MỤC TIÊU Nâng cao nhận thức về gian lận, rủi ro trong tín dụng cho các cán bộ kinh doanh. Chia sẻ các tình huống gian lận, rủi ro thường gặp và cách phòng ngừa. KẾT CẤU CHƯƠNG TRÌNH Gian lận, rủi ro khi thẩm định nhân thân, địa vị pháp lý của khách hàng; Gian lận, rủi ro khi thẩm định mục đích sử dụng vốn; Gian lận, rủi ro khi thẩm định nguồn trả nợ; Gian lận, rủi ro khi thẩm định, định giá, nhận TSBĐ; Các tình huống rủi ro khác; Trao đổi – thảo luận.
Trang 1GIAN LẬN, RỦI RO TRONG
Trang 2MỤC TIÊU – KẾT CẤU CHƯƠNG TRÌNH
Trang 3MỤC TIÊU – KẾT CẤU CHƯƠNG TRÌNH
II KẾT CẤU CHƯƠNG TRÌNH
1 Gian lận, rủi ro khi thẩm định nhân thân, địa vị pháp lý của khách
hàng;
2 Gian lận, rủi ro khi thẩm định mục đích sử dụng vốn;
3 Gian lận, rủi ro khi thẩm định nguồn trả nợ;
4 Gian lận, rủi ro khi thẩm định, định giá, nhận TSBĐ;
5 Các tình huống rủi ro khác;
Trang 4GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Tình huống 1:
- Khách hàng là đối tượng chơi cờ bạc lớn/ vỡ nợ/ vay nợ xã hội đen số tiền lớn/ nghiện hút/ buôn bán, kinh doanh lĩnh vực cấm
- Cách phát hiện:
+ Thẩm định khách hàng vào nhiều thời điểm khác nhau;
+ Tìm hiểu thông tin về khách hàng, gia đình KH qua những hộ
dân xung quanh
Trang 5GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Tình huống 2:
- Không thu thập CMT cũ hoặc có thu thập nhưng không kiểm tra CIC, không phát hiện khách hàng có nợ xấu theo CMT cũ.
- Cách phát hiện:
+ Yêu cầu KH cung cấp xác nhận CMT cũ hoặc căn cứ các giấy
tờ khác như Hộ khẩu, Đăng ký kết hôn, ĐKKD…;
+ Tra cứu thông tin CIC theo các số CMT cũ và mới
Trang 6GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Tình huống 3:
- Số CMT cũ bị cố tình sửa đổi 1-2 chữ số hoặc cố tình chuyển hộ khẩu sang tỉnh khác để được cấp CMT/CCCD mới
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra dấu hiệu tẩy xóa, cắt dán trên Xác nhận CMT
+ Đối chiếu với số trên các giấy tờ cá nhân khác.
+ Khi tra CIC theo số mới sẽ bật ra số CMT cũ (nếu đã cập nhật)
Trang 7GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Trang 8GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Trang 9GIAN LẬN, RỦI RO VỀ NHÂN THÂN, ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
Tình huống 6:
- KH cố ý không ký trên HĐTD, KUNN hoặc CBTD tự ý ký thay chữ ký
KH trên HĐTD, KUNN
- Cách phát hiện:
+ Đối chiếu với chữ ký, chữ viết đã đăng ký trên core;
+ Nên đề nghị khách hàng ký tại trụ sở Ngân hàng;
+ Bắt buộc phải trả cho khách hàng 1 bản HĐTD, KUNN sau khi
giải ngân
Trang 10GIAN LẬN, RỦI RO VỀ MỤC ĐÍCH VAY VỐN
Trang 11VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 1:
- Hợp đồng mua bán công chứng bị hủy trước hoặc sau khi giải ngân.
- Cách phát hiện:
+ Tra cứu thông tin tại Phòng Công chứng về tình trạng hợp đồng
trước và sau khi cho vay 10 ngày;
+ Thẩm định nhu cầu mua nhà đất có phù hợp không;
+ Yêu cầu phải sang tên tài sản sau khi vay
Trang 12VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 2:
- Chủ cũ vẫn sinh sống trên tài sản mua, thế chấp chính tài sản mua do
có vay ké giữa khách hàng và chủ cũ Việc mua bán chỉ là giả tạo
- Có yếu tố lừa đảo khi chủ cũ có nợ xấu hoặc không tiếp cận được vốn vay hoặc đang vay nợ chính khách hàng không trả được nợ Tài sản thế chấp sẽ có tranh chấp pháp lý
Trang 13VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Cách phát hiện:
- Tra thông tin CIC của người bán, người đứng tên cũ trên sổ.
- Thẩm định nhu cầu bán nhà của người bán;
- Kiểm tra thực tế tài sản: lưu ý ảnh chụp gia đình, bàn thờ ,
- Kiểm tra tại nhiều thời điểm.
- Hỏi thông tin người dân xung quanh.
Trang 15VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 4:
- Không có HĐMB công chứng nhưng có phô tô sổ đỏ đã sang tên Thực tế
không có giao dịch mua bán, bản phô tô sỏ đỏ sang tên được cắt dán
- Cách phát hiện:
+ Đối chiếu font chữ, chữ ký, con dấu;
+ Tra cứu thông tin trên hệ thống lưu trữ của Phòng Công chứng
+ Kiểm tra thực tế tài sản mua
Trang 16VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 5:
- HĐMB công chứng, sổ đỏ đã sang tên nhưng tất cả đều là hồ sơ giả
- Cách phát hiện:
+ Đối chiếu font chữ, chữ ký, con dấu;
+ Tra cứu thông tin trên hệ thống lưu trữ của Phòng Công chứng
+ Kiểm tra thực tế tài sản mua;
Trang 17+ Kiểm tra các thông tin trên hợp đồng: font chữ, chữ ký, dấu…
+ Kiểm tra thực tế tài sản mua;
Trang 18VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 7:
- Giá bán tài sản theo hợp đồng cao hơn giá bán thực tế
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế tài sản mua;
+ Định giá tài sản mua;
+ Kiểm tra giá bán từ bên bán;
Trang 19VAY MUA NHÀ, QSDĐ, NHÀ ĐẤT DỰ ÁN
Tình huống 8:
- Người bán chỉ là ủy quyền của chủ tài sản hoặc bên bán là chủ tài sản theo phương thức công chứng nối
- Các rủi ro khi tài trợ phương án này
- Lưu ý: Từ tháng 11/2018 đã chính thức không cho phép giải ngân mua
tài sản từ người bán được ủy quyền.
Trang 20VAY XÂY, SỬA NHÀ
Tình huống 1:
- Khách hàng vay xây, sửa nhà nhưng thực tế không xây, sửa; hồ sơ vay vốn chỉ
là lập khống
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế căn nhà được xây, sửa
+ Kiểm tra các giấy phép xây, sửa nhà theo quy định
+ Kiểm tra thông tin trên Biên bản kiểm tra khảo sát hiện trạng của Phòng Định giá (xây sửa trên chính tài sản thế chấp)
Trang 21VAY XÂY, SỬA NHÀ
Tình huống 2:
- Khách hàng vay xây, sửa nhà nhưng số tiền xây, sửa thấp hơn nhiều số tiền vay
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế căn nhà được xây, sửa
+ So sánh dự toán xây sửa với thực tế
+ Kiểm tra thông tin trên Biên bản kiểm tra khảo sát hiện trạng của Phòng Định giá (xây sửa trên chính tài sản thế chấp)
Trang 22VAY MUA Ô TÔ
Tình huống 1:
- Vay hộ mặc dù khách hàng đứng tên trên HĐMB, cà vẹt xe
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra các bất thường trên hồ sơ mua xe;
+ Nhu cầu mua xe không tương ứng với điều kiện kinh tế;
+ Không kiểm tra được tài sản mua khi có yêu cầu;
+ KH không nắm được lịch trình sử dụng/kinh doanh xe
Trang 23VAY MUA Ô TÔ
Tình huống 2:
- KH thông đồng bên bán nâng khống giá trị xe
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế xe mua.
+ Đặc biệt lưu ý khi KH thông tin xe được bổ sung thêm linh kiện,
cải tạo sửa chữa (phải gửi thông tin để lấy Báo giá, CBĐG đi kiểm tra thực tế xe).
Lưu ý: cần tuân thủ quy định về định giá tài sản (tài sản hình thành từ
Trang 24VAY MUA Ô TÔ
Tình huống 3:
- KH vay mua xe ô tô tiêu dùng nhưng chạy taxi hoặc chạy xe công nghệ
- Cách phát hiện:
+ Đánh giá nhu cầu mua ô tô phù hợp với điều kiện kinh tế
+ Kiểm tra sao kê tài khoản khách hàng
+ Kiểm tra tài sản sau cho vay
Trang 25VAY MUA Ô TÔ
Tình huống 4:
- KH tự lấy đăng ký xe tại Phòng CSGT, không thế chấp tài sản cho
NH
- Cách thực hiện:
+ KH cung cấp cho NH giấy hẹn giả;
+ NH không đi lấy đăng ký đúng lịch hẹn dẫn đến KH tự đi lấy;
+ KH đi lấy không cần Giấy hẹn mà NH đang giữ
Trang 26VAY BỔ SUNG VỐN KINH DOANH
Tình huống 1:
- Hàng năm KH vay tăng thêm số tiền bằng số tiền phải phải trả khi hoạt động kinh doanh đã suy yếu hoặc ngừng
- Cách phát hiện:
+ Đánh giá nhu cầu vốn thực sự của KH;
+ Thẩm định CSKD vào nhiều thời điểm không có KH;
+ Tham khảo thông tin người dân xung quanh CSKD;
Trang 27VAY BỔ SUNG VỐN KINH DOANH
Tình huống 2:
- CSKD không thuộc sở hữu của KH hoặc KH chỉ sở hữu 1 phần
- Cách phát hiện:
+ Thẩm định CSKD vào nhiều thời điểm không có KH;
+ Lưu ý các thông tin trên bảng hiệu kinh doanh; thu thập chứng
từ chứng minh CSKD thuộc sở hữu khách hàng
+ Tham khảo thông tin người dân xung quanh CSKD hoặc nhân
viên CSKD;
Trang 28VAY BỔ SUNG VỐN KINH DOANH
Tình huống 3:
- CBKD không thẩm định lại hoạt động kinh doanh khi KH vay tái tục, không phát hiện ra KH kinh doanh đã suy yếu
- Cách phát hiện:
+ Đối chiếu thông tin hồ sơ vay năm cũ và hồ sơ mới;
+ Đối chiếu ảnh chụp trong hồ sơ với cơ sở thực tế của KH
+ Dù là KH cũ vẫn bắt buộc phải đi thẩm định lại hoạt động kinh doanh khi tái cấp
Trang 29VAY BỔ SUNG VỐN KINH DOANH
Tình huống 4:
- KH vay vốn cho lĩnh vực kinh doanh mới và có rủi ro.
- Cách phát hiện:
+ Thẩm định KH về tất cả các nhu cầu sử dụng vốn, đánh giá rủi
ro, khả năng đáp ứng các điều kiện kinh doanh (nếu có) + Đánh giá nhu cầu vốn phù hợp (như TH2).
+ Kiểm tra sau cho vay
Trang 30THẨM ĐỊNH NGUỒN TRẢ NỢ TỪ LƯƠNG
Tình huống 1:
- Làm giả sao kê tài khoản trả lương của Ngân hàng
- Cách phát hiện:
+ Phát hiện các điểm bất hợp lý trên sao kê;
+ Sao kê lương không có dấu NH hoặc có nhưng dấu bất thường
+ Doanh nghiệp đổ lương thường có mối quan hệ với KH vay
+ Đối chiếu thông tin giữa các chứng từ KH cung cấp.
Trang 31+ Kiểm tra thông tin trên trang web TCT về doanh nghiệp có liên
quan đến KH, người thân KH;
+ Xác định ngày thành lập, đóng cửa (nếu có), đối chiếu các ngày
tháng trong hồ sơ.
Trang 32+ Mối quan hệ giữa DN/chủ DN xác nhận lương với KH vay
+ Kiểm tra thực tế doanh nghiệp trả lương (nếu cần);
+ Kiểm tra trên trang web của TCT hoặc Bảo hiểm xã hội
Trang 34+ Kiểm tra sổ sách bán hàng, sao kê tài khoản, chứng từ nộp thuế.
+ Đánh giá quy mô kinh doanh
Trang 35NGUỒN TRẢ NỢ TỪ CHO THUÊ, BÁN TÀI SẢN
Tình huống 1:
- Tài sản cho thuê, dự kiến bán không thuộc sở hữu KH do đã bán hoặc sử dụng để đảm
bảo cho nghĩa vụ trả nợ khác của KH (rất phổ biến).
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra chứng từ chứng minh quyền sở hữu; tra cứu thông tin tại Phòng Công chứng
+ Kiểm tra thực tế tài sản thuê;
+ Xác định toàn bộ nghĩa vụ trả nợ - thu nhập theo CIC.
+ Kiểm tra các điểm bất hợp lý trên hợp đồng thuê.
Trang 36NGUỒN TRẢ NỢ TỪ CHO THUÊ, BÁN TÀI SẢN
Tình huống 2:
- KH thực tế không cho thuê tài sản (rất phổ biến nhưng rất dễ phát hiện).
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế tài sản cho thuê;
+ Phỏng vấn KH về việc cho thuê tài sản.
+ Kiểm tra sao kê tài khoản;
+ Kiểm tra các điểm bất hợp lý trên hợp đồng thuê, chứng từ trả
Trang 37NGUỒN TRẢ NỢ TỪ CHO THUÊ TÀI SẢN
Tình huống 3:
- Giá cho thuê thực tế thấp hơn nhiều mức giá theo hồ sơ.
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế tài sản thuê; phỏng vấn người thuê;
+ So sánh mức giá thuê theo hồ sơ với giá thị trường
+ KH cung cấp sao kê tài khoản, chứng từ trả tiền thuê: ghi nhận
điểm bất hợp lý
Trang 38+ Thẩm định tính hợp lý, cần thiết của việc xuất mượn;
+ Cán bộ Ngân hàng phải trực tiếp quản lý giấy tờ tài sản sau khi
cho mượn
Trang 39THẨM ĐỊNH, ĐỊNH GIÁ, NHẬN TSBĐ
Tình huống 2:
- KH thế chấp giấy tờ giả chứng minh quyền sở hữu tài sản
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra các dấu hiệu phân biệt thật, giả của giấy tờ sở hữu: (i)
đăng ký xe; (ii) GCN QSDĐ; (iii) hóa đơn ;
+ Đối với GCNQSDĐ: nhân viên ngân hàng phải trực tiếp đi đăng ký giao dịch bảo đảm
+ Nộp hồ sơ lấy Giấy hẹn đăng ký xe: nhân viên ngân hàng bắt buộc phải đi cùng khách hàng
Trang 40+ Đối chiếu thông tin trên trích lục với thực địa;
+ Kiểm tra thông tin từ người dân xung quanh tài sản
+ Để ý các thông tin trong nhà: ảnh chụp, bằng khen, bàn thờ …
+ Kiểm tra các dấu hiệu bất thường trên trích lục
+ Xác minh trích lục địa chính
Trang 41THẨM ĐỊNH, ĐỊNH GIÁ, NHẬN TSBĐ
Tình huống 4:
- Nhận thế chấp bất động sản không có đường vào
- Cách phát hiện:
+ Sơ đồ thửa đất: phải thể hiện có đường vào (đất ở, sxkd)
+ Xác minh thông tin từ người dân xung quanh tài sản
+ Xác minh thông tin từ địa chính cơ sở khi nghi ngờ.
Trang 42THẨM ĐỊNH, ĐỊNH GIÁ, NHẬN TSBĐ
Tình huống 5:
- Định giá xe ô tô cao hơn giá trị tài sản thực tế
- Cách phát hiện:
+ Kiểm tra thực tế tài sản với thông số trên hợp đồng, hóa đơn.
+ Tham khảo thông tin giá thị trường;
+ Cải tạo, sửa chữa lớn, bổ sung thêm linh kiện.
+ Nếu nghi ngờ: yêu cầu cung cấp Tờ khai nộp lệ phí trước bạ
Trang 43CÁC TRƯỜNG HỢP RỦI RO KHÁC
Tình huống 1:
- Nhân viên NH giúp KH tạo dựng hồ sơ người thụ hưởng khoản vay ảo
- Cách phát hiện:
+ Đối chiếu chữ ký người thụ hưởng trên core với chứng từ GN;
+ Kiểm tra hình ảnh camera tại quầy giao dịch;
+ Kiểm tra sao kê tài khoản bên thụ hưởng, phỏng vấn người thụ
hưởng
+ Kiểm tra thông tin người thụ hưởng trên trang web TCT
Trang 44+ Sao kê tài khoản KH, sao kê tài khoản người thụ hưởng.
+ Kiểm tra thông tin người thụ hưởng trên trang web của TCT.
+ Phỏng vấn KH vay, người thụ hưởng
Trang 45+ Sao kê tài khoản KH, sao kê tài khoản nhân viên.
+ Phỏng vấn KH vay, kiểm tra camera
Trang 46+ Kiểm tra SĐT người nhận thông báo gốc, lãi khoản vay
+ Sao kê tài khoản khách hàng, nhân viên ngân hàng
Trang 48TRAO ĐỔI – THẢO LUẬN
Trang 49CÁC CẢNH BÁO, LƯU Ý ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG
KẾ TOÁN GIAO DỊCH
TẠI PGDPhòng KTNB TP HCM, tháng 3/2019
CÁC CẢNH BÁO, LƯU Ý ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG
KẾ TOÁN GIAO DỊCH
TẠI PGDPhòng KTNB TP HCM, tháng 3/2019
Trang 50Trách nhiệm của TPGD
-Về KTGD, PGD hoạt động như mô hình của Chi nhánh
-TPGD được giao trách nhiệm từ HĐQT trong hoạt động về kế toán giao dịch tại PGD
-TPGD được nhận ủy quyền trực tiếp từ TGĐ để quản lý hoạt động của PGD; -Chịu trách nhiệm trước TGĐ và pháp luật về tất cả các hoạt động của PGD, ngay cả khi đã ủy quyền cho PP/KSV
Trang 51Trách nhiệm của TPGD
Trang 52Các cảnh báo, lưu ý về hoạt động KTGD
1 Quản lý quỹ tiền mặt, két sắt tại PGD
2 Quản lý ACQT
3 Quản lý thẻ đại lý, thẻ debit, thẻ visa đã phát hành chưa giao
4 Cho mượn user của GDV/KSV
5 Quản lý con dấu
6 Thực hiện giao dịch: khách hàng bắt buộc phải ra quầy giao dịch
7 Quản lý, lưu trữ chứng từ kế toán
8 Hình ảnh tại PGD
Trang 53Q&A THANK YOU!