Nhân vật elizabeth bennet (kiêu hãnh và định kiến jane austen) và jane eyre (jane eyre charlotte bronte) từ góc nhìn so sánh

có thể kể đến như William Shakespeare, Lord Byron, Sir Walter Scott,… Vàbên cạnh những văn hào là nam giới, nền văn học Anh nổi lên hai nữ tác giảnhư là một hiện tượng trên văn đàn thế k

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

**************

LƯƠNG NGỌC HẠNH NHI

NHÂN VẬT ELIZABETH BENNET

(KIÊU HÃNH VÀ ĐỊNH KIẾN - JANE AUSTEN) VÀ JANE EYRE (JANE EYRE

- CHARLOTTE BRONTE)

TỪ GÓC NHÌN SO SÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI – 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

**************

LƯƠNG NGỌC HẠNH NHI

NHÂN VẬT ELIZABETH BENNET

(KIÊU HÃNH VÀ ĐỊNH KIẾN - JANE AUSTEN) VÀ JANE EYRE (JANE EYRE

- CHARLOTTE BRONTE)

TỪ GÓC NHÌN SO SÁNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

ThS ĐỖ THỊ THẠCH

HÀ NỘI - 2019

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Lương Ngọc Hạnh Nhi

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những điều tôi trình bày trong khóa luận là kết quảquá trình nghiên cứu của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của ThS Đỗ ThịThạch, không sao chép từ bất kì tài liệu nào khác và chưa từng được công bốtrước đây

Trong quá trình làm khóa luận, tôi có tham khảo từ nhiều nguồn và rấttrân trọng các tác giả, tuy nhiên đề tài của tôi không trùng lặp với bất kì ai

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Lương Ngọc Hạnh Nhi

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Đối tượng nghiên cứu 6

5 Phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục của khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1 ELIZABETH BENNET VÀ JANE EYRE - NHỮNG ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG 7

1.1 Thời đại biểu hiện trong tác phẩm và nhân vật 7

1.1.1 Nước Anh cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX: phát triển nhưng đầy mâu thuẫn 7

1.1.2 Vị trí của người phụ nữ trong xã hội 9

1.2 Tính cách: kiểu tính cách “nữ anh hùng” 11

1.2.1 Cá tính đặc biệt so với các nhân vật khác trong tác phẩm 11

1.2.2 Ý thức về bản thân 15

1.2.3 Sự thông minh, giỏi giang, nhạy bén 18

1.2.4 Khát vọng về tương lai 21

1.3 Số phận có hậu của nhân vật 24

Tiểu kết chương 1 27

CHƯƠNG 2 ELIZABETH BENNET VÀ JANE EYRE - NHỮNG ĐIỂM KHÁC BIỆT 28

2.1 Hoàn cảnh gia đình 28

2.1.1 Elizabeth Bennet - gia đình trung lưu, người thân đáng ngại 28

2.1.2 Jane Eyre - tuổi thơ không hạnh phúc với những “người nhà xa lạ” 31

2.2 Đặc điểm cá nhân 36

2.2.1 Ngoại hình - Elizabeth xinh đẹp, Jane không hề nổi bật 36

2.2.2 Môi trường giáo dục, nghề nghiệp - tiểu thư nông thôn Elizabeth, cô gia sư nghèo Jane Eyre 38

2.2.3 Cách thức vượt qua nghịch cảnh 41

2.3 Các mối quan hệ xã hội 44

2.3.1 Với gia đình 45

2.3.2 Với những người xung quanh 48

2.4 Tình yêu và số phận: con đường đi tìm hạnh phúc 52

2.4.1 Elizabeth Bennet - tình yêu tác động làm thay đổi con người 52

2.4.2 Jane Eyre - tình yêu phải trải qua thử thách gian nan 55

Tiểu kết chương 2 59

KẾT LUẬN 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO

có thể kể đến như William Shakespeare, Lord Byron, Sir Walter Scott,… Vàbên cạnh những văn hào là nam giới, nền văn học Anh nổi lên hai nữ tác giảnhư là một hiện tượng trên văn đàn thế kỉ XVIII - XIX, đó chính là JaneAusten và Charlotte Bronte.

Ở một giai đoạn mà xã hội thay đổi chóng mặt bởi các cuộc cải cách,cách mạng, giai cấp, các tác phẩm của Jane Austen và Charlotte Bronte ra đờiđáp ứng được nhu cầu và thị hiếu của đông đảo độc giả lúc bấy giờ Có thểnói, cả hai nữ tác giả này, mặc dù với cung cách viết lách khác nhau, đã đềuphơi bày hiện thực xã hội một cách chân thực nhưng cũng không kém phần

tinh tế và dí dỏm Đặc biệt, với hai tác phẩm nổi tiếng nhất của mình là Kiêu

hãnh và định kiến (Jane Austen) và Jane Eyre (Charlotte Bronte), họ đã thay

đổi cách nhìn của cả một cộng đồng về người phụ nữ, khi mà họ có thể sángtác văn học, thậm chí tạo ra những nhân vật cuốn hút tuyệt vời Ở Việt Nam,bản dịch các tác phẩm này cũng được tái bản nhiều lần, và luôn là nhữngquyển sách được tìm đọc và được lưu ý nhất đối với các bạn yêu văn học nóichung và văn học Anh nói riêng Sức hút lâu bền của những “món ăn tinhthần” này đã khẳng định được tài năng đặc biệt của cả Jane Austen vàCharlotte Bronte

Trong bất kì một tác phẩm văn học nào, yếu tố tiên quyết tạo nên sựhấp dẫn của câu chuyện chính là nhân vật Mẫu nhân vật nữ trong sáng táccủa Jane Austen và Charlotte Bronte được đánh giá rất cao, tất nhiên không

thể không nhắc đến hai nhân vật nữ chính là Elizabeth Bennet (Kiêu hãnh và

định kiến) và Jane Eyre (Jane Eyre) Nhân vật là người phát ngôn của tác giả,

thể hiện phần nào những suy nghĩ, tư tưởng, ý kiến mà tác giả muốn biểu đạtthông qua tác phẩm Cả Elizabeth và Jane đều được xây dựng một cách rất chi

tiết và tinh tế, thể hiện sự khéo léo và chú tâm của hai tác giả khi viết truyện.

Khi đọc Kiêu hãnh và định kiến hay Jane Eyre, kết hợp tìm hiểu về tác giả, có

thể nhận ra bóng dáng của chính hai nữ văn sĩ trong nhân vật của mình Việcnghiên cứu nhân vật sẽ giúp những người quan tâm có thể tiếp cận được vớinhững nội dung đặc sắc và giá trị nghệ thuật của tác phẩm Với sự ngưỡng mộhai nữ tác giả hiếm hoi của văn học Anh thời kì đó, chúng tôi nhận thấy việc

so sánh hai nhân vật nữ chính trong hai tác phẩm nổi tiếng nhất của JaneAusten và Charlotte Bronte là một hướng đi mới và chưa từng được đề cậpđến trước đây

Từ những lí do trên, có thể khẳng định rằng nghiên cứu đề tài “Nhân

vật Elizabeth Bennet (Kiêu hãnh và định kiến - Jane Austen) và Jane Eyre (Jane Eyre - Charlotte Bronte) từ góc nhìn so sánh” là cần thiết và

mới mẻ, có thể đạt được những kết quả thú vị, và có một cái nhìn khách quanhơn với hai tác phẩm nêu trên

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Giới thuyết chung, khái niệm

Trước tiên, hãy làm rõ một vài khái niệm có liên quan đến khóa luận này Về nhân vật văn học, hiện nay có rất nhiều định nghĩa, nhiều cách hiểu và

quan niệm khác nhau Trong nghiên cứu lí luận văn học có các quan niệmnhư:

Trong Từ điển văn học (bộ mới), Lại Nguyên Ân đã định nghĩa: “Nhân

vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, nó mang tính ước lệ, không thể bị đồngnhất với con người có thật, ngay khi tác giả xây dựng nhân vật với những nétrất gần với nguyên mẫu có thật Nhân vật văn học là sự thể hiện quan niệmnghệ thuật của nhà văn về con người, nó có thể được xây dựng chỉ dựa trên cơ

sở quan niệm ấy Ý nghĩa của nhân vật văn học chỉ có được trong hệ thốngmột tác phẩm cụ thể.” [3-tr.1254]

Trong giáo trình Lí luận văn học do Trần Đình Sử chủ biên: “Nhân vật

văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác

phẩm văn học - cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng cácphương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ Nhân vật văn học là một hiệntượng nghệ thuật ước lệ, có những dấu hiệu để ta nhận ra.” [7-tr.114]

Trong Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn

Khắc Phi đồng chủ biên đã định nghĩa: “Nhân vật văn học là một đơn vị nghệthuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống.Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách con người Dotính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử, nên chức năng khái quát tính cáchcủa nhân vật cũng mang tính lịch sử Vì tính cách là kết tinh của môi trường,nên nhân vật văn học là người dẫn dắt độc giả vào các môi trường khác nhaucủa đời sống thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn

về con người” [4-tr.235]

Như vậy, từ những định nghĩa trên có thể rút ra kết luận: Nhân vậttrong tác phẩm văn học chính là con người hoặc những sinh thể không phảingười nhưng mang đặc điểm giống với con người Nhân vật ấy là đứa continh thần, là sự sáng tạo của nhà văn, thể hiện quan niệm và lí tưởng thẩm mĩ

về cuộc đời và con người Các nhà nghiên cứu lí luận văn học cũng đã nhấnmạnh đến tính nghệ thuật, tính ước lệ của nhân vật văn học Nhân vật văn họckhông trùng khít với con người ngoài đời, kể cả những nhân vật lấy nguyênmẫu là con người có thật thì nhân vật vẫn có tính ước lệ nhất định, vì nhà văn

đã thêm hoặc bớt một số chi tiết trong số phận, ngoại hình… của nhân vậtnhằm thực hiện dụng ý nghệ thuật của mình Nhân vật văn học là sự thể hiệnquan điểm nghệ thuật của nhà văn về con người, đây cũng là yếu tố hàng đầucủa một tác phẩm văn học

Khái niệm “so sánh” đã tồn tại từ lâu không chỉ trong văn học mà trongtất cả các lĩnh vực nghiên cứu khoa học và cả trong đời sống hàng ngày Sosánh là một yêu cầu tự nhiên, là phương pháp để xác định sự vật về mặt định

lượng, định tính hoặc ngôi thứ Trong Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ

biên (1994) đã định nghĩa: So sánh là “Nhìn vào cái này mà xem xét cái kia

để thấy sự giống nhau, khác nhau hoặc sự hơn kém” [5-tr.830] So sánh trongvăn học là một phương pháp rất phổ biến, xuất hiện liên tục trong các tácphẩm từ văn học cổ đại, trung đại đến hiện đại, cận đại Việc so sánh giúp chotác phẩm trở nên sinh động và hiện thực hóa hình tượng nghệ thuật một cách

cụ thể và chi tiết hơn

Cần phân biệt rõ hai khái niệm “so sánh văn học” và “văn học so sánh”

để tránh gây nhầm lẫn trong quá trình nghiên cứu Trong Đề cương bài giảng

văn học so sánh của TS Phùng Gia Thế, Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã khái

quát những điểm phân biệt hai khái niệm này như sau: Về mặt phương phápluận, “so sánh văn học là phương pháp, thuộc cấp độ tập hợp phương pháptrong hệ thống phân cấp, văn học so sánh là chuyên ngành nghiên cứu cóphương pháp luận chuyên biệt So sánh văn học là tài sản chung của tất cả các

bộ môn trong ngành nghiên cứu văn học, văn học so sánh là một bộ môn có vịtrí độc lập tương đối trong hệ thống các môn của ngành nghiên cứu văn học

So sánh văn học không phải là của riêng văn học so sánh, văn học so sánhcũng không phải chỉ sử dụng duy nhất một phương pháp là so sánh văn học,

mà nó có quyền sử dụng không hạn chế bất cứ phương pháp nào trong cấp tậphợp các phương pháp” [8-tr.4 - 5] Như vậy, công trình nghiên cứu này đangthực hiện công việc “so sánh văn học”, tức là so sánh hai hiện tượng văn học,

cụ thể là hai nhân vật văn học, của hai tác giả trong cùng một đất nước và thờiđại, để tìm ra những điểm giống và khác nhau, từ đó thấy được tài năng củatác giả trong việc xây dụng nhân vật

2.2 Những nghiên cứu về Kiêu hãnh và định kiến và Jane Eyre

Cả Kiêu hãnh và định kiến lẫn Jane Eyre đều nằm trong danh sách

những tác phẩm được tìm đọc nhiều nhất của văn học thế giới Bản thân việcnghiên cứu hai tác phẩm này cũng đã là một sự thú vị không nhỏ, vì càng đisâu, chúng ta càng thấy được những nét độc đáo trong văn phong và cách xâydựng nhân vật của hai nữ tác giả Chính vì lí do đó, từ trước tới nay đã có khánhiều nghiên cứu về hai tác phẩm này, có thể kể đến một số công trình sau

Luận văn thạc sĩ “Jane Eyre từ góc nhìn phân tâm học” của Trịnh NgọcTrâm nghiên cứu nhân vật Jane Eyre theo chiều hướng phân tâm học, đã đưa

ra những đánh giá chi tiết về mối liên hệ giữa tác giả với nhân vật, những ẩn

ức, ám ảnh về cái chết, tình yêu được thể hiện qua nhân vật Jane Eyre

Luận văn thạc sĩ “Đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Jane Eyre và

Wuthering heights của hai chị em nhà Bronte” của Nguyễn Thị Phượng đã đề

cập đến những nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật và kết cấu của

Jane Eyre qua các mẫu hình nhân vật, cách khắc họa mô tả nhân vật, thời

gian, không gian nghệ thuật và cốt truyện

Nhắc đến Kiêu hãnh và định kiến, dịch giả Vương Trí Nhàn đã có lời nhận xét trong phần giới thiệu tác phẩm: Kiêu hãnh và định kiến (Pride and

Prejudice) là truyện được yêu thích nhất trong số các tác phẩm của Jane

nữ được đề cập trong các cuốn tiểu thuyết của bà, xu hướng đọc sách tăng lên

ở nữ giới Austen chỉ ra phụ nữ không cần phải lệ thuộc vào đàn ông màchính họ có thể tự theo đuổi giấc mơ của mình; cả đàn ông lẫn phụ nữ, thay vìchú trọng vào tiền bạc trong hôn nhân, hãy chú tâm vào chính mối quan hệtình cảm của họ” [20]

Trong rất nhiều cuộc bình chọn, Kiêu hãnh và định kiến luôn xếp vị trí rất cao, ngang hàng với các kiệt tác kinh điển như Chiến tranh và hòa bình của Lev Tolstoy, Đỏ và Đen của Charles Dickens, Tấn trò đời của Honore de

Balzac,… Nhân ngày sách thế giới lần thứ 10 (năm 2007), tác phẩm được độcgiả Anh chọn là tác phẩm được yêu thích nhất

Ngoài ra, còn có một số công trình và tài liệu nước ngoài, tuy nhiên vìđiều kiện có hạn, không thể tiếp cận chi tiết và khách quan, nên chúng tôikhông đưa vào phần lịch sử vấn đề Tất cả các công trình, bài báo và thông tintrên đã đem đến cái nhìn đa chiều và tổng quát, giúp chúng tôi có thể thamkhảo để hoàn thiện nghiên cứu này

Tuy nhiên, theo sự tìm hiểu và nghiên cứu trên các nguồn tài liệu có thểtiếp cận được, chúng tôi chưa thấy có bất kì công trình nào đề cập đến vấn đề

so sánh nhân vật nữ chính trong hai tác phẩm Kiêu hãnh và định kiến và Jane

Eyre.

4 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của khóa luận là hai nhân vật Jane Eyre

(Jane Eyre Charlotte Bronte) và Elizabeth Bennet (Kiêu hãnh và định kiến

-Jane Austen) trong sự so sánh các yếu tố giống và khác nhau của họ

5 Phạm vi khảo sát

Trong khóa luận này, chúng tôi chủ yếu khảo sát qua tác phẩm Jane

Eyre của Charlotte Bronte, bản dịch của Trịnh Y Thư (NXB Văn học, 2016)

và Kiêu hãnh và định kiến của Jane Austen do Vương Trí Nhàn dịch (NXB

Hội nhà văn, 2009)

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi sử dụng các phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp tổng hợp - phân tích

- Phương pháp so sánh

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của khóa luận gồm 2 chương: Chương 1: Elizabeth Bennet và Jane Eyre - những điểm

tương đồng Chương 2: Elizabeth Bennet và Jane Eyre - những điểm khác biệt

NỘI DUNG Chương 1 ELIZABETH BENNET VÀ JANE EYRE - NHỮNG ĐIỂM

TƯƠNG ĐỒNG 1.1 Thời đại biểu hiện trong tác phẩm và nhân vật

1.1.1 Nước Anh cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX: phát triển nhưng đầy mâu thuẫn

Charlotte Bronte và Jane Austen sống vào khoảng cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX Đây là thời kì mà nước Anh có rất nhiều biến động, như một

-số nhà nghiên cứu đã nói, nước Anh giai đoạn này là “xã hội hai bộ mặt”, hay thời đại “vừa lạc quan vừa bi quan” Đây chính là một yếu tố không nhỏ

ảnh hưởng đến cách xây dựng nhân vật của hai tác giả

Nửa cuối thế kỉ XVIII đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối vớinước Anh: cuộc cách mạng công nghiệp bắt đầu từ khoảng những năm 60 đãlàm thay đổi bộ mặt của cả đất nước, đưa Anh quốc trở thành một trongnhững đế quốc phát triển nhất thế kỉ Tầm vóc của cuộc cách mạng này đẫđược mô tả là “một thời đại cách mạng vĩ đại - một thời đại mà nước Anh đãlàm thay đổi cả thế giới nhiều hơn bất cứ một thời đại nào trước hay sau nó”

Sự ra đời của máy móc, nhà máy, xí nghiệp, sự xuất hiện các công nghệ mớitrong các ngành công nghiệp (mà khởi đầu là ngành dệt) giúp nước Anh đượcmệnh danh là “công xưởng của thế giới” Đến giữa thế kỉ XIX, nước Anh đãchiếm vị trí cực kì quan trọng, chi phối nền công nghiệp và mậu dịch thế giới

Sự bành trướng lục địa của Anh trong suốt những năm cuối thế kỉ XVIII - đầu

thế kỉ XIX được họ mô tả một cách đầy tự hào: “mặt trời không bao giờ lặn

trên vương quốc Anh”.

Chính nhờ những thành tựu to lớn của cuộc cách mạng công nghiệp vĩđại, bộ mặt xã hội và đời sống của người dân Anh cũng thay đổi Kinh tế tăngtrưởng vượt bậc dẫn đến việc người dân có thể sống trong “nhung lụa”.Không thể phủ nhận rằng họ đã có cuộc sống tốt hơn trước Tuy nhiên, cái

“tốt hơn” này chỉ tồn tại trong tầng lớp quý tộc và trung lưu, còn đối vớingười lao động bình dân, họ bị chuyển từ kiểu bóc lột này sang kiểu bóc lộtkhác Người nông dân, một bộ phận, trở thành công nhân trong các nhà máy,

phân xưởng mọc lên như nấm Họ lao động cật lực nhưng chỉ được trả đồnglương rẻ mạt, họ không thể thoát khỏi cảnh túng quẫn vì không có tiền, khôngđược học hành, cũng không có quyền tự lên tiếng bảo vệ bản thân Một bộphận khác, vốn có ruộng đất và địa sản riêng, bị các địa chủ giàu có cướpđoạt, trong phút chốc trở thành những người vô sản Những người nông dân,cũng giống như công nhân ở thành phố, bị chèn ép và bóc lột nặng nề màkhông được trả công xứng đáng Họ còn đối mặt với nguy cơ bị đuổi việc bất

kì lúc nào Giai cấp tư sản tha hồ bóc lột, tha hồ chèn ép, kiếm tiền trên mồhôi công sức, trên tấm thân còm cõi của người lao động Hệ quả tất yếu của

sự chênh lệch giàu nghèo này chính là mâu thuẫn không thể hòa giải của cácgiai cấp trong xã hội Các cuộc bạo động nổ ra, công nhân đập phá xưởngmáy, nông dân nổi dậy phản đối địa chủ, tuy nhiên, mỗi lần vùng lên họ lại bịđàn áp một cách triệt để và tàn bạo

Như vậy, có thể thấy, nước Anh cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIXkhông hào nhoáng như những gì thể hiện ra bên ngoài Anh quốc, dù pháttriển đến cực thịnh, nhưng không phải là một xã hội hoàn toàn tốt đẹp cho tất

cả mọi tầng lớp nhân dân Trong khi giai cấp quý tộc thượng lưu và trung lưu

có cuộc sống dễ chịu, vui vẻ, thì ngược lại người dân lao động phải chịu khổ

sở trăm bề Xã hội “hai bộ mặt” này có tác động không nhỏ đến các nhà vănthời kì đó, và Jane Austen cùng Charlotte Bronte cũng không ngoại lệ Cuộcsống của các nhân vật trong tác phẩm được phản ánh chân thật như những gìdiễn ra trong xã hội Những cuộc tụ tập, gặp mặt xã giao, dạ tiệc, của giaicấp quý tộc - trung lưu được mô tả rõ nét và chi tiết Nhịp sống nhàn hạ, rảnhrỗi khiến cho những ông bà Bennet, phu nhân Catherine, hay chính Elizabeth

Bennet trong Kiêu hãnh và định kiến chỉ có thể giết thời giờ bằng những cuộc

trò chuyện, tham gia các buổi gặp mặt, đến nhà họ hàng chơi cả tháng trời…Ông Rochester và Jane Eyre ban đầu không đến với nhau chính một phẩn domặc cảm về giai cấp của Jane, khi cô chỉ là một cô gia sư nghèo không có tiềnbạc hay địa vị, không “môn đăng hộ đối” với ông chủ của mình Cuộc sốngnhàn rỗi của tầng lớp trung lưu - quý tộc còn dẫn đến một hệ quả, đó là họkhông có việc gì làm, nên họ dư dả thời giờ để đưa chuyện, bàn tán với nhau

về những bí mật riêng tư hay những chuyện để ý được của những người xung

quanh Bởi vậy, cuộc sống của họ vô hình chung bị dòm ngó bởi rất nhiềungười Đó là lí do các cô gái luôn phải để ý xem người khác nói gì về mình,chọn bạn đời cũng phải xem xét có phù hợp hay không Vì có con mắt nhòmngó của biết bao người cùng tầng lớp trong xã hội, ông Rochester mới phảigiấu nhẹm người vợ điên khùng của mình, chạy trốn khỏi nơi mình sinh ra để

đi khắp nơi hòng không phải đối mặt với một người điên bắt buộc phải gắn bósuốt đời Vô hình chung, xã hội Anh quốc đã đặt con người sống trong nó vàomột cuộc sống luôn phải lo lắng rằng những cá nhân xung quanh sẽ đánh giámình như thế nào Cuộc sống nhàn rỗi với tiệc tùng và vui chơi nhưng tưtưởng lại không hề thoải mái Đây là một hiện thực xã hội nổi bật của Anhquốc thế kỉ XVIII-XIX

1.1.2 Vị trí của người phụ nữ trong xã hội

Kiêu hãnh và định kiến bắt đầu bằng một trong những câu nói bất hủ

nhất của văn học Anh: “It is a truth universally acknowledged, that a single

man in possession of a good fortune, must be in want of a wife” (“Có một

sự thật mà ai cũng công nhận, đấy là: một người đàn ông có một sự sản kháhẳn sẽ muốn có một người vợ” [1-tr.19]) Tuy nhiên nội dung truyện dườngnhư đi ngược lại câu mở đầu này, rằng không phải là các quý ông tìm kiếmmột người vợ, mà là các cô gái, để đảm bảo cho mình một tương lai ổn định,phải chủ động kiếm một người chồng Đây cũng chính là tình trạng chungtrong xã hội quý tộc và trung lưu bấy giờ

Ở thời của Jane Austen và Charlotte Bronte, người phụ nữ bị trói buộctrong rất nhiều khuôn phép Phụ nữ không có mấy cơ may để thăng tiến trong

xã hội Anh quốc: chính trị, quân ngũ, khoa học chuyên môn… đều khép cửavới họ Một số ngành nghề có thể tham gia (ví dụ như dạy học cho trẻ em ởnhà của chúng - như nhân vật Jane Eyre đã làm) thì không được coi trọng.Những cô gái thường ít được đến trường, đa phần là được dạy dỗ ở nhà bởicha mẹ hoặc gia sư Không có cơ hội tự lực vươn lên, phụ nữ Anh quốc thời

kì đó chỉ có một con đường, chính là tìm cho mình một tấm chồng tử tế đểkhông phải lo lắng chuyện tương lai Từ đó, xảy ra một vấn đề to lớn, chính làcác bà mẹ chỉ cầu con gái mình có sắc đẹp để kiếm được chồng giàu, cácchàng trai thì chịu áp lực phải lấy một người vợ môn đăng hộ đối Không chỉ

thế, cuộc sống nhàn hạ của giai cấp trung lưu và quý tộc khiến cho họ thừathời gian rảnh rỗi để tổ chức dạ vũ, họp mặt,… rồi bàn tán về những chuyện

riêng tư Trong Kiêu hãnh và định kiến, cứ cách vài hôm độc giả lại thấy các

cô gái tham gia vũ hội hay tiệc gặp mặt một lần; các cuộc nói chuyện thườngxảy ra sau khi trong buổi tiệc có một sự kiện nào đó; chính trên bàn tiệc,nhũng hiểu lầm hay hóa giải hiểu lầm được diễn ra… Họp mặt và xã giaonhiều như vậy, nên bản thân các cô gái luôn phải giữ vẻ thanh lịch và nhãnhặn Họ lại phải chịu thêm sức ép của dư luận xã hội còn bảo thủ Có lẽchính vì lí do này mà khi còn sống, Jane Austen không muốn đề tên thật trêncác tác phẩm của mình, vì hơn ai hết bà hiểu rõ cái nhìn soi mói của xã hội sẽ

đổ vào mình như thế nào

Ở giai đoạn sau đó, thời kì Victoria, xã hội cởi mở hơn, người Anh cócái nhìn thoải mái hơn với người phụ nữ, đây cũng là giai đoạn CharlotteBronte nổi tiếng lẫy lừng với các tác phẩm của mình Tuy nhiên, vị thế củangười phụ nữ nhìn chung vẫn không nổi trội, vẫn gắn liền với những khuônmẫu và lối sống in sâu khó lòng thay đổi Có thể thấy điều này cũng được thể

hiện trong chính tác phẩm Jane Eyre Sự kì thị của bà Reed dành cho Jane,

xuất phát chính từ sự ghét bỏ bà dành cho mẹ của cô, vì mẹ Jane đã khôngcưới một người chồng giàu có hay môn đăng hộ đối; bản thân Jane, là một côgia sư nghèo, cũng không được coi trọng Hãy nhìn vào đoạn đối thoại của côIngram và các vị khách đến chơi nhà ông Rochester Họ bàn tán về nhữngngười gia sư giống như bàn tán về những món hàng không được ưa thích,ngay trước mặt một cô gia sư bé nhỏ không có quyền lên tiếng Ngay chínhbản thân những người phụ nữ, cũng bị rập khuôn theo ý thức chung của xãhội, vô tình làm họ trở nên ưa vật chất và thực dụng Họ bị chi phối bởi đồngtiền, và chính thế nên vị trí của họ trong xã hội càng trở nên không quantrọng Ở đây, không chỉ xuất hiện vấn đề về vị trí của người phụ nữ, mà còn

có vấn đề phân biệt giai cấp nữa

Phải biết rằng khi mới viết tác phẩm đầu tiên, không một nhà xuất bản

nào chịu bỏ tiền ra in sách cho Charlotte Bronte Khi Jane Eyre được biết đến

và thành công ngoài sức tưởng tượng năm 1847, người ta vẫn thắc mắc không

rõ tác giả của nó là nam hay nữ Jane Austen khi còn sống không được ai biết

tên thật hay biết mặt, bà chỉ đề tên trên các tác phẩm của mình là “Lady” Tuynhiên, trong một bối cảnh mà người phụ nữ không được đề cao như vậy,nhưng những tác phẩm của Jane Austen và Charlotte Bronte đã đánh mạnhvào thị hiếu của bộ phận khán giả nữ đương thời, làm thay đổi cả cách nhìncủa xã hội, thổi một làn gió mới vào văn học Anh quốc.

1.2 Tính cách: kiểu tính cách “nữ anh hùng”

Nhìn chung, bản thân hai tác giả Jane Austen và Charlotte Bronte cókhá nhiều điểm tương đồng: sống cùng thời đại, xuất thân gần như nhau (đều

là con của mục sư - tầng lớp trung lưu), là những người phụ nữ có chính kiến

và nhan sắc (cả hai bà đều rất đẹp và ưa nhìn qua những bức tranh để lại), tuynhiên lại qua đời rất sớm (không quá 42 tuổi) Có lẽ chính sự giống nhau đôichút này đã dẫn đến việc các nhân vật nữ, ở đây là Elizabeth Bennet và JaneEyre, cũng có những nét gần nhau như thế

1.2.1 Cá tính đặc biệt so với các nhân vật khác trong tác phẩm

Điểm tương đồng lớn nhất giữa Jane và Elizabeth chính là tính cáchđặc biệt, giúp người đọc nhận ra ngay các cô khác với các nhân vật khác trongcùng tác phẩm Mặc dù mỗi nhân vật đều có nét cá tính riêng, ở đây chúng tôichỉ xét đến những điểm riêng có làm cho Jane và Elizabeth trở nên “khácthường”, tức là đặc biệt, đến mức để lại ấn tượng sâu sắc với một người “khótính” và “kiêu hãnh” như anh Darcy, làm rung động một quý ngài kì lạ vàlạnh lùng như ông Rochester Có thể khái quát những nét tính cách nổi bậtcủa Elizabeth Bennet và Jane Eyre qua các tính từ sau: mạnh mẽ và cươngquyết, độc lập và tự chủ, khoan dung và tốt bụng Chính những cá tính đó làđiều mang đến sức hút cho hai nhân vật nữ đầy tuyệt vời này

Đặc điểm nổi bật đầu tiên của Elizabeth và Jane chính là sự mạnh mẽ

và cương quyết trong tính cách Đặc điểm này được thể hiện một cách nhấtquán từ đầu đến cuối tác phẩm, trong nhiều tình huống và các đoạn đối thoạicũng như độc thoại nội tâm (phần nhiều là của Jane Eyre) Một khi đã quyếtđịnh làm gì, các cô sẽ làm luôn mà không do dự Điển hình như hành động đi

bộ ba dặm đường đến thăm chị của Elizabeth, hay việc bỏ đi khỏi Thornfieldcủa Jane Eyre Sự quyết đoán là một nét rất thú vị khi nghiên cứu về hai nữ

nhân vật này Các cô biểu hiện cái mạnh mẽ một cách tự nhiên, không tô vẽ.Điều này được minh chứng bằng chính những chi tiết trong tác phẩm:

Khi Darcy bước đầu muốn tìm hiểu nhiều hơn về Elizabeth, anh góp lờivào cuộc trò chuyện của cô trong một buổi họp mặt Nhận định về việc này,Elizabeth nói: “Nhưng nếu anh ấy làm như thế lần nữa, chắc chắn em sẽ choanh biết em nghĩ về anh ấy như thế nào Anh có một con mắt rất nhạo báng,nên nếu em không bắt đầu bằng cách xấc xược, em sẽ trở nên sợ hãi anh ấy”[1-tr.44]

Khi ở Netherfield chăm sóc cho Jane, một buổi tối Elizabeth xuốngphòng khách và lựa chọn việc đọc sách chứ không chơi bài cùng gia chủ ÔngHurst và cô Bingley đã có những lời châm chọc về thú vui này, và Elizabethđáp trả ngay: “Tôi không đáng được khen ngợi hay bị phê bình như thế Tôikhông phải giỏi đọc sách; tôi còn có nhiều thú giải trí khác” [1-tr.60]

Khi bị chất vấn về mối quan hệ với Darcy bằng những lời buộc tội vô

lý và áp đặt, Elizabeth đáp trả phu nhân Catherine một cách thẳng thừng:

“Chắc chắn tôi sẽ không bao giờ đảm bảo gì về việc này Tôi không dễ bị đedọa phải chấp nhận bất cứ việc gì hoàn toàn vô lý như thế Phu nhân muốnanh Darcy cưới con gái của bà, nhưng khi tôi hứa việc mà bà muốn, liệu cuộchôn nhân của họ dễ thành tựu hơn hay sao?” [1-tr.420]

Trong cuộc nói chuyện tay đôi với bà Reed, Jane Eyre bộc phát sự cứngrắn khi đã phải chịu quá nhiều ấm ức và tổn thương: “Có chết tôi mới quênchuyện bà đã đẩy tôi - hết sức thô bạo và dữ dằn - vào phòng đỏ rồi khóa cửanhốt tôi trong đó, mặc cho tôi đau đớn, mặc tôi kêu xin…”, “Tôi sẽ kể lạichính xác câu chuyện đó với bất cứ ai hỏi tôi… Bà mới là kẻ dối trá” [2-tr.44]

Lên mười tuổi, lần đầu tiên rời khỏi nơi mình sống để bắt đầu mộtchương mới trong cuộc đời, Jane Eyre “đi một mình” Năm mươi dặm đường

là khoảng cách rất xa, nhưng Jane, không có sự hỗ trợ nào, khăn gói ra đi với

hy vọng thoát khỏi nhà Reed càng nhanh càng tốt

Lần đầu tiên gặp mặt ông Rochester, trước sự khó chịu của ông chủmình, Jane rất điềm tĩnh: “Một cuộc tiếp đón trịnh trọng có lẽ sẽ khiến tôilúng túng, vì tôi sẽ không biết phải trả lời hay ứng xử như thế nào cho thanh

lịch và tao nhã; nhưng với cung cách thất thường thô lỗ thì chẳng việc gì tôiphải bận tâm…” [2-tr.143 - 144].

Có thể thấy, khi xảy ra những tình huống bất chợt, cả Elizabeth và Janeđều thẳng thắn và mạnh mẽ đối mặt Mặc dù cách thể hiện có phần khác nhau:Elizabeth thường bộc lộ qua lời nói trực tiếp, còn Jane thường biểu hiện quanhững lời độc thoại, suy nghĩ của bản thân, những phân tích và kiến giải củachính cô, nhưng cả hai nhân vật đều có sự thẳng thắn và cứng cỏi trong tínhcách Qua thái độ của nhân vật trong các trích dẫn ở trên, có thể thấy được tốchất mạnh mẽ và kiên cường sẵn có trong bản thân họ Elizabeth và Jane đốimặt với các tình huống xảy đến rất bình tĩnh, các cô giải quyết vấn đề ổn thỏa

và lí trí đúng mực Sự mạnh mẽ, cương quyết này là nét nổi bật rõ ràng, dễthấy nhất trong tính cách của Elizabeth và Jane

Đặc điểm thứ hai cần nhắc đến chính là tính độc lập và tự chủ Bảnthân việc có cá tính mạnh mẽ cũng đã quyết định nhân vật có sự độc lập vàtính tự chủ cao Elizabeth cùng Jane cũng vậy Ý thức cao độ về giá trị củabản thân được hai nữ nhân vật này áp dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau,nhưng nhìn chung họ đều thể hiện ra sự tự chủ trong suy nghĩ cũng như thốngnhất với hành động của họ Jane đã khẳng định điều này qua lời phát ngôn khi

có ý định rời khỏi Thornfield vì tưởng nhầm ông chủ mình sẽ cưới cô Ingram:

“Tôi không phải chim; và không lưới bẫy nào chụp bắt được tôi, tôi là conngười tự do có ý chí độc lập…” [2-tr.299] Với Elizabeth, sự tự chủ được thểhiện qua cung cách hành xử cho thấy cô không cần phải phụ thuộc vào bất kì

ai cả, thậm chí cô cũng không màng đến những anh trai trẻ giàu sang, không

lo tìm kiếm hôn nhân bằng mọi giá, cho dù mẹ cô lúc nào cũng nhắc nhở điềunày Cô luôn giữ vững sự bình tĩnh, và cũng luôn biết mình cần phải ứng xửthế nào Khi được bà mợ Gardiner nhắc nhở về mối quan hệ với Wickham,Elizabeth tự tin rằng mình đủ khả năng để không phạm phải sai lầm gì đángtiếc: “Cháu sẽ không hấp tấp chính mình tin vào mục đích đầu tiên của anh

ấy Khi cháu gặp gỡ anh ấy, cháu sẽ không ước vọng gì cả Tóm lại, cháu sẽlàm mọi việc có thể được” [1-tr.184]

Một điểm chung đặc biệt nữa trong tính cách giữa Elizabeth và Janechính là khoan dung và tốt bụng Elizabeth dễ tha thứ và bỏ qua cho những

sai lầm của mọi người Điển hình là với Wickham, người đã gây ra biết baorắc rối cho Elizabeth ở nhiều mặt Ban đầu, anh gây sự chú ý và thiện cảm nơi

cô, và Elizabeth đã cảm mến anh lập tức Có thể coi như Wickham đã lợidụng Elizabeth để nâng cao bản thân hòng hạ thấp vị thế của Darcy trong mắtmọi người Sự tốt bụng của Elizabeth thể hiện ở chỗ cô đồng cảm và thươngxót cho những bất hạnh (theo lời kể của anh) mà anh phải chịu đựng Cô bấtbình thay cho anh, thậm chí vì sự bất bình này mà tranh cãi với nhiều ngườikhác để bảo vệ anh (ví như cô Bingley) Sau này, với mục đích tìm kiếm mộtcuộc hôn nhân giàu có, Wickham “bỏ rơi” Lizzy, anh không còn chú ý đến

cô, những sự quan tâm cũng biến mất Đến cuối cùng, anh thâm chí dắt Lydia

bỏ trốn, gây ảnh hưởng không nhỏ đến gia đình Bennet Tuy vậy, sau tất cả,Elizabeth không trách cứ hay buộc tội anh Cô quyết định mặc kệ, và giảiquyết mọi chuyện bằng cuộc nói chuyện nhẹ nhàng Với sự ý nhị, cô cũngkhông vạch trần Wickham, mà chỉ tâm sự với người chị thân thiết nhất Xét ởmột góc độ nào đó, Wickham là người ngăn trở (trực tiếp, vì anh ta cố tìnhgây ra sự hiểu lầm nặng nề) Elizabeth và Darcy đến với nhau, nhưng cô cũngkhông phản ứng quá gay gắt với anh Elizabeth toát ra vẻ dịu dàng và nữ tính,mặc dù có tố chất mạnh mẽ tiềm tàng, nhưng vẫn rất nữ tính và tế nhị

Còn với Jane Eyre, biểu hiện rõ nhất của lòng tốt và sự khoan dungchính là việc cô tha thứ cho bà Reed, người bác gái, nuôi nấng cô nhưng lạikhiến cho cô cảm nhận cuộc sống không khác gì bị tù đày, lạnh nhạt, ghét bỏ.Mặc dù căm ghét bà, nhưng đến cuôi cùng, khi bà sắp lìa đời, Jane đã cố gắngmuốn giảng hòa với người phụ nữ đó Theo thời gian, cô đã bỏ qua và tha thứcho những gì bà đã làm với mình Cô chủ động muốn xóa đi sự hối hận (nếucó) của bà Reed để bà có thể ra đi thanh thản hơn Mặc dù sau đó cô nhận ra

bà không hề hối lỗi, bà vẫn thù ghét và xa lánh cô như trước, nhưng Janekhông còn thấy tức giận, mà cô thương xót cho người phụ nữ này Lòng tốtcủa Jane bộc lộ khi cô, mặc dù vừa bị tước đoạt hạnh phúc ngay trước mắtbằng những sự thật phũ phàng đau đớn, vẫn không hề oán trách hay căm ghétông Rochester vì đã lừa dối mình, mà lại càng thêm yêu thương và buồn khổthay cho ông Cô thậm chí còn thông cảm cho những người phụ nữ ông đãtừng ruồng bỏ, đặc biệt, cô thương xót ngay cả người vợ điên của người yêu,

vì cô biết rằng bà ta đâu có muốn điên loạn như vậy Ngay sau khi biết đượcmình có gia tài hai mươi nghìn bảng, Jane lập tức quyết định chia đều cho bangười anh chị họ của mình để bù đắp những mất mát mà họ lẽ ra được hưởng.Chính lòng tốt này, cùng với sự chân thành, trung thực đã để lại ấn tượng sâusắc cho những người họ hàng của cô Jane Eyre luôn tỏ ra là một người cứngcỏi và độc lập, nhưng đằng sau đó chính là lòng nhiệt thành và tâm hồn vôcùng đẹp đẽ, với tất cả sự trân trọng mà cô dành cho những người mình yêuthương.

1.2.2 Ý thức về bản thân

Với cá tính mạnh mẽ và cương quyết như trên, rất dễ để thấy rằngElizabeth và Jane có ý thức về bản thân rất mạnh Sự độc lập và tự chủ làmcho hai nhân vật này đánh giá khách quan về mọi việc thậm chí chính mình

Xuất thân từ tầng lớp trung lưu, Elizabeth xác định vị trí của mình ởđâu một cách chính xác và lí trí tới mức luôn mang trong mình những địnhkiến về những con người ở tầng lớp cao hơn mình Cũng chính vì lí do này

mà ngay từ ban đầu cô đã không có thiện cảm với Darcy, vì ở anh toát ra cái

vẻ khó gần của những kẻ bề trên nhìn xuống tầng lớp “thấp kém” Với cá tínhmạnh mẽ kiên quyết, Elizabeth biết mình muốn gì và cần gì Đến thăm chị gái

ở Netherfield, cô luôn chú ý đến mọi người để biết rằng mình không làm chịmình bị mất điểm trong mắt những người kia Bỏ qua sự trù tính của bà mẹ,Elizabeth không muốn lưu lại nhà Bingley quá lâu, “cô ngại người ta nghĩ cô

đã xâm phạm đến cuộc sống riêng tư của họ, nên cô thúc giục Jane hỏi mượn

xe ngựa của bà Bingley” [1-tr.85] Chi tiết nhỏ này đã thể hiện được việcElizabeth có ý thức giữ gìn phẩm giá và tôn trọng đời sống cá nhân của ngườikhác Lizzy biết rõ ràng những lợi thế và giá trị của mình, và cô luôn giữvững quan điểm, đặc biệt là đối với tình yêu và hôn nhân Ý thức cao độ vềbản thân được thể hiện qua sự việc cô từ chối lời cầu hôn của anh họ Collinsmột cách kiên quyết và dứt khoát “Xin anh tin rằng tôi không phải trong sốnhững thiếu nữ (nếu quả thật có những thiếu nữ như thế) dám đánh đố hạnhphúc của mình qua cơ may được cầu hôn lần thứ hai Tôi hoàn toàn nghiêmtúc trong lời khước từ của tôi Anh không thể mang hạnh phúc đến cho tôi, vàtôi tin chắc mình là người phụ nữ cuối cùng trên thế gian này có thể tạo hạnhphúc cho anh” [1-tr.141] Trong lời nói này, Elizabeth đã xác định vị trí của

mình: cô không muốn và cũng không cần làm vợ của anh Collins chỉ để cóphần trong gia sản sau khi cha cô mất Cô đánh giá ông anh họ của mình làkhông xứng đáng để cô hi sinh làm một người vợ, chính bởi vậy cô đã vôcùng bất ngờ và sửng sốt khi bạn thân của cô, Charlotte Lucas, chấp nhận kếthôn với Collins một cách chóng vánh Nỗi thất vọng này xuất phát từ việc côcho là Charlotte luôn có quan điểm về tình yêu giống như mình, nên sẽ cócùng sự nhận xét đúng đắn về người đàn ông này Cô bạn đồng ý kết hôn với

“một người như thế” đã hoàn toàn làm Elizabeth tiếc nuối về một tình bạn sẽkhông thể như xưa, vì cô dự cảm được những khó khăn bạn mình sẽ phải chịukhi lấy Collins Cô nghĩ rằng Charlotte sẽ không thể nào hạnh phúc được.Việc thể hiện tư tưởng và ý thức coi trọng bản thân ở đây cho thấy sự trỗi dậycủa nữ quyền - một tình trạng quen thuộc trong các tiểu thuyết của JaneAusten Đứng trước giai cấp quý tộc giàu có và nhiều của cải hơn mình,Elizabeth vẫn rất điềm đạm và bình tĩnh Cô trả lời những câu hỏi của phunhân Catherine nhẹ nhàng và lịch sự, cô đáp lại những lời trêu chọc của côBingley về sở thích thẳng thắn và trực tiếp Elizabeth ít khi nào chịu thuatrong các cuộc tranh luận, và mặc dù biểu hiện ra một chút tính tình hiếuthắng, nhưng những điều này cho thấy cô không hề sợ hãi hay lo lắng trướckhó khăn mà người khác gây ra Đối mặt với những lời chỉ trích và sỉ nhụccủa phu nhân Catherine, Elizabeth, mặc dù tức giận nhưng vẫn bình tĩnh Côbiết rằng mình và bà ngang bằng với nhau, không ai thua kém ai điều gì, côcũng thẳng thắn xác định vị thế và quyền tự do của mình trước phu nhânCatherine mà không bị nao núng vì quyền lực “Tôi chỉ nhất quyết hành độngtheo cách mà tôi tin sẽ tạo dựng hạnh phúc cho tôi mà không liên can gì đến

bà, hoặc đến bất cứ người nào hoàn toàn không có quan hệ với tôi” [1-tr.421].Chính bởi biết rõ mình muốn gì và cần gì, Elizabeth không dễ dàng bị chiphối hay “dắt mũi” bởi bất kì ai Cô có đủ tự tin vào óc xét đoán của chínhmình Sự tự tin này, phần nào đó, biến thành tự tôn, hay nói cách khácElizabeth có lòng tự trọng rất cao Được Darcy tỏ tình với những lời lẽ thẳngthắn (có lẽ là quá mức) và nồng nhiệt, nhưng Elizabeth đã nhận ra sự bất ổn,

vì anh động đến giá trị của bản thân cô “… anh đi ngược lại ý chí của anh, lý

lẽ của anh, ngay cả đi ngược lại bản chất của anh, để yêu tôi?” [1-tr.236].Không ai lại muốn thừa nhận rằng người khác phải hạ thấp bản thân để yêu

mình, như cách Darcy trình bày, đúng hơn là cách anh thể hiện cho Elizabeththấy vào lúc đó Đó chính là lí do khơi dậy sự tức giận trong Elizabeth, vì côcảm thấy mình bị xúc phạm nặng nề Tuy vậy, Elizabeth không tự cao Khiphát hiện ra mình sai lầm, cô nhìn nhận và sửa chữa nó (như cách cô sửa chữanhững suy đoán sai lệch về anh Darcy cho những người thân quen) Việcnhận ra sự sai lệch của bản thân khiến cho Elizabeth thấy xấu hổ, nên cô cũng

cố gắng thay đổi và hướng đến tình huống tốt đẹp hơn Nhìn chung, Elizabeth

là hình ảnh tiêu biểu cho mẫu nhân vật “nữ anh hùng” trong tiểu thuyết củaJane Austen: cứng cỏi, tự chủ và phóng khoáng

Ở Jane Eyre thì ý thức về bản thân lại càng mãnh liệt hơn, bởi vì Janekhông có thế mạnh ngoại hình Biết rằng mình không được yêu quý, Jane cốgắng cư xử phải phép nhất có thể để hạn chế ác cảm của mọi người (mặc dù

có vẻ cách này không hiệu quả: cô vẫn bị lũ trẻ nhà Reed bắt nạt) Nhận ratầm quan trọng của việc người khác đánh giá mình thế nào, Jane Eyre mớicảm thấy bất lực và suy sụp đến thế khi bị lôi ra trước toàn trường để bêu xấu

Cô coi trọng những người mà cô yêu quý đến mức có phần cực đoan Cô nóivới Helen Burns: “…nếu sống mà không được người khác yêu thương thì emthà chết còn hơn, em không thể sống cô độc và bị ghét bỏ, Helen ạ Chị biếtkhông, để có được chút tình cảm chân thành của chị, hay cô Temple, hoặc bất

cứ ai khác mà em thật lòng yêu mến, em sẵn sàng để cho tay mình bị bẻgãy…” [2-tr.83] Sự nhạy cảm này có lẽ được hình thành từ cuộc sống tuổithơ cô độc và mặc cảm, và Jane đã tự luyện cho mình việc xác định xem vị trícủa mình là ở đâu Cũng giống như Elizabeth biết mình xinh đẹp, thì Jane biếtmình không nổi trội về nhan sắc, nên cô có khuynh hướng giản dị, khiêmnhường và kín đáo chứ không phô bày lộ liễu con người mình Ý thức đượckhoảng cách to lớn về nhiều mặt giữa mình và ông chủ Rochester, Jane lúcđầu đã tự ép mình vào khuôn khổ, tự chất vấn lương tâm để có thể làm trònbổn phận một cô gia sư không hơn không kém “Một cô gái được ông chủtâng bốc chẳng có gì hay ho đâu, bởi đời nào ông ta hỏi cưới người làm thuê,

và người đàn bà nào để ngọn lửa tình yêu âm thầm nhen nhúm trong tâm canmình thì quả là điên rồ, bởi rồi nó sẽ nuốt chửng cả nguồn sống nuôi dưỡng

nó nếu không được biết đến hay đáp lại” [2-tr.190] Rất rõ ràng, hành động

của Jane là hành động thực hiện dựa trên lí trí sắt đá, bởi vì một lí do rất đơngiản, là chẳng một ông chủ giàu có bình thường nào lại đi lấy một cô gia sưtrẻ kém mình những gần hai mươi tuổi Sau này, khi đã chính thức xác nhậntình yêu với ông Rochester, Jane lại thay đổi cung cách nói chuyện thườngngày để thu hút ông chủ của mình Cô biết cách để nắm chặt tình cảm củangười mình yêu Tuy nhiên, khi ông Rochester mua sắm cho cô những thứ đồđắt tiền, Jane lại thấy không hề thoải mái, “ông càng mua sắm cho tôi, hai mátôi càng nóng bừng vì cảm giác khó chịu và mất phẩm giá” [2-tr.317].

Tính cách độc lập và tự chủ không cho phép Jane nhận những thứ quà

đó một cách vô tội vạ Cô không muốn trở thành một cô gái ham vật chấttrong mắt những người khác khi nhìn vào mối quan hệ của cô Cô chỉ cầumong lòng tôn trọng đến từ người cô yêu, còn lại cô sẽ không nhận thêm bất

cứ thứ gì cả Ý thức về sự khác biệt giai cấp này chứng tỏ, Jane không mùquáng hay mơ mộng hão huyền mà là người rất thực tế Cô biết được mìnhcần phải hành động như thế nào, biết được giá trị của mình đến đâu, đặc biệt,Jane tự chủ trước những cám dỗ vật chất xa hoa Nếu như cô giống như côIngram hay bất kì người con gái nào khác trong xã hội đó, hẳn cô sẽ tìm cách

để đeo bám lấy ông chủ của mình Nhưng cái Jane cần chỉ là tình yêu và sựtôn trọng lẫn nhau từ hai phía Sự ý thức này đã góp phần làm nổi bật nét đẹptrong tính cách của nhân vật Jane Eyre

1.2.3 Sự thông minh, giỏi giang, nhạy bén

Cả Elizabeth và Jane đều có một điểm chung, đó chính là thông minh

và nhanh nhạy Cũng giống như tính cách mạnh mẽ hay sự tự chủ, vẻ thôngminh của hai nhân vật này được biểu hiện qua ngôn ngữ và hành động Bằngcác cuộc trò chuyện với các nhân vật khác, tố chất thông minh và nhạy béncủa nhân vật được bộc lộ và làm người đọc thích thú

Elizabeth thường rất tinh ý trong việc nắm bắt cảm xúc của người đốidiện Mỗi cuộc nói chuyện đối với cô giống như một cuộc chơi thú vị Ngaykhi bà Bennet bắt Jane phải cưỡi ngựa đến Netherfield Park lần đầu tiên,Elizabeth hiểu ngay bà muốn chị cô tìm cơ hội ở lại, trong khi ông bố vẫnchưa kịp rõ nguyên nhân Chỉ qua một buổi dạ vũ và gặp mặt, Elizabeth định

hinh ngay được tính cách sơ bộ của anh Bingley, Darcy và hai chị em củaBingley Đặc biệt, đối với hai chị em Bingley, cô có cái nhìn rõ ràng hơn:

“Với khả năng quan sát nhậy bén, tư tưởng không dễ bị uốn nắn như cô chị,cộng thêm trí phán đoán không gì lay chuyển được, cô cảm thấy khó mà chấpnhận họ” [1-tr.34] Trong khi Jane luôn nghĩ tốt về tất cả mọi người, thìElizabeth luôn để ý và nhìn nhận các đối tượng quanh mình một cách rất tinh

tế Đến Netherfield Park chăm sóc cho Jane khi cô bị bệnh phải nán lại,Elizabeth ban đầu thấy vui vì chị cô được quan tâm tận tình, và cô đã ngỡ làmình cảm mến họ Tuy nhiên, khi không có mặt Jane, hai chị em Bingleyhoàn toàn vô tâm, nên Elizabeth “trở về với niềm thích thú của mọi ác cảm côhướng về họ lúc ban đầu” [1-tr.57] Cô cũng tinh ý nhận ra thái độ khác biệtcủa anh Bingley với chị mình, và lấy làm vui mừng vì đoán được rằng anhđang dành cho Jane sự quan tâm nồng nhiệt của tình yêu Chính nhờ sự quansát kĩ lưỡng và “phán đoán không gì lay chuyển được”, Elizabeth nhận rađược những điều thật giả trong cung cách của người đối diện Không chỉ nhạybén và có sự quan sát tinh tế, Elizabeth còn rất thông minh Qua thái độ củaCollins (đề nghị được nhảy cùng cô trong hai bản nhạc đầu, ngày càng lịch

sự, ca ngợi cô theo kiểu nịnh đầm khó hiểu), cô nhận ra rằng “anh đã lựa chọnchính cô để làm bà chủ tòa Tư dinh Cha xứ Hunsford, cũng để góp một chânvào cỗ bài ở Rosings trong trường hợp không một vị khách mời nào có đủ tưcách hơn” [1-tr.119] Cô ngay lập tức tránh đề cập đến vấn đề này, mặc dù mẹ

cô cố tình gợi ý cho cô về một cuộc hôn nhân có khả năng sẽ xảy ra Sự thôngminh của Lizzy còn có yếu tố dí dỏm phụ trợ, đây là một nét đặc trưng rất thú

vị của nhân vật này Trong các cuộc nói chuyện gần như đấu khẩu giữa cô vàDarcy, khi hai người vẫn còn hiểu lầm nhau, có thể thấy được chính điểmthông minh dí dỏm và tinh quái của Elizabeth là nguyên nhân làm cho anhDarcy dự cảm sự “nguy hiểm” nếu tiếp tục gần gũi với cô, vì anh biết rằngmình đang bị thu hút hơn tất cả những cô gái khác trước đây anh từng gặp gỡ

Giống như Elizabeth, Jane Eyre cũng thông minh, giỏi giang, nhạy bén,tuy nhiên cách biểu hiện có phần chủ quan và gián tiếp hơn Ngay từ khi cònnhỏ, Jane đã là một cô bé hay suy nghĩ vẩn vơ Cô nghĩ về những chi tiếttrong các quyển sách cô được đọc, về sự đối xử tàn nhẫn của bon trẻ nhà Reed

mă cô phải chịu đựng, về bă Reed, về những người hầu trong nhă,… Có lẽ sựsuy xĩt về mọi thứ xung quanh được hình thănh từ nhỏ đó đê rỉn luyện cho trínêo cô bĩ Jane thói quen vận động Jane luôn lý giải rất nhanh trong câc tìnhhuống cô gặp phải, nhưng có vẻ như sự nhanh trí đó lăm cô bĩ dễ buồn bêhơn Jane cũng có đôi mắt quan sât rất nhạy bĩn Trong tâc phẩm, có nhiềuđoạn miíu tả về khung cảnh thiín nhiín hay trong phòng, đặc tả những nhđnvật tham gia văo cuộc đời Jane, như lũ trẻ nhă Reed, bă Reed, chị Bessie,những căn phòng ở Gateshead, ông Brocklehurst, trường Lowood trước văsau khi sửa chữa, Helen Burns, cô Temple, dinh thự Thornfield, ôngRochester, những người lăm, những cânh đồng ảm đạm ở Whitcross,… Khiđọc kĩ, có thể nhận thấy một điểm chung, đó lă những cảnh vật, sự kiện, conngười đó được miíu tả vă đânh giâ qua cảm xúc của Jane: với những người côyíu mến vă quý trọng, Jane miíu tả họ với những nĩt vẽ rất đẹp vă tích cực,còn với những nhđn vật khó ưa hay không được đânh giâ cao, thậm chí chínhbản thđn mình, cô có những bức họa tả thực đến mức khắt khe Sự đânh giânăy được cđn nhắc, vă mặc dù níu lín bởi quan điểm của Jane Eyre, nhưngkhông hề có tính chất chủ quan thuần túy, mă lăm cho người đọc nhận rađược sự tinh tế của nhđn vật Mỗi cđu nói, mỗi lời nhận xĩt của cô khi đốithoại với ông Rochester đều toât ra vẻ thú vị đặc biệt, một sự thông minh mẵng chưa gặp được ở bất kì ai (như câch Elizabeth gđy ấn tượng với Darcy),cho dù cô còn trẻ vă có phần non nớt (Jane mới chỉ có mười tâm tuổi, còn ôngthì đê ngoăi ba mươi) Thậm chí, những măn tung hứng chuyện trò giữa Jane

vă ông Rochester còn gđy cuốn hút hơn cả khi ta nghe được một bản nhạchay Ông Rochester lă một người rất hiểu biết, uyín bâc vă tăi năng, mă JaneEyre có thể cùng tđm sự, đâp lại những cđu nói (gần như) không có chủ đíchnhất định của ông, tức lă ở cô có điều gì đó vượt ra ngoăi độ tuổi Sự nhạybĩn trong quan sât của Jane, có thể được nhận thấy đơn cử qua chi tiết sau.Khi cùng đi dạo với ông Rochester, cô bắt gặp tđm trạng lướt qua trín mặtông chủ mình, vă tả lại nó một câch cụ thể: “Ông ngước nhìn những lỗ chđumai, ânh mắt tức giận… Đau đớn, nhục nhê, giận dữ, bồn chồn, kinh tởm, thùghĩt dường như nhât thời đang xung đột dữ dội bín trong con ngươi to mởtrừng trừng dưới đôi lông măy đen nhânh Nhưng một cảm xúc khâc - một thứ

gì đó cứng rắn vă hoăi nghi, bướng bỉnh vă cương quyết - đê dđng lín trấn âp

cuộc đấu tranh có nguy cơ trở nên cuồng dại; nó làm cho cảm xúc mãnh liệttrong ông lắng xuống và vẻ mặt ông như hóa đá” [2-tr.169] Khó có thể nắmbắt cảm xúc của một người chỉ trong khoảnh khắc như vậy, nhưng Jane khôngchỉ nhìn ra, mà còn nhìn ra chi tiết và chính xác (Tiếp tục đọc tác phẩm, khiông giải thích câu chuyện đời mình cho Jane, rồi quay lại đoạn này, thì nhữngbiểu cảm Jane nhìn ra qua gương mặt ông đều đúng đắn và hợp lý) Sau này,trong thời gian một tháng tìm hiểu nhau để chẩn bị cho lễ cưới, không nhưnhững cô gái khác luôn muốn cung phụng và tỏ ra yếu đuối trước người đànông của mình, Jane Eyre liên tục làm cho “chồng tương lai” phải bực mình vàcáu kỉnh Nhưng, cô có lí do riêng, vì “sự phục tùng như một con cừu và nhạycảm như một con chim câu chỉ khuyến khích thói độc đoán chứ không thỏamãn được óc phán xét, lương tri cũng như sở thích của ông” [2-tr.324] Với sựtinh tế ấy, sự nhanh trí thông minh ấy, cô đã tự tin biết rằng “Giờ thì em đãkìm giữ được ông một cách hợp lý rồi; và em cũng không nghi ngờ chút nàorằng mai mốt em vẫn có thể làm vậy Mưu này hết hiệu nghiệm, em lại có kếkhác ngay” [2-tr.324].

1.2.4 Khát vọng về tương lai

Mỗi người trong cuộc đời đều có những ước mơ và khát vọng riêng,bởi vì hướng đến tương lai chính là bản năng tồn tại Không ai có thể bỏ quaquy luật này, Elizabeth Bennet và Jane Eyre cũng vậy Khát vọng về cuộcsống hạnh phúc ở tương lai luôn hiện hữu trong họ, phần nào đó cũng thể hiệnchính ước mơ của hai tác giả gửi gắm vào nhân vật

Đối với Elizabeth, để có được hạnh phúc và niềm vui thì cần phải tựchủ, và đặc biệt, với hôn nhân, cần dựa trên tình yêu từ cả hai phía, đối tượngkết hôn phải “xứng đáng” với cô cả về nhân cách lẫn trí tuệ Cô tiểu thư này,mặc dù chỉ thuộc tầng lớp trung lưu, có một bà mẹ và các cô em gái khôngđáng tự hào, một ông bố đôi khi rất vô tâm và hời hợt, nhưng vẫn luôn ý thứcđược rằng bản thân mình xứng đáng cho những điều tốt đẹp Mạnh mẽ và độclập, Elizabeth không như các cô gái khác cùng thời, sốt sắng tìm kiếm mộtanh chàng giàu có nào đó để kết hôn, mà cô lựa chọn những người cô cảmthấy thích thú và cho là sẽ phù hợp với mình Cô muốn được tự đưa ra quyếtđịnh để nắm bắt kịp thời hạnh phúc Hóa giải được mối hiểu lầm của bản thân

mình với Darcy, Elizabeth ban đầu rất lo lắng khi chưa gặp lại anh ĐếnPemberley tham quan, Elizabeth xao xuyến trước những lời nhận xét tốt đẹp

về anh của bà quản gia, cô đã có suy nghĩ rằng lẽ ra, nếu mình lý trí và phảiphép hơn, mình đã có thể làm bà chủ dinh thự này Với những biểu hiện củaDarcy - sự lịch sự, dịu dàng của anh, làm thân với những người mà anh chưabao giờ có suy nghĩ sẽ nể trọng…- Elizabeth nhen nhóm hy vọng rằng sẽ cóthể làm anh cầu hôn mình lần nữa Đó chính là khao khát hạnh phúc tốt đẹp

có khả năng sẽ xảy ra Elizabeth Bennet không mù quáng và dại dột như cô

em gái của mình, cô biết rằng theo lẽ thường, Darcy không lí nào lại vẫnhướng về cô như trước, nhưng sự quan sát có chủ đích đã giúp cô lí giảinhững hành động của anh Vì đã biết được nhân cách tốt đẹp của Darcy,Elizabeth cũng hiểu anh chính là người đàn ông xứng đáng cô vẫn luôn tìmkiếm, nên cô muốn được anh bộc lô cảm xúc rõ ràng, để cô có thể tiếp tục hyvọng hay ngừng bản thân khỏi những mơ mộng vô cớ Khi bị phu nhânCatherine buộc tội, chất vấn, cuôi cùng là hăm dọa, Elizabeth “không khỏi cóvài cảm nghĩ bất an về những hệ lụy khi bà muốn can thiệp” [1-tr.423] Đangmong chờ vào hạnh phúc từ Darcy, cô lo lắng anh sẽ thay đổi suy nghĩ vìnghe lời bà dì của anh Sự lo lắng này xuất phát chính từ khát vọng một tươnglai tươi đẹp với cả hai người Elizabeth đã quyết định nắm lấy cơ hội bày tỏvới Darcy sự biết ơn về những điều anh đã làm cho gia đình cô, và được sựđộng viên của anh, cô đã thổ lộ tình cảm đang dâng trào trong lòng mình suốtthời gian từ khi họ gặp lại, khiến cho Darcy vỡ òa sung sướng Cô gái này có

đủ sự mạnh mẽ và tự tin để kéo hạnh phúc về phía mình Mong ước của côđược đáp lại đúng ý, và tất nhiên, với một người đàn ông đủ trí tuệ lẫn nhânphẩm như Darcy, khát vọng hạnh phúc của Elizabeth đã được thành toàn

Cũng là những mơ ước và khát khao một cuộc sống hạnh phúc hơn,nhưng ở nhân vật Jane Eyre, những mong ước này được cụ thể hóa qua từnggiai đoạn Lúc còn ở Gateshead, cô bé Jane mười tuổi bị hành hạ, bị đối xửtàn nhẫn, nên chỉ mong có thể rời khỏi đó càng nhanh càng tốt Jane, bị gạt rakhỏi những hoạt động vui vẻ trong nhà, tự nhủ với bản thân “phàm là người,

ai cũng phải yêu thương một cái gì đó, và, bởi chẳng có gì xứng đáng hơn đểyêu thương, tôi đành tự thỏa mãn khao khát đó bằng cách âu yếm và nâng niu

một cái tượng gỗ cũ mòn, tơi tả như một thằng bù nhìn thu nhỏ” [2-tr.35].Niềm vui của cô bé quá đơn sơ, đến mức làm người ta đau xót khi nhìn vào.Jane biết rằng mình khao khát được yêu thương, nhưng sau khi đã cố gắng hếtsức để làm vừa lòng những người xung quanh, để hy vọng nhận được chúttình thương nào đó, Jane lâm vào tuyệt vọng, và từ bỏ Sự phản kháng mãnhliệt trước bất công chính là biểu hiện cho mong ước thoát khỏi những đau khổdồn nén, hướng đến cuộc sống tốt đẹp hơn Cũng giống như cách mạng chỉ nổ

ra khi xã hội lâm vào đường cùng bế tắc, sự “nổi dậy” của Jane Eyre như mộtcách bứt đứt những gông xiềng về định kiến, về thân phận, địa vị mà cô bé bịngười khác gắn vào người Chính vì mong mỏi có cuộc sống mới, Jane luôn kìvọng vào các lần thay đổi môi trường sống “Tạm biệt Gateshead!” [2-tr.50] -lời chào này là sự khép lại quãng đời tuổi thơ tăm tối mà Jane muốn rời xacàng nhanh càng tốt Khi quyết tâm rời trường Lowood để có “một thân phậntôi đòi mới”, Jane cũng háo hức và mong đợi rất nhiều “Tôi ao ước được tớimột nơi có cuộc sống sôi động: Millcote là một thị trấn công nghiệp bên bờsông A, chắc chắn đó là một thị trấn khá sầm uất: như thế càng hay; ít nhấtcuộc sống của tôi sẽ hoàn toàn thay đổi” [2-tr.105] “Tối hôm ấy, một chặngđời của tôi sẽ khép lại để đến ngày hôm sau, chặng mới sẽ mở ra: làm sao cóthể ngủ được trong những giờ khắc chuyển giao giữa hai chặng đời ấy; tôiphải thức để háo hức chờ xem cuộc thay đổi ấy hoàn tất như thế nào chứ”[2-tr.106] Jane luôn

hướng tới tương lai, háo hức đón nhận cái mới Cô không ngừng học hỏi từnhững người xung quanh để làm bản thân tốt hơn Kể cả khi đang phải đấutranh với nỗi đau khổ dằn vặt trong tâm trí về người cô yêu tha thiết ở một nơi

xa xôi cách trở, Jane cũng vẫn cố gắng để cuộc sống của mình ổn thỏa nhất cóthể Đến cuối cùng, khát khao hạnh phúc với tình yêu chân chính đã giúp côquay trở về với ông Rochester, để rồi cả hiện tại và tương lai, cô đều hạnhphúc, không hề hối hận với quyết định của mình

Như vậy, qua sự miêu tả tinh tế của tác giả, nhân vật bộc lộ nhữngmong ước thầm kín nhất của mình Chung quy lại, con người ai cũng cầnđược yêu thương, mong muốn có một tương lai tốt đẹp là ước mơ mà ai cũng

có Elizabeth Bennet và Jane Eyre cũng có khao khát đó, nên họ đã cố gắngtìm kiếm và nắm bắt cơ hội, để có thể tự giành lấy hạnh phúc cho mình

1.3 Số phận có hậu của nhân vật

Được viết theo motip của tiểu thuyết tình yêu, cả hai tác phẩm trongnghiên cứu này đều khép lại với một cái kết đẹp như cổ tích, làm thỏa mãnlòng mong mỏi của độc giả Câu chuyện tình yêu đầy những khó khăn vàngăn trở, cuối cùng kết thúc bằng việc nhân vật chính được trở về bên nhau vàsống hạnh phúc đến cuối đời Nói một cách cụ thể hơn, nhân vật nữ chính đãcưới được “người đàn ông xứng đáng” với mình

Trong các cuộc bình chọn trên một số diễn đàn văn học, kể cả tronglòng bạn đọc yêu văn học Anh, Fitzwilliam Darcy luôn là một trong nhữngnhân vật nam được yêu thích và hâm mộ nhất Ở anh hội đủ tất các các tố chấtcủa một người đàn ông đáng mơ ước: đẹp trai, hiểu biết, kiến thức uyên bác,tài năng, và đặc biệt, lại còn giàu có “Sự sản” của anh ước chừng phải đếnmười nghìn bảng mỗi năm Nếu là Elizabeth, thì chắc các cô gái khác sẽ tìmmọi cách để nhảy bổ vào anh, chiếm bằng được vị trí làm vợ anh Darcy luôn

tỏ ra là người lạnh lùng và kiêu ngạo, chính anh tự nhận tính “kiêu hãnh” làthói xấu của mình Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài đó là một trái tim nhiệthuyết và ấm nóng với tình yêu, khoan dung và độ lượng với người con gáianh đặt tình cảm vào Ban đầu, khi tiếp xúc với Elizabeth, Darcy có định kiến

về vị thế thấp kém của gia đình cô, cùng với lòng kiêu hãnh về gia thế và tàisản của mình Đồng thời, Elizabeth cũng kiêu hãnh vì lòng tự trọng của mình

và có định kiến với vẻ trưởng giả xa cách của Darcy Đúng như cái tên củacuốn tiểu thuyết, tình yêu của họ xoay quanh “kiêu hãnh và định kiến” AnhDarcy, vượt qua mối ác cảm với gia đình Bennet, bỏ qua khoảng cách giai cấp

và sư kì vọng của gia tộc, hay lề thói xã hội, quyết tâm đem tình ý của mìnhthổ lộ với Elizabeth Vấp phải sự hiểu lầm và chỉ trích nặng nề của cô, lẽ raanh phải thấy bị xúc phạm (và đúng là anh đã bị xúc phạm) Theo lẽ tự nhiên,anh hẳn sẽ phải thấy chán ghét và khó chịu với Elizabeth, khi cô vô lý trách

cứ anh khi chưa rõ ngọn ngành câu chuyện Nhưng không, lòng bao dung vớitình yêu đã làm Darcy thay đổi Anh mở lòng hơn với người nhà củaElizabeth (tất nhiên là với những người anh cảm thấy có thể thoải mái, nhưông cậu Gardiner), anh vẫn lịch sự và quan tâm tới cô, khiến cho cô phải xấu

hổ về cách hành xử trước đó của mình Và cao thượng nhất, anh giơ tay giúp

đỡ dàn xếp cuộc hôn nhân cho em gái của Elizabeth là Lydia, với Wickham người đã gây ra sự hiểu lầm tai hại giữa anh và Elizabeth, không chỉ thế còngây ra nhiều rắc rối và đau khổ cho anh và em gái anh Anh chân thành và thathiết mong mỏi cho Elizabeth được hạnh phúc: “Nếu có muốn cảm ơn tôi, thìchỉ một mình cô cảm ơn cũng đủ Tôi không muốn giấu diếm rằng ý tôi mongmỏi mang đến hạnh phúc cho cô là động lực thêm vào những lý do khác đãthúc giục tôi phải làm việc ấy Nhưng gia đình cô không hàm ơn tôi gì cả.Trong khi vẫn tôn trọng họ, tôi chỉ nghĩ đến cô thôi” [1-tr.430] Giả sử, đặttrong thời hiện đại, chắc chắn vẫn sẽ có không ít con tim thiếu nữ xao xuyếnkhi nghe một lời thổ lộ ngọt ngào đến vậy Darcy rất giống mẫu nhân vật

-“soái ca” trong tiểu thuyết ngôn tình hiện đại của Trung Quốc Quay lại vớiElizabeth, trải qua những hiểu lầm, xa cách, hóa giải, cô đã xác định đượctình cảm của mình dành cho Darcy là tình yêu và lòng biết ơn, trân phục Họ,vượt qua rào cản lớn nhất là tâm lý của chính họ, đã bộc lộ những ý tình nồngnhiệt nhất của tình yêu Elizabeth và Darcy kết hôn với tình yêu viên mãn, vàchắc hẳn với tính cách thu hút lẫn nhau như vậy, họ sẽ chẳng bao giờ thấychán nhau

Nếu đặt lên bàn cân so sánh, ông Rochester chắc chắn không cuốn hútngười đọc nhanh bằng Darcy Ông đã ở tuổi ba mươi lăm, ngoại hình cũngkhông bắt mắt (chính Jane Eyre đã nhận định ông chẳng hề đẹp trai), tính khíthất thường và hay cáu bẳn Tuy nhiên, đối với Jane Eyre, ông là “người đànông xứng đáng”, vì ở hai người họ có sự gắn kết và tôn trọng khó mà diễn tả

cụ thể được bằng lời Khi đọc tác phẩm, có thể nhận ra đằng sau sự khó chịu

bề ngoài, Edward Rochester là một người đàn ông mạnh mẽ, tri thức uyênbác, và cũng tài năng chẳng kém Darcy Cách nói chuyện của ông làm Janethích thú và bị cuốn hút Những bày tỏ và nhận xét của ông đầy sự sắc sảokhách quan nhưng cũng chứa đựng cảm xúc vô cùng mãnh liệt Cách thể hiệntình yêu của ông cũng vậy Trong vài trường hợp, ông Rochester có phần thôbạo với Jane (tất nhiên là trong lời nói, ông là con người với tư cách cao cả sẽkhông động tay chân với người phụ nữ nhỏ bé yếu ớt như Jane, hay bất cứngười phụ nữa nào khác) Mặc dù vậy, tình yêu, sự trân trọng, thậm chí tônthờ Jane của ông là yếu tố quan trọng nhất để độc giả vỗ tay khen ngợi cho

nhân vật này “Trong mắt tôi em là một giai nhân, một giai nhân mà trái timtôi hằng khao khát - mong manh và thanh thoát” [2-tr.306] ÔngRochester là

người đầu tiên nâng niu, thậm chí tôn thờ, và hãnh diện về Jane Ông yêuthương Jane vì ông nhận thấy những phẩm chất tốt đẹp trong con người cô: sựchân thành, thẳng thắn, trung thực, và con tim biết đồng cảm, lắng nghe, chúkhông phải vì sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành hay vẻ quyến rũ ngoạihình tầm thường Tình yêu ông dành cho Jane cuồng nhiệt và mãnh liệt, ôngmuốn tìm mọi cách để giữ cô bên mình Ông xếp đặt một đám cưới nhanhchóng như sợ hãi cô sẽ biến mất khỏi đời ông Khi đám cưới bất thành tronggang tấc, ông Rochester vẫn nắm chặt tay Jane để tiết lộ với cô sự thật vềngười vợ điên loạn của mình, về những quá khứ giấu kín, về người cha vàngười anh nhẫn tâm lừa gạt ông chỉ vì số tiền ba mươi nghìn bảng Ông sợ hãiviệc phải rời xa cô, nhưng, như sau này ông đã giải thích, nếu như cô kiênquyết muốn ra đi, ông sẽ không thể nào nhẫn tâm mà bắt cô ở lại Sau khiJane rời đi, ông phải chịu đựng một cú sốc lớn: đám cháy ở Thornfield biếnông thành một kẻ tật nguyền và mù lòa Ông vẫn luôn mong nhớ và thấy cólỗi với Jane Ông Rochester là một con người bất hạnh, bất hạnh nhất trongcảnh ngộ của ông Nhưng sau tất cả, Jane Eyre, bởi sự thôi thúc siêu nhiênnào đó, quay trở về bên ông Cái kết câu chuyện tình yêu của họ cũng đẹpkhông kém gì Darcy và Elizabeth, thậm chí có phần đẹp hơn, vì sau hai năm,ông Rochester lấy lại được thị lực một bên mắt, và họ có đứa con đầu lòng.Cuộc hôn nhân của họ hạnh phúc và yên bình, họ là cuộc sống của nhau, vàkhông gì có thể chia cắt họ được

Kết cấu chuyện tình yêu đi từ hiểu lầm đến khó khăn, vượt qua rào cảnrồi kết thúc có hậu rất phổ biến trong văn học nhân loại nói chung Ở đây,chúng ta thấy được quãng đường nhân vật tìm kiếm hạnh phúc của mình.Vượt khỏi những định kiến tầm thường về giai cấp, vật chất hay sự ngăn cáchtrong tâm lý, hai nữ nhân vật chính của chúng ta có được “người đàn ôngxứng đáng” cho mình Sự xứng đáng không chỉ là vì họ yêu thương nhau, màngười đàn ông ấy đã chấp nhận vượt qua thử thách để đến với người phụ nữ

mà họ chọn Số phận có hậu này của nhân vật Elizabeth Bennet và Jane Eyre,hay câu chuyện tình yêu đẹp đẽ của họ đã truyền cảm hứng và niềm tin vàotình yêu cho rất nhiều thế hệ bạn đọc ở khắp nơi trên thế giới

Tiểu kết chương 1

Như vậy, thông qua việc tìm hiểu những nét chung của hai nhân vậtElizabeth Bennet và Jane Eyre, chúng ta có thể thấy được một số nét đặc sắcchung trong cách xây dựng nhân vật của Jane Austen và Charlotte Bronte:nhân vật hiện lên qua ngôn ngữ, đối thoại, hành động, bộc lộ tính cách và thểhiện cảm quan thẩm mĩ của chính hai nữ nhà văn Đó có lẽ chính là khao khát

về hạnh phúc, về cuộc sống tự do phóng khoáng thoát khỏi những lề thói xãhội đã ăn sâu vào tiềm thức con người Anh lúc bấy giờ Khát vọng hạnh phúctrong hai nhân vật nữ này cũng có những điểm hiện thực rất khách quan, khi

nó gắn liền với bối cảnh xã hội và ý thức hệ phong kiến tư bản Để cho nhânvật nữ có tính cách mạnh mẽ, cứng cỏi nhưng cũng đầy dí dỏm và sự dịu dàngnồng nhiệt, Jane Austen và Charlotte Bronte đã đưa ra một mẫu nhân vật nữ lítưởng mới trong văn học Anh

Chương 2 ELIZABETH BENNET VÀ JANE EYRE - NHỮNG ĐIỂM

KHÁC BIỆT 2.1 Hoàn cảnh gia đình

2.1.1 Elizabeth Bennet - Gia đình trung lưu, người thân đáng ngại

Elizabeth Bennet là con gái thứ hai trong một gia đình có năm cô congái Với một bà mẹ luôn làm quá mọi việc, một ông bố đôi khi tinh tế đôi lúchời hợt, cô em gái thứ ba thích thuyết giáo và thể hiện, cùng hai cô em gái úthấp tấp và “ngu ngốc” y như bà mẹ, thật kì lạ là Lizzy vẫn giữ được sự sắcbén và thông minh của mình

Theo lẽ thường, Elizabeth hẳn sẽ phải bị ảnh hưởng bởi người mẹ màngay từ chương đầu tiên đã có một cái nhìn tổng quát không tích cực: “Bà cótính cảm thông hẹp hòi, kiến thức nghèo nàn, và tính khí vô chừng Khi khôngđược như ý, bà tưởng như mình bị lo lắng Cả đời bà chỉ lo mỗi việc là kiếmchồng cho năm cô con gái Việc thăm viếng và trao đổi chuyện phiếm là cáchkhuây khỏa của bà” [1-tr.22] Bà Bennet luôn là nguyên nhân khiến Lizzyphải đau đầu vì phong cách có phần “hợm hĩnh Như tác phẩm đã nêu, cả đời

bà chỉ lo mỗi việc là kiếm chồng cho năm cô con gái, và để thực hiện điều đóthì bà làm mọi việc có thể Bà chỉ luôn quan tâm đến gia sản của những anhchàng mà bà nghe ngóng được, và khi ai đã “lọt tầm ngắm” thì bà mẹ nàymặc kệ người ta đánh giá ra sao Khi Jane nhận được lời mời tới NetherfieldPark (nơi anh Bingley - mục tiêu của bà Bennet - và chị em của anh đến ở), bà

đã bắt con gái mình phải cưỡi ngựa, trong niềm vui sướng rằng trời sẽ mưa vàJane sẽ phải nán lại đó qua đêm Thật hay cho một bà mẹ có lòng! Khi Janethực sự bị cảm và không thể trở về nhà, bà thản nhiên: “À! Tôi không lo gì nóphải chết Người ta không chết vì mấy chứng cảm vặt vãnh… Tôi sẽ đi thăm

nó, nếu tôi có thể dùng cỗ xe” [1-tr.54] Sự vô tâm thể hiện qua câu nói này làtrực tiếp Thậm chí sau đó, khi đã đến thăm Jane, bà vẫn tỏ ý mong cô ở lạithêm nữa, chỉ vì bà muốn cô có thể gây sự thương cảm với anh Bingley và từ

đó một cuộc hôn nhân sẽ xảy ra nhanh chóng! Bà khoe khoang với mọi người

về sắc đẹp của Jane, nhưng lại dễ dàng hạ thấp chính Elizabeth trước mặt mọingười Những người khắt khe khi đọc về nhân vật bà Bennet chắc hẳn sẽ đánh

giá ngay bà là người thiển cận và nông cạn Khi không được vừa ý, bà tỏ thái

độ trực tiếp mà không quan tâm mình có đang bất lịch sự hay không Nhữngnhận xét phiến diện và sự cố tình thể hiện trước anh Darcy là một ví dụ điểnhình “Elizabeth cố gắng trong vô vọng nhằm chặn bớt lời lẽ liến thoắng của

bà mẹ, hoặc thuyết phục bà không nên ồn ào…” [1-tr.133] Bà luôn làmElizabeth và Jane phải xấu hổ vì hành động và ngôn từ không đúng mực Bàmong muốn con gái mình lấy chồng đến nỗi, cũng không cảm thấy đắn đohay buồn phiền vì cuộc hôn nhân tai tiếng của Lydia với Wickham, được dànxếp nhờ sự giúp đỡ của anh Darcy dưới danh nghĩa ông cậu Gardiner Tất cảnhững điều bà để ý là khoe khoang với nhà Lucas về việc Lydia sẽ kết hôn ởtuổi mười sáu ra sao Bà coi việc giúp đỡ của ông cậu là hiển nhiên, và cũngchẳng tỏ vẻ biết ơn hay trân trọng Sau tất cả, chúng ta có thể đồng tình vớiDarcy về lời nhận xét gây đau lòng nhưng chân thực với Elizabeth: “Hoàncảnh của gia đình cô - mặc dù thiếu thoải mái - không đáng kể gì so với sựham muốn vật chất thường được đồng nhất biểu lộ qua bà nhà, qua ba cô emgái của cô, đôi lúc ngay cả qua ông nhà” [1-tr.244]

Bên cạnh bà Bennet, những cô em gái cũng là một yếu tố gia đình nổibật Có thể nói, Elizabeth cùng với Jane là cực đối ngược với các cô em cònlại Mary một mình một kiểu, luôn thích tỏ vẻ hiểu biết và đưa ra những lờitriết lý, mặc dù sự phù phiếm đó làm cho cô có ý thức rèn luyện và học hỏi,nhưng cách cô biểu hiện làm người khác thấy “không thoải mái” Kitty vàLydia lại càng không có gì phải bàn cãi Hai cô gái là cặp đôi hoàn hảo, theochiều hướng không tích cực, đến mức chính ông bố Bennet phải thốt lên rằng:

“Theo như bố thấy cách hai con nói chuyện, hai con là hai đứa con gái nguxuẩn nhất nước” [1-tr.51] Kitty bị ảnh hưởng nhiều bởi cô em Lydia Sự nonnớt, tùy hứng trong ứng xử biểu hiện rõ nhất ở việc Lydia hồn nhiên chạytheo Wickham mà không hề quan tâm đến tương lai sẽ ra sao Sự kiện này đãảnh hưởng đến cả gia đình Bennet, và trong một thời gian khi Lydia “mấttích”, nhà Bennet trở thành gia đình bất hạnh nhất vùng Tuy nhiên, khi đượctìm thấy và dàn xếp một đám cưới đàng hoàng, Lydia quên phắt đi rằng hànhđộng của mình là vô phép Cô trở về nhà trong niềm vui chiến thắng mình lấychồng ở tuổi mười sáu (niềm vui y như bà mẹ!) “Ôi! Ma-man, những người

quanh đây có biết hôm nay con đã kết hôn không? Con e họ chưa biết, nên khichúng con vượt qua cỗ xe của William Goulding, con kéo cửa kính xuống,tháo găng tay ra và dựa tay trên thành cửa sổ để anh ấy trông thấy chiếc nhẫncưới, rồi con cúi đầu chào và mỉm cười” [1-tr.371] Thật đúng là một cô gáibất kham! Sau tất cả những rắc rối mình đã gây ra, Lydia vẫn “không biếtngượng, ồn ào, không biết sợ” [1-tr.370] Thậm chí ngay cả trong thời đạingày nay, cũng rất khó để có thiện cảm với một cô gái tùy tiện như thế Đặttrong bối cảnh xã hội thời kì Lydia đang sống, không khó để hiểu được vì saoElizabeth luôn nhìn cô em bằng đôi mắt ái ngại có thừa Cuộc sống sau nàycủa Lydia là minh chứng rõ ràng cho tính cách tùy hứng và xuẩn ngốc: “Vềphần Wickham và Lydia, tư cách của họ không có chuyển biến gì do hôn lễcủa hai cô chị”, “mặc dù những gì đã xảy ra, vẫn muốn hy vọng nhận đượcquyền lợi vật chất từ Darcy” [1-tr.453] Thậm chí cô gái này viết thư chúcmừng hôn lễ của Elizabeth mà chỉ nhắc đến tiền, đến ở lại nhà vợ chồng Janelâu đến nỗi “tính khí dễ dãi của anh Bingley cũng bị cạn kiệt” [1-tr.454].

Như vậy, qua những gì miêu tả về gia đình Bennet, dường như JaneAusten đã biến yếu tố này thành “yếu điểm” của Lizzy Những gia đìnhtương tự phổ biến trong giai cấp trung lưu ở Anh quốc thời kì đó, cũng tồntại những tình huống tương tự Một gia đình như vậy suýt nữa làm tiêu tanhạnh phúc của hai cô gái là Jane và Elizabeth Không phải tự nhiên mà yếu

tố gia đình luôn quan trọng trong việc chọn bạn đời như vậy Các nhân vật bịảnh hưởng bởi ý thức hệ xã hội lúc đó, dù cố tình hay vô ý, vẫn luôn hướngđến khái niệm “môn đăng hộ đối” và vật chất khi kết hôn Jane Austen nhìn

ra được, và đưa nó vào tác phẩm một cách chân thực nhất, với văn phonghóm hỉnh điêu luyện đặc trưng, chính là điều làm nên tên tuổi của bà Ngườiđọc nhìn ra những sự ngu dốt, kệch cỡm, vô phép, đôi lúc cả vô tâm tronggia đình Bennet qua các cuộc trò chuyện thường ngày Ẩn chứa sau nhữngcâu nói dường như bông đùa, tính cách nhân vật được bộc lộ và làm ngườiđọc thích thú Mặc dù nói gia đình là yếu tố “cản trở” hạnh phúc của hai côcon gái bình thường hơn những người còn lại, nhưng sự cản trở này chưađến mức độ quá gay gắt và bi kịch Nó chỉ là yếu tố mang tính cộng hưởng

để tôn thêm kết thúc có hậu của câu chuyện, làm cho độc giả cảm thấy thỏa