Pacifi [2]c:

Công trình tòa cao ốc Pacific do công ty Bia Thái Bình Dương làm chủ đầu tư, nằm tại

số 43-45-47 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Bến Nghé, quận 1, Tp Hồ ChíMinh: phía Bắc giáp với tòa nhà YOCO cao 12 tàng của Báo Tuổi trẻ, phía Đông giáp

9

với đường Nguyễn Thị Minh Khai, phía Đông Nam tiếp giáp tòa nhà 2 tầng của ViệnKhoa học xã hội vùng Nam bộ, phía Tây giáp Sở Ngoại vụ Công trình tòa nhà Pacificđược cấp phép xây dựng vào tháng 2/2005 với diện tích mặt bằng 1.750 , cao 78,5

m, 4 tầng hầm (11,8 m), 20 tầng nổi Tổng diện tích sàn xây dựng là trên 22.000 Tuy nhiên, trong quá trình thi công, chủ đầu tư cao ốc Pacific đã điều chỉnh thiết kếthành 6 tầng hầm (21 m) và 21 tầng nổi mà chưa được Sở xây dựng thành phố chophép Công trình sử dụng móng bêtông cốt thép đặt trên 65 cọc barrette với kíchthước 2,8x1,2m sâu 67m Theo thiết kế được phê duyệt, hệ tường vây gồm 50 tấmpanel kích thước từ 2,8 đến 5,7 m, dày 1 m, sâu 45 m nhưng khi thi công, đã thay đổithành 24 tấm panel kích thước ,28 đến 7,7 m, dày 1 m, sâu 45 m Đến tháng 10/2007,trong quá trình thi công tầng hầm của tòa nhà Pacific, tòa nhà 2 tầng của Viện Khoahọc xã hội vùng Nam bộ đã bị sập hoàn toàn Qua quá trình giám định, Công ty Kiểmđịnh Xây dựng Sài Gòn kết luận: Nguyên nhân gây ra sự cố là do có khuyết tật tại các

vị trí roan tiếp giáp giữa 2 đột tường vây giáp với Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộtại cao trình khoảng -21 m so với cốt nền tầng 1 xuất hiện một lỗ thủng dài 169 cm,rộng 30-35 cm Khuyết tật này xuất hiện trong quá trình đổ bêtông cho tường vây, kếthợp với áp lực nước ngầm rất mạnh tại vị trí lỗ thủng cũng như xuất hiện các túi nước,túi bùn do cấu tạo địa chất dẫn đến tràn một lượng rất lớn nước và đất từ phía ViệnKhoa học xã hội Nam bộ Việc này dẫn đến sụp đổ hoàn toàn căn nhà 2 tầng của ViệnKhoa học xã hội Nam bộ Ước tính thiệt hại là 4,6 tỷ đồng (chưa tính thiệt hại về hồ

sơ, tài liệu)

Như vậy, có thể thấy rằng, rủi ro xảy ra trong quá trình thi công dự án do con người,

cụ thể là do khảo sát địa chất chưa kỹ hoặc do chất lượng thi công không đảm bảo là

có thể phòng tránh được dựa vào báo cáo địa chất, quy trình, biện pháp thi công đãđược thiết kế Ngoài ra, bên cạnh các rủi ro do nguyên nhân từ con người, còn cónhững rủi ro từ thiên nhiên, đó là giông, bão, sạt lở đất,… Những rủi ro do thiên nhiêngây ra thì không thể phòng tránh được, chỉ có thể sử dụng những biện pháp nhằm hạnchế tổn thất do rủi ro đó gây ra mà thôi Bởi vậy, để hạn chế, quản lý được rủi ro thìchúng ta phải quản lý thật chặt ngay từ khi khảo sát dự án cho đến khi dự án đượcnghiệm thu

10

Bảo hiểm có nguồn gốc từ rất xa xưa trong lịch sử nền văn minh nhân loại mà cho tớinay vẫn chưa xác định được bảo hiểm xuất hiện từ khi nào Từ xa xưa, kinh nghiệmcho thấy rằng đôi khi cũng sẽ xảy ra việc mất mùa hoặc quân xâm lược ngăn cản ngườidân của một thành phố thu hoạch lương thực ở những vùng xung quanh Mặc dù, mỗigia đình đều có thể tự phòng cho trường hợp này nhưng họ đã nhận ra rằng việc dự trữchung hoặc theo từng nhóm sẽ hiệu quả hơn Mỗi người sẽ đóng một khoản thuế nhỏtrong những năm được mùa, khi đó, giá lương thực sẽ thấp Khi mất mùa hoặc thànhphố bị vây hãm, họ sẽ dùng lượng lương thực dự trữ đó để sống Vì vậy, ý tưởng lậpmột quỹ chung đã xuất hiện, đó là tiền đề của bảo hiểm.

1.2.2 Bảo hiểm trong xây

dựng

Cuối thế kỷ XV, khi châu Âu thực hiện những chuyến buôn bán bằng tàu thủy đến châu

Á và châu Mỹ Do có một số tàu trên đường đi hoặc trên đường về gặp rủi ro, khônghoàn thành chuyến đi Một số tàu bị chìm do bão tố, cạn kiệt nhiên liệu, đá ngầm, lạcđường,… hoặc gặp cướp biển Những người tham gia vào chuyến đi đã cảm thấy việcchia sẻ rủi ro để tránh việc một số người bị mất trắng khoản đầu tư do những rủi rongẫu nhiên trên Người ta đã tìm ra hai cách để đáp ứng nhu cầu này Cách thứ nhất làthành lập một liên danh có góp vốn cổ phần, một nhóm các nhà đầu tư sẽ cùng đầu tưvào một chuyến hàng chung Như vậy, khi xảy ra rủi ro, mỗi người sẽ chịu một ít Cáchthứ hai là mỗi nhà đầu tư đề nghị trả một khoản tiền cho người nào đó nếu người đóđồng ý sẽ bồi thường cho họ nếu con tàu của họ không hoàn thành chuyến đi với mộtlịch trình cụ thể Một số cá nhân hoặc công ty đã thu phí bằng tiền mặt để đổi lấy camkết sẽ bồ thường cho nhà đầu tư nếu xảy ra các rủi ro ngẫu nhiên Đó chính là tiền thâncủa các công ty bảo hiểm

Thời gian đầu tiên, lĩnh vực hoạt động chủ yếu của các công ty bảo hiểm là hỏa hoạn.Những thành phố đông đúc ở châu Âu vào thế kỷ XVII hầu hết nhà cửa đều làm bằng

gỗ, người ta dùng lửa để sưởi, đun nấu và chiếu sáng Do vậy, rủi ro xảy ra cháy là rấtcao Với một cộng đồng ở nông thôn, khi một căn nhà bị cháy, những người hàng xóm

sẽ hợp sức giúp xây dựng lại ngôi nhà Nhưng ở thành phố, hàng xóm của gia đình bịcháy đều có những công việc chuyên môn riêng, họ không có thời gian để giúp đỡ hàngxóm xây dựng lại căn nhà Do vậy, chủ nhân của mỗi ngôi nhà sẽ đóng một khoản phí

11

cho công ty bảo hiểm để nhận được hai cam kết: cung cấp dịch vụ cứu hỏa (dập lửa,ngăn không cho lửa cháy lan sang nhà khác, hạn chế tối đa thiệt hại của vụ cháy) và bồithường bằng tiền mặt cho người được bảo hiểm để tạo điều kiện cho họ thuê mướnnhững người thợ có chuyên môn cần thiết, sửa chữa hoặc xây lại ngôi nhà.

Người bán bảo hiểm không bán một sản phẩm hữu hình mà là bán cam kết Người sởhữu đơn bảo hiểm được cấp một văn bản, đơn bảo hiểm để làm bằng chứng cho việc đãxác lập một hợp đồng giữa người tham gia bảo hiểm và công ty bảo hiểm Cảm kếttrong hợp đồng là cam kết thanh toán bằng tiền theo giá trị tương đương với tổn thất.Hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm chỉ được chứng minh vào một thời điểm tại tương lai.Nếu xảy ra rủi ro trong thời gian hiệu lực của hợp đồng và rủi ro đó không bị loại trừ,công ty bảo hiểm sẽ phải thanh toán tiền bồi thường cho người được bảo hiểm

Có rất nhiều định nghĩa về bảo

hiểm:

Bảo hiểm là những quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình hình thành, phát triển, phânphối và sử dụng các quỹ tập trung nhằm xử lý các rủi ro, đảm bảo cho việc sản xuất,đời sống xã hội được diễn ra bình thường

Bảo hiểm là biện pháp chia sẻ rủi ro của một người hay của một số ít người cho cả cộngđồng những người có khả năng gặp rủi ro tương tự bằng cách mỗi người trong cộngđồng đóng góp một số tiền nhất định vào một quỹ chung và từ quỹ chung đó bù đắpthiệt hại cho thành viên trong cộng đồng không may gặp phải rủi ro

Bảo hiểm là một cách thức trong quản trị rủi ro, thuộc nhóm biện pháp tài trợ rủi ro,được sử dụng để đối phó với những rủi ro có tổn thất, thường là tổn thất về tài chính,sức khỏe

Bảo hiểm được xem là một cách thức chuyển giao rủi ro tiềm năng một cách công bằng

từ một cá thể sang cộng đồng thông qua chi phí bảo hiểm

Qua quá trình làm việc, học hỏi từ những người đồng nghiệp, học viên nhận thấy, Bảohiểm là một ngành kinh doanh, mà đối tượng kinh doanh của ngành này là rủi ro Công

ty bảo hiểm sẽ nhận một số rủi ro từ người khác và chịu trách nhiệm nếu những rủi rođó

xảy ra Tuy nhiên, không phải tất cả các rủi ro đều có thể được bảo hiểm Theo cuốn

12

sách Insrance Principles and Practice (tạm dịch là: Bảo hiểm Nguyên tắc và thực hành) của Tiến sĩ David Bland [3], từng là Tổng Giám đốc Học viện Bảo hiểm Hoàng gia

Anh thì chỉ những rủi ro có đầy đủ các tính chất sau thì có thể được bảo hiểm:

Rủi ro mang tính chất ngẫu nhiên: Đối với người được bảo hiểm, một rủi ro có thể đượcbảo hiểm phải hoàn toàn ngẫu nhiên Những rủi ro chắc chắn xảy ra sẽ không được bảohiểm do ở đây không có yếu tố không chắc chắn về tổn thất, và vì vậy việc chuyển giaorủi ro sẽ không diễn ra

Những rủi ro chắc chắn sẽ xảy ra như thiệt hại do sự hao mòn, hư hỏng, khấu hao gây

ra sẽ bị loại trừ Bất cứ thiệt hại hoặc tổn thất nào do người được bảo hiểm gây ra cũng

sẽ bị loại trừ Hành động cố ý của người khác sẽ không bị loại trừ với điều kiến hànhđộng đó là hoàn toàn ngẫu nhiên đối với người được bảo hiểm

Chỉ có một rủi ro chắc chắn xảy ra nhưng vẫn được bảo hiểm, đó là rủi ro chết Conngười ai cũng sẽ chết, và mọi người ai cũng có thể mua bảo hiểm nhân thọ Dường nhưđây là điều sai với quy tắc này? Câu trả lời là không Rủi ro này được bảo hiểm bởi vìthời điểm chết là ngẫu nhiên và bảo hiểm nhân thọ thì quan tâm đến điều này

Rủi ro gây ra thiệt hại định mức được về mặt tài chính: Điều cốt yếu của bảo hiểm làhoạt động giống như một cơ chế chuyển giao rủi ro và bồi thường về mặt tài chính chongười được bảo hiểm khi xảy ra tổn thất Bảo hiểm không loại trừ được rủi ro nhưng nólại cố gắng bảo vệ về mặt tài chính trước những hậu quả của rủi ro gây ra Như vậy, rủi

ro được bảo hiểm phải dẫn đến tổn thất có thể lượng hóa được bằng phương diện tàichính Mọi người dễ dàng nhận ra điều này trong trường hợp tổn thất về mặt tài sản.Giá trị tiền tệ của tài sản bị tổn thất có thể xác định được bảo bồi thường theo các điềukhoản của đơn bảo hiểm Chỉ sau khi xảy ra rủi ro, chúng ta mới có thể biết được chínhxác giá trị của tổn thất Riêng đối với bảo hiểm nhân thọ, vì tính mạng của con người

là vô giá nên khoản tiền bồi thường cần phải được thỏa thuận ngay trong hợp đồng

Rủi ro xảy ra với số lượng đủ lớn: Nếu có đủ số lượng các tình huống xuất phát từnhững rủi ro tương tự nhau, công ty bảo hiểm có thể dự đoán được mức độ tổn thất Khi

đó, sẽ xác định được mức phí bảo hiểm Nếu không có đủ số lượng rủi ro cùng loại thìviệc dự đoán mức độ tổn thất sẽ chỉ là dựa trên sự phỏng đoán Trong trường hợp này,

13

các công ty bảo hiểm có thể đưa ra mức phí bảo hiểm không chính xác, song chắc chắncông ty bảo hiểm sẽ bảo vệ cho chính họ bằng cách ấn định một mức phí bảo hiểmtrong đó đã tính đến trường hợp xấu nhất xảy ra.

Rủi ro không được trái với đạo đức, pháp luật: Có nguyên tắc chung đó là các hợp đồngkhông được trái với chuẩn mực về đạo đức và lẽ phải được xã hội công nhận Nhữnghợp đồng bảo hiểm về việc giết người, trộm cắp,… là hoàn toàn không thể chấp nhậnđược Xã hội không thể chấp nhận được ý tưởng rằng bọn trộm cướp có thể được cấpmột đơn bảo hiểm, mà theo đó chúng sẽ được trả một khoản tiền dự định kiếm đượcsau vụ trộm trong trường hợp vụ trộm không được thực hiện thành công

Để có được một hợp đồng bảo hiểm, người nhân viên khai thác đóng vai trò quan trọngnhất Nhiệm vụ của một nhân viên khai thác là đánh giá rủi ro mà khách hàng muốnmua bảo hiểm; quyết định chấp nhận hay không chấp nhận các rủi ro đó, nếu chấp nhậnthì chấp nhận ở mức độ nào; đưa ra điều khoản, điều kiện và phạm vi bảo hiểm; đưa ramức phí bảo hiểm thích hợp Tuy nhiên, đây chỉ là đề xuất của nhân viên khai thác, cònquyết định có chấp nhận những đề xuất của nhân viên khai thác hay không và nếu chấpnhận thì chấp nhận ở mức độ nào, cần thêm hay bớt điều kiện, điều khoản, phạm vikhông, tỷ lệ phí bảo hiểm đã hợp lý chưa lại là quyết định của bộ phận Nghiệp vụ

Có 2 loại hình bảo hiểm chính: Bảo hiểm nhân thọ và Bảo hiểm phi nhân

trong trường hợp họ không may bị chết Với việc này, bảo hiểm nhân thọ góp phần xóa

14

đi khó khăn của những gia đình không may lao động trụ cột qua đời Như một hìnhthức tiết kiệm, việc triển khai bảo hiểm nhân thọ là một hình thức tập trung nguồn vốntiết kiệm dài hạn trong nhân dân, góp phần tạo nên nguồn vốn đầu tư dài hạn trong nềnkinh tế.

Bảo hiểm phi nhân thọ là một thể loại rộng hơn bảo hiểm nhân thọ, nó bảo hiểm cho cảcon người và mọi thứ khác Bảo hiểm phi nhân thọ là một chính sách để bảo vệ một cánhân khỏi những tổn thất và thiệt hại khác với những gì mà bảo hiểm nhân thọ cungcấp Thời hạn bảo hiểm của bảo hiểm phi nhân thọ thường là 1 năm, có thể dài hơn đốivới những dự án xây dựng, lắp đặt và phí bảo hiểm thường thanh toán 1 lần Công tybảo hiểm sẽ cam kết chi trả, bồi thường cho những cá nhân, tổ chức được bảo hiểm nếuxảy ra tổn thất về mặt vật chất, pháp lý, cơ thể

Bảo hiểm xây dựng là một phần của bảo hiểm phi nhân thọ Đối tượng được bảo hiểm

là dự án xây dựng, máy móc tham gia vào công việc phục vụ xây dựng dự án đó, chiphí dọn dẹp hiện trường, trách nhiệm đối với bên thứ ba, tài sản xung quanh côngtrường Đối tượng mua bảo hiểm là chủ đầu tư, các nhà thầu (cả nhà thầu chính và nhàthầu phụ), kiến trúc sư, kỹ sư, những người có liên quan đến dự án Thời hạn bảo hiểmđược tính từ khi công trình khởi công đến khi công trình hoàn thành, bàn giao, đưa vào

sử dụng (tùy thời điểm nào đến trước), có thể bao gồm cả thời hạn bảo hành Tuynhiên, mỗi công ty bảo hiểm sẽ giới hạn thời hạn bảo hiểm (bao gồm cả bảo hành)khác nhau, nhưng trên thị trường thế giới hiện nay, thời hạn tối đa thường được cáccông ty bảo hiểm áp dụng là 78 tháng Thường thì thời hạn bảo hiểm sẽ được tínhbằng 120% ÷

140% thời gian theo tiến độ thi công được phê duyệt, nếu quá thời hạn đó mà dự ánchưa thực hiện xong, khách hàng có thể yêu cầu gia hạn thêm một khoảng thời giantheo thỏa thuận và việc đóng thêm phí cho khoảng thời gian này cũng là theo thỏathuận

Các rủi ro được bảo hiểm thường sẽ là: Tổn thất vật chất của công trình do cháy, sét,

nổ, máy bay rơi, nước chữa cháy hoặc do tiến hành các biện pháp chữa cháy; bão gió,

lũ lụt, mưa, tuyết, tuyết lở, sóng thần; động đất, đất lún, đá lở, đất lở; trộm cắp; taynghề kém,

thiếu kinh nghiệm, sơ suất, hành động cố ý hay nhầm lẫn của người tham gia dựán

15

Trách nhiệm bồi thường bên thứ ba: Trách nhiệm dân sự phát sinh theo luật định của Người được bảo hiểm đối với các thiệt hại mà Người được bảo hiểm gây ra ra bên thứ

ba có liên quan trực tiếp đến dự án được bảo hiểm và xảy ra trong thời hạn bảo hiểm Ngoài các rủi ro được bảo hiểm cơ bản theo quy tắc chuẩn đã được nêu ở trên, dựa theomong muốn của khách hàng cũng như công ty bảo hiểm và khả năng đáp ứng của cả 2 bên, hợp đồng sẽ được thêm những sửa đổi bổ sung theo thỏa thuận nhằm mở rộng hoặc hạn chế các rủi ro được bảo hiểm Bởi lẽ, bảo hiểm là một ngành kinh doanh, mà trong kinh doanh thì luôn có sự thỏa thuận giữa các bên

1.3 Tổng quan về quản lý rủi ro trong xây

dựng

Rủi ro đối với doanh nghiệp xây dựng là gì? Một khách khái quát, rủi ro là bất cứ sựkhông chắc chắn nào có thể là nguy cơ đối với khả năng thực hiện thành công mục tiêukhi thi công xây dựng của doạnh nghiệp [1] Doanh nghiệp hoàn toàn có thể nhận diệnđược các rủi ro tiềm ẩn để quản lý chúng Quản lý rủi ro là một quá trình xem xét đánhgiá toàn diện các hoạt động của doanh nghiệp để nhận biết những nguy cơ tiềm ẩn cóthể tác động xấu đến các mặt hoạt động của doanh nghiệp, trên cơ sở đó sẽ đưa ra cácgiải pháp ứng phó, phòng ngừa phù hợp đối với từng nguy cơ Cũng có thể hiểu quản

lý rủi ro là một quá trình được tổ chức một cách chính thức và được thực hiện liên tục

để xác định, kiểm soát và báo cáo các rủi ro có thể ảnh hưởng đến việc đạt đượcnhững mục tiêu của doanh nghiệp [1] Hiện nay, trong các lĩnh vực nói chung và lĩnhvực xây dựng nói riêng, vấn đề rủi ro được chú ý rất nhiều Quản lý rủi ro trở thành mộtnhu cầu thiết yếu Quản lý rủi ro có nhiều loại, tuy nhiên, đối với một dự án xây dựng,quản lý rủi ro gồm các loại chính sau:

Quản lý rủi ro thiết kế

Quản lý rủi ro về kỹ thuật thi

án

16

Trên thực tế, nhiều rủi ro trong giai đoạn thi công đã để lại nhiều bài học lớn Sau khiphân tích rủi ro để rút kinh nghiệm, chúng ta có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa đểmỗi rủi ro chỉ dẫn đến hậu quả ở mức chấp nhận được Có rất nhiều nguyên nhân gây rarủi ro đối với dự án xây dựng thông qua những nhân tố ảnh hưởng trực tiếp tới dự án

đó Một số nguyên nhân chủ yếu từ những nhân tố ảnh hưởng lớn nhất đến dự án xâydựng như sau:

1.3.1 Các rủi ro chung của các đơn vị liên quan đến dự

án

Thiết vật tư thi công: Rủi ro xảy ra trong việc cung ứng vật tư không đúng chủng loại,yêu cầu thiết kế phục vụ công tác thi công Chất lượng của vật liệu và chế phẩm xâydựng kém: tính năng cơ học của vật liệu kết cấu ko tốt, thành phần hóa học không đảmbảo, cường độ cốt thép thấp, cường độ bê tông không đạt yêu cầu,cấu kiện kết cấukhông đạt yêu cầu

Thiếu công nhân có trình độ

1.3.2 Các rủi ro có thể gặp phải của chủ đầu

tư

Khó khăn về kinh phí: Đây là rủi ro của chủ đầu tư trong việc huy động nguồn vốn cho

dự án Chủ đầu tư không chi trả đúng hạn các khoản tiền cho các nhà thầu như tronghợp đồng, huy động vốn chậm, ngân hàng giải ngân chậm,… Ảnh hưởng của rủi ronày đến công trình thường rất nặng nề, có thể làm gián đoạn, thậm chí dừng hẳn dự án.Chậm thanh toán các hạng mục đã hoàn thành: Đây là việc thanh toán chậm các hạngmục đã được nghiệm thu Việc này làm cho nhà thầu ngưng hoặc giảm dần khối lượngcông việc thực hiện Đây là rủi ro khá phổ biến đối với các nhà thầu, nhất là các dự án

do Chính phủ tài trợ, quá trình thanh toán thường kéo dài rất lâu

Bàn giao mặt bằng không đúng thời hạn: Chủ đầu tư không giải quyết được việc giảiphóng mặt bằng do giá thành đền bù, tái định cư,… dẫn đến việc không có mặt bằng đểcác nhà thầu triển khai dự án Rủi ro này thường gặp đối với các dự án không được sựđồng thuận của người dân

1.3.3 Các rủi ro có thể gặp phải của nhà

thầu

Quản lý và giám sát thi công yếu kém: Rủi ro xảy ra do trình độ yếu kém của kỹ sưgiám sát trong việc tổ chức, quản lý thi công của nhà thầu Đây là rủi ro rất phổ biếnđối với các Nhà thầu thiếu kinh nghiệm ở nước ta

17

Tai nạn lao động: Rủi ro này rất thường xảy ra Tai nạn lao động có thể là hư hỏng thiết

bị hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của kỹ sư, công nhân Những vụtai nạn lao động có thể kể đến như dự án xây dựng cầu Long Biên thời pháp, vụ sập cầuCần Thơ,… Các tổn thất này thường được bảo hiểm chi trả nhưng tiến độ của dự ánchắc chắn bị ảnh hưởng trầm trọng

Kinh phí của nhà thầu: Đây là rủi ro trong việc huy động vốn tạm ứng để thi công của

nhà thầu Tiến độ sẽ bị ảnh hưởng lớn nếu như Nhà thầu không thể huy động đủ và kịpthời kinh phí để mua vật tư, thiết bị, thuê mướn nhân công/thầu phụ để thực hiện côngviệc

Khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ thi công mới: Rủi ro xảy ra khi Nhà thầu sửdụng không thành thạo các công nghệ mới theo yêu cầu Các công nghệ xây dựng tiêntiến có thể khó áp dụng vào hoàn cảnh của Việt Nam hiện nay

Dự toán đấu thầu thiếu chính xác: Ước lượng chi phí và thời gian thi công không chínhxác xảy ra trong quá trình tính toán khối lượng, chi phí, thời gian thi công cho các hạngmục công việc, công đoạn

Rủi ro liên quan đến các nhà thầu phụ: Khi nhà thầu chính lựa chọn các nhà thầu phụkhông đủ năng lực để thực hiện các hạng mục công việc Vật tư giao bởi các nhà cungcấp không đạt chất lượng Ví dụ như bê tông không đủ độ sụt, thời gian vật chuyển dài,cát không đạt yêu cầu,…

Rủi ro sai sót trong kỹ thuật thi công: Đây là rủi ro rất thường xuyên xảy ra và có khảnăng ảnh hưởng lớn đến dự án

1.3.4 Các rủi ro có thể gặp phải của đơn vị tư

Sai sót; thay đổi thiết kế

Khối lượng công việc tăng so với dự kiến ban

đầu

Trao đổi thông tin không hiệu quả giữa các đơn vị tư

vấn

18

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Rủi ro là tổng hợp của những sự kiện ngẫu nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng làmthay đổi kết quả của sự vật, hiện tượng và những tác động ngẫu nhiên đó có thể đođược bằng xác xuất Rủi ro có hai mặt: tích cực và tiêu cực Tuy nhiên, khi nhắc đếnrủi ro, mọi người phần lớn đều nghĩ đến tiêu cực Và trong ngành bảo hiểm cũng vậy,rủi ro được hiểu là sự kiện không mong muốn, ảnh hưởng xấu đến công việc, sự vật, sựviệc,…

Bảo hiểm là một phương pháp chuyển giao rủi ro Với bảo hiểm xây dựng, đối tượngđược bảo hiểm là dự án xây dựng, máy móc tham gia vào công việc phục vụ xây dựng

dự án đó, chi phí dọn dẹp hiện trường, trách nhiệm đối với bên thứ ba, tài sản xungquanh công trường Đối tượng mua bảo hiểm là chủ đầu tư, các nhà thầu (cả nhà thầuchính và nhà thầu phụ), kiến trúc sư, kỹ sư, những người có liên quan đến dự án

Qua tìm hiểu về quản lý rủi ro trong các dự án xây dựng, học viên nhận thấy:

Về mặt quản lý: ở nhiều nước trên thế giới (Pháp, Đức, Trung Quốc,…), bắt buộc các

dự án xây dựng đều phải qua cơ quan quản lý xây dựng của nhà nước thẩm định Nếuđạt yêu cầu mới được phép thi công Mục đích của việc này nhằm giảm thiểu rủi rocho công trình và đảm bảo an toàn cho cộng đồng

Về mặt thiết kế: Phải đảm bảo độ an toàn cho công trình khi đi vào hoạt động

Đối với biện pháp thi công: Để phòng ngừa sự cố khi thi công cần coi một số hạngmục như một công trình độc lập và phải được thực hiện theo trình tự chặt chẽ: khảo sátđịa chất; thiết kế biện pháp thi công; thi công và quan trắc địa kỹ thuật trong quá trìnhthi công; hoàn công và nghiệm thu Đối với công tác thi công: phải tuân thủ thiết kếbiện pháp thi công đã được phê duyệt

Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển đô thi mạnh mẽ, các đô thị mới ngày càngxuất hiện nhiều, lượng dân số của các thành phố tăng một cách nhanh chóng Bởi vậy,xây dựng nhà cao tầng là lựa chọn khả thi để góp phần giải quyết vấn đề chỗ ở của đôthị Tuy nhiên, nhiều khó khăn được đặt ra do sự giới hạn về nhân lực, thiên tai, biếnđổi khí hậu, quy hoạch đô thị,… Các tòa nhà cao tầng cần xây dựng với công nghệ

19

tiên tiến trở lên và kiểm soát được rủi ro Từ kinh nghiệm thực tiễn trên thế giới và củaViệt Nam trong những năm qua, việc xây dựng nhà cao tầng là giải pháp hợp lý nhất

để phát triển bền vững đô thị

Tại Việt Nam, đã có một số nghiên cứu về rủi ro trong dự án xây dựng như: “Quản lýrủi ro kỹ thuật trong xây dựng công trình cầu ở Việt Nam” của GS.TS Nguyễn ViếtTrung, ĐH GTVT; “Nghiên cứu giải pháp quản trị rủi ro trong dự án thi công xâydựng” của Phạm Thị Trang, ĐH Bách Khoa Đà Nẵng; “Phân tích rủi ro về mặt tàichính của Dự án đầu tư xây dựng trong giai đoạn thi công” của Nguyễn Quốc Tuấn,

ĐH Bách Khoa HCM; “Quản lý rủi ro trong dự án xây dựng công trình giao thông ởViệt Nam” của Trịnh Thùy Anh,…

Các nguyên nhân chủ quan chủ yếu gây ra sự cố: Dự đoán sai điều kiện thi công: địahình, địa chất khác với thiết kế/khảo sát, ảnh hưởng của các công trình lân cận Biếnđộng giá cả xây dựng: nguyên nhân này rất phổ biến Giá cả vật tư, nhân công, máymóc thiết bị thay đổi bất thường trong quá trình thi công do công trình xây dựngthường có thời gian thi công dài ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ của dự án Sai lầmtrong đầu tư mua sắm máy móc, trang thiết bị không đồng bộ dẫn đến việc làm chậmquá trình đưa máy móc, thiết bị vào sử dụng, gây ứ đọng vốn, khả năng thu hồi vốnđầu tư thấp và kéo theo nhiều ảnh hưởng khác đến dự án

Các nguyên nhân khách quan chủ yếu gây ra sự cố: Động đất, bão, lũ, cháy, nổ cho dự

án bị ảnh hưởng lớn Nguyên nhân là vì sản phẩm của ngành xây dựng chủ yếu là sảnxuất, thi công ngoài trời trong thời gian dài nên các yếu tố về mặt khí hậu sẽ ảnhhưởng lớn đến thời gian, chất lượng, chi phí của dự án Các rủi ro thiên tai ảnh hưởngtrực tiếp đến công việc thi công của các Nhà thầu

20

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ RỦI RO VÀ BẢO HIỂM XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH NHÀ CAO TẦNG

2.1 Cơ sở lý thuyết về Quản lý rủi

ro

Để Quản lý được rủi ro, ngoài định nghĩa thì cần tìm hiểu thêm về rủi ro Trước hết, rủi

ro được phân thành rất nhiều loại, điển hình là một số loại sau: Rủi ro thuẩn túy, rủi rosuy tính, rủi ro nội sinh, rủi ro ngoại sinh:

Rủi ro thuần túy là rủi ro mà nếu nó xảy ra sẽ dẫn đến kết quả tổn thất về mặt kinh tế.Loại rủi ro này có đặc điểm sau: là loại rủi ro liên quan đến phá hủy tài sản, nếu xảy rathường đưa đến kết quả là tổn thất Để đối phó với rủi ro này, mọi người thường sửdụng phương pháp bảo hiểm [4]

Rủi ro suy tính là rủi ro do ảnh hưởng của nguyên nhân khó dự đoán, phạm vi ảnhhưởng rộng lớn Đây là loại rủi ro rất thường gặp: thay đổi về giá cả, thay đổi về chínhtrị,… Rủi ro này không thể đối phó bằng bảo hiểm [4]

Rủi ro nội sinh là rủi ro do những nguyên nhân nội tại của dự án Ví dụ như quy mô, độphức tạp, tính mới lạ của dự án kết hợp với các yếu tố như tốc độ thi công, hệ thống tổchức quản lý dự án [4]

Rủi ro ngoại sinh là rủi ro do những nguyên nhân bên ngoài gây ra Ví dụ như lạm phát,thị trường, tính sẵn có của nhân công, vật liệu, chính trị, thiên tai

đoan” Bởi lẽ, nếu thấy rủi ro lớn mà không làm thì con người sẽ không thể làm được

21

những việc lớn, những việc mang tính đột phá nói chung và không thể tạo ra nhữngcông trình lớn, mang tầm cỡ châu lục, thế giới đối với các dự án xây dựng nói riêng.

Chấp nhận rủi ro là khi biết trước được những rủi ro có thể xảy ra và biết được hậu quảcủa nó nhưng vẫn quyết định thực hiện dự án Phương pháp chấp nhận rủi ro được thựchiện nếu xảy ra rủi ro gây ảnh ít, ở mức chấp nhận được [4] Phương pháp này thườngđược thì hiện khi ta dùng mọi biện pháp có thể để hạn chế tối đa thiệt hại do rủi ro gây

ra Thường thì phương pháp này sử dụng cho những rủi ro không thể tránh khỏi nhưhao mòn, khấu hao Đó đều là những rủi ro gây ra thiệt hại nhỏ và hiện nay không cóphương pháp nào có thể loại bỏ hoặc hạn chế rủi ro này

Tự bảo hiểm là phương pháp quản lý rủi ro mà chấp nhận rủi ro nhưng hợp thành mộtnhóm gồm nhiều đơn vị rủi ro khác tương tự đủ để dự đoán chính xác thiệt hại và chuẩn

bị sẵn nguồn quỹ để bù đắp nếu rủi ro thật sự xảy ra [4] Phương pháp này chính làchấp nhận rủi ro, nhưng ở đây, các rủi ro sẽ được chia cho nhiều người, do đó, thiệt hạicủa mỗi người sẽ nhỏ hơn rất nhiều so với phương pháp Chấp nhận rủi ro Bởi lẽ, rấtkhó để tất cả mọi người trong nhóm đó cùng bị rủi ro Giải pháp tự bảo hiểm có một

số đặc điểm sau: Chấp nhận rủi ro; kết hợp giữa các đơn vị đầu tư trong cùng một công

ty mẹ hoặc cùng một ngành; có hoạt động dự đoán, tính toán thiệt hại Phương pháp tựbảo hiểm có lợi thế là nâng cao khả năng ngăn ngừa thiệt hại, thủ tục nhanh gọn Tuynhiên, nhược điểm chính là phải một khoản chi phí để vận hành chương trình bảo hiểm;

tự mua và cung cấp nội bộ những thiết bị ngăn ngừa thiệt hại

Chuyển dịch rủi ro là phương pháp chuyển rủi ro của mình cho một đơn vị khác [4] Hiện nay, phương pháp này rất phổ biến và được gọi với cái tên: bảo hiểm Vì bảohiểm chính là đơn vị kinh doanh rủi ro Các công ty bảo hiểm sẽ nhận rủi ro của kháchhàng và khách hàng sẽ mất một khoản phí rất nhỏ so với khoản phí cần bỏ ra ở phươngpháp tự bảo hiểm Phương pháp Chuyển dịch rủi ro là phương pháp được sử dụng hàngđầu hiện nay Lợi thế là chi phí rất nhỏ so với thiệt hại nếu rủi ro xảy ra Nhược điểm

là những rủi ro cố định, chắc chắn sẽ xảy ra như hao mòn, khấu hao thì không thể sửdụng được phương pháp này Và hiện nay, chỉ có duy nhất phương pháp Chấp nhận rủi

ro để

xử lý đối với những rủi ro cố định, chắc chắn sẽ xảy

ra

22

2.1.2 Cơ sở lý thuyết về quản lý rủi

ro

Quản lý rủi ro là một quá trình gồm có nhiều nội dung, nhiều bước công việc Các bướctạo nên một chu trình liên tục [4] Hệ thống các công việc từ xác định, nhận diện rủi rođến phân tích, đánh giá mức độ rủi ro, đề ra những giải pháp, chương trình đề phòng,giảm thiểu rủi ro:

Nhận diện và phân loại

để xác định rủi ro: Chu kỳ dự án.; sản phẩm của dự án; những rủi ro ảnh hưởng đếnchất lượng sản phẩm thường được lượng hóa các thông in liên quan đến tiến độ và chiphí.; kế hoạch thực hiện dự án; thiết bị, nguyên vật liệu, nhân lực cần thiết của dự án;các dự án gần giống hoặc tương tự đã được thực hiện trong quá khứ

Đánh giá mức độ rủi ro là bước phân tích nếu rủi ro xảy ra, mức độ thiệt hại sẽ như thếnào, ở mức độ chấp nhận được hay không chấp nhận được [4] Từ đó làm tiền đề đểđưa ra giải pháp xử lý rủi ro Thiệt hại được chia làm 2 loại chính: Thiệt hại tài sản vàthiệt hại trách nhiệm

Thiệt hại tài sản là những thiệt hại về mặt vật chất của người thực hiện dự án Có thể là

do người thực hiện dự án tự gây ra hoặc người khác gây ra đối với tài sản của ngườithực hiện dự án

Thiệt hại trách nhiệm là những thiệt hại liên quan đến việc thực hiện dự án nhưng gâyảnh hưởng đến người khác

23

Dựa vào kết quả của bước đánh giá mức độ rủi ro, đề ra chương trình phòng chống rủi

ro Có thể phân tích rủi ro bằng phương pháp phân tích định tính và phân tích định

lượng:

Phân tích định tính là mô tả tác động của mỗi loại rủi ro và sắp xếp chúng vào từngnhóm mức độ: rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp Mục đích của việc này là nhằmđánh giá tổng thể xem rủi ro tác động đến những bộ phận nào và mức độ ảnh hưởngcủa nó đến toàn bộ dự án Đối với dự án đơn giản có thể chỉ cần áp dụng phương phápphân tích định tính để xác định rủi ro

Phương pháp định lượng là việc sử dụng các phương pháp tính toán, thống kê để ướclượng rủi ro về chi phí, thời gian, nguồn lực Một số công cụ thường được sử dụng đểlượng hóa rủi ro như: phân tích xác xuất, phân tích mạng, phương pháp đồ thị, phântích quan hệ,…

Có nhiều phương pháp định lượng được sử dụng để phân tích rủi ro Đó là các phươngpháp: phân tích phương sai, độ lệch chuẩn; phân tích hệ số biến thiên; phân tích độnhạy; phân tích yếu tố ảnh hưởng; phân tích cây quyết định; phân tích xác xuất,… Dướiđây, học viên xin được trình bày một số phương pháp chính:

Phương pháp phân tích xác xuất là phương pháp cụ thể hóa phân bố xác xuất cho mỗirủi ro và xem xét ảnh hưởng của rủi ro đến toàn bộ dự án Đây là phương pháp thườngđược sử dụng trong phân tích rủi ro, đặc biệt là sử dụng kỹ thuật lấy mẫu Phương phápnày dựa vào sự tính toán ngẫu nhiên các giá trị trong phân phối xác xuất nhất định,được mô tả dưới ba dạng ước lượng là: tối thiểu, trung bình, tối đa Kết quả của dự án

là sự kết hợp của tất cả các giá trị được chọn cho mỗi mức rủi ro Sự tính toán này lặplại với số lần đủ lớn để nhận được phân bố xác xuất ở mức độ tin cậy phù hợp

Phương pháp phương sai và hệ số biến thiên là phương pháp sử dụng kết quả để sosánh thiệt hại đối với 2 rủi ro cùng xảy ra đối với dự án Từ đó xác định được rủi ronào gây ra thiệt hại nặng hơn Phương sai là trung bình cộng của bình phương các độlệch giữa lượng biến với số trung bình của lượng biến đó

Công thức tính phương sai:

24