NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HỆ THỐNG ĐẦM PHÁ THỪA THIÊN HUẾ

Un dung c6ng Nghe Vi€n tham va h~ thong th6ng tin dia Iy GiS trong viec quan ly, sir dung rei nguyen thien nhien va phat trien n6ng nghiep b~n vOng aDuyen Hai Nam GS.TS Trin An Phong Vi~

? ,,' " ?

12 Nghien cuu d~c di€m sinh khi h~u phuc vu cho vi~c phat tri€n mot s6 cay tr6ng c6ng

gh'A d" , 'h A N DA ti h Thi Th·A HAlO

Truong Dai hoc Khoa hoc, Dai hoc Hue

13 Un dung c6ng Nghe Vi€n tham va h~ thong th6ng tin dia Iy (GiS) trong viec quan ly, sir dung rei nguyen thien nhien va phat trien n6ng nghiep b~n vOng aDuyen Hai Nam

GS.TS Trin An Phong

Vi~n M6i tnrong & PMt trien B~n vOng

14.Nghien ciru khoa hoc phuc vu bao v~ m6i tnrong tinh Quang Nam - Thirc trang va giai

Pham Ngoc Sinh

15 Jng dung cong nghe vien tham trong kiern ke danh gia tai nguyen bien vung yen be

Tang PhU'O'cHoang Sou'

HA Blnh Duin2

lV'. lynA H" d.al uang hQC

2Vi~n Tai nguyen, M6i tnrong va Phat trien ben vOng tai TP Hu€

16.Nghien ciru, tim ki€m buoc ddu mroc diroi dAt dao Phu Quy ad<) sau 160 hon 80 met 121

Le Ngoc Thanhl, Ba Van Linh2, Nguy~n Quang Diingl

IVi~n Dja ly Tai nguyen Tp H6 Chi Minh

2Lien Doan Ban d6 Dia chAt Mi~n Nam

1 Nh~n thirc coban v~ tai nguyen m6i tnrong va Mthong dAm pha Thira Thien Hu€ 141 Trin Barc Th,nh, Trin Blnh La~

Vi~n Tai nguyen va M6i tnrong Bien

1 Phuong phap xay dun co sadO'l~ucua cac di€m, tuyen du lich atinh Quang Trj 153 Bili Thj Thu, Ha Van Hanh, Truong Binh Trong, Ba Thi Vi~t Hi ong

Truong Dai hoc Khoa hoc, D{li hoc Hu€

1 Danh gia vai tro cua rung pho g h<)d€n giam thieu bi€n d6i khi h~uakhu Vl!Cmien

Duong Vi~t Tinh

Tnrong Dai hoc N6ng Lam,'D{li hoc Hu€'

20 Quan ly tai nguyen yen bo trong b6icanh phat tri€n manh cua du lich 170 B~ngVan To

D{lihoc Khoa hoc Tl! nhien TP.HCM

Cao Thj Thu Trang, vaThj L\fU~Nguy~n Hiiu Cir

Vi~n Tai nguyen va M6i tnrong Bien

22 Thuc trang cac khu dAt ng~p mroc atinh Thira Thien Hu€ va d~ xuAt giai phap nham

Truong Blnh Trong, Nguy~n Thanh Tanh

Truong D{li hoc Khoa hoc, D{li hoc Hu€

2 MQt s6 vAn d~ lien quan d€n chAt IUQ1lgm6i tnrong mroc dAm Thi Nai, tinh Blnh Dinh 196

Le Th] Vinh, Nguy~n Th] Thanh Thtiy

Vi~n Hai dirong hoc

24 6nh'";\' A ' ) b';' ), , ; A"'}.

tern mor tnrong ten va vung yen bien duyen hai mien Trung 206 Nguy~n Bfrc VU'Q'Ilg,Bid KhAc Son

D{li hoc Quang Binh

H (J ith ao: " Kh oa h9C co n n h e, m o i truong va phat t r iin b~n v img adu ye n hai mi~n Trun g "

141

Tran Due Thanh , Tran Dinh Ltin

Vi~n Tai nguyen vaMoi tnr<mg Bi~n

Email: lantd@imer.ac.vn

1.MODAu

H~ dfun pha Tam Giang - cAu Hai (TG - CH) n~m trong h~ toa dQ 16°14' - 16°42' dQ vi B~c va 10'r22' - 10'r57' dQ kinh Dong, keo dai 70 km doc babien Thira Thien Hu€ Do la mQt lagoon ven bo nhiet doi VI dQ thAp,nong fun, co quy mo 1611nhAt Dong Nam A , thuoc loai 1611

cua th€ gioi va di~n hinh cho ki~u gAll kin nhiet d6i Tuy nho v€ quy mo, dAmLang Co (]phia Nam rAt di~n hinh v€ du true mQt lagoon kinh di~n va thuoc kieu kin tirng phAll Vung dAm pha TTH co nhieu vAnd€ hAp d~n v€ m~t khoa hoc, co ti€m nang 1611v€ tai nguyen thien nhien phuc V\1phat tri~n kinh t€ xii hQi,d6ng thoi cling la noi hirng chju nhieu rui ro, thien tai

••Trong nhieu nam qua, nhieu heat dQng di€u tra, quan tr~c va d€ tai, du an do cac coquan dia phuong, trung irongva cac t6 chirc Quoc t€ duoc ti€n hanh tai vung dAm pha Hu€ va dii co nhiing dong gop quan trong cho hieu bi€t khoa hoc, phuc vu phat trien kinh t€ -xiihQi Thira Thien Hu€ SIJ k€ thira va lien k€t cac hoat dQng nay con co nhtrng han che, trong khi do thirc

ti€n khai thac Slr dung tai nguyen, bao v~ moi twang dAm pha v~n n6i len nhieu birc xuc Nhu du phat trien b€n viing doi hoi phai ti€n toi quan Iy t6ng hop cac heat dQng d€ ti€n toi quan Iyt6ng hop vung dAm pha ven bi€n Thira Thien Hu€

Do co tAm quan trong d~c biet v€ kinh t€ va quan SIJ, h~ dAm pha TG - CH dirocnh~c d€n tir lau trong cac thirtich c6 D~c biet trong cac cac sach c6 "0Chau c~n luc"cua Duong Van

An (th€ ky XVI) va "Phu bien tap luc" cua Le Quy Don (th€ ky XVIII), d~c di~m ttr nhien va hoat dQng kinh t€, quan ly dAm pha duoc trinh bay kha ky Tnroc nam 1975, vung dAm pha (] TTH con itdircc chu y di€u tra nghien ciru Dang chu yco nghien ciru cua Krempf (1931) v

di€u kien dQng lire dAm pha va y kien v€ xay dung d~p da ngan m~n qua cira Thuan An Trong thai gian 1945 - 1975, nghien ciru vung bien va dAm pha TTH b] han ch€ do chien tranh, chi co s6 it cong trinh quan trong nhir"Thuy hoc mien Tri Thien" (1973) va "Vi~t Nam hinh th~ cac d6ng b~ng" (1975) cua nha dia ly hoc San H6ng Dire, Sau nam 1975, cong cUQc di€u tra coban, di€u tra dinh huong, nghien ciru Slr dung hop ly tai nguyen, bao t6 ttJ nhien

va quan Iy t6ng hop vung bi~n va dAm pMTTH duoc dAy rnanh va phat trien nhanh chong, thu hut lire hrong dong dao tir nhieu coquan trung irong, dia phirong va ca cac t6 chirc Qu6c t€ Tir sau khi dAt mroc thong nhat (1975) cho d€n nam 1980, mQt s6 cong trinh di€u tra nghien ciru voi quy mo nho, chuyen d€ hep, diroc ti€n hanh chu y€u do cac can bQ Twang Dai hoc T6ng hop Hu€ thuc hien, trong do gia tri nhat la cong trinh cua Vo Van Dat va cQng

H 6i th ao : " Kho a h oc c o ng ngh e, m oi truong v a phat t r t s n b i n viingad y n h ai miin Trung "

su (1978) M~c du co du c nhtrng nr lieu di~u tra quy, cac nghien CUu thai gian nay chua dinh

dang duoc h~ sinh thai dim pha (coastal lagoon) cho Tam Giang - C~u Hai, vi du, co y ki~ x~p no vao h~ sinh thai cira song (Vil Trung Tang va Dang Thj Si, 1977)

T nam 1980 d~n nay, c6ng cuoc di~u tra va nghien ciru dim pha ITH da thu hut strtham

gia cua nhieu 00quan khoa hQCtrong nuoc nhtr: Vi~n Tai nguyen va Moi tnrong Bi~n; Vien Hai Duong HQCNha Trang; Vien Dia chftt va Dia v~t Iy bien); Vi~n Dia chftt; Vi~n Dia Iy;Vien Sin

Thai va Tai nguyen sinh v~t (Vi~n KH & CN Vi~ Nam); D~i hoc Hu~; D~i hoc Quoc gia Ha NQi Giao due va Dao tao); Vien Chien hroc phat trien (BQ K~ hoach va D~u nr); Vien Nghien ciru Phat tri~n du lich (T6ng C\lC Du ljch); Vi~n Nghien ciru Hai san (BQ Thuy san); Vi~n Khoa hoc

Thuy loi (BQ Nong nghiep va PMt trien nong then); C\lC Hang Hai Vi~t Nam v.v

Vao 1983 - 1985, I~n d~u tien d~ tai 48 - 06 - 14 xac djnh dim pha la mQt ki~u h~ sinh thai d~c I~ (lagoonal ecosystem) ven ,ba, ngang dp voi cac ~ng cira song Di~u nay lam thay doi co ban each nhin nhan ban chat tv' nhien, tien hoa va tiern nang tai nguyen thuy V\IC

va dinh huang quan ly, khong chi cho d~m pha TTH ma con cho eft h~ thong dAm pha ven bo

Vi~t Nam Co th~ coi day la m6c ra dai cua khoa hoc d~m pha (dim pha hoc) 6 Vi~t Nam

Trong d~ tai KT 03 - 11 (1991 - 1995) - di~u tra co ban co dinh h ang sirdung ho Iy mot s6 h~ sinh thai ti~u vung 00 bi~n Vi~t Nam, h~ sinh thai h~ dim pha TG - CH ti~p tuc duoc nghien ciru chi ti~t hon trong Mthong dim pha ven bo mien Trung Vi~t Nam D~ tai da xac nh~ h~ dim pha TG - CH la mQt lagoon ven bo mroc IQ'va g~n kin co quy mo Ian nhftt Dong Nam A va thuoc loai Ian th~ gioi, c6 ti~m nang tai nguyen Ian nhftt trong h~ thong dim pha ven

be mien Trung Vi~t Nam, co tAm anh huang kinh t~ -xa hQi tnrc ti~p toi 1/3 dan s6 tinh ITH rln d~u tien mot "HQi thao khoa hoc v~dAm pha ITH" do Vi~n t6 chirc nam 1994 phoi hop voi chuong trinh KT 03 va BQKhoa hoc, Cong nghe va Moi tnrong voi SIJ tham du cua

nhieu tnrong dai hoc, nhieu co quan bQ nganh, va cac so Khoa hoc, Cong nghe va Moi tnrong, S6 Thuy San ITH dadan dftu mQtgiai doan di~u tra co ban v~ dim pha.sau nam 1975 ~

Trong thoi gian 1995 - 1996, d~ tai dQc I~p dp Nha mroc KTDL 95 - 09 - "Nghien ciru

strdung hop ly ti~m nang pha Tam Giang" do Vi~n Tai Nguyen va Moi tnrong bi~n d6ng chu

tri cung s6 Khoa hoc, Cong nghe va Moi tnrong TTH Day la d~ tai dp nha mroc dAu tien chuyen v~ dim pha TIH D~ tai da danh gia t6ng th~ cac di~u kien tv' nhien, kinh t€ - xa hQi tai nguyen va moi tnrong, danh gia ti~m nang va dinh huang phat trien thuy san, nong nghiep,

du lich, cang - giao thong thuy lien quan toi h~ dAm pha TG - CH g~n voi bao v~ tai nguyen, m6i tnro g d~m pha va phong tranh thien tai tiep c~ voi nr duy quan Iy t6ng hop

Sau tr~ lil ljch su vao thang 11 nam 1999, d~ an dp Nha mroc "Nghien ciru phirong an phuc h6i, thich nghi cho vung cira song ven bi~n Thuan An - Ttr Hi~n va d~m pha TG - CH" (2001) duoc thuc hien do Vien Khoa hoc Thuy IQ'ichu tri, voi SIJtham gia cua nhieu co quan

khoa hoc va quan Iy, trung irong va dia phuong, Nhi~u k~t qua va ki~n nghi cua d~ tai da duoc thirc hien, d~c bi~t la phirong an chong xoi 16 bo bien lang Hai dirong

Nhan thirc duoc tAm quan trong cua h~ dAm pha TG - CH, tinh TIH, thong qua vai tro

cua s6 Khoa hQC va Cong nghe, da cho phep ti~n hanh nhi~u d~ mi, dlJ an va ho~t dQng di~ tra khao sat tren cac wng dAm pM, trong do co cac d~ tai co y nghla quan trQng nhu "Danh gia ti~m nling va d~ xuftt IlJa chQn khu bao v~ dftt ng~p nu6c h~ d~m pha TG - CH"

(1997-1998), "Di~u tra khao sat cac bai gi6ng, bai de cua cac loai thuy san kinh t€ h~ d~m pha Thira

Thien - Hu~ va d~ xuftt cac giai pMp bao v~" (1999-2001)

V~ ca phuong di~n khoa hQC va trQ' giup quan Iy, pMt tri~n kinh t€ - xa hQi, dim pM

TTH dfuI cu6n hut SIJquan tam cua nhi~u nu6c va nhi~u t6 chuc Qu6c t~ Ben c~h mQt s6 trQ' giup nh6 chinh phu va phi chfnh phu, mQt s6 dlJ an Qu6c co quy mo dang k~ da duQ'c thl!c hi~n, tieu bi~u la dlJ an trQ' giup quan t~c moi trlIang dAm pha cua chuong trinh vimg Nord

142

Pas de Calais (Cong Hoa PMp), du an ICZM cua chinh phu Ha Lan, dQng thai moi tnrong dAm pha cua Italy da va dang duoc thirc hien g~n day

Hoat dQng di€u tra, nghien ciru vung dAm pha TTH trong nhieu nam qua da dat duoc nhfrng k€t qua dang k~, gop phan bao v~ tai nguyen, moi tnrong va phong chong thien tai vung bien, yen bo va d~m pha TTH Nhieu phat hien khoa hoc quan trong da dircc cong b6 trong va ngoai mroc va tirng biroc n€n mong khoa hoc cho nghien ciru d~m pha hoc aTTH va

a Vi~t Nam da diroc xay dung, tao thong tin rQng rai va thu hut str quan tam cua gioi khoa hoc va quan ly trong va mroc d6i voi d~m pha TTH

Thong qua nhi€u ?€ tai, du an dp Nha mroc, hqp tac quoc t€, da tao dung diroc mQt bQ

nr li~u khoa hoc quy ve dam pha TTH Cac ket qua dieu tra, nghien ciru diroc ke thira, lien tuc

merong cac huang nghien ciru, xac dinh dung ban chAt nr nhien v€ lich sir hinh thanh, phat trien, xu the ti€n hoa, c§u true dia h~, phan chia kieu loai va xac dinh vi tri cua d~m pha trong h~ thong thuy V1!Cyen bo, nhan dang tai bien va dQng hrc sinh tai bien cling nhu d€ xu§t giai phap irng xu hQ'P ly, d~c biet la tai bien ng~p lut va bien dQng cira, danh gia tiern nang tai nguyen, hien trang va di€n bien tai nguyen va moi tnrong dAm pha, danh gia ti€m nang bao t6n nr nhien d§t rrg~p mroc d~m pha va bien, d€ xu§t huang quan ly va sir dung hop ly, lam ti€n d€ ti€n to; quan ly t6ng hQ'P vung d~m pha TTH Nhfrng k€t qua di€u tra, nghien ciru co gia tri thirc ti€n va gia tri khoa hoc dang k~, duoc dira VaG irng dung trong thai kY cho quy hoach t6ng th~ phat trien kinh t€ - xa hQi khu VI,lC,quy hoach chi ti€t cua cac nganh co lien quan, quy hoach quan ly tai nguyen va moi tnrong, d6ng thai dong gop co sa ly luan nghien ciru ki~u loai, quan ly va su dung hop d~m pha yen bo Viet Nam

Tuy nhien, sir k€ thira va lien k€t cac hoat dQng nay con co nhtrng han che, trong khi do thirc ti€n khai thac su dung tai nguyen, bao v~ moi tnrong d~m pha vfrn n6i len nhieu birc xuc

VI¢TNAM

H~ d~m pha TG - CH di~n hinh cho mQt loai thuy V1!Cyen bo mroc ta, ngang dp voi cac chau th6, cira song hinh ph€u, vinh bi~n va thuoc loai Ian cua the gioi Noi den cac h~ sinh thai thuy VI,lCyen be Viet Nam, thi phai nh~c den cira song Me Kong, cira song H6ng, vinh H? Long va d~m pha Tam Giang -C~u Hai D~m pha TTH mang tinh dia dai ra r~t (nhiet dai gio mua, mira nhieu) va t6n tai trong moi tnrong tu nhien kh~c nghiet, thanh tao trong di€u kien yen bo co nang hrong song Ian va giau nguon b6i tich cat H~ d~m pha co nhtrng qua trinh dQng lire d~c thu nhir heat dong phan t~ng mroc (thuan va ngiroc), qua trinh l§p cira, chuyen cira va xu the nong hoa VI,lCmroc DQng thai chuyen cira Thuan An, lAp va mo cira Tir Hi€n co y nghia d~c biet d6i voi moi tnrong, sinh thai va kha nang khai thac h~ Khac voi h~u h€t cac d~m pha khac con lai nam acac vung mira it hoac trung binh a Trung BQ,TG - CH n~m a phia B~c deo Hai Van thuoc mien yen bo Tay vinh B~c BQ,noi co hrong mira thuoc loai Ian nh§t yen be mroc ta SI,l trung hop gifra rnua kho VaG mua he nong va mua mira VaG mua dong lanh cung voi nhirng khac nghiet v€ thai ti€t anh hu611g sau s~c den moi truOng tI,l nhien va sinh tMi h~ V€ quy mo, day la mQt thuy V1!Cyen ba keo dai nh§t tren diti ba Mi€n

Trung 2.500 km k~ tir Thanh Hoa den giap D6ng Nai H~ d~m pha TTH co gia tri d~c bi~t v€ tai nguyen sinh hQc va co kha nang tra thanh mQt khu bao t6n tI,l nhien, mQt khu dl,l tm sinh

quy~n yen ba co t~m quan trQng qu6c t€.

C§u truc qu~n xa sinh v~t dAm pha TG - CH kha d~c bi~t Do n~m chuy~n ti€p gifra diti

yen ba Tay Vinh B~c BQ va Trung BQ, gifra bi~n va h,ICdia, khu h~ sinh v~t mang tinh chuy~n ti€p ra r~t Khu h~ ca rAt g~n glii v€ ngu6n g6c vai cac vung cua song phia B~c, trong khi khu h~ sinh v~t noi va dQng v~t day l?i tucrng d6ng hcrn vai cac dAm pha phia Nam Nhi€u ti~u h~ sinh thai co m~t trong Msinh thai d~m pha TG - CH Do la cac vung clra song nho, bai lAy co, d~m l~y su, v~t, bai tri€u trong d~m pM, cac thitm co bi~n va thitm co nuac ngQt

H9i thao: "Kho h 9C con n he, moi truong vaphat triin bdn viing if duyen hai midn Trung"

143

1 4

vai tro ~t quan trong d6i voi sinh thai h~,covai tro nhir nhfrng "khu rirng duoi day mrcc"

Truong Giang

AnKhe

Nuoc Man

(Quang Ngai)

(Binh Dinh)

H 9 i thao: " K hoa h9 C cong n h mo i tru o g va phdt t rien b J n vi in g 6' duyen hai mi e n Trung "

tro cue ky quan trong d6i voi can bang tI! nhien va sinh thai ven bo N6 anh hirong va ta

dan chim di tni ill plurong b~c

dem lai moi tnrong song cho tren 30 van dan cir tren va ven dAm pha lien quan d~n vung dfit

thuyen Ian nho vao dAm pha tni d~u

Phat tri d ruing nghi e p. MQt dien tich dang k€ dfit ria dAm pha duoc sir dung khong thirong

145

H (Ji th ew: "Khoa h oc co n ngh ¢, m o i t r u n va phat tri i n bdn viin g it du ye n h il i m ie n Trun g"

D u l ic h - g ia i tri Nitro trong quan th~ du lich Hu€, cung voi c6 Do diroc cong nhan la di

san van h6a Th€ gioi va Khu bao t6n thien nhien Bach Ma, dfun pha TG - CH cling la mQtkhu

du lich, giai tri Iynrong, c6 nhieu net dQc dao va c6 kha nang 1611 phat trien du lich sinh thai cung voi cac hinh thirc vui choi giai trio Vung dfun pha con c6 nhieu cac di tich khao c6, lich sir,

van h6a, ~p quan, Ie hQi v.v g6p phan cho phat tri~n d~ du lich H~ dfun pha co ti~m nang duoc cong nhan la vung d~t ngap mroc c6 tfun quan trong Quoc t€, c6 th~ diroc xem la mot Icy

quan thien nhien ven bo Vi~t Nam ca v~ phirong dien tieu chi dia ch~t hoc hay sinh thai hoc

Gid tri van hod , gido due va khoa hoc H~ dAm pha chira dung nhtrng gia tri tham my va

tinh than, tao nen nhfrng net van h6a c6 ban s~c rieng th~ hien qua phong 1\1c,~p quan va Ie hoi g~n voi tn nguong va thuc ti~n lac dQng sari xuat Day la dia ban t6t cho hoc sinh, sinh vien tham quan, thirc t~p v~ moi tnrong, sinh thai va tai nguyen va c6 gia tri d6i voi nghien CUukhoa hoc cac linh V\fCdia mao - dia chAt,dQng hrc besinh thai hQCva sinh hoc

5 NHUNG vAN DE NOI B~T vE TAl NGUYEN MOl TRUONG

5.1.NhfrngvAn d~n6i b~t

Sir phat trien dan sinh va kinh t€ da tao ra sire ep 1611d6i voi moi tnrong sinh thai va tai nguyen ven bien Vi~c khai thac kinh t€ khong hQ'P Iy d~n d€n nguy co moi tnrong suy thoai

va tai nguyen can kiet Sire ep phat tri~n khong chi tai ch&,ma ca tren hru V\fC(nong nghiep,

cong nghiep, sinh hoat, pha nrng, xay dung d~p dAu nguon)

- K h nan g 0 nhi lm ddu, c hdt h i u C O", k im loa i nang , ho d chat bao v¢thuc vdt

- Canh quan tlf nhien b i tha y d i va noi 0 - cua sinh vdt bi huy hoai do cac hoat dQng giao

thong - cang, dan b~t thuy san, thuy loi va cac cong trinh co sa ha tAng kha Khong chi mAt

di ve dep tIJnhien, viec huy hoai noi cir tni cua sinh v~t lam suy giarn da dang sinh hoc, nguon IQ'ithuy san va giam gia tri du lich sinh thai

- Khai thdc va nuoi trong qua m ire da gay suy giam nghiem trong nguon IQ'ithuy sarr;gay

can tr6 giao thong, hru thong mroc, 0 nhi€m moi tnrong va kern theo dich benh, c6 th~ gay ra

thuy tri~u do

- S a b6i , x oi l & va c hu ye n ctra , ldp ctra bdt thutrng voi nhip d9 nhanh ddn Qua trinh nay lam thay d6i cAu true hoan hru, mire dQ d6ng kin, trao d6i mroc cua dfun pha, cac tinh chAt sinh thai cua h~ va mQt loat nhtrng vAn d~ v~ moi tnrong, kinh t€ va tai bien (Iii lut, ngot hoa,

ach t~c giao thong) Vi~c d6ng cira Tir Hi~n lam tang mire dQ ngap lut, ach cic giao thong ra bien, ngot h6a V\fC mroc va suy thoai h~ sinh thai dAm pha, lam giam da dang sinh hoc, xao dQng co c~u danh b~t, suy giam hieu qua nuoi trong va khai thac thuy san L~p cua Tir Hi6n con giam chAt hrong moi tnrong mroc, tang cuong mire 0 nhiem do hru thong kern, lam tan

kha nang sa b6i, nong h6a V\fC mroc va tang nhanh kha nang suy tan cua dAm pha Tron

nhtrng tinh huong ca th€ ky viec lAp cira Ttr Hi~n la nhan t6 kich hoat gay mo nhieu cira nhir vao tr~ ngap Iii lich suthang 11/1999 vira qua, gay ra nhlrng dao IQn1611v~ phan b6 cc saha tAng.Hien nay, cira Tir Hi~n lai dang c6 nguy co b] b6i lAp giong tinh huong sat tnroc thang

11 nam 1994 Cira Thu~ An bi dich chuy~n vi tri theo chu Icy dai gay ra nhfrng bi€n dQng b6i

x6i hai ben, sa b6i lu6ng vao cang Tan My

- Nong h6a V\fC nuac va cat bay, cat chay g6p phAn lam nhanh qua trinh d6ng kin va nong hoa, ngQt hoa V\fC nuac M~c dil ngu6n b6i tich tlr l\1c dia khong 1611 nhung kha nang I~ng dQng trAm tich nhanh Ngu6n b6i tich tir song dua ra, tir bi~n dua vao qua cac I~ch cua,

do gi6 va do cat chay dua tir c6n d\1n ch~ ngoai xu6ng va mQt phAn do cac san phfun ngu6

g6c sinh v~t tich 1\1phia trong dAm pM C~n hoa ciing d~n d€n lUll thong nuac kern va tang S\f phan cach, phan di gitl'a cac khu khac nhau cua V\fCnuac

H(Ji thao : " Khoa hoc cong n he , moi truong va phat trien ben - viing6 'duyen hai miJn Trung "

-Han han va nhiSm man Xam nhap man va man hoa mila kho la mot dang thien tai nang

n ven dAm pha Tren song Hirong, mac du c6 d~p ngan man Thao Long nhirng man v~n lfin

sau len thirong nguon Han han nhieu khi gay thieu mroc trAm trong cho sin heat va nong

nghiep Hang nam, do han han, lua b] mfit trang 120 ha vao V\1dong xuan, 1.800 ha vao he

thu, bi giam nang xufit 3.000 ha lua dong xu an va 4.000 ha lua he thu va 2.000 -2.500 ha lua

bi nhiem man, trong d6 c6 800 ha b]thiet hai nang,

- Ng?p lut va ngot h6a Lil lut la thien tai nang nS 6 vung db pha thirong do mira IOn keo dai, hoac rmra IOn trong bao kch hop voi rnroc dang n oai bien Hem 40 nam qua, cac tr?n lut IOnvao 1953, 1975, 1983, 1985, 1990, 1995 va 1999 Thier hai ngiroi va cua trong cac tr?n lut rfit IOn,ngoai ra moi tnrong cling bi 0 nhiSm, dich benh phat tri€n D6ng hanh voi ngap lut

la ngot h6a V\fCmroc, lam thay d6i can bang sinh thai va cfiutrue quan xa sinh V?t, gay thiet

hai cho nghe nuoi Iqman

- Hien nrong phan tAng mroc Hien nrong phan tAng manh, th~ hi~n sir trao d6i mroc kern

la mQt d~c thu cua dAm pha, Tinh chfit phan tAng th€ hien r6 6 moi thai di€m va 6 moi yeu t6

hoa Iymroc Trao d6i ruroc kern va ph an tAng manh c6 nhtrng tac dQng tieu C\fCv€ sinh thai,

lam ngheo dinh dirong lap mroc m~t va gay di€u kien s6ng khac nghiet cho sinh V?t.Phan tAng manh d~n d~n sinh thai VIJCmroc phan di cao hem, trao d6i va v ?n chuyen v~t ch~t va

dinh dirong kern, tang kha nang I~ng dong lam nong hoa VIJCmroc, Giao hru mroc dAm pha

cang kern thi phan tAng mroc cang manh

5.2 Nhiing kh6 khan v~quan Iy

- Quan Iyd~ Slr dung hop Iy tai nguyen dAm pha lamQtthach tlnrc do phai dirong dAu voi

nhieu kh6 khan va tinh trang thieu quan Iy la mot thirc t e.

- Tinh trang ngheo nan, lac h?u cua cong d6ng dan cir song nho dAm pha voi nSn kinh te

t€u nong, tieu ngir c6 tinh tIJ dp Th6i quen, t?P quan sinh s6ng cu a xa hQi kh6 thay d6i,

nh~n thirc xii hQiva y tlnrc con d6ng chira cao

- V6n dAu nr phat trien han che, manh mun, co s6 khoa hoc, cong nghe phat tri€n b€n

vtrng chira diroc khang dinh,

- Thien nhien kh~c nghiet, nhieu rui ro, tai bien va chira c6 nhiing quyet sach ngan n ira,

phong chong thien tai lam co s6 cho dAu nr ben vtrng

- Th€ che chinh sach quan ly chong cheo, khong d6ng bQ trong di€u kien khai thac, sir

dung va quan Iy dAm pha lien quan toi nhieu ban nganh, linh VIJC heat dQng kinh te

- T 6 n tai mdu thuJn lo i i c h St f dung: Gitra ca nhan va cong d6ng; Gitra khai thac, Slrdung

va bao v ;Gitra giao thong - cang va nghe ca; Gitra thuy loi va nghe ca; Giira nong nghiep va

nghe ca; Gitra danh b~t va nuoi trong; Gitra phong chong xam nhap m~nva giai toa lGlut

6 HUONG TO! QuAN LY TONG HQP DAM PHA

Xufit phat tic d~c di€m tIJ nhien, ti€m nang va tinh hinh thirc tiSn quan lytai ng yen va moi

tnrong nhir hien nay, rfit cAn thiet phai huong toi quan Iyt6ng hop db pha Thira Thien Hue

nh&m muc dlch phat trien bSnvfrng Quan lyt6ng hop db pha dn dua vao cac nguyen ~c:

- Khai thac sir dung hop IyMdAm pha phai dua tren co s6 khoa hoc khach quan, p u hop v6j ban chAtfIJ nhien, ti€m nang tai nguyen cua h~ va di€u ki~n kinh te - xa hQi cua dia phuemg

- Phai mang I~i hi~u qua cao, phat tri~n b€n vfrng tai nguyen, moi truang, d ng thai dap (rng duqc nhiing doi hoi cua thlJc tiSn pMt tri~n kinh te - xa hQi khu VIJC

1 7

H 9 i tha o : " Kh o a ho c c ong nghe , moi tru o g v a pha t triin b e n v iin g<7d yen hai mi ~ n Tr ung "

- Hai hoa va giam thieu cac d6i khang loi ich su dung h~ dang t6n tai hoac se xuftt hien

nhir thuy san voi thuy loi - nong nghiep, thuy san voi cang - giao thong, giao thong voi du

lich, danh b~t voi nuoi trong, loi ich ca nhan voi cong d6ng, lei ich phat trien kinh t€ voi bao v~ tai nguyen va moi tnrong,

- Phai thich irng, han ch€ hoac tranh diroc 6 mire t6i da nhirng tai bi€n va di~u kien khac nghiet dia phuong nhir ng~p 11,11 , nhiem man, trao d6i mroc y€u, b6i Iftp va di chuyen cira,

cling nhtr cac su c6 moi tnrong co th€

,- D~t quan 19 t6ng hop dfun pha trong m6i quan h~ chat che voi quan 19 hru V\fC thirong nguon

Quan 19 t6ng hop dfun pha huang toi: " Khai thac t6ng h9P h¢ theo dinh huang ddnh bat

- nu oi t ro ng thu y s an ; ru i ng nghiep - thu y lai , du lich, dich ~ va giao thong - cang , phdt tri en

l d u b J n mOi , truang va tai nguyen , ruing cao chat /U(J1lgmoi truong song t;en co ~aphonfJ trdnh tai bien , ngiin ngira khai thdc qua muc va huy hoai moi sinh , giam thieu 0 nhiem va tJoi khdn g loi ich trong su dung hr D€ thirc hien mo hinh dinh huang nay, c~n thirc hien m(>t s6

nhiem vu tru tien:

-Bao v~ habitat, phat trien danh bat, nuoi trong hop 19 trong a~m pha nham bao v~, duy

tri lau ben nguon loi thuy san, chuyen d6i co cftu nghe ca

-Xac dinh co cftu danh b~t, nuoi trong va bao t6n hop 19

-Phat tri€n nghe ca bien cho lao d(>ng d~m pha, Dinh cir dan thuy di~n

- Phat trien nguon lei thong qua con dirong nuoi trong cac d6i nrong truyen thong va di nhap cho nang suat cao bang con duong tham canh tang san,

- Xay dung cac khu bao v~ 1\1 "nhien, dn thi€t phai xay dung, dira khu V\fC nay, to an b(>

h a nrng ph~ vao cac khu bao v~ thien nhien yen bo nhir khu dftt ngap mroc co t~m 9uan trong Qu6c t€ (RAMSAR SITE), khu du tm sinh quyen C~n nhanh chong khoanh cac khu

bao v~ nguon gen, nguon gi6ng va bao v~ cac habitat cho chim mroc

- On dinh cira d m pha la m(>tgiai phap CI!C Icy quan trong, khong th€ thieu khi d~t vftn

d~ khai thac tiem nang dfun pha, On dinh cua dfun pha tao nen su 6n dinh, vtrng b~n cua m6i

tnrong sinh thai, tai nguyen, d6ng thai giai quyet duoc cac vftn d~ ngap Iut, ach t~c giao thong, giai toa 0 nhi€m, nong hoa VI!C mroc va tao di~u kien phat tri€n nghe ca d~m pha va nghe ca bien

- Di~u khi€n man, phong tranh ng~p lut, xam nhap man, ngot hoa va tang cuong hoan IlTU

mroc dfu pha

-Phong chong 0 nhiern moi tnrong mroc, suy giam hoac phi dinh duong trong dfun pha,

- Giam sat rnoi tnrong: iru tien giarn sat chftt hrong rnoi tnrong rurcc; giam sat danh b~t

va nuoi trong qua mire va giam sat trang thai cira d~m pha

7.KETLU~

Tren quy mo toan dai yen bo Vi~t Nam, h~ dfun pha ITH, d~c bi~t la TG - CH co m(>tvi tri

d~c bi~t quan trong v~ kinh t€, sinh thai va khoa hoc No diroc d~t ngang t~m voi cac vung cira song Me Kong, cira song H6ng, vinh H~ Long, nhfrng dia danh n6i ti€ng th€ gioi d~c thu cho ca

vung dia 19 khac nhau Voi tinh TTII, h~ dfun pha la cua ngo huang ra bien, la m(>t trong b6

vung tv nhien chu y€u la,d6i nui, d6ng bAng, db pha va bien.,H~ dfun pha lien q~an tnrc ti€p voi cu(>c song cua 1/3 dan sO TTII va cOanh huang quan trQng doi vai toan bQ dai song kinh te -xa

h(>icUa ca tinh H~ co vai tr6 quan trQng d6i vai cac IInhV\fC kinh t€ thuy san, giao thong, non

nghi~p va du lich - dich VI,1va quan h~ ch~t cM d€n moi wang, thien tai yen bi€n

148