HỘI CHỨNG THIẾU MÁU-BS NGUYỄN NGỌC THƯƠNG, BM Bệnh học lâm sàng – khoa ĐD KTYHBM Bệnh học lâm sàng – khoa ĐD KT

Biết được phân loại thiếu máu theo Biết được nguyên nhân bệnh sinh và theo hình thái, kích thước 3.. Biết được một số bệnh lý thiếu máu Biết được thường gặp trên lâm sàng... Về phương di

HỘI CHỨNG THIẾU MÁU

BS NGUYỄN NGỌC THƯƠNG

BM Bệnh học lâm sàng – khoa ĐD KTYH

MỤC TIÊU:

1 Biết được định nghĩa về thiếu máu

2 Biết được phân loại thiếu máu theo Biết được

nguyên nhân bệnh sinh và theo hình thái, kích thước

3 Biết được một số bệnh lý thiếu máu Biết được

thường gặp trên lâm sàng

* Hemoglobine (Hb) < 12g/dl (Hct < 36%) ở nữ

* Hemoglobine (Hb) < 14g/dl (Hct < 42%) ở namThiếu máu được xác định bởi hai phương diện: về lâm sàng và về sinh học

1 Về phương diện lâm sàng: phụ thuộc vào

nguyên nhân, mức độ và sự khởi đầu

• * choáng váng, ù tai, hoa mắt, kém tập trung

• * suy nhược, da xanh, niêm mạc nhợt nhạt

• * khó thở khi gắng sức, thở gấp

• * tim đập nhanh, có tiếng thổi tâm thu cơ năng

• * nếu Hb < 7g/dl: có thể có tình trạng thiếu Oxy

ở tổ chúc -> rối loạn tri giác

2 Về phương diện sinh học:

2 Về phương diện sinh học:

* Đếm số lượng HC, định lượng huyết sắc tố (Hb),

dung tích HC (Hct), HC lưới

* Các chỉ số HC: MCV (thể tích trung bình HC),

MCH (số lượng huyết sắc tố trung bình), MCHC (nồng độ huyết sắc tố trung bình hồng cầu)

* Các xét nghiệm chuyên biệt để xác định nguyên

nhân

II NGUYÊN NHÂN VÀ BỆNH SINH:

1 Xuất huyết: mất một số lượïng máu cấp tính hoặc mãn tính

2 Tán huyết: HC bị phá hủy quá nhiều trong lòng mạch hay trong các tổ chức cơ quan nội tạng do

yếu tố miễn dịch, do rối loạn men của hồng cầu,

do tật bẩm sinh của màng hồng cầu

3 Giảm sản xuất HC:

* Do rối loạn các tế bào gốc: không sản xuất ra được HC

* Do rối loạn yếu tố tạo HC (Erythropoietin)

* Do sự phát triển không bình thường của quá trình trưởng thành HC bởi rối loạn tổng hợp ADN hoặc rối loạn tổng hợp huyết sắc tố

III PHÂN LOẠI: 

1 Theo nguyên nhân bệnh sinh:

1.1 Xuất huyết:

•* Cấp tính: < 2 tu n< 2 tu nầnần

•- Chấn thương

•- Phẫu thuật

•- Sản phụ khoa

  - Bệnh lý nội khoa

- Bệnh lý ác tính

1.2 Tán huyết:

* Di truyền:

- Bệnh Hemoglobine

- Thiếu men HC (G6PD, Pyruvate Kinase)

- Bất thường các protein cấu trúc HC (bệnh

HC hình cầu, HC hình li m, HC hình bia…)ềm, HC hình bia…)

- Do chấn thương, do cơ học

- Cường lách, xơ gan

1.3 Giảm sản xuất HC (suy tủy xương):

- Vô căn

- Do thuốc, hóa chất, độc chất, phóng xạ

- Do nhiễm: viêm gan, Parvovirus, lao, HIV

- Thai kỳ

- U tuyến ức

- Tiểu Hb kịch phát về đêm

- Do xâm lấn ác tính

2 Theo hình thái, kích thước:

2.1 Thiếu máu nhược sắc HC nhỏ:

* Đường kính HC 6 m, kích thước không đều và nhợt nhạt

* MCV < 80fl, MCH < 27pg, MCHC < 28g/dl

* Bao gồm:

- Thiếu máu thiếu sắt

- bệnh Thalassemie

- Thiếu máu nguyên HC sắt

- Thiếu máu do các bệnh mãn tính

2.2 Thiếu máu bình sắc HC bình thường:

* MCV > 80fl, MCH > 28pg, MCHC > 30g/dl

* Nguyên nhân:

- Giai đoạn sớm của thiếu máu thiếu sắt

- Suy tủy nguyên phát 

   - Suy tủy do xâm lấn ác tính

- Bệnh lý nội khoa: tăng urê huyết, RL nội tiết, giảm miễn dịch do siêu vi

- Bệnh lý mãn tính 

2.3 Thiếu máu bình sắc HC to:

* MCV >105fl, MCH > 30pg, MCHC > 37g/dl

* Nguyên nhân:

- Thiếu vitamines B12

- Thiếu Acid Folic

- Thiếu máu do thuốc

- Bệnh lý nội khoa: xơ gan, nhược giáp

IV CÁC BỆNH LÝ THƯỜNG GẶP:

THIẾU MÁU THIẾU SẮT

1 Định nghĩa: Thiếu máu thiếu sắt khi nồng độ

sắt trong cơ thể thấp hơn bình thường

2 Chuyển hóa sắt:

* Nhu cầu: 1- 2mg /ngày

* Nguồn cung cấp: nguồn cung cấp duy nhất là từ thực phẩm Thức ăn giàu sắt gồm : gan, thịt, cá, huyết, trứng, chocolat, trái cây khô

* Hấp thu qua dạ dày, được vận chuyển bởi

transferrin / transferrin-receptor đến tế bào

* Dự trữ sắt trong cơ thể

3 Chẩn đoán Thiếu máu thiếu sắt:

* Lâm sàng: da, lông, tóc, móng

- Hội chứng Kelly-Paterson: nuốt khó, viêm lưỡi, loét mép

* Cận l

* Cận lâm sàng: MCV, MCH, MCHC ↓

- Sắt huyết thanh ,↓, Ferritine ↓ , TIBC ↑, TIBC , độ bảo hòa transferrine ↓

*

* Các xét nghiệm chuyên biệt để truy tìm Các xét nghiệm chuyên biệt để tnguyên nhân

4 Nguyên tắc điều trị:

* Tìm ra nguyên nhân gây thiếu sắt, nếu do mất máu, phải xác định được vị trí và nguồn gốc

* Giải quyết nguyên nhân

* Bù sắt đủ thời gian

* Theo dõi đáp ứng với điều trị

THIẾU MÁU ĐẠI HỒNG CẦU

A Thiếu vitamine B12:

1 Đặc điểm:

* Nhu cầu: 1g /ngày

* Nguồn cung cấp: nguồn duy nhất là mô

động vật, không có trong ngũ cốc, rau quả

* Hấp thu tại dạ dày – tá tràng qua vai trò của R-protein/IF (intrinsic factor), được vận

chuyển bởi Transcobalamines (TC) đến tế bào

2 Lâm sàng và CLS:

* BN > 40 tuổi

* Viêm dạ dày mãn tính -> bất sản niêm mạc dạ dày

* Viêm miệng, lưỡi

* Các tổn thương thần kinh

* MCV ↑

* Nồng độ B12 < 100pg/ml (200 – 600pg/ml)

Ä * IF , Kháng thể kháng yếu tố IF↓,

3 Nguyên nhân:

* Dinh dưỡng: thiếu B12 /thức ăn

- Trẻ em bú sữa mẹ (mẹ thiếu B12)

* Đường tiêu hóa:

- Cắt 2/3 dạ dày

- Hóa chất, thuốc (ức chế H2 /bơm proton,

KS đường ruột)

- Viêm DD mãn, suy tụy, bất sản niêm mạc, bệnh Sprue, bệnh Crohn …

* RL chuyển hóa: N2O

4 Điều trị:

* Bổ sung vitamine B12: 1000g /ngày

* Giải quyết nguyên nhân

B Thiếu Acid Folic :

1 Đặc điểm:

* Nhu cầu: 75 - 100g /ngày

* Nguồn cung cấp: rau quả xanh (đừng xào nấu quá lâu)

* Trong cơ thể, Acid Folic được chuyển hóa thành dạng ho t động là Tetrahydrofolates ạt động là Tetrahydrofolates (FH4) và tham gia vào quá trình tổng hợp DNA

* Nồng độ Acid Folic: 5 – 15ng /ml

2 Nguyên nhân:

* Giảm hấp thu: biếng ăn

- Nghiện rượu, HC “người lớn tuổi”

- Tổn thương đường tiêu hóa

- Thuốc chống động kinh, ngừa thai

* Tăng nhu cầu: có thai

- TM tán huyết

- Các bệnh ác tính, mãn tính, xơ gan, K gan

- Thuốc ức chế đối kháng: Methotrexate, Trimethoprim, SR

3 Điều trị:

* Bổ sung Acid Folic: 1 – 5mg /ngày

* Giải quyết nguyên nhân

THIẾU MÁU DO BỆNH MÃN TÍNH

1 Đặc điểm:

Bệnh lý rất thường gặp trên lâm sàng, nhưng lại không được chẩn đóan chính xác, do đó dễ đưa đến những sai lầm trong điều trị

Nguyên nhân: các viêm nhiễm mãn tính, bệnh lý ác tính, chấn thương

2 Lâm sàng:

* Biếng ăn, sụt cân, sốt nhẹ, ớn lạnh

* Đau nhức cơ khớp

* TM nhẹ, tiến triển chậm

3 Cận l Cận lâm sàng:

- Hb 9 g/dl, TM đẳng sắc đẳng bào

- Sắt huyết thanh ↓, TIBC ↓, TIBC , độ bảo hòa

transferrine

transferrine ↓

- Ferritine bình thường hoặc tăng

- Tăng CRP, Fibrinogene, Protoporphyrine tự do, Amyloid A proteine, Ceruloplasmine, Haptoglobines, hệ thống bổ thể …

SUY TỦY

1 Đặc điểm:

* Biểu hiện lâm sàng và sinh học của giảm

3 dòng tế bào máu ngoại vi

* TM đẳng sắc đẳng bào, HC lưới không

tăng

* Xét nghiệm chuyên biệt: tủy đồ, sinh thiết tủy