Sử dụng thuốc ở các nhóm bệnh nhân đặc biệt... Phân tích được những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho người cao tuổi... Thay đổi sinh lý theo tuổi liên quan tới sử dụng thuốc Tiêu
Trang 1Sử dụng thuốc
ở các nhóm bệnh nhân đặc biệt
Trang 3Tại sao ?
Trang 4Các nhóm bệnh nhân đặc biệt
Trang 5Sử dụng thuốc cho NGƯỜI CAO TUỔI
Trang 6Mục tiêu bài học
1 Phân tích được những vấn đề liên quan đến thuốc (drug related problems - DRP) ở người cao
tuổi
2 Phân tích được những nguyên tắc chung khi
dùng thuốc cho người cao tuổi
Trang 7Tài liệu học tập
Sách giáo khoa Dược lâm sàng
Trang 84 Những vấn đề liên quan đến thuốc ở NCT
5 Những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho NCT
Trang 9Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng gia tăng
Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới
(Quỹ Dân số –Liên hiệp quốc)
Số người trên 60 tuổi ở Việt Nam
1999: 8,2 % 2007: 9,5%
Thế nào là NCT ?
Trang 10Nguyên nhân tử vong ở BN cao tuổi
Bệnh Tim Ung thư Bệnh đường hô hấp dưới mạn tính Bệnh mạch não
Bệnh Alzheimer Đái tháo đường Cúm và Viêm phổi Bệnh thận
Tai nạn
Trang 11Các bệnh lý thường gặp-bệnh lý mạn tính
Bệnh tim Tăng HA Đột quỵ Hen Viêm PQ mạn Ung thư ĐTĐ Viêm khớp
Trang 124 Những vấn đề liên quan đến thuốc ở NCT
5 Những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho NCT
Trang 13Thay đổi sinh lý theo tuổi liên quan tới
Trang 14Thay đổi sinh lý theo tuổi liên quan tới sử
Khả năng về nhận thức không giảm nhưng
sự trôi chảy giảm Giảm chất lượng giấc ngủ
Trang 15Thay đổi sinh lý theo tuổi liên quan tới sử
dụng thuốc
Tiêu hóa
pH dạ dày tăng Lưu lượng máu giảm Chậm tháo rỗng dạ dày Diện tích bề mặt hấp thu giảm
Gan
Khối lượng gan giảm (20-40%) Lưu lượng máu qua gan giảm (35%) Giảm hoặc không đổi hoạt tính enzym chuyển hóa thuốc
Thận
Khối lượng thận giảm Lưu lượng máu giảm Sức lọc cầu thận, bài tiết qua ống thận giảm Clcr : giảm 10%/ 10 năm
Trang 16Lưu ý: Chức năng thận !!!!
• Công thức Cockroft –Gault:
Clcr= [(140 − tuổi) × cân nặng]/(creatinine huyết thanh × 72) ×k
Trang 17Trị số creatinin huyết thanh của
BN
Đánh giá chức năng thận theo
độ thanh thải creatinin
Kết quả khảo sát tình hình sử dụng kháng sinh tại 4 BV ở Hà Nội – 2013
Đánh giá chức năng thận
Trang 18Thay đổi bệnh lý liên quan tới sử
dụng thuốc
- Tình trạng đa bệnh lý làm tăng ADR
- Tình trạng bệnh lý làm thay đổi đáp ứng thuốc
- Bệnh lý ảnh hưởng tới dược động học: bệnh
lý gan, thận
Trang 204 Những vấn đề liên quan đến thuốc ở NCT
5 Những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho NCT
Trang 21Vd và t1/2 của các thuốc tan/lipid (diazepam)
hoặc tỷ lệ thuốc tự do của một số thuốc liên kết nhiều với protein (naproxen, phenytoin, tolbutamid,
warfarin…)
Những thay đổi PK (DĐH) của thuốc ở NCT
Trang 23THAY ĐỔI DƯỢC LỰC HỌC Ở NCT
Ảnh hưởng tuổi tác đến đáp ứng
Ảnh hưởng Nhóm thuốc
Dễ bị tụt huyết áp thế đứng
Thuốc chống tăng HA, thuốc chẹn α giao cảm, thuốc ức chế giao cảm, thuốc chống Parkinson…
Dễ bị ngã do mất thăng
bằng thế đứng Thuốc ngủ, thuốc an thần
Giảm điều hòa thân nhiệt Thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm 3
vòng, thuốc phiện và rượu
Giảm chức năng nhận thức Thuốc kháng tiết cholin, thuốc ngủ, thuốc
Trang 244 Những vấn đề liên quan đến thuốc ở NCT
5 Những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho NCT
Trang 25CÁC BIẾN CỐ CÓ HẠI THƯỜNG GẶP
• Phản ứng có hại của thuốc
• Biến cố có hại khi ngừng thuốc
• Thất bại điều trị
Trang 26• Phản ứng có hại của thuốc
Nguy cơ bị ADR dẫn đến nhập viện cao hơn 4
Trang 27• Phản ứng có hại của thuốc
Tỷ lệ ADR phòng tránh được rất cao
Hospitalisations caused by adverse drug reactions (ADR):a meta-analysis of observational studies, Pharm World Sci 2002;24(2): 46-54
CÁC BIẾN CỐ CÓ HẠI THƯỜNG GẶP
Trang 28Biến cố có hại khi ngừng thuốc
Nghiên cứu tại một nhà dưỡng
lão tại Texas, trong 18 tháng:
Trang 29Thất bại điều trị
- Nghiên cứu trên 678 trường hợp nhập viện
tại Mỹ
- 34 trường hợp thất bại điều trị, 8 ADWEs
của 54 thuốc liên quan đến 40 (5.9%)
trường hợp nhập viện; trong đó, 90.0%
(36/40) dự phòng được, chủ yếu do tuân
thủ kém và kê đơn không hợp lý
- Các trường hợp thất bại điều trị chủ yếu là
đợt suy tim cấp (n = 8), các triệu chứng
bệnh mạch vành (n = 6), loạn nhịp nhanh (n
= 3), COPD(n = 3)
Journal of Gerontology: MEDICAL SCIENCES, Cite journal as: J
Gerontol A Biol Sci Med Sci 2012 August;67(8):867–874
CÁC BIẾN CỐ CÓ HẠI THƯỜNG GẶP
Trang 30– Sử dụng thuốc không cần thiết (Unnecessary Medications)
- Dùng nhiều thuốc hơn mức cần thiết
- Lạm dụng sử dụng thảo dược, các chất bổ sung dinh dưỡng
Kê đơn ngoài HDĐT, kê đơn các thuốc cần tránh trên NCT
– VD: không sử dụng thuốc bảo vệ đường tiêu hóa khi dùng NSAIDs,
không sử dụng IACE trên BN đái tháo đường có protein niệu, không bổ sung đủ calci và viatmin D trên BN loãng xương…
SỬ DỤNG THUỐC KHÔNG HỢP LÝ
Trang 31+ Không dùng đủ thuốc theo liệu trình,
+ Dừng thuốc trước thời điểm yêu cầu,
+ Dùng nhiều hơn hay ít hơn thuốc được kê đơn
+ Do tác dụng phụ, không đọc được nhãn, thiếu thông tin
sử dụng, giá thuốc…
TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ KÉM
Trang 32Bệnh nhân 70 tuổi đến khám vì gần đây thường xuyên bị mất ngủ Bệnh nhân thường khó vào giấc ngủ và hay dậy đi tiểu lúc
2 giờ sáng, sau đó khó ngủ trở lại
Bác sĩ kê đơn diazepam cho bệnh nhân, với liều 5 mg/ngày
Sau 3 ngày sử dụng, bệnh nhân xảy ra té ngã và phải vào viện kiểm tra
nhân trong tình huống trên Giải thích
TÌNH HUỐNG 1
Trang 33Bệnh nhân 68 tuổi, được chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản, được bác sĩ kê đơn pantoloc 20 mg (dạng viên nén bao tan ở ruột) ngày dùng 1 lần Bệnh nhân không được bác sĩ, dược sĩ giải thích gì thêm
Về nhà, do bị bệnh khó nuốt, bệnh nhân thường nhai thuốc cho
dễ uống Sau 2 tuần dùng thuốc bệnh nhân không thấy cải thiện triệu chứng
nhân trong tình huống trên Giải thích
TÌNH HUỐNG 2
Trang 34Bệnh nhân 70 tuổi có chẩn đoán COPD và được bác sĩ kê đơn ống hít định liều Ventolin dùng khi có triệu chứng khó thở
Dược sĩ cấp phát thuốc đã hướng dẫn bệnh nhân cách sử dụng Ventolin nhưng không cho bệnh nhân thao tác lại
Về nhà, do bị chứng run tay bệnh nhân không thể nhấn và hít đúng cách nên không đỡ khó thở sau khi dùng thuốc
TÌNH HUỐNG 3
nhân trong tình huống trên Giải thích
Trang 35Bệnh nhân 70 tuổi đang được điều trị rối loạn lipid máu ổn định với simvastatin 10 mg tại bệnh viện A
Mấy ngày hôm nay bệnh nhân bị sốt, ho, khạc đờm, đi khám tại phòng khám tư gần nhà được kê đơn clarithromycin
TÌNH HUỐNG 4
nhân trong tình huống trên Giải thích
Trang 364 Những vấn đề liên quan đến thuốc ở NCT
5 Những nguyên tắc chung khi dùng thuốc cho NCT
Trang 37NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
1 Chỉ dùng thuốc khi thật cần thiết,
cân nhắc biện pháp không dùng thuốc
Trước khi dùng thuốc, cần trả lời những câu hỏi sau:
- Có thật sự cần dùng thuốc hay chưa?
- Có biện pháp nào thay thế hay không?
Ví dụ:
- Điều trị tăng huyết áp mức độ nhẹ: điều chỉnh chế
độ ăn, luyện tập
- Điều trị mất ngủ: tránh uống nước trước khi ngủ,
tránh chất kích thích buổi chiều tối, môi trường tối,
yên tĩnh,
Trang 382 Quan tâm đảm bảo chất lượng cuộc sống
Mục tiêu điều trị ở người cao tuổi:
- Kéo dài cuộc sống
- Đảm bảo chất lượng cuộc sống
Ví dụ: Thoái hóa khớp nặng: thay
khớp vs NSAIDS
Điều trị đái tháo đường, tăng huyết
áp: đích điều trị với BN cao tuổi
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
Trang 393 Quan tâm tới tiền sử dùng thuốc
- Hạn chế tương tác thuốc bất lợi
- Quá liều
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
Trang 404 Cân nhắc các tình trạng sinh lý và bệnh lý mắc
kèm ảnh hưởng tới sử dụng thuốc
- Bệnh tim mạch
- Suy giảm chức năng gan thận
- Rối loạn tiêu hóa
Trang 415 Biện pháp tăng liều dần dần: tùy vào đáp ứng
LS, điều chỉnh liều theo chức năng thận
Liều ở bệnh nhân cao tuổi hoặc bệnh nhân tàn tật: liều bằng một
nửa liều khuyến cáo ở trên
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
Trang 426 Chọn dạng bào chế thích hợp với đóng gói và
nhãn mác rõ ràng
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
Trang 437 Lưu giữ hồ sơ bệnh nhân, giám sát chặt chẽ về hiệu quả và các ADR
8 Lưu ý vấn đề tuân thủ điều trị
- Giải thích đầy đủ trước điều trị
- Chọn phác đồ đơn giản, dùng ít lần, ít thuốc
- Lưu ý giá tiền trong điều trị
NGUYÊN TẮC CHUNG KHI DÙNG THUỐC CHO NCT
Trang 44Bệnh nhân 70 tuổi đến khám vì gần đây thường xuyên bị mất ngủ Bệnh nhân thường khó vào giấc ngủ và hay dậy đi tiểu lúc
2 giờ sáng, sau đó khó ngủ trở lại
Bác sĩ kê đơn diazepam cho bệnh nhân, với liều 5 mg/ngày
Sau 3 ngày sử dụng, bệnh nhân xảy ra té ngã và phải vào viện kiểm tra
TÌNH HUỐNG 1 (tiếp)
người cao tuổi để tránh gặp DRP trên?
Trang 45Bệnh nhân 68 tuổi, được chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản, được bác sĩ kê đơn pantoloc 20 mg (dạng viên nén bao tan ở ruột) ngày dùng 1 lần Bệnh nhân không được bác sĩ, dược sĩ giải thích gì thêm
Về nhà, do bị bệnh khó nuốt, bệnh nhân thường nhai thuốc cho
dễ uống Sau 2 tuần dùng thuốc bệnh nhân không thấy cải thiện triệu chứng
TÌNH HUỐNG 2 (tiếp)
người cao tuổi để tránh gặp DRP trên?
Trang 46Bệnh nhân 70 tuổi có chẩn đoán COPD và được bác sĩ kê đơn ống hít định liều Ventolin dùng khi có triệu chứng khó thở
Dược sĩ cấp phát thuốc đã hướng dẫn bệnh nhân cách sử dụng Ventolin nhưng không cho bệnh nhân thao tác lại
Về nhà, do bị chứng run tay bệnh nhân không thể nhấn và hít đúng cách nên không đỡ khó thở sau khi dùng thuốc
TÌNH HUỐNG 3 (tiếp)
người cao tuổi để tránh gặp DRP trên?
Trang 47Bệnh nhân 70 tuổi đang được điều trị rối loạn lipid máu ổn định với simvastatin 10 mg tại bệnh viện A
Mấy ngày hôm nay bệnh nhân bị sốt, ho, khạc đờm, đi khám tại phòng khám tư gần nhà được kê đơn clarithromycin
TÌNH HUỐNG 4 (tiếp)
người cao tuổi để tránh gặp DRP trên?
Trang 48• Trân trọng cảm ơn
• Câu hỏi? trọng Trân
cảm ơn! Câu hỏi?