Hình tượng người nông dân trong tiểu thuyết cây tỏi nổi giận của mạc ngôn

Vì vậy với tên đề tài hình tượng người nông dân trong tiểu thuyết cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn, chúng ta có dịp được tìm hiểu thêm về tài năng của nhà văn trong cách nhìn nhận về người

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NÔNG DÂN

TRONG CÂY TỎI NỔI GIẬN CỦA

MẠC NGÔN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NÔNG DÂN

TRONG CÂY TỎI NỔI GIẬN CỦA

MẠC NGÔN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

HÀ NỘI, 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận, tôi xin gửi lời cảm

ơn sâu sắc nhất tới cô giáo - TS Nguyễn Thị Bích Dung, người đã trực tiếpđộng viên, giúp đỡ và tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đềtài khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Văn học nướcngoài, các thầy cô giáo trong Ban chủ nhiệm khoa Ngữ văn, Ban giám hiệutrường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quátrình nghiên cứu, học tập cũng như hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà nội, tháng 5 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Phương Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp của tôi được hoàn thành dưới sự hướng dẫn tậntình của TS Nguyễn Thị Bích Dung và sự nỗ lực, cố gắng của bản thân tôi.Tôi xin cam đoan rằng: Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Trong khinghiên cứu đề tài tôi đã kế thừa các thành quả của các nhà nghiên cứu, nhàkhoa học Các kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực và chưa từngcông bố trong bất kì nghiên cứu nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với sự cam đoan này

Hà nội, tháng 5 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Phương Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do lựa chọn đề tài 1

2.Lịch sử vấn đề 2

3.Mục đích nghiên cứu 5

4.Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

5.Phương pháp nghiên cứu 6

6.Đóng góp của khóa luận 6

7.Bố cục khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: ĐẶC ĐIỂM HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NÔNG DÂN TRONG CÂY TỎI NỔI GIẬN CỦA MẠC NGÔN 7

1.1 Mạc Ngôn và hành trình đến với giải thưởng Nobel Văn học 7

1.2.Khái niệm nhân vật và hình tượng nhân vật 11

1.2.1 Nhân vật văn học 11

1.2.2 Hình tượng nhân vật 13

1.3 Một số đặc điểm hình tượng người nông dân trong Cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn 14

1.3.1 Cây tỏi – người nông dân “nổi giận” 15

1.3.2.Con người hiền lành, chất phác, lương thiện 18

1.3.3 Khao khát tình yêu tự do 22

1.3.4 Khao khát cuộc sống đầy đủ về vật chất lẫn tinh thần 24

1.3.5.Những số phận bi kịch 25

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NÔNG DÂN TRONG CÂY TỎI NỔI GIẬN CỦA MẠC NGÔN 38

2.1 Nghệ thuật xây dựng ngoại hình nhân vật 38

2.2 Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật 43

2.2.1 Mối quan hệ giữa tính cách nhân vật và hoàn cảnh 43

2.2.2 Xây dựng tính cách thông qua ngôn ngữ 45

2.2.3 Xây dựng tâm lý nhân vật 51

Tiểu kết chương 2 53

KẾT LUẬN 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO

có dịp học hỏi, tiếp thu thêm những kinh nghiệm, những cái mới, cái hay, cáiđặc sắc của các nền văn học khác nhau tạo tiền đề cho chúng ta tích lũy thêmnhiều kiến thức và mở mang tầm hiểu biết, thúc đẩy sự phát triển của văn họcnước nhà vươn tầm thế giới và bắt kịp với thế giới.

Nói tới văn học thế giới, ta không thể không nói tới văn học Trung Quốc.Trung Quốc không chỉ được xem là một quốc gia lớn mạnh về kinh tế mà cònđược biết đến là cái nôi văn hóa tư tưởng của người phương Đông Với bề dàylịch sử, văn học và văn hóa đồ sộ, Trung Quốc ảnh hưởng đến nhiều quốc giatrong khu vực và trên thế giới Vào tháng 10 - 2012 giải thưởng Nobel vănhọc đã được trao cho Mạc Ngôn- nhà văn Trung Quốc tiêu biểu, ông đượcxem là “hiện tượng lạ” trên văn đàn Ông được coi là cây bút xuất sắc của vănhọc hiện đại Trung Quốc với một tâm hồn không lúc nào bình lặng, mà luônvật lộn gay gắt, chiến đấu cho những lý tưởng thiên lương cao đẹp trong conngười Ông là hiện tượng độc đáo bởi mỗi tác phẩm đều chứa đựng nhữngđiều mới mẻ, và đặc biệt hơn cả là “sự bùng nổ cảm giác” [1, tr.7] giúp ngườiđọc như nghe thấy, nhìn thấy, sờ thấy, và cảm nhận thấy qua mỗi trang viếtcủa ông Đọc những trang văn của Mạc Ngôn độc giả cũng thấy được nhữngphức tạp của tâm hồn, và muốn phá vỡ khuôn phép, những chuẩn đạo đức xãhội để vươn tới cái tự do cả về tâm hồn lẫn thể xác, bởi phương châm khisáng tác của ông vô cùng đặc sắc đó là không bao giờ lặp lại mình Mạc Ngôn

xuất hiện giữa văn đàn như một ngôi sao chói lòa, góp vào nền văn học mộttiếng nói mới, một phong cách hoàn toàn mới trong việc tái hiện lại cuộc sống

và con người trong thời đại mới

Mạc Ngôn đã lao động không ngừng để sáng tạo ra khối lượng lớn tácphẩm có giá trị nhằm mang đến cho độc giả trong nước và thế giới Xuyênsuốt trong nhiều tác phẩm, ta thấy nếu như ông không phải người nông dântrải nghiệm qua bao niềm vui nỗi buồn ở nông thôn thì ông sẽ không thể tạo

ra được những kiệt tác chân thực đến vậy Phần lớn các sáng tác của MạcNgôn phản ánh đời sống của người nông dân trong các giai đoạn phát triểnlịch sử Hiện thực nông thôn trong xã hội Trung Quốc mà ông phản ánh làlịch sử chân thực nhưng được ông lạ hóa, mang đậm những dấu ấn của chủthể nhà văn Cảnh bom rơi đạn nổ, máu chảy, bạo lực, thù hận và yêu thương,nhân tính và thú tính hòa vào nhau một cách sinh động, hấp dẫn Nhà văn dẫnngười đọc vào thế giới lịch sử giúp độc giả như nghe thấy, cảm nhận thấy,ngửi thấy mùi vị tanh tưởi, và cảnh tượng thần bí của cánh đồng cao lươngvùng Đông Bắc Trung Quốc

Trong cây tỏi nổi giận từ đầu đến gần cuối tác phẩm, ta nhận thấy sự u

ám xuyên suốt, nhịp sống uể oải, người nông dân bị dồn đến đường cùng phải

bùng lên đấu tranh Vì vậy với tên đề tài hình tượng người nông dân trong

tiểu thuyết cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn, chúng ta có dịp được tìm hiểu

thêm về tài năng của nhà văn trong cách nhìn nhận về người nông dân.Nghiên cứu đề tài này sẽ giúp người viết có được một cách nhìn tổng quát vàsâu sắc hơn về hình tượng con người mà chủ yếu là hình tượng người nôngdân trong bối cảnh đất nước Trung Hoa thời bấy giờ

2.Lịch sử vấn đề

Mạc Ngôn được xem là tiếng vang lớn của văn học Trung Hoa hiện đại.Những năm gần đây, các công trình nghiên cứu về Mạc Ngôn rất đa dạng,

phong phú và chưa có dấu hiệu ngừng lại Có thể thấy trong các trang webtiếng Anh và tiếng Hoa cũng có nhiều bài viết đề cập đến Mạc Ngôn và tiểuthuyết của ông:

Trong tác phẩm Mạc Ngôn nghiên cứu và tư liệu (Mạc Ngôn nghiên cứu

tư liệu, Trung Quốc đương đại tác gia nghiên cứu tùng thư, Thiên Tân nhândân xuất bản xã, 2005) của tác giả Dương Dương tổng hợp rất nhiều bàinghiên cứu về sáng tác của Mạc Ngôn đã được đăng trên nhiều tạp chí uy tín

Trần Tư Hòa trong Trần thuật dân gian trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn

những năm gần đây (Mạc Ngôn cận niên tiểu thuyết dân gian tự thuật) cho

rằng: “ký ức, làng quê, trẻ thơ, là ba điểm tựa tự sự của Mạc Ngôn”.

Trương Thanh Hoa trong Giới hạn cao nhất của trần thuật – Luận về

Mạc Ngôn (Trần thuật đích cực hạn – Luận Mạc Ngôn) cho rằng lập trường

“làm một người dân đen để viết” là lập trường thấp nhất đồng thời cũng caonhất

Trương Ái Bình trong luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu ngôn ngữ tiểu thuyết

Mạc Ngôn (Mạc Ngôn tiểu thuyết ngôn ngữ nghiên cứu, An Huy Đại học,

2007) đã khẳng định Mạc Ngôn là bậc kỳ tài về ngôn ngữ, nhất là ngôn ngữdân gian Ngôn ngữ dân gian trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn sử dụng nhiềuthành ngữ, ngạn ngữ, khẩu ngữ của vùng Đông Bắc Cao Mật

Trong cuốn Bình luận tác giả đương đại Trung Quốc (评) kỳ

6, tác giả Trình Quang Vỹ có nói: “Hơn hai mươi năm nay trên diễn đàn vănhọc Trung Quốc, các bài bình luận về Mạc Ngôn nhiều không kể xiết” Theo

thống kê trong phụ lục Tư liệu nghiên cứu Mạc Ngôn do Dương Dương biên

soạn, số lượng bài viết về Mạc Ngôn khoảng hơn 350 bài Con số trên chưabao gồm các bài báo mang tính chất địa phương, các trang mạng, các bài viếttrong các trường Đại học Như vậy có thể thấy tên tuổi Mạc Ngôn đã có vị tríquan trọng trong nền văn học đương đại Trung Quốc

Ở Việt Nam, bài nghiên cứu có phần toàn diện về tiểu thuyết Mạc Ngôn

là của giáo sư Lê Huy Tiêu: Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Mạc Ngôn

(Tạp chí Văn học nước ngoài, số 4, năm 2003) Giáo sư khái quát đặc trưngnghệ thuật trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn là thủ pháp lạ hóa Và ông cũngcho rằng thế giới nhân vật gồm ba thế hệ nhân vật tiêu biểu cho tinh thần cần

cù dũng cảm của quê hương Cao Mật Theo ông: “Mạc Ngôn đã có những

sáng tạo nghệ thuật, đưa người đọc đến những nhận thức mới mẻ về cuộc sống ngay trên những điều hết sức quen thuộc” Nhưng tác giả chưa đi sâu

làm rõ bản chất người nông dân trong các sáng tác của Mạc Ngôn

Trong quyển Mạc Ngôn với những lời tự bạch do Nguyễn Thị Thại sưu

tầm và dịch lại những bài viết, những cuộc trò chuyện với nhà văn Mạc Ngôn.Trong quyển này có bài viết nêu lên quan niệm và phương pháp viết truyện

của nhà văn Mạc Ngôn “Theo ông, nhà văn muốn viết nên những tác phẩm

chân chính thì hãy viết từ vị trí của những người dân bình thường kết hợp với trí tưởng tượng phong phú bẩm sinh, và tiểu thuyết hay là tiểu thuyết có mùi

vị độc đáo”.

Trong tiểu luận Một số vấn đề văn học Trung Quốc đương đại (NXB tổng hợp Đồng Nai, năm 2007) với bài viết: Tiểu thuyết Mạc Ngôn với độc

giả Việt Nam (Báo văn nghệ số 32, năm 2003) khẳng định tiểu thuyết Mạc

Ngôn có hai đề tài chính, đó là kí ức về cuộc sống gian khổ từng nếm trải ởCao Mật và cuộc sống kì lạ của tiền nhân gia tộc ở quê hương

Tác giả Phan Thị Thanh Tâm trong Luận văn Thạc sĩ Tiểu thuyết Mạc

Ngôn dưới góc nhìn văn hóa (Đại học Sư phạm Huế, năm 2011) đã làm sáng

tỏ những xung đột giữa văn hóa truyền thống và hiện đại, giữa văn hóa Đông– Tây trong tiểu thuyết Mạc Ngôn Trong luận văn này tác giả đã phân tíchtiểu thuyết dưới góc độ văn hóa nói chung

Nghiên cứu về Mạc Ngôn không thể không kể đến TS Nguyễn Thị Tịnh

Thy ở chuyên luận Tự sự kiểu Mạc Ngôn (NXB văn học, năm 2013) có thể

thấy tác giả đã nghiên cứu một cách toàn diện về nghệ thuật tiểu thuyết MạcNgôn Trong chuyên luận, TS đã phân tích, so sánh và kiến giải nghệ thuật tự

sự của Mạc Ngôn trong tiểu thuyết bằng chính đặc trưng sáng tác, tư duythẩm mỹ của loại hình tự sự truyền thống của Trung Quốc kết hợp với hậu

hiện đại của phương Tây Trong công trình này TS khẳng định: “Mạc Ngôn

đã xác lập được phong cách tự sự kiểu Mạc Ngôn mà ông cho là không giống một ai, kể cả phương Tây lẫn Trung Quốc Đó là phong cách có được từ sự kết hợp giữa đặc trưng tự sự cực hạn và đặc trưng hậu hiện đại của văn học Trung Quốc”.

Như vậy có thể thấy cho tới nay đã có rất nhiều nhà nghiên cứu về MạcNgôn và tác phẩm của ông Tuy nhiên chưa có một công trình nào hoàn thiện

đầy đủ về đề tài Hình tượng người nông dân trong tiểu thuyết cây tỏi nổi giận

của Mạc Ngôn Vì vậy việc tìm hiểu và nghiên cứu đề tài này là rất cần thiết.

3.Mục đích nghiên cứu

Đề tài khóa luận nhằm mục đích khám phá hình tượng người dân dân

trong tiểu thuyết Cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn, qua đó hiểu sâu sắc hơn về

cuộc sống nông thôn, những người nông dân trong thời đại mới như thế nào,

và thấy được tài năng sáng tạo của nhà văn và những đóng góp lớn của ôngtrên văn đàn Trung Quốc hiện đại

4.Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1.Đối tượng nghiên cứu

Trong khóa luận này, đối tượng mà chúng tôi nghiên cứu là hình tượng

người nông dân trong tiểu thuyết Cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn.

6.Đóng góp của khóa luận

Đề tài đã đóng góp một phần nhỏ bé trong nghiên cứu hình tượng người

nông dân trong tiểu thuyết Cây tỏi nổi giận góp phần khẳng định tài năng và

làm nổi bật hơn vị trí, vai trò của Mạc Ngôn trong nền văn học hiện đại TrungQuốc và nhân loại

7.Bố cục khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Nội dung khóa luận gồm 2 chương:

Chương 1: Đặc điểm hình tượng người nông dân trong Cây tỏi nổi giận

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng hình tượng người nông dân trong tiểu

thuyết Cây tỏi nổi giận của Mạc Ngôn.

NỘI DUNG Chương 1.

ĐẶC ĐIỂM HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NÔNG DÂN

TRONG CÂY TỎI NỔI GIẬN CỦA MẠC NGÔN

1.1 Mạc Ngôn và hành trình đến với giải thưởng Nobel Văn học

Mạc Ngôn tên thật là Quản Nghiệp, ông sinh ngày 17 tháng 2 năm 1955trong một gia đình nông dân ở thôn Đông Bắc, huyện Cao Mật, tỉnh SơnĐông, Trung Quốc Cao Mật vốn là một vùng quê nghèo nàn, lạc hậu, nhưngchính nơi đây đã khơi nguồn cảm hứng sáng tác để ông tạo ra những tác phẩmđặc sắc

Tuổi thơ của Mạc Ngôn đã phải trải qua rất nhiều biến cố, khó khăn,thiếu thốn Do cuộc “Cách mạng văn hóa”, ông đã phải nghỉ học khi đang học

dở bậc tiểu học và phải tham gia lao động rất sớm ở nông thôn Trong thờigian đó ông từng làm rất nhiều nghề, từng làm công nhân ở nhà máy chế biếnbông, ông có cuộc sống gần gũi với người nông dân Cũng chính nơi đây làcái nôi nuôi dưỡng tâm hồn ông Tháng 2 năm 1976 ông gia nhập quân ngũ,từng làm nhiều chức danh như: chiến sĩ, tiểu đội trưởng, giáo viên và sau nàyông chuyển hẳn sang sáng tác văn học nghệ thuật Đó là khoảng thời giangiúp nhà văn có cái nhìn đa chiều về những vấn đề xảy ra trong xã hội TrungQuốc lúc bấy giờ

Năm 1984 Mạc Ngôn được tuyển vào khoa văn thuộc Học viện nghệthuật Quân Giải phóng, năm 1986 ông tốt nghiệp Năm 1988, ông trúng tuyểnvào lớp nghiên cứu sinh sáng tác thuộc Học viện Văn học Lỗ Tấn, trường Đạihọc Sư phạm Bắc Kinh, năm 1991 ông đỗ tốt nghiệp với học vị thạc sĩ Hiệnnay, Mạc Ngôn đang là sáng tác viên bậc một của Cục Chính trị - Bộ Tổngtham mưu Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc

Mạc Ngôn cùng với các tác giả văn học hiện đại Trung Quốc nhưVương Mông, Giả Bình Ao, Trương Hiền Lượng, Phùng Ký Tài, Lục VănPhu, Trương Tử Long, Cao Hiểu Thanh, Hàn Thiếu Công,…là những cái tênđược bạn đọc trong và ngoài nước biết đến Ông được mệnh danh là một nhàvăn lớn xuất sắc của Trung Quốc Sự nghiệp văn học đạt được những thànhtựu rực rỡ: với 11 bộ tiểu thuyết dài, 30 truyện vừa, 100 truyện ngắn, 5 tập tảnvăn, 9 kịch bản phim, 2 kịch bản kịch nói Tác phẩm của ông được dịch ra rấtnhiều thứ tiếng và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc Có thể nói MạcNgôn thành công trên nhiều thể loại nhưng thể loại đưa tên tuổi của ông đếngần hơn với độc giả đó là tiểu thuyết Tiểu thuyết là một thể loại quen thuộcvới mỗi chúng ta, nhưng khi đọc tiểu thuyết của Mạc Ngôn người đọc dễ bịthu hút bởi sự hấp dẫn đặc biệt Rất nhiều người gọi tiểu thuyết của MạcNgôn là tiểu thuyết: “cảm giác mới” Cảm giác mới là gì? Là cảm giác bắtnguồn từ nhận thức luận của chủ nghĩa biểu hiện và phương pháp biểu hiện tưtưởng của chủ nghĩa đa đa Tiểu thuyết cảm giác mới trái ngược với tiểuthuyết hiện thực truyền thống, vì nó không chỉ đơn thuần miêu tả hiện thực bềngoài, mà nhấn mạnh cảm thụ trực giác, đưa cảm giác chủ quan vào trongkhách thể nhằm sáng tạo hiện thực mới mẻ Các tiểu thuyết của Mạc Ngônchịu ảnh hưởng mạnh mẽ của trường phái cảm giác mới, đó là trường pháicảm giác của phương tây và của Nhật Bản những năm 20-30 Ông cho rằng:

“trạng thái sáng tác nhẹ nhàng thoải mái, tự do, muốn nói gì thì nói là trạngthái tốt nhất đối với nhà văn” Khi cánh cửa hồi ức được mở ra, Mạc Ngônthường dùng cảm tính để phê phán, bình phẩm hiện thực cuộc sống, chứkhông dùng lí tính để phê phán, bình phẩm cuộc sống Cốt truyện trong tiểuthuyết của ông không hoàn chỉnh như các tiểu thuyết thông thường, mà nócòn là “cái khung truyện” Nhưng cái khung truyện ấy chứa đựng biết baocảm giác, nó chính là linh hồn của tiểu thuyết Mạc Ngôn Mạc Ngôn có biệt

tăi nắm bắt cảm giâc Tiểu thuyết của ông thế giới cảm giâc nó mang nhữngsắc thâi chủ quan mênh liệt.

Để có được thănh công lớn như vậy, không chỉ tăi năng, may mắn, mẵng đê trải nghiệm bằng chính cuộc đời mình trong mối quan hệ với gia đình,quí hương, đất nước Sức sâng tạo không ngừng nghỉ, luôn luôn tìm tòi khâmphâ ra những điều thú vị mới mẻ, mang đến cho độc giả những cảm nhậnchđn thực, gần gũi nhất Tất cả những gì tiểu thuyết của ông phản ânh đềuxuất phât từ hiện thực cuộc sống Ông đê từng đưa ra nhiều định nghĩa về tiểuthuyết: tiểu thuyết đó lă sự ghi chĩp “những tưởng tượng ngông cuồng củanhă văn hay đó lă sự kết hợp giữa sự thật, cũng có lúc nó lă câi thùng chứađựng những tình cảm của nhđn loại Tiểu thuyết của ông còn có tính sinh lý

đời sống tinh thần…Trong băi phât biểu Cđy tỏi nổi giận, nhă văn đê từng viết: “Khi viết cuốn tiểu thuyết sât sao với hiện thực xê hội, vấn đề lớn nhất

mă tôi đối mặt thực ra không phải lă chuyện tôi dâm hay không dâm phí bình câc hiện tượng đen tối trong xê hội mă chuyện những cảm xúc vă lòng căm giận bừng bừng ấy có thể lăm cho chính trị âp đảo văn học, khiến cho bộ tiểu thuyết đó trở thănh một phóng sự tường thuật sự kiện xê hội Có thể lă do tôi từng trải qua cuộc sống gian khó lđu dăi, điều đó khiến tôi có sự hiểu biết khâ sđu sắc về tình người Tôi biết thế năo lă dũng cảm thực sự, cũng hiểu được buồn thương lă gì Tôi hiểu trong cõi lòng mỗi người đều có một vùng mờ ảo; câi vùng ấy khó có thể diễn tả thỏa đâng bằng một từ ngữ đơn giản nó lă phải hay trâi, thiện hay âc…”

Mạc Ngôn còn mượn nhđn vật trong truyện Hồng Hoăng để nói lín quan niệm sâng tâc của mình: “Sẽ có một ngăy tôi soạn một vở kịch chđn chính,

trong đó có mộng ảo vă hiện thực, khoa học vă đồng thoại, thượng đế vă ma quỷ, âi tình vă mại dđm, cao quý vă ti tiện, mĩ nữ vă đại tiện, quâ khứ vă hiện tại, huđn chương vă bao cao su,…đều đan xen với nhau, gắn chặt với nhau,

cái nọ nối cái kia, tạo thành một thế giới hoàn chỉnh” (Mạc Ngôn và những lời tự bạch( 2004) Nguyễn Thị Thại dịch, Nxb Văn Học).

Thế giới nghệ thuật trong các tiểu thuyết của Mạc Ngôn còn chịu ảnhhưởng sâu sắc của Freud, nhà học thuyết phân tâm học (tên đầy đủ của ông làSigmund Schlomo Freud, 1856-1939) ông là một bác sĩ thần kinh và tâm lýngười Áo Ông được công nhận là người đầu tiên đặt nền móng và phát triểnlĩnh vực nghiên cứu về phân tâm học Đồng thời ông bị ảnh hưởng cả tiểuthuyết dân tộc học, nhân loại học của Frazer(1854-1941) Mạc Ngôn từng nóirằng, thông qua văn học để thể hiện sự tưởng tượng độc đáo Tiểu thuyết củaông mang đậm đà màu sắc nguyên sơ độc đáo, man dại Những tác phẩm đầu

tay thành công như: Dòng sống khô cạn, Thu Thủy, Âm nhạc dân gian, các tác

phẩm này chủ yếu nói về bản năng sinh tồn, những thể nghiệm nhân sinh mô

tả cảnh vật nông thôn cổ xưa qua lăng kính tuổi thơ của tác giả Chủ đề trongtiểu thuyết của Mạc Ngôn da dạng, phong phú, các vấn đề như: Cái đói, cáirét, thù oán, tôn giáo, tính dục, cái chết, chiến tranh, mê tín dị đoan,…

Một số giải thưởng mà Mạc Ngôn đã đạt được trong cuộc đời sáng táccủa mình như:

 Giải nhất hội nhà văn Trung Quốc với tiểu thuyết Báu vật của đời tháng

12 năm 1995

 Giải Mao Thuẫn dành cho tiểu thuyết Đàn Hương Hình

 Giải tiểu thuyết toàn quốc lần thứ tư năm 1987 dành cho Cao LươngĐỏ

 Giải văn học liên hiệp (Đài Loan)

 Giải văn học nước ngoài Laure Batlin của Pháp

 Giải thưởng lớn cho văn hóa Châu Á (Nhật)

 Huân chương kỵ sĩ nghệ thuật văn hóa Pháp tháng 3 năm 2004

 Tiến sĩ văn học danh dự do trường Đại học công khai Hồng Công traotặng tháng 12 năm 2005.

 Tiểu thuyết Ếch đạt giải Mao Thuẫn 2010

Giải thưởng Nobel Văn học tháng 10 năm 2012 đã khẳng định vị trí củaMạc Ngôn trên khắp văn đàn Thế giới, ông được coi là nhà văn hiện đại xuấtsắc nhất Trung Quốc hiện nay Mạc Ngôn là nhà văn đạt được nhiều giảithưởng và danh hiệu Có thể thấy ông xứng đáng được xem trọng như mộtdoanh nhân với nhiều hoạt động tôn vinh diễn ra

1.2.Khái niệm nhân vật và hình tượng nhân vật

1.2.1 Nhân vật văn học

Hiện nay có rất nhiều định nghĩa, quan niệm cũng như cách hiểu khácnhau về nhân vật văn học Trong nghiên cứu lí luận văn học có nhiều quanniệm về nhân vật văn học như:

Trong cuốn Từ điển văn học (bộ mới), Lại Nguyên Ân đã định nghĩa: “

Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, nó mang tính ước lệ, không thể bị đồng nhất với con người có thật, ngay khi tác giả xây dựng nhân vật với những nét rất gần gũi với nguyên mẫu có thật Nhân vật văn học là sự thể hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn về con người, nó có thể được xây dựng chỉ dựa trên cơ sở quan niệm ấy Ý nghĩa của nhân vật văn học chỉ có được trong hệ thống một tác phẩm cụ thể.” [3,1254]

“Nhân vật là phương tiện để phản ánh đời sống, khái quát hiện thực.

chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật của cuộc sống và của con người, thể hiện những hiểu biết, những ước mơ, kì vọng về đời sống.”

[5,126]

Trong cuốn giáo trình Lí luận văn học do Trần Đình Sử chủ biên: “Nhân

vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học- cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các

phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ… nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật ước lệ, có những dấu hiệu để ta nhận ra.” [8,114]

Trong Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên đã định nghĩa: “Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính

ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách con người Do tính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử, nên chức năng khái quát tính cách của nhân vật cũng mang tính lịch sử Vì tính cách là kết tinh của môi trường, nên nhân vật văn học là người dẫn dắt độc giả vào các môi trường khác nhau của đời sống thể hiện quan niệm và lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người.”

[6,235]

Qua những định nghĩa trên, chúng ta có thể thấy nhân vật trong tác phẩmvăn học có vai trò hết sức quan trọng Văn học không thể thiếu nhân vật, vì nóchính là phương tiện cơ bản để nhà văn có thể khái quát hiện thực một cáchhình tượng Nhân vật trong tác phẩm văn học chính là con người hoặc các loàicây, các sinh thể hoang đường nhưng mang những đặc điểm giống với conngười Nhân vật là máu thịt của nhà văn, đồng thời nó cũng là đứa con tinhthần để thể hiện quan niệm và lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người vàcuộc đời Các nhà lí luận văn học cũng nhấn mạnh tính nghệ thuật và tính ước

lệ của nhân vật văn học Có thể thấy nhân vật văn học là vô cùng đặc biệt, nókhông hoàn toàn giống con người thật ở ngoài đời vì nó có những đặc trưngriêng biệt Bản chất của văn học có mối quan hệ mật thiết với đời sống hiệnthực Nhân vật văn học là đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, tượng trưngcao, nó không đồng nhất với con người trong cuộc sống đời thường Nhân vậttrong tác phẩm văn học được sắp xếp móc nối liên quan mật thiết với nhau tạonên một chỉnh thể Mỗi tác phẩm văn học đều được cấu thành từ những sựkiện, ý đồ của nhà văn về nội dung và nghệ thuật

Như vậy, nhân vật chính là chiếc chìa khóa để giúp nhà văn mở cánh cửabước vào hiện thực xã hội rộng lớn, tiếp cận đề tài, chủ đề mới mẻ Nhân vật

là điều kiện thiết yếu đảm bảo cho sự miêu tả thế giới văn học có chiều sâu vàtính hình tượng

1.2.2 Hình tượng nhân vật

Khái niệm Hình tượng nhân vật: “Theo góc độ văn học nghệ thuật, hình

tượng được hiểu là sự phản ánh hiện thực một cách khái quát nghệ thuật qua hình thức hiện tượng cụ thể nhất, sinh động, điển hình, nhận thức trực tiếp bằng cảm tính” Cùng với tác phẩm văn học, hình tượng còn được xem là đơn

vị hoàn chỉnh trong nghiên cứu văn học Trong nhiều trường hợp ta có thểthấy thuật ngữ hình tượng được hiểu đồng nhất với hình tượng nhân vật, cũng

có lúc người ta dùng hình tượng để chỉ một tác phẩm văn học

Theo quan điểm Mỹ học: “Hình tượng nghệ thuật dùng để chỉ một hình

thức phản ánh hiện thực qua các phương tiện nghệ thuật” Hình tượng nghệ

thuật khác so với các phạm trù cơ bản của của tư duy khoa học và các phạmtrù như: cảm giác, tri giác, biểu tượng Nó đi sâu vào bản chất của các hiệntượng trong đời sống và làm sáng tỏ các ý nghĩa sâu xa của chúng Hìnhtượng nghệ thuật là điều kiện để tạo nên giá trị cho tác phẩm nghệ thuật Hìnhtượng nghệ thuật trong tác phẩm văn chương khác biệt so với các loại hìnhnghệ thuật khác ở chỗ nó được thể hiện thông qua các hình tượng nhân vật, làphương tiện để nhà văn truyền tải những cảm xúc, bộc lộ giá trị tư tưởng vàthể hiện phong cách nghệ thuật của mình

Có thể thấy, khi nhà văn cầm bút phải không ngừng tìm tòi và sáng tạonên những hình tượng nhân vật đặc sắc Không phải nhân vật trong tác phẩmvăn học nào cũng trở thành hình tượng nhân vật văn học Muốn trở thành hìnhtượng nhân vật văn học nhất định phải có tính điển hình Trong văn học nóichung, hình tượng văn học là: nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình

Nhân vật ấy phải có các đặc điểm như sức tập chung và khái quát cao Nhânvật đại diện phải có những nét chung của giai cấp hay tầng lớp Bối cảnh khinhân vật xuất hiện phải là bối cảnh điển hình của một một vùng, một nơi nào

đó vào một thời điểm lịch sử nhất định

1.3 Một số đặc điểm hình tượng người nông dân trong Cây tỏi nổi giận

của Mạc Ngôn

Người nông dân là một trong những vấn đề trung tâm, không chỉ ở vănhọc Trung Quốc mà còn cả văn học thế giới Là lực lượng quan trọng, khôngthể thiếu được trong xã hội Điều đặc biệt hơn cả, đối với quốc gia có nềnnông nghiệp lúa nước lâu đời thì người nông dân chiếm một vị trí quan trọnghơn bao giờ hết Chính vì vậy, văn học xuất hiện rất nhiều hình ảnh ngườinông dân Vấn đề người nông dân hay được đề cập đến trong các giai đoạnphát triển của lịch sử văn học Trung Quốc Trung Quốc được coi là một trongnhững cái nôi của nền văn minh nhân loại Trải qua lịch sử phát triển của nềnvăn học Trung Quốc ta có thể thấy người nông dân luôn được các nhà văn chú

ý một cách đặc biệt Có thể thấy ngay từ những tập thơ ca dân gian đầu tiêntrong dòng chảy văn học Trung Hoa rực rỡ, hình ảnh người nông dân xuấthiện như một sự gửi gắm tư tưởng, tình cảm của tác giả dân gian xưa

Kinh Thi là một tuyệt tác của nhân dân Trung Hoa nội dung khôngnhững phản ánh tình yêu nam nữ tha thiết, mặn nồng, ngợi ca cuộc sống no

đủ, bình yên, mà nó còn phản ánh hiện thực cuộc sống người nông dân.Người nông dân bị đàn áp, sưu thuế, chiến tranh, bóc lột Kinh Thi đã để lạitrong lòng người đọc những dư âm xót xa trước những số phận bất hạnh củangười nông dân Tất cả những xót xa ấy, đều được thể hiện chân thực trongthơ Quốc phong, một phần thơ Tiểu nhã, các bài Đệ đồ, Thất nguyệt, Đôngsơn,…Người nông dân trong xã hội lúc bấy giờ phải chịu biết bao tủi cực, đó

là chiến tranh, là sự chia lìa của các cặp vợ chồng trẻ Khói lửa và hậu quả của

chiến tranh đã làm biết bao con người phải sống trong đau khổ, gia đình lytán Trong bài Đệ đồ hình ảnh số phận bất hạnh cứ ám ảnh trong lòng ngườiđọc bao xót xa:

“Có cây đỗ mọc lẻ loi Vừa đơm những quả khắp nơi trên cành

Việc vua cẩn thận lo thành Chuỗi ngày nối tiếp phận mình rảnh chi

Tháng mười quân dịch dứt kỳ Lòng em luống những sầu bi đợi chàng

Chinh phu đi được rảnh rang!”.

Người nông dân trong văn học Trung Quốc không còn mới lạ với bạnđọc, nó trở nên quen thuộc và thân thiết Văn học hiện đại Trung Quốc phảnánh hình tượng người nông dân sâu sắc mà đại diện tiêu biểu đó là Mạc Ngôn

Cây tỏi nổi giận viết về cuộc sống sinh hoạt, lao động của những người nông

dân trồng tỏi ở huyện Thiên Đường- Trung Quốc những năm 1987 Hiện thực

ấy đã được nhà văn mô tả thông qua số phận của những người nông dân nhỏ

bé, những con người hiền lành, chăm chỉ, chất phác Nhưng bị xã hội lúc bấygiờ đàn áp, bóc lột dã man phải vùng lên đấu tranh với chính quyền đòi lạiquyền lợi, vạch trần bộ mặt gian xảo của giai cấp thống trị

1.3.1 Cây tỏi – người nông dân “nổi giận”

Mạc Ngôn luôn hướng ngòi bút của mình vào những chủ đề nóng bỏngnhất của xã hội, lịch sử, thời đại Trung Quốc Người nông dân Trung Quốcvốn hiền lành, lương thiện, chăm chỉ cần cù lao động Họ vốn quen với camchịu, nhẫn nhịn, nhưng khi được giác ngộ, họ hiểu hơn và họ dám đứng lênđấu tranh, chỉ cần có người dẫn đường xung phong, họ sẵn sàng phản kháng

Trong tác phẩm, lời hát của Khấu mù xuyên suốt và luôn đồng hành vớingười nông dân, lúc họ vui vẻ ấm no, lúc họ gặp khó khăn gian khổ Ởchương mười hai của tác phẩm, khi tỏi bị ứ đọng, Khấu mù hát động viênquần chúng xông vào trụ sở huyện:

“Can đảm lên hăng hái lên, hỡi bà con!

Tay nắm tay xông vào công sở

Trọng Huyện trưởng không phải sao trên trời

Nông dân ta cũng không phải loài chó lợn”.

Đây là thời điểm ngồng tỏi khê đọng đã bảy ngày, chất đống ngoàiđường, mùi hôi thối xông lên nồng nặc Khấu mù động viên quần chúng cùngnhau xông vào trụ sở ủy ban huyện đòi lại công bằng Mặc cho người dân rasức biểu tình Huyện trưởng vẫn thờ ơ vô cảm thậm chí:

“Huyện trưởng Trọng vội xây cao thêm tường

Cắm mảnh chai, căng dây thép gai dày đặc!

Tường cao không ngăn được tiếng thét của dân

Thép gai chặn không nổi lửa hờn ngùn ngụt!”.

Một số quần chúng xông vào chi cục thuế và phòng cân, đánh đập mấyngười bị người nông dân căm ghét từ lâu Lúc này Huyện trưởng sai ngườixây tường nhà cao lên, trên tường cắm nhiều mảnh chai dày đặc, lại chăngdây thép gai cao hơn nửa mét Khấu mù hát trước cổng huyện kêu gọi và cổ

vũ người dân Cao Dương được biết đến là một người nông dân hiền lành,chăn chỉ, hợp cung tiêu kêu gọi người dân trồng tỏi, anh cũng trồng, anh luôn

hy vọng sẽ bán được tỏi, số tiền đó anh dùng để trang trải cho cuộc sống giađình, người vợ mới đẻ và đứa con gái bị mù Nhưng anh không những khôngbán được tỏi mà còn bị thu nhiều thứ thuế vô lí khiến anh kinh ngạc Anhkhông có tiền và phải lấy tỏi trả thay tiền Không chỉ Cao Dương, Cao Mãtrong tác phẩm là một chàng trai khỏe mạnh, chăm lao động, tỏi với anh rất

quan trọng vì chỉ khi bán được tỏi anh mới có đủ tiền cưới vợ Nhưng nhữngmong ước nhỏ nhoi của Cao Dương, Cao Mã, gia đình chú Tư Phương haynhững người nông dân huyện Thiên Đường đều không thể thực hiện được vìtỏi ứ đọng, không bán được Và con giun xéo lắm cũng quằn, họ đã đứng lênđòi lại công bằng, đốt nhà kho, đập phá trụ sở huyện Nhờ những lời hát củaKhấu mù động viên họ, họ đã dám đứng lên hòa vào dòng người đòi lại côngbằng.

“Dù tội phanh thây

Cũng phải lôi Huyện trưởng Bí thư xuống ngựa!

Quần chúng làm reo phạm quốc pháp

Họ dung túng tay chân bóc lột dân

Họ phạm quốc pháp hay không?”.

Khấu mù hát trước phòng thẩm vấn công an Cục Những người nôngdân trồng tỏi mặc dù biết đập phá cơ quan là phạm pháp, nhưng chính nguyênnhân tắc trách của Huyện trưởng khiến họ không khỏi bức xúc, khi cao tràolên đến đỉnh điểm người nông dân không còn cách nào khác, họ phải vùnglên Lời hát của Khấu mù luôn động viên dân trồng tỏi, vạch trần tội ác củacán bộ huyện, mà cụ thể là Huyện trưởng, Bí thư:

“Ông Huyện, bàn tay ông sao che được mặt trời

Ông Bí thư, quyền lực ông sao vượt được đỉnh núi

Chuyện dở ở Thiên Đường, ông bịt sao nổi?

Quần chúng có ngàn mắt ngàn tai…”

Khi Khấu mù hát xong đoạn này, một tên cảnh sát đứng dựng lên chửi

anh ta: “Thằng mù, mi là thủ phạm trong vụ án Tỏi Thiên Đường, ông không

tin là không ngăn chặn được mi” Những việc làm sai trái của Huyện trưởng

Trọng, và Bí thư huyện đều được người dân nhìn thấy, họ bất bình, căm phẫn

Người nông dân tự mình đứng lên trước những bất công trong xã hội MạcNgôn đã đem lại hình ảnh nông thôn Trung Quốc chân thực đến sâu sắc.

Tác giả dùng nhan đề Cây tỏi nổi giận mà không phải là Người nông dân

nổi giận Vốn là một ẩn ý sâu sắc, trong lúc cách mạng văn hóa sôi sục, vấn

đề chính trị được coi là nóng bỏng, Mạc Ngôn không ngần ngại vạch trần bộmặt giai cấp thống trị lúc bấy giờ, đặt đồng tiền lên đầu, quan lại chỉ biết dùngtiền để che đậy những việc làm xấu xa, kể cả giết người Họ chỉ biết vơ vétcủa nhân dân, làm sai không dứng ra chịu trách nhiệm, đẩy người nông dânđến tận cùng khiến họ phải vùng lên đấu tranh Có thể thấy nếu đặt nhan đề là

Người nông dân nổi giận, có lẽ sẽ đả động vào chính trị Trung Quốc lúc bấy

giờ Nên tác giả đã rất khéo léo và sáng tạo khi lấy hình ảnh cây tỏi làm nhan

đề cho thiên tiểu thuyết của mình Cây tỏi không được nhắc đến nhiều nhưngcũng chính vì tỏi là sản phẩm chủ yếu đẩy người nông dân vào bước đườngcùng, chính sách và các loại thuế vô lí của hợp cung tiêu khiến người dân điêuđứng Có thể thấy cây bút của Mạc Ngôn sung sức trên nhiều mặt trận, luônphản ánh hiện thực và cảm thông cho số phận người nông dân

1.3.2.Con người hiền lành, chất phác, lương thiện

Mở đầu tác phẩm, Mạc Ngôn đưa người đọc vào một không khí lao độnghăng say của những người nông dân huyện Thiên Đường Tác giả viết:

“Xin bà con lắng nghe tui kể ngọn nguồn

Về Thiên Đường nơi hạ giới

Đồng ruộng phì nhiêu hai mươi vạn mẫu

Dòng sông xanh nước chảy hiền hòa

Đã nuôi dưỡng nam thanh nữ tú

Nổi danh thiên hạ ngồng tỏi quê ta!”.

Đó là một trích đoạn Khấu mù hát sẩm vào một buổi trưa nắng như đổlửa Huyện Thiên Đường đồng ruộng rộng lớn, bát ngát bao la, đất đai phì

nhiêu màu mỡ, hợp cung tiêu kêu gọi người dân trồng tỏi bán ngồng Có thểthấy trồng tỏi bán ngồng đã thay đổi cuộc sống của người dân qua lời hát củaKhấu mù:

“Uỷ ban huyện hô hào trồng tỏi ~ Ban cung tiêu mua tỏi theo cân ~ Một cân ngồng là một tệ chẵn ~ Ngồng đã mua cất trong kho lạnh ~ Tết bán ra được bộn tiền…”

“Bán tỏi được tiền vui như Tết, gan lợn xào, bánh tráng cuốn hành Bà già Trương bụng như cái chĩnh…”

Không khí vui tươi của người nông dân khi bán được tỏi, họ có tiềntrang trải, cuộc sống được cải thiện

Mạc Ngôn luôn trân trọng người nông dân, ông là một nhà văn hiểu sâusắc tầng lớp dưới đáy của xã hội, đặc biệt là người nông dân, viết về họ dườngnhư ông đã dành một sự ưu ái hơn cả Trong tiểu thuyết, Mạc Ngôn đã xâydựng được những cái tên tiêu biểu Cao Dương, Cao Mã, vợ chồng TưPhương, Kim Cúc, hiện lên chân thực mang những phẩm chất tốt đẹp củangười nông dân Trung Hoa thời bấy giờ

Cao Dương xuất hiện là một người nông dân khỏe mạnh, hiền lành,chăm chỉ lao động, hiếu thảo với cha mẹ, là một người chồng luôn nghĩ tới

gia đình Qua lời miêu tả của tác giả: “Anh thè lưỡi liếm những giọt nhựa.

Đầu lưỡi thấm ngọt, mát lạnh Anh thấy dễ chịu đôi chút, đánh giá ba mẫu tỏi nhà anh: tươi tốt, chóp trắng mập, ngồng uốn câu, ngồng thẳng đứng, đất trồng mịn và ẩm, những mầm cỏ non nhú ra từ mặt đất tơi mịn” Là một

người chăm chỉ, yêu lao động, hăng hái trồng trọt kiếm tiền trang trải cuộcsống gia đình, nuôi vợ đang mang bầu và đứa con gái bị mù Cao Dương cũngnhư những người đàn ông khác, vui mừng khi biết tin vợ đẻ con trai, vậy là từnay gia đình anh có người nối dõi chứ không tuyệt tự

Cảnh Cao Dương chở tỏi lên huyện bán vào sáng sớm: “Cao Dương

đánh xe lừa chất đầy ngồng tỏi chở lên huyện dưới trời đầy sao Chiếc xe quá

cũ, khung rệu rã kêu cót két, gặp đoạn đường xấu, kêu càng dữ, anh lo nó có thể bung ra bất cứ lúc nào Qua chiếc cầu đá nhỏ trên sông Sa, anh ghì chặt chiếc vai xe trên cổ lừa, giúp nó bằng cách dùng mông ghìm bớt sức đùn theo quán tính chiếc xe chở nặng Con lừa chỉ to bằng con sơn dương mẹ, cho một bạt tai là quị Những phiến đá hình chữ nhật trên cầu không phẳng, bánh xe xiên xẹo, kêu lọc cọc Dưới cầu, nước vũng phản chiếu ánh sao lạnh lẽo”.

Cao Dương chỉ là một người nông dân nhỏ bé, đại diện cho hàng vạn ngườinông dân trồng tỏi lúc bấy giờ Cuộc sống khó khăn, người nông dân chỉ biếttrông chờ vào ngồng tỏi Sản phẩm mà họ đã bỏ biết bao công sức mồ hôi,những mong bán được để có tiền trang trải cho cuộc sống gia đình

Anh còn là người con hiếu thảo, bố mẹ anh là những người phải chịunhiều vất vả, những oan ức, bất hạnh trong cuộc sống, bị đối xử tàn nhẫn Bố

mẹ anh nhịn ăn, nhịn mặc, tiết kiệm được chút tiền mua ruộng, cũng chính vì

có nhiều ruộng nên bị vu oan là địa chủ Thực chất bố mẹ anh không phải làđịa chủ Khi bị bắt vào tù, Cao Dương nghĩ về mẹ trong cuộc Cách mạng Văn

hóa: “Bất giác anh mơ thấy bà mẹ hói đầu của anh mà cầm lòng không được

suýt nữa bật khóc Mẹ anh vốn tóc bạc phơ, rất đẹp lão Trải qua nửa chừng Cách mạng Văn hóa, cái đẹp không còn mảy may, mớ tóc bạc đã bị bần nông

và trung nông lớp dưới trong thôn giật lên giật xuống, không còn một sợi Đúng là chịu tội sống! Bố là địa chủ, thì mẹ là vợ địa chủ, không giật tóc mẹ thì giật tóc ai? Thằng thu lương nhà họ Quách to như hộ pháp túm tóc ấn đầu mẹ xuống quát: con mụ tóc trắng quỳ xuống! Cảnh tượng ấy anh đứng từ

xa nhìn thấy, giờ đây lại hiện ra sống động trước mắt…Anh nghe thấy tiếng khóc tấm tức như trẻ con của mẹ”.

Mẹ Cao Dương phải chịu tội oan nhưng không một ai giúp đỡ, CaoDương chứng kiến nhưng anh cũng không thể làm được gì để cứu mẹ, anh chỉbiết đứng nhìn mẹ từ xa Là một người con thương bố mẹ, Cao Dương nhìn

mẹ bị đánh đập dã man, lòng anh đau đớn Mặc dù chuyện xảy ra đã lâunhưng chưa bao giờ anh quên được cảnh tượng mẹ mình bị đánh đập, tra tấn

dã man, những hình ảnh đó luôn ở trong tâm trí anh, ngay cả khi anh lâm vàotình cảnh khó khăn nhất Có thể thấy Mạc Ngôn muốn đem tới cho độc giả cáinhìn về tình cảm gia đình, lòng hiếu thảo với cha mẹ và tình yêu thương vô

bờ bến với con cái Những tình cảm cao đẹp ấy sẽ mãi đi vào lòng người,mang những giá trị nhân văn sâu sắc Cao Dương còn là đại diện tiêu biểu chongười nông dân dám đứng lên đấu tranh đòi quyền lợi cho mình và cho nhữngngười nông dân trồng tỏi

Khi áp bức lên đến đỉnh điểm, người nông dân trong thời đại mới, họ cótinh thần phản kháng và đấu tranh mạnh mẽ, nếu có người dẫn dắt, họ có thểlàm được những điều phi thường

Cao Mã trong tác phẩm là một chàng trai trẻ, độc thân, khỏe mạnh, mớixuất ngũ rồi trở về làm nông, là một người bình dị, yêu lao động, chăm chỉ,

thật thà, chất phác “Tiểu mạch nhà anh đã thu hoạch xong, xếp từng bó trên

mặt đất Hàng ngô mảnh mai trồng xen giữa hai hàng lúa- gọi là xen canh gối vụ- được thấy ánh sáng mặt trời” Anh còn chứng tỏ mình là một người

đàn ông trưởng thành khi nói chuyện với Kim Cúc, anh bày tỏ quan điểm sẽ

là một người chồng yêu thương vợ con, chăm lo chuyện đồng áng, không để

vợ con phải chịu khổ: “Tôi mà có vợ thì tôi để vợ ở nhà cơm nước, khâu vá,

giặt giũ, cho gà cho lợn ăn, công việc đồng áng không bắt nhúng tay vào”.

Không những vậy, Cao Mã còn am hiểu luật pháp nhất là luật hôn nhân và giađình, anh phản đối quyết liệt việc ép hôn của Kim Cúc và Lưu Thắng Lợi

Vợ chồng Tư Phương là đại diện tiêu biểu cho gia đình nông thôn ởhuyện Thiên Đường Gia đình gồm có năm người, hai người con trai làPhương Nhất Quân và Phương Nhất Tướng, con gái út là Kim Cúc Hình ảnhsinh hoạt của gia đình Tư Phương qua con mắt của Cao Mã trong một lần tới

nhà chơi: “Cả nhà ông Tư Phương đang ăn cơm, không thắp đèn, thức ăn bày

lung tung trên bàn không rõ là những món gì Cao Mã bước dấn lên, trong bụng hơi hãi hỏi:

-Chú Tư, thím Tư bây giờ mới ăn cơm?

Ông Tư hừm một tiếng bằng giọng mũi, thím Tư dửng dưng, chẳng mặn cũng chẳng nhạt:

Giờ mới ăn, anh ăn rồi à?

Cao Mã nói ăn rồi Lúc này thím mới sai Kim Cúc thắp đèn, giọng khó chịu Ông Tư càng khó chịu hơn: Thắp làm gì, sợ mũi ăn mất chắc?

Kim Cúc vào trong buồng thắp cây đèn bão, đem ra đặt giữa bàn.

Cao Mã trông thấy một cái làn đan bằng cành liễu đựng từng thếp bánh tráng, một bát tương ớt, ngồng tỏi thì để lung tung”.

Đó là những lát cắt nhỏ về cuộc sống sinh hoạt đời thường của người dânhuyện Thiên Đường và cũng là của những người nông dân Trung Quốc bấygiờ Những người nông dân giản dị nhưng luôn có những ước mơ, khát vọngtốt đẹp Họ yêu lao động, chăm chỉ cần cù tin tưởng vào những thông tư nghịquyết của Đảng cộng sản

1.3.3 Khao khát tình yêu tự do

Qua những trang văn của Mạc Ngôn, độc giả có cái nhìn đúng đắn hơn

về người nông dân Trung Quốc nói riêng và nông dân toàn thế giới nói chung.Người nông dân chứa đựng bao phẩm chất cao quý mà trong họ vốn có Đó làđức tính cần cù, chăm chỉ, sự nhẫn nhịn và đức lương thiện Hơn thế nữangười nông dân còn tiềm tàng sức mạnh phản kháng mãnh liệt trước cường

quyền và sự áp bức bất công Khát khao tình yêu tự do, một cuộc sống đầy đủ

về vật chất và tinh thần

Trong tác phẩm không thể không nói tới mối tình đầy sóng gió Kim Cúc

- Cao Mã Họ gặp nhau, yêu nhau và bị gia đình phản đối, phải chạy trốn Cao

Mã không biết mình đã yêu Kim Cúc từ khi nào, chỉ biết rằng anh có thể hysinh vì cô ấy Những cảm xúc của một tình yêu đẹp, những rung động banđầu, trong một lần nghe Khấu mù hát sẩm trước sân nhà Kim Cúc, Cao Mãlúc này nghĩ mình phải nắm được tay cô nàng, khi đó anh cảm thấy lòng mìnhrạo rực, cảm giác lâng lâng khắp cơ thể:

“Hôm nay mình phải nắm được tay cô nàng Cao Mã nghĩ vậy, lòng rạo rực, cảm giác lâng lâng lan khắp cơ thể Anh liếc sang chỗ con gái thím Tư là Kim Cúc, đứng cách chỗ anh khoảng ba bước chân Mình phải nắm lấy tay cô

ta, như Zuylieng trong cái đêm đi dạo, đợi nhà thờ gióng chuông, đợi chuông gióng đủ chín tiếng, liền bất kể sống chết, nắm lấy tay phu nhân ngài thị trưởng; Mình cũng đợi khấu mù nổi nhạc, đợi Trương Khấu hát câu đầu tiên,

là nắm luôn tay Kim Cúc, nắm chặt, bóp mạnh, bóp tất cả các ngón tay của

cô nàng”.

Không chỉ muốn nắm tay mà Cao Mã còn muốn thổ lộ hết tình cảm vớiKim Cúc, mong muốn được lấy cô làm vợ Anh cảm nhận được tình yêu củamình, nghe rõ cả tiếng thở nhịp nhàng của cô, cảm nhận được sức nóng toát ra

từ cơ thể sung mãn của cô khi anh bước lại gần Và đây cũng là ước mơ củabao cô gái, chàng trai nông thôn, họ mong muốn tình yêu và hạnh phúc, muốncùng người mình yêu xây dựng tổ ấm trọn đời

Sau đó không lâu, họ lén lút hẹn hò với nhau, lúc đầu thì ở bờ mương,sau đó là ra ngoài cánh đồng khuất trong đám cây trồng xanh ngắt, ngắmtrăng Nhưng xã hội Trung Quốc bấy giờ, vẫn còn hủ tục “cha mẹ đặt đâu conngồi đấy” Nhà họ phương kí bản hôn ước tay ba gả đổi con gái của họ để con

trai cả Phương Nhất Quân lấy được vợ Kim Cúc bị ép gả cho Lưu Thắng Lợi:

đó là một người đàn ông tuổi đã ngoài bốn mươi lăm, lại bị bệnh hen xuyễn,thậm chí xách thùng nước không nổi Lúc đầu Kim Cúc bằng lòng, nhưng sau

đó khi gặp và yêu Cao Mã cô đã cùng anh đấu tranh cho tình yêu của mình:

“- Con không thuận, con không lấy Lưu Thắng Lợi!

- Đồ lộn giống, chống lại hả? – Ông Tư gõ tẩu lên mặt bàn, chửi.

- Mày định lấy ai?- Thím Tư hỏi.

- Cao Mã – Kim Cúc nói”.

Kim cúc bị đánh đập rất dã man, nhưng những roi vọt cũng không thểkhiến cô thay lòng đổi dạ Tình yêu với Cao Mã khiến cô quyết định bỏ lại tất

cả mà chạy trốn đến một vùng đất mới, họ ăn nằm với nhau, rồi có thai Bị bắttrở về nhà, Kim Cúc vẫn kiên quyết một tình yêu với Cao Mã Vì cô có thaivới Cao Mã nên gia đình Kim Cúc buộc phải cho Kim Cúc lấy Cao Mã làmchồng Nếu như người phụ nữ trong xã hội phong kiến luôn phải cam chịu, họkhông có quyền quyết định thân phận của mình, họ khao khát tình yêu lứa đôinhưng họ không thể làm trái đi lễ giáo phong kiến Mạc Ngôn đã đem đếnmột Kim Cúc hoàn toàn mới, một cô gái không cam chịu số phận, không để

bố mẹ ép hôn, dám đứng lên đấu tranh đòi tình yêu tự do

1.3.4 Khao khát cuộc sống đầy đủ về vật chất lẫn tinh thần

Những người nông dân huyện Thiên Đường, họ luôn khao khát có mộtcuộc sống ấm no, đầy đủ vật chất và tinh thần Khi hợp cung tiêu kêu gọi mọingười trồng tỏi bán ngồng Người nông dân liền trồng tỏi, bán được ngồng tỏi

họ vui mừng biết bao, có tiền cuộc sống được cải thiện:

“Ngồng tỏi Thiên Đường vừa ròn vừa ngọt

Không cần gia vị, xào thịt xào gan Trồng tỏi bán ngồng giàu lên trông thấy Xây nhà cưới vợ, áo quần tinh tươm!

Khấu mù hát trong một đêm hè”.

Qua những lời hát của Khấu mù có thể thấy cuộc sống của người nôngdân đã dần được cải thiện nhờ trồng tỏi Mỗi khi tiếng nhị của khấu mù vang

lên đó là hiện thực cuộc sống của người nông dân: “…Biểu rằng Nghị quyết

Ba như ngọn gió xuân, dân Thiên Đường từ nay hết khổ! ” Họ tin những

nghị quyết thông tư làm thay đổi cuộc sống của họ Cao Dương nhớ lại ngày

trước khi anh nói với vợ trong lúc họ thu hoạch ngồng tỏi: “Trước đây ăn

không đủ no Hai năm nay, ngày nào cũng có bột mì trắng, các cụ chưa khi nào được như bây giờ” Người nông dân từ trước tới nay vốn là lực lượng lao

động lớn Họ quanh năm suốt tháng luôn gắn bó với đồng ruộng Họ vốn chỉcần có đủ cái ăn cái mặc, hoặc dư giả hơn là có của ăn của để Có thể thấyngười nông dân là tầng lớp dưới đáy của xã hội, nhưng lại là tầng lớp quantrọng không thể thiếu Người nông dân trồng tỏi nói chung và người nông dânTrung Quốc bấy giờ nói riêng, họ là những người lương thiện, chăm chỉ, ở họtiềm tàng những đức tính tốt, biết phấn đấu cho một cuộc sống tươi đẹp hơn

Họ mong muốn và khát khao một cuộc sống đầy đủ vật chất và tinh thần

1.3.5.Những số phận bi kịch

“Đất đen trồng tỏi, đất cát trồng gừng

Cành liễu đan sọt, cành tre đan lồng

Ngồng xanh xào cá ngồng trắng xào thịt

Ngồng đen ngồng thối thì đành cho không!”.

Khi tỏi bị đọng khấu mù hát trước mặt cán bộ nhân viên huyện Tiếnghát ai oán, xót xa Hợp cung tiêu huyện khuyến khích người nông dân trồngtỏi, nhưng đến khi thu hoạch tỏi, họ lại không có kế hoạch thu mua, kho lạnhbảo quản tỏi bão hòa, sau đó không thu mua tỏi của người dân Nhân viên thumua còn đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí như thuế quản lí giao thông, thuế bảo