Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác của học sinh lớp 4 trong dạy học môn toán

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌCNGUYỄN LỆ VUI ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4 TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN KHÓA LUẬN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

NGUYỄN LỆ VUI

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC

HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4

TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Hà Nội, 5 - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

NGUYỄN LỆ VUI

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC

HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4

TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

Th.S LÊ THU PHƯƠNG

Hà Nội, 5 - 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trườngĐại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học đã tậntình giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gianhọc tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Th.S Lê Thu Phương –người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo ở trường Tiểu học Uy

Nỗ - nơi tôi thực tập, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tôi hoàn thành nhiệm vụhọc tập

Trong quá trình hoàn thiện khóa luận, mặc dù đã rất cố gắng song dotrình độ và thời gian nghiên cứu có hạn nên khóa luận khó tránh khỏi nhữngthiếu sót, hạn chế Vì vậy, tôi mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của thầy, côgiáo

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày…tháng…năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Lệ Vui

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài khóa luận: “Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực,

tự giác của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán” được tôi thực hiện dưới

sự hướng dẫn của Th.S Lê Thu Phương Tôi xin cam đoan đây là công trìnhnghiên cứu của riêng các nhân tôi Kết quả thu được hoàn toàn trung thực vàkhông trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả khác

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!

Xuân Hòa, ngày…tháng…năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Lệ Vui

MỤC LỤC

1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiêncứu 2

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiêncứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Giả thuyết khoa học 4

luận 4

NỘI DUNG 5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4 TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN 5

1.1 Cơ sở lí luận của việc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tíchcực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán 51.1.1 Đặc điểm học sinh lớp 4 51.1.2 Một số vấn đề cơ bản về tính tích cực, tự giác học tập của học sinhtrong dạy học môn Toán ở trường Tiểu học 71.1.3 Đặc điểm chương trình môn Toán lớp 4 111.2 Cơ sở thực tiễn của việc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tíchcực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán 12

1.2.1 Thực trạng của việc tổ chức dạy học nhằm nâng cao tính tích cực, tựgiác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán 12

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng 17

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu, nội dung bài học 192.1.2 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dụctrong dạy học 192.1.3 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong dạyhọc 202.1.4 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tượng 202.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và yêu cầu phát triển 202.2 Một số biện pháp nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinhlớp 4 trong dạy học môn Toán 212.2.1 Biện pháp 1: Xây dựng tình huống gợi vấn đề trong quá trình giảngdạy môn Toán lớp 4 212.2.2 Biện pháp 2: Kết hợp giữa các hình thức tổ chức lớp học với việc sửdụng các kỹ thuật dạy học tích cực 2662.2.3 Biện pháp 3: Tạo môi trường học tập thoải mải 31

KHẢO PHỤ LỤC

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

1.1 Xuất phát từ xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Đất nước ta đang trong thời kì đổi mới, việc đào tạo những con ngườiphát triển toàn diện về phẩm chất đạo đức, kiến thức văn hoá, các tri thứckhoa học,… là nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp giáo dục Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban chấp hành trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo đã chỉ rõ nhiệm vụ của nền giáo dục “Tiếp tục đổi mớimạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắcphục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cáchhọc, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật vàđổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớpsang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoạikhóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông trong dạy và học” Để đáp ứng nhiệm vụ trên, nền giáo dục cầnđưa ra những bước tiến mới trong việc đổi mới các phương pháp dạy học đểnâng cao chất lượng dạy học đưa nền kinh tế của nước ta ngày một đi lên

1.2 Xuất phát từ vai trò của môn Toán trong dạy học ở Tiểu học

Trong chương trình giáo dục nói chung và chương trình giáo dục tiểuhọc nói riêng, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí hết sức quantrọng Việc học tốt môn Toán trong chương trình Tiểu học giúp học sinh cónền tảng vững chắc để phục vụ cho các cấp học sau này Kết quả của dạy họcmôn Toán không chỉ đem lại cho học sinh những kiến thức, kĩ năng cơ bản,cần thiết của môn Toán mà còn góp phần hình thành phương pháp học tập,phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học và trong cuộc sống

1.3 Xuất phát từ vai trò của việc nâng cao tính tích cực, tự giác trong dạy học ở Tiểu học

Khác với trẻ mẫu giáo, học sinh tiểu học bắt đầu thay đổi nhận thức vềthế giới xung quanh Học sinh lớp 1, 2, 3 bắt đầu chuyển dần từ hoạt độngchơi sang hoạt động học nên nhận thức của trẻ chủ yếu là nhận thức cảm tính.Đối với học sinh lớp 4, nhận thức của trẻ dần chuyển từ nhận thức cảm tínhsang nhận thức lý tính trên cơ sở quan sát, phân tích, so sánh các hiện tượng

và sự kiện trong học tập và trong đời sống Chính vì lẽ đó, giáo dục cần làmmới phương pháp dạy học truyền thống để nâng cao chất lượng giáo dục cũngnhư nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh Muốn đạt được điềunày giáo viên phải chủ động tìm ra các biện pháp hỗ trợ, giúp đỡ học sinhtrong học tập Nhưng trên thực tế, giáo viên thường chỉ truyền đạt, giảng giảitheo các tài liệu đã có sẵn trong sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy ;học sinh học tập một cách thụ động, chủ yếu nghe giảng, ghi nhớ làm bài theomẫu Chính phương pháp dạy học như vậy đã cản trở việc đào tạo nhũngngười lao động, năng động tự tin, linh hoạt, sáng tạo, sẵn sàng thích ứng vớinhững biến đổi diễn ra hằng ngày

Chính vì vậy, tôi xin chọn đề tài “Đề xuất các biện pháp nhằm nâng

cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán” để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tập củahọc sinh lớp 4 trong môn Toán

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc đề xuất các biện pháp nhằm nângcao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán;

- Nghiên cứu thực trạng và nguyên nhân của việc tổ chức các hoạtđộng dạy học nhằm nâng cao tính tích cực tự giác học tập của học sinh lớp 4trong dạy học môn Toán;

- Xây dựng các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tậpcủa học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán;

- Thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Chương trình Toán học lớp 4

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp nâng cao tính tích cực, tự giáchọc tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Thu thập các thông tin từ các nguồntài liệu để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài;

- Phương pháp quan sát: Quan sát cách thức học tập của học sinh đểtìm ra nguyên nhân học sinh chưa tích cực, tự giác trong việc học từ đó đưa racác biện pháp thích hợp;

- Phương pháp điều tra: Thông qua điều tra để biết được tình hình họctập của học sinh;

- Phương pháp phân tích: Xử lí kết quả thu được sau khi điều tra vàsau thực nghiệm;

- Phương pháp thực nghiệm: Đánh giá tính khả thi của các biện pháp

đã đề xuất Đây là phương pháp hết sức quan trọng trong quá trình nghiêncứu

6 Phạm vi nghiên cứu

Dạy học môn Toán lớp 4 ở trường Tiểu học Uy Nỗ

7 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp nâng cao tính tích cực, tự giác học tậpcủa học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán giúp học sinh tích cực, tự giáchơn trong học tập đồng thời nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trườngTiểu học

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nộidung khóa luận gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc đề xuất các biện phápnhằm nâng cao tính tích cực, tự giác trong học tập của học sinh lớp 4 trongdạy học môn Toán

Chương 2: Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giáchọc tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4 TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN 1.1 Cơ sở lí luận của việc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán

1.1.1 Đặc điểm học sinh lớp 4

a) Tri giác

Tri giác là quá trình tâm lý phản ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính

bề ngoài của sự vật và hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các giác quancủa ta

Tri giác của học sinh tiểu học mang tính đại thể, ít đi vào chi tiết vàmang tính không ổn định Cuối tiểu học tức học sinh lớp 4, 5 tri giác của trẻbắt đầu mang tính xúc cảm, các em bị thu hút bởi các sự vật, hiện tượng cómàu sắc sặc sỡ; tri giác của trẻ bắt đầu có mục đích, có phương hướng rõ ràngnghĩa là tri giác của trẻ đã có chủ định (trẻ biết lập kế hoạch học tập, biết sắpxếp công việc nhà, biết làm các bài tập từ dễ đến khó, )

Do vậy, chúng ta cần tổ chức các hoạt động mới, nhiều màu sắc, nhiều yếu

tố đặc biệt khác lạ hơn, từ đó kích thích trẻ cảm nhận, tri giác tích cực vàchính xác

b) Tư duy

Giai đoạn đầu tiểu học, trẻ học chủ yếu trên các đối tượng hoặc cáchình ảnh cụ thể Tư duy của trẻ chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tổng thể Tưduy phân tích bằng đầu dần hình thành nhưng còn yếu

Giai đoạn lớp 4, tư duy của trẻ chuyển dần từ hành động phân tích, kháiquát, so sánh bên ngoài thành các thao tác trí óc bên trong Khả năng kháiquát hóa phát triển dần theo lứa tuổi Nhìn chung, các em đã thực hiện được

các thao tác phân tích, so sánh, tổng hợp nhưng mới chỉ dừng lại ở mức độ sơđẳng.

c) Tưởng tượng

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phản ánh những cái chưa từng cótrong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới dựatrên cơ sở của những biểu tượng đã có

Nhờ có bộ não phát triển và vốn kinh nghiệm trong cuộc sống, trí tưởngtượng của học sinh tiểu học đã phát triển phong phú hơn

Ở cuối cấp tiểu học, trí tưởng tượng của trẻ phát triển hơn, đủ làm cơ sởcho trẻ có thể vẽ, làm văn miêu tả, làm thơ,… mà không cần trực tiếp nhìnthấy đối tượng Tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, từ những hình ảnh

cũ trẻ đã tái tạo ra những hình ảnh mới Hơn hết, tưởng tượng của các emtrong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi các xúc cảm, tình cảm, nhữnghình ảnh, sự việc, hiện tượng

Để quá trình nhận thức lý tính của học sinh phát triển một cách toàndiện đòi hỏi người gió viên cần biến các kiến thức “khô khan” thành nhữnghình ảnh có cảm xúc, có màu sắc; đặt ra cho các em những câu hỏi mang tínhgợi mở để thu hút các em vào các hoạt động học tập

d) Chú ý

Ở đầu cấp tiểu học, chú ý có chủ định của trẻ còn yếu, khả năng kiểmsoát, điều khiển chú ý còn hạn chế Chú ý không chủ định chiếm ưu thế hơn

Ở cuối cấp tiểu học, trẻ dần hình thành kỹ năng tổ chức, điều chỉnh chú

ý của mình Chú ý có chủ định phát triển dần và ngày càng chiếm ưu thế Ởtrẻ, những giới hạn về yếu tố thời gian đã bắt đầu xuất hiện Trẻ đã biết địnhlượng khoảng thời gian để làm một việc và hoàn thành công việc trongkhoảng thời gian quy định

Với những đặc điểm trên, giáo viên nên giao cho trẻ những yêu cầu đòihỏi trẻ cần chú ý về mặt thời gian nhưng cần linh động theo từng độ tuổi vàchú ý đến tính cá thể của trẻ Điều này rất quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếpđến kết quả giáo dục trẻ sau này.

e) Trí nhớ

Thời gian đầu, khả năng ghi nhớ của trẻ còn máy móc Trẻ thường ghinhớ bằng cách khôi phục nguyên văn những kiến thức cần nhớ do trẻ chưabiết cách khái quát nội dung

Lên lớp 4, khả năng ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ của trẻ đượctăng cường Ghi nhớ có chủ định phát triển đã mang lại những hiệu quả tronghọc tập Nhưng hiệu quả của việc ghi nhớ này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố

sự tập trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm

lý tình cảm hay hứng thú của các em

Để việc ghi nhớ của trẻ đạt hiệu quả, giáo viên cần hướng dẫn các embiết cách khái quát hóa và đơn giản hóa mọi vấn đề; giúp các em xác địnhđược nội dung cần ghi nhớ của bài; từ ngữ dùng diễn đạt nội dung phải đơngiản dễ hiểu, dễ nắm bắt, dễ thuộc và đặc biệt phải hình thành ở các em sựhứng thú và vui vẻ trong quá trình ghi nhớ các kiến thức

1.1.2 Một số vấn đề cơ bản về tính tích cực, tự giác học tập của học sinh trong dạy học môn Toán ở trường Tiểu học

1.1.2.1 Khái niệm

Tính tích cực là đặc điểm vốn có của con người Nguồn gốc của tínhtích cực là nhu cầu Nhu cầu của con người luôn là động cơ để thúc đẩy cáchoạt động của chính họ Khi học sinh có nhu cầu nhận thức thì nhu cầu này sẽtrở thành động cơ kích thích học sinh học tập một cách tích cực hơn Như vậy,tích cực là một trạng thái của hành động trí óc hoặc chân tay của con ngườimong muốn hoàn thành tốt một công việc nào đó Tính tích cực học tập thể

hiện ở ý chí quyết tâm giải quyết các vấn đề mà tình huống học tập đặt ra đểđạt được những tri thức mới, những kỹ năng mới.

Tính tích cực được thể hiện ở các mức độ khác nhau như:

 Bắt chước: Học sinh gắng sức làm theo mẫu của thầy hoặc bạn

 Tìm tòi: Học sinh đọc lập giải quyết vấn đề, tìm kiếm các cách giảiquyết khác nhau về một vấn đề…

 Sáng tạo: học sinh tìm cách giải quyết mới độc đáo hơn

Tự giác là chủ động làm việc, học tập không cần ai nhắc nhở, giám sát,không do áp lực bên ngoài Tự giác trong học tập là việc học sinh tự giác họcbài, làm các bài tập ở nhà cũng như trên lớp mà không cần người nhắc nhở,bảo ban

Tính tích cực, tự giác học tập của học sinh thể hiện ở sự tập trung chú ývào các vấn đề đang học; ở sự tự nguyện tham gia xây dựng bài, trả lời cáccâu hỏi, yêu cầu hoạt động của thầy; hăng hái tham gia thảo luận, tranh luận,đóng góp với thầy, với bạn về các vấn đề thảo luận Tính tích cực, tự giác cònđược thể hiện ở sự kiên trì không nản chí trước những khó khăn Đối vớinhững học sinh chưa có tính tích cực, tự giác khi gặp tình huống mới, vấn đềmới, sẽ không suy nghĩ mà trực tiếp hỏi ý kiến người khác thì tốt nhất ngườigiáo viên hãy xem học sinh đó đã suy nghĩ gì chưa, đã suy nghĩ như thế nàotrước khi đưa ra ý kiến trả lời

1.1.2.2 Nâng cao tính tích cực, tự giác trong học tập

Tích cực, tự giác là điều kiện cần để dạy học Trong tình hình hiện nay,việc dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi bản thân người học phảitích cực, tự giác hơn trong hoạt động học Quá trình này gồm hai hoạt động cóquan hệ hữu cơ với nhau đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động họccủa học sinh

Điều đáng nói ở đây là tự bản thân người học phải hoạt động một cáchtích cực, tự giác hơn để có nhận thức sâu sắc về những vấn đề học tập Bằnghoạt động học tập học sinh tự hình thành và phát triển nhân cách của mìnhkhông có sự trợ giúp của bất kì ai Việc dạy học phải xây dựng trên nhu cầuhứng thú, thói quen, năng lực ở các trình độ khác nhau nhằm làm cho học sinhlĩnh hội được những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ giá trị cần thiết, pháthuy được hết năng lực của các em Trước kia giáo viên là người đạt kiến thứccho học sinh nhưng ngày này giáo viên đã trở thành hướng dẫn, cố vấn chohọc sinh trong việc học tập Giáo viên tiến hành tổ chức các hoạt động mà ở

đó học sinh được tự do tìm hiểu, nghiên cứu, trao đổi về một vấn đề hoặc mộtyêu cầu học tập mà giáo viên đề ra Qua đó, tính tích cực, tự giác ở các emđược nâng cao hơn, tư duy của các em sẽ ngày càng phong phú, những kiếnthức lĩnh hội được sâu sắc hơn, đầy đủ hơn và vững chắc hơn

1.1.2.3 Tầm quan trọng của việc nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh trong dạy học môn Toán ở trường Tiểu học

Để phát huy tối đa vai trò chủ thể của người học, giáo viên cần nângcao tính tích cực, tự giác trong học tập ở các em Người học không tiếp nhậnthông tin một cách bị động mà chủ động lĩnh hội thông tin đồng thời hìnhthành và phát triển những cách học hiệu quả Dạy học theo hướng nâng caotính tích cực, tự giác của học sinh cũng chính là nâng cao hiệu quả dạy học,chất lượng dạy học

Để nâng cao tính tích cực, tự giác của học sinh đòi hỏi người giáo viêncần phải có các năng lực sư phạm:

- Năng lực hiểu học sinh: Giáo viên chính là người tiếp xúc với trẻthường xuyên, muốn dạy trẻ trước hết giáo viên phải có hiểu biết về trẻ Trẻhứng thú vào học tập nếu giáo viên hiểu trẻ, biết cách tổ chức hoạt động tácđộng được vào tâm lí của trẻ Để phát huy năng lực này thì người giáo viên

cần phải có khả năng quan sát tinh tế, có sự nhạy cảm và thấu hiểu diễn biếntâm lý của các em.

- Năng lực khoa học: Thể hiện ở sự hiểu biết và nắm vững nội dung,chương trình sách giáo khoa Để nắm được điều này giáo viên cần thườngxuyên tự học, bồi dưỡng kiến thức để nâng cao hiểu biết trình độ

- Năng lực tổ chức: Giáo viên là người trực tiếp tổ chức mọi hoạt độnghọc tập Chính vì vậy, giáo viên cần nắm vững đặc điểm của từng loại hìnhhoạt động mà mình sẽ tổ chức Căn cứ vào nhu cầu, đặc điểm tâm lí của trẻ để

tổ chức hoạt động học tập theo nhiều hình thức khác nhau thu hút học sinhtham gia vào các hoạt động

- Năng lực ngôn ngữ: Với giáo viên, ngôn ngữ là công cụ không thểthiếu Thông qua ngôn ngữ, giáo viên truyền đạt tới học sinh những kinhnghiệm, những hiểu biết về những vấn đề học tập; thúc đẩy sự chú ý và sự suynghĩ của học sinh vào bài giảng; điều khiển và điều chỉnh hoạt động nhậnthức của học sinh

- Năng lực phân phối, chú ý: Là khả năng trong cùng một lúc có thểchú ý được nhiều đối tượng Đó là một trong những năng lực đặc trưng củangười giáo viên, giúp giáo viên làm chủ được tiết học, chú ý được toàn bộ họcsinh trong giờ học để đưa ra những biện pháp giáo dục kịp thời, hợp lý

- Óc tưởng tượng sư phạm: Người giáo viên cần trang bị cho bản thân

tư duy và trí tưởng tượng của trẻ để từ đó hình dung trước được kết quả củahoạt động mà học sinh trong lớp sẽ đưa ra, dự kiến các tình huống có thể xảy

ra trong các hoạt động học tập

Người giáo viên không chỉ là người nắm vững chuyên môn, giỏi vềkiến thức mà còn phải có tâm với nghề Từ tình yêu dành cho nghề đã thúcđẩy ở giáo viên mong muốn tìm tòi, nghiên cứu tạo ra các tiết học mới giúphọc sinh hứng thú học tập Khi hứng thú học tập ở học sinh được hình thành

điều đó cũng đồng nghĩa với việc học sinh đã tích cực, tự giác hơn trong quátrình học tập Trong dạy học môn Toán ở trường Tiểu học, chỉ khi học sinhtham gia vào học tập, lĩnh hội tri thức, giải quyết các bài toán thì khi đó họcsinh mới nắm được kiến thức của bài Vì vậy, việc giáo viên đưa ra được cáchình thức tổ chức dạy học mới lạ sẽ giúp nâng cao ở học sinh tính tích cực, tựgiác trong quá trình học tập, chất lượng ngày càng cao.

1.1.3 Đặc điểm chương trình môn Toán lớp 4

1.1.3.1 Mục tiêu chương trình môn Toán lớp 4

kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo

1.1.3.2 Nội dung chương trình môn Toán lớp 4

- Số tự nhiên: các số có 6 chữ số; hàng và lớp; triệu và lớp triệu; dãy số

tự nhiên; so sánh và sắp thứ tự số tự nhiên

- Phép tính trên số tự nhiên: tính chất giao hoán của phép cộng; tính chấtkết hợp của phép nhân; nhân với 10, 100, 1000,… chia cho 10, 100, 1000,…;nhân với số có tận cùng là chữ số 0; nhân một số với một tổng, một hiệu vàvới số có hai chữ số; giới thiệu nhân nhẩm số có hai chữ số với 11; nhân với

số có ba chữ số; chia một tổng cho một số; chia cho số có một chữ số, chiamột số cho một tích; chia một tích cho một số; chia hai số có tận cùng là các

chữ số 0; chia cho số có hai, ba chữ số; thương có chữ số 0; dấu hiệu chia hếtcho 2, 5, 9, 3.

- Phân số: khái niệm phân số; phân số và phép chia số tự nhiên; phân sốbằng nhau; rút gọn phân số; quy đồng mẫu số các phân số; so sánh hai phân

số cùng mẫu số, khác mẫu; các phép tính về phân số; tìm phân số của một số;giới thiệu tỉ số; tỉ lệ bản đồ; ứng dụng của tỉ lệ bản đồ

- Hình học: góc nhọn, góc tù, góc bẹt,…; hai đường thẳng vuông góc,song song; vẽ hình bình hành; diện tích hình bình hành, hình thoi

Đo lường: yến, tạ, tấn; bảng đơn vị đo khối lượng; giây, thế kỉ; đề xi mét vuông; mét vuông; ki – lô - mét vuông

Giải toán có lời văn: tìm số trung bình cộng; tìm hai số khi biết tổng vàhiệu; tìm hai số khi biết tổng và tỉ; tìm hai số khi biết hiệu và tỉ

- Biểu thức: biểu thức có chứa một chữ, hai chữ và ba chữ

- Tình hình học tập của học sinh ở nhà và ở trường học

1.2.1.2 Đối tượng điều tra

Giáo viên, học sinh trường Tiểu học Uy Nỗ

1.2.1.3 Phương pháp điều tra

Tôi có sử dụng phương pháp điều tra như sau:

- Tìm hiểu về cơ sở vật chất của nhà trường: Trang thiết bị, đồ dùng, cácphòng học chức năng

- Điều tra giáo viên: Tiến hành thông qua phiếu điều tra, các tiết dự giờ,các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn,

- Điều tra học sinh: Tiến hành thông qua việc trao đổi trực tiếp với họcsinh, phân tích kết quả học tập qua bảng điểm, các bài kiểm tra, quan sát họcsinh ngay trong tiết học,…

1.2.1.3 Kết quả điều tra

- Thực trạng phương pháp dạy học của giáo viên

Để đánh giá thực trạng về việc tổ chức các hoạt động dạy học nhằmnâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học mônToán, tôi đã tiến hành điều tra, tìm hiểu thông tin các thầy cô giáo tại trườngTiểu học Uy Nỗ - huyện Đông Anh – TP Hà Nội theo nội dung phụ lục 2 vàthu được kết quả sau:

Ý

Tầm quan trọng của việc nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của

học sinh trong dạy học môn Toán

kiến Rất Quan trọng Bình thường Không

của quan trọng quan trọnggiáo Số

% Số % Số % Số %viên lượng lượng lượng lượng

21 56,76 11 29,73 5 13,51 0 0Bảng 1.1 Tầm quan trọng của việc nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của

học sinh trong dạy học môn ToánDựa vào bảng trên ta thấy đa số giáo viên đều cho rằng cần nâng caotính tích cực, tự giác của học sinh trong dạy học môn Toán Cụ thể: 56,76%

giáo viên tham gia điều tra cho rằng việc nâng cao tính tích cực trong học tậpcủa học sinh là rất quan trọng; có 29,73% giáo viên coi hoạt động này quantrọng Còn lại số ít 13,51% giáo viên xem hoạt động này ở mức bình thường.Mức Rất thường Thường

Thỉnh thoảng Ít khi Không

độ xuyên xuyên bao giờ

Tiêu Số % Số % Số % Số % Số %chí lượng lượng lượng lượng lượngXây

Bảng 1.2 Mức độ tổ chức các hoạt động dạy học nhằm nâng cao tính tích

cực, tự giác học tập của học sinh trong dạy học môn Toán

Qua bảng trên, ta thấy giáo viên đã tiến hành tổ chức các hoạt động dạyhọc nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh nhưng số giáoviên thường xuyên tổ chức các hoạt động này chỉ chiếm số giáo viên thamgia điều tra; một nửa số giáo viên còn lại cho biết họ thỉnh thoảng cũng như ítkhi tổ chức các hoạt động đó.

- Thực trạng chung về tình hình học tập của học sinh

Để đánh giá tình hình học tập của học sinh tôi tiến hành điều tra, tìm hiểu học sinh lớp 4B theo phiếu điều tra ở phụ lục 1 kết quả thu được như sau:

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Làm bài tập 20/48 41,67 22/48 45,83 6/48 12,5

Bảng 1.4 Tính tự giác trong học tập ở trường của học sinh

lượng %

Sốlượng %

Sốlượng %

Sốlượng %Phát biểu 22/48 45,83 11/48 22,92 7 14,58 8 16,67

Làm việc

với bạn 23/48 47,92 18/48 37,5 4 8,33 3 6,25

Bảng 1.5 Tính tích cực trong học tập của học sinhHọc sinh bắt đầu hình thành ý thức tự học nhưng mới chỉ dừng lại ởhứng thú nhất thời trong thời gian ngắn và nhanh chóng mất đi

Qua quá trình quan sát học sinh và kết quả của phiếu điều tra tôi nhậnthấy:

Đối với việc học ở nhà, một số em đã có ý thức tích cực, tự giác tronghọc tập Cụ thể: Số lượng học sinh tự giác trong việc học không cần ngườinhắc nhở chiếm 43,75%; số lượng học sinh cần có người nhắc nhở chiếm33,33% còn lại 22,92% số học sinh đã có ý thức tích cực, tự giác trong họctập nhưng đôi khi vẫn cần có người nhắc nhở

Đối với việc học ở trên lớp, học sinh có ý thức tích cực, tự giác học tậpchiếm khoảng số học sinh trong lớp Nhưng, vẫn còn tồn tại một số học sinhchưa thực sự tích cực, tự giác học tập, trong việc học vẫn giáo viên nhắc nhở.Trong các hoạt động nhóm, các em đã có sự chú ý trong học tập, tích cực traođổi, tương tác với các bạn trong nhóm để hoàn thành yêu cầu của hoạt động.Tuy nhiên, nhiều em vẫn còn mất tập trung bởi một vài yếu tố bên ngoài nênquá trình làm việc nhóm chưa được tốt, kết quả là nhiều nhóm chưa hoànthành được các yêu cầu

Thông qua kết quả điều tra, tôi nhận thấy việc tổ chức hoạt động dạyhọc nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của giáo viên còn hạn chế.Tiến trình một tiết học còn dập khuôn, ít có sự thay đổi, các hoạt động dạyhọc mới lạ còn ít dẫn đến học sinh chưa nhiệt tình hưởng ứng, tham gia Họcsinh vì mải nói chuyện, nghịch ngợm mà không tập trung tham gia vào cáchoạt động của giáo viên Kết quả là giờ học diễn ra một cách tẻ nhạt, lượngkiến thức đọng lại ở học sinh chưa nhiều.

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng

Về phía giáo viên, đa số giáo viên đều có thâm niên trong nghề, đều cónhiều kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy nên ngại trong việc thay đổi cáchình thức dạy học Để chuẩn bị các tiết học với nhiều hình thức khác nhau đòihỏi người giáo viên cần nghiên cứu kĩ từng cách thức tổ chức, phương phápdạy học sẽ sử dụng để từ đó chuẩn bị kĩ từ đồ dùng dạy học, phương tiện dayhọc và giáo án cho từng bài cụ thể Đó là nguyên nhân vì sao các tiết họcthường diễn ra theo một cách “thầy giảng - trò nghe” giáo viên đưa thông tinđến cho học sinh và học sinh nhận thông tin trực tiếp không cần qua quá trìnhtìm hiểu

Về phía học sinh, các đặc điểm về nhận thức, chú ý đang dần hình thànhnhững không được rèn luyện thường xuyên dẫn đến hứng thú, tập trung họctập còn yếu; tích cực, tự giác trong học tập còn hạn chế vẫn cần người khácnhắc nhở, chỉ bảo Hứng thú của học sinh vẫn tập trung ở những thứ mới lạ,bất chợt xuất hiện Khi tiết học diễn ra một cách đều đều thầy nói trò nghe chỉcần một yếu tố hay tiếng động bên ngoài sẽ thu hút học sinh hơn là những lờithầy nói

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1, tôi đã tìm hiểu và nghiên cứu cơ sở lí luận, cơ sở thựctiễn của việc đề xuất các biện pháp nâng cao tính tích cực, tự giác học tập củahọc sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán: về đặc điểm của học sinh lớp 4; tínhtích cực, tự giác của học sinh trong quá trình học tập; tầm quan trọng của việcnâng cao tính tích cực, tự giác trong học tập của học sinh; cơ sở thực tiễn củaviệc nâng cao tính tích cực, tự giác trong học tập Đây là tiền đề cho việc đềxuất các biện pháp giúp nâng cao tính tích cực, tự giác trong học tập của họcsinh lớp 4 trong quá trình dạy học môn Toán ở chương 2

CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH LỚP 4 TRONG

DẠY HỌC MÔN TOÁN 2.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu, nội dung bài học

Nguyên tắc này đòi hỏi khi thiết kế các hoạt động dạy học phải hướngvào việc nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh trong dạy họcmôn Toán để đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục nhưng vẫnđảm bảo về mục tiêu và nội dung của bài học

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục trong dạy học

Tính khoa học trong quá trình dạy học được thể hiện ở phương phápdạy học, hình thức tổ chức dạy học Đảm bảo tính khoa học trong quá trìnhdạy học môn Toán ở Tiểu học là dạy đúng, dạy đủ những tri thức khoa họctrong chương trình cấp học

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học phải cung cấp cho ngườihọc những tri thức khoa học, những thành tựu về khoa học, công nghệ và vănhoá; hướng dẫn học sinh tiếp cận với những phương pháp học tập, cách phântích, so sánh, suy nghĩ và cách làm việc khoa học Qua đó dần hình thành ởhọc sinh thế giới quan khoa học, tình cảm và những phẩm chất đạo đức caoquý của con người hiện đại

Dạy học không chỉ phát triển lí trí của con người, cung cấp cho ngườihọc một khối lượng kiến thức nào đó mà hình thành ở học sinh ý thức học tậpnghiêm túc Nội dung, phương pháp dạy học, sự tổ chức tiết học và những tácđộng giáo viên ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của học sinh

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong dạy học

Lý luận là kết quả của quá trình nhận thức lâu dài trên cơ sở hoạt độngthực tiễn

Khi xây dựng các hoạt động dạy học cần lựa chọn những kiến thức cơbản, phù hợp với những điều kiện thiên nhiên, với hoàn cảnh thực tiễn, chuẩn

bị cho người học thích ứng nhanh và tham gia có hiệu quả vào công cuộc xâydựng và phát triển đất nước Nội dung dạy học phải giúp người học nắm vữngtri thức lý thuyết, vai trò của tri thức đối với thực tiễn Các phương pháp dạyhọc và hình thức tổ chức dạy học khi sử dụng cần khai thác tối đa vốn sống,những kinh nghiệm thực tiễn của người học như hình thức tham quan học tập,hình thức thực hành

2.1.4 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tượng

Trong quá trình dạy học, việc tổ chức cho học sinh được tiếp xúc trựctiếp với sự vật, hiện tượng giúp học sinh hình thành các khái niệm, quy luậttoán học dễ dàng hơn và nắm chắc hơn Một tri thức khoa học ở thời điểm này

là trừu tượng nhưng đến thời điểm khác là cái cụ thể Vì vậy, khi cụ thể hóahay trừu tượng hóa cần phải căn cứ vào đặc điểm phát triển của học sinh

2.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và yêu cầu phát triển

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học, giáo viên cần lựa chọnnội dung, phương pháp dạy học phải phù hợp với khả năng của học sinh giúphọc sinh lĩnh hội tri thức đồng thời nâng cao dần yêu cầu để thúc đẩy sự pháttriển ở trẻ Nói cách khác, dạy học đảm bảo tính vừa sức nghĩa là những yêucầu và nhiệm vụ học tập đề ra mọi học sinh trong lớp có thể thực hiện đượcvới sự nỗ lực cao nhất về trí tuệ và thể lực

Trong cùng một lứa tuổi, mỗi học sinh lại có những đặc điểm riêng vềhoạt động hệ thần kinh cấp cao, sự phát triển về thể chất và tinh thần, về năng

lực, hứng thú,… Do vậy, khi đưa ra các nhiệm vụ học tập đòi hỏi người giáoviên phải chú ý đến những đặc điểm riêng của từng cá nhân.

2.2 Một số biện pháp nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh lớp 4 trong dạy học môn Toán

2.2.1 Biện pháp 1: Xây dựng tình huống gợi vấn đề trong quá trình giảng dạy môn Toán lớp 4

Tình huống gợi vấn đề, còn gọi là tình huống vấn đề, là một tình huốnggợi ra cho học sinh những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà học sinh cảmthấy cần thiết và có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc nhờmột thuật giải mà phải trải qua một quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động đểbiến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

Trong những tình huống gợi vấn đề đều chứa đựng một nội dung cầnđược xác định, một nhiệm vụ cần phải giải quyết Việc nghiên cứu và giảiquyết những vấn đề trên sẽ kích thích ở chủ thể suy nghĩ, hoạt động để giảiquyết vấn đề từ đó chiếm lĩnh các tri thức mới

Việc tạo các tình huống gợi vấn đề trong quá trình dạy học sẽ kíchthích học sinh nhu cầu muốn giải quyết các vấn đề, các yêu cầu mà nhiệm vụhọc tập đưa ra; nhu cầu muốn chiếm lĩnh các tri thức mới từ đó hình thành ởhọc sinh ý thức học tập tích cực Khi tính tích cực học tập ở học sinh đượcphát huy sẽ giúp cho mối quan hệ giữa dạy và học, giữa thầy và trò ngày cànggắn bó và hiệu quả hơn đồng thời rèn luyện cho học sinh những phẩm chấtcủa người lao động mới: tự chủ, năng động, sáng tạo Vì vậy, việc tạo ra các

tình huống gợi vấn đề trong dạy học sẽ giúp giáo viên nâng cao tính tích cực,

tự giác học tập ở học sinh trong các tiết học

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Bài “Hình thoi” (Toán 4; tr.140)

Hoạt động 1: hình thoi và đặc điểm của hình thoi

- Mục tiêu: Giúp học sinh nhận biết hình thoi và đặc điểm của hình thoi

- Chuẩn bị: Bộ đồ dùng kỹ thuật

- Tiến hành: Giáo viên nêu tình huống “Có bao giờ các em tự hỏi, nhữnghình chúng ta đã được học khi xô lệch cạnh sẽ tạo ra hình gì không?” Sau khiđưa ra tình huống giáo viên yêu cầu học sinh sử dụng bộ đồ dùng kỹ thuật củamình lắp và ghép thành các hình đã được học và xô lệch các hình đã lắp xemsau khi xô lệch sẽ tạo ra hình gì Việc giáo viên đưa ra tình huống trên sẽ kíchthích ở học sinh nhu cầu muốn biết hình gì sẽ được tạo ra sau khi xô lệch, từ

đó học sinh sẽ tích cực, tự giác tham gia vào hoạt động học cùng các bạn

- Từ năng lực và vốn kiến thức mà học sinh đã có cùng với nhu cầu họccủa mình học sinh sẽ lắp và ghép được một số hình như: hình chữ nhật, hìnhvuông, hình bình hành Sau khi tiến hành xô lệch các hình theo yêu cầu củagiáo viên các em biết được từ các hình đã được học sẽ tạo ra các hình sau:

Hình chữ nhật Hình bình hành

Hình vuông Hình bình hành