HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục tiêu cuối cùng của đề tài là đưa ra một Hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triểnKT-XH hàng năm phù hợp với xu hướng đổi mới của KH trong nền kinh tế thị t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA KẾ HOẠCH VÀ PHÁT TRIỂN

Giảng viên hướng dẫn : TS NGUYỄN THỊ HOA

Sinh viên thực hiện : PHẠM THU TRANG

Hà Nội – 05/2012 LỜI CAM ĐOAN

Sinh viên lớp : Kế hoạch A.

Khoá : 50 (2008-2012)

Khoa : Kế hoạch và Phát triển (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân)

Tôi xin cam đoan rằng, bản chuyên đề “Hoàn thiện Hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp huyện trên địa bàn Hà Nội” là sản phẩm

nghiên cứu dưới sự nỗ lực của bản thân cùng với sự hướng dẫn tận tình của TS.Nguyễn Thị Hoa và các cán bộ Phòng Kế hoạch và Đầu tư Quận, Huyện (thuộc Sở Kếhoạch và Đầu tư Hà Nội – nơi tôi thực tập) Đây là thành quả cho sự tìm tòi nghiên cứu

từ các nguồn tài liệu tham khảo đều được trích dẫn rõ nguồn gốc trong danh mục cáctài liệu tham khảo, hoàn toàn không có sự sao chép từ bất cứ tài liệu nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng kỷ luật của khoa và nhà trường

về lời cam đoan trên!

Hà Nội, ngày 15 tháng 05 năm 2012

Sinh viên

Phạm Thu Trang

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

LỜI MỞ ĐẦU v

CHƯƠNG I SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN 1

I TỔNG QUAN VỀ ĐỔI MỚI CÔNG TÁC KẾ HOẠCH TẠI VIỆT NAM 1

1 Quá trình đổi mới công tác kế hoạch 1

2 Nội dung đổi mới công tác kế hoạch 2

3 Phạm vi đổi mới công tác kế hoạch 5

II ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH CẤP HUYỆN 6

1 Vai trò của kế hoạch cấp huyện 6

1.1 Nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện trong quản lý KT-XH trên địa bàn 6

1.2 KH cấp huyện là một trong những công cụ quản lý KT-XH của chính quyền cấp huyện 8

2 Yêu cầu đối với lập kế hoạch cấp huyện 9

2.1 Mục tiêu KH cấp huyện 9

2.2 Chỉ tiêu KH và chỉ số TD&ĐG thực hiện KH cấp huyện 15

III HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH HÀNG NĂM CẤP HUYỆN TRƯỚC YÊU CẦU ĐỔI MỚI 15

1 Phân biệt chỉ tiêu KH và chỉ số TD&ĐG thực hiện KH 16

1.1 Chỉ tiêu kế hoạch 16

1.2 Chỉ số theo dõi, đánh giá thực hiện kế hoạch 17

2 Yêu cầu đối với hệ thống chỉ tiêu kế hoạch hàng năm cấp huyện 19

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ

NỘI 24

1 Thực trạng HTCT KHPT KT-XH hàng năm cấp huyện 24

2 Đánh giá về thực trạng HTCT KH hàng năm cấp huyện 29

2.1 Ưu điểm 29

2.2 Nhược điểm 30

2.3 Nguyên nhân của những nhược điểm: 40

3 Kết luận chung 41

CHƯƠNG III HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 44

I CĂN CỨ HOÀN THIỆN 44

II ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN 44

1 Hướng hoàn thiện 44

2 Đề xuất hệ thống chỉ tiêu kế hoạch hàng năm cấp huyện 45

3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hiện thực hoá HTCT KH hàng năm cấp huyện được đề xuất 50

KẾT LUẬN 54

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ

Bảng 1.1 Những trọng tâm đổi mới KH từ trong cơ chế KHH tập trung sang cơ chế

thị trường 3

Hình 1.1 Mối quan hệ giữa các cấp mục tiêu trong kế hoạch 10

Bảng 1.2 Yêu cầu về tính SMART của các chỉ tiêu kế hoạch 16

Bảng 1.3 Ví dụ về mục tiêu, chỉ tiêu, chỉ số 18

Bảng 2.1 Hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển KT-XH năm 2012 cấp huyện 25

Bảng 2.2 Phân loại HTCT KH hàng năm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội 29

Bảng 3.1 HTCT KH hàng năm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội được đề xuất .46 Bảng 3.2 Phân loại HTCT KH hàng năm cấp huyện được đề xuất 48

Năm X-1 Năm liền trước năm báo cáo

Nhưng thực tế cho đến nay, chúng ta chưa đáp ứng được yêu cầu của đổi mới, tuy

đã đạt được nhiều thành tích trong công tác kế hoạch nhưng để đổi mới nó một cáchtoàn diện thì thực sự khó, khi mà cả trong cách tư duy và nhìn nhận về kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội ở các cấp lãnh đạo còn chưa được thoả đáng Vì thế, việc tiếnhành đổi mới công tác lập kế hoạch của các cấp ngành, địa phương trong thời gian gầnđây vẫn chỉ dừng lại ở mức độ rất hạn chế

Trọng tâm của sự đổi mới đó là chuyển từ cách lập kế hoạch theo kiểu truyền thống(chú trọng vào hoạt động và các đầu ra – kết quả ngắn hạn của việc thực hiện kế hoạch)sang lập kế hoạch theo kết quả (chú trọng vào việc đạt được các cấp khác nhau trongchuỗi kết quả: đầu ra – mục tiêu cụ thể - mục tiêu tổng thể) gắn với công tác theo dõi

và đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch theo kết quả Như vậy, vấn đề đặt ra là phảixây dựng các chỉ tiêu kế hoạch và chỉ số theo dõi, đánh giá thực hiện kế hoạch Trong

đó, xây dựng hệ thống chỉ tiêu kế hoạch theo định hướng kết quả là yêu cầu trước hết

Và vấn đề này cũng chính là một trong những thách thức đặt ra với công tác lập kếhoạch trên địa bàn Thành phố (TP) Hà Nội Qua thực tế nghiên cứu về hệ thống chỉtiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) hàng năm cấp huyện trên địa bàn TP

Hà Nội, tôi nhận thấy có một vài tồn tại nhất định như đưa ra một hệ thống chằng chịtcác chỉ tiêu trong đó có những chỉ tiêu không còn phù hợp với nền kinh tế thị trường,nhiều chỉ tiêu mang tính đơn lẻ thiếu đi sự lồng ghép các biến số với nhau, có những

chỉ tiêu đưa ra là rất khó để xác định được, có sự chồng chéo chỉ tiêu không cầnthiết (hay có thể là do sự nhầm lẫn giữa chỉ tiêu kế hoạch với chỉ số theo dõi, đánh giáthực hiện kế hoạch) Vậy yêu cầu trước hết là phải có một hệ thống chỉ tiêu kế hoạchthống nhất, rõ ràng ở kế hoạch cấp huyện và nó phải phù hợp với xu hướng đổi mớicông tác lập kế hoạch hiện nay, trong đó có xét đến đặc thù địa phương.

Trước thực tiễn trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Hoàn thiện Hệ thống chỉ tiêu

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp huyện trên địa bàn Thành phố

Hà Nội” để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục tiêu cuối cùng của đề tài là đưa ra một Hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triểnKT-XH hàng năm phù hợp với xu hướng đổi mới của KH trong nền kinh tế thị trường

và nhiệm vụ quản lý KT-XH của chính quyền cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội

Để đạt được mục tiêu trên, chuyên đề đặt ra các mục đích nghiên cứu chủ yếu sau:

(1) Khái quát bức tranh đổi mới công tác KH từ trong nền kinh tế KHH tập trung

sang nền kinh tế thị trường; làm rõ nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội của chính quyềncấp huyện Trên cơ sở đó, xác định những mục tiêu mà KHPT KT-XH cấp huyện trongnền kinh tế thị trường cần hướng tới

(2) Làm rõ những yêu cầu cơ bản mà một HTCT KH hàng năm cấp huyện trong

điều kiện nền kinh tế thị trường cần đáp ứng

(3) Phân tích, đánh giá những ưu, nhược điểm của hệ thống chỉ tiêu kế hoạch hàng

năm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội hiện nay Đồng thời làm rõ nguyên nhân dẫnđến những nhược điểm đó

(4) Đề xuất HTCT KH hàng năm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội kèm theo một

số giải pháp chủ yếu để đảm bảo tính khả thi cho HTCT đã được đề xuất?

3 Phạm vi, phương pháp nghiên cứu, kết cấu và đóng góp của chuyên đề

3.1 Phạm vi xử lý của đề tài

Về đối tượng nghiên cứu: hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng

năm cấp huyện

Về không gian nghiên cứu: 18 huyện trên địa bàn TP Hà Nội.

3.2 Phương pháp nghiên cứu: thu thập thông tin, thống kê mô tả, tổng hợp, phân

tích từ các tài liệu thống kê, các báo cáo, các nghiên cứu hiện có

3.3 Kết cấu chuyên đề

Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính củachuyên đề được kết cấu trong 3 chương

Chương I: Sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế

- xã hội hàng năm cấp huyện

Chương II: Thực trạng về hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàngnăm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội

Chương III: Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàngnăm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội

3.4 Kết quả dự kiến và đóng góp của đề tài: Sau khi hoàn thành chuyên đề thực tập,

tôi hi vọng sẽ đề xuất được một mẫu hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội hàng năm cấp huyện trên địa bàn TP Hà Nội vừa phù hợp với xu hướng đổi mớichung, vừa đáp ứng nhiệm vụ quản lý của chính quyền Từ đó, góp phần hoàn thiệncông tác kế hoạch cấp huyện nói riêng và trên toàn địa bàn TP Hà Nội nói chung.Trong thời gian thực tập và nghiên cứu chuyên đề, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôicòn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các cô chú, anh chị công tác tạiphòng Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Quận, Huyện thuộc Sở KH&ĐT Hà Nội, cùngvới sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của TS Nguyễn Thị Hoa, từ đó tôi có điều kiện tốtnhất để hoàn thành chuyên đề nghiên cứu của mình Vì vậy, qua đây tôi muốn gửi lờicảm ơn chân thành tới toàn thể cán bộ phòng KH&ĐT Quận, Huyện thuộc Sở KH&ĐT

Hà Nội và TS Nguyễn Thị Hoa Tuy nhiên, khi thực hiện chuyên đề mặc dù đã rất cốgắng và đầu tư nhiều công sức nghiên cứu nhưng do trình độ và kinh nghiệm bản thâncòn hạn chế nên chuyên đề không tránh khỏi những thiếu sót Vậy tôi rất mong nhậnđược những ý kiến đóng góp quý báu từ phía các cán bộ chuyên ngành, đặc biệt là cácthầy cô để chuyên đề của tôi được hoàn thiện hơn

CHƯƠNG I

SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN

I TỔNG QUAN VỀ ĐỔI MỚI CÔNG TÁC KẾ HOẠCH TẠI VIỆT NAM

1 Quá trình đổi mới công tác kế hoạch

Quá trình vận dụng công cụ KHH ở nước ta được chia làm 2 giai đoạn rõ rệt: KHHtrong cơ chế tập trung mệnh lệnh (từ năm 1955 đến trước năm 1986) và KHH trong cơchế thị trường (từ năm 1986 đến nay)

Thời kỳ 25 năm (từ 1955 đến 1980), Việt Nam áp dụng mô hình KH trực tiếp theokiểu Liên Xô (cơ chế KHH tập trung) với đặc điểm:

- KHH phân bổ các nguồn lực phát triển cho các mục tiêu đối với 2 thành phầnkinh tế cơ bản là quốc doanh và tập thể

- Cơ chế KHH tập trung theo phương thức “giao – nhận” với hệ thống chằng chịtcác chỉ tiêu pháp lệnh của nhà nước giao đến tận các cơ sở sản xuất kinh doanh theocách bao cấp cả đầu vào lẫn đầu ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh

- Cơ chế KHH mang nặng tính chất hiện vật và nặng tính khép kín trong từngngành, từng vùng lãnh thổ

Với cơ chế này, chúng ta đã thực hiện thành công các mục tiêu khôi phục, cải tạo

và phát triển kinh tế sau hoà bình 1954, thực hiện có kết quả mục tiêu phát triển kinh tế

và kháng chiến chống Mỹ giành thắng lợi rực rỡ mùa xuân năm 1975 Tuy nhiên, saunăm 1975, tình hình KT-XH đất nước có nhiều thay đổi, phương thức KHH tập trungmệnh lệnh trở nên ngày càng không phù hợp, tính tự chủ, năng động, sáng tạo của mỗi

cá nhân, mỗi cơ sở, địa phương không được phát huy, tiềm năng các nguồn lực của nềnkinh tế không được khơi dậy Kết quả là nền kinh tế kém phát triển, thậm chí bướcxuống đáy của sự suy thoái vào những năm 1985, 1986 Chính từ yêu cầu của vấn đềsản xuất, đời sống và hiệu quả kinh tế đã nảy sinh những dấu hiệu đổi mới công tácKHH vào đầu những năm 80 của thế kỷ 20

Giai đoạn từ 1980 đến 1986 và kéo dài đến đầu những năm 90 của thế kỷ trước cóthể gọi là thời kỳ tiền cải tổ KHH ở Việt Nam, gắn liền với quá trình đổi mới cơ chếquản lý kinh tế, công tác KH cũng từng bước được đổi mới và hoàn thiện Tại Đại hộiĐảng lần thứ VIII đã xác định “Cơ chế kinh tế áp dụng ở Việt Nam là cơ chế thị trường

có sự điều tiết của chính phủ theo định hướng xã hội chủ nghĩa” Cơ chế này thể hiệnnội dung cơ bản là: áp dụng hình thức đa dạng hoá các thành phần kinh tế, thực hiện cổphần hoá các doanh nghiệp nhà nước, phát triển kinh tế tư nhân Sử dụng thị trường với

tư cách là công cụ điều tiết sản xuất, giá cả là cơ sở để sản xuất, tiêu dùng và điều tiếtcác yếu tố nguồn lực

Công tác KHH trong nền kinh tế chuyển đổi như vậy không thể là KHH tập trungmệnh lệnh mà phải được chuyển sang một dạng thức mới là KHH phát triển Bắt đầu

từ thập niên 90 của thế kỷ 20 đến nay, Việt Nam bước sang thời kỳ cải tổ (đổi mới)

KH Những nội dung chuyển đổi tập trung vào:

(1) Chuyển từ cơ chế KHH phân bổ nguồn lực sang cơ chế KHH khai thác nguồnlực phát triển và định hướng sử dụng các nguồn lực đó theo mục tiêu đối với tất cả cácthành phần kinh tế

(2) Chuyển từ cơ chế KHH pháp lệnh trực tiếp sang cơ chế KHH gián tiếp, địnhhướng phát triển với hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp và khuyến khích nhằm đạtđược mục tiêu

(3) Chuyển từ cơ chế KHH mang tính khép kín trong từng ngành, vùng lãnh thổsang cơ chế KHH theo chương trình mục tiêu với sự kết hợp hài hoà giữa các ngành,các vùng, cả bên trong và bên ngoài theo hướng tối ưu hoá và hiệu quả các hoạt độngKT-XH

2 Nội dung đổi mới công tác kế hoạch

Xét về bản chất, KH là sự tác động có ý thức của Chính phủ vào nền kinh tế nhằmđịnh hướng và điều khiển sự biến đổi của những biến số KT-XH chính để đạt được cácmục tiêu định sẵn Bản chất là giống nhau nhưng sự biểu hiện của bản chất này đượcthể hiện khác nhau trong các phương thức KHH khác nhau

Trong cơ chế KHH tập trung, KH thực chất là sự khống chế trực tiếp những hoạtđộng kinh tế bằng cách tập trung phân bổ nguồn lực thông qua các quyết định mangtính mệnh lệnh phát ra từ Trung ương Còn trong cơ chế thị trường, KH thể hiện sự nỗlực có ý thức của chính phủ trong việc chủ động thiết lập các mối quan hệ giữa nhu cầutiêu dùng của xã hội với khả năng nguồn lực hạn chế, nhằm thoả mãn nhu cầu tiêudùng cao nhất của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội trên cơ sở sử dụng nguồn lực mộtcách có hiệu quả nhất.

Những trọng tâm đổi mới KH từ trong cơ chế KHH tập trung sang cơ chế thị trườngđược thể hiện ở bảng 1.1

Bảng 1.1 Những trọng tâm đổi mới KH từ trong cơ chế KHH tập trung

sang cơ chế thị trường

- Can thiệp về mọi mặt

2 KH chọn điểm nhấn khi can thiệp

5 Đầu tư dàn trải 5 Đầu tư có ưu tiên và gắn với nguồn lực.

6 Không có hệ thống giám sát 6 Gắn với hệ thống giám sát.

=> Pháp lệnh trực tiếp => Thuyết phục gián tiếp

Nguồn: Bài giảng của TS Vũ Thành Hưởng

Điểm đổi mới thứ nhất, KH trong nền kinh tế thị trường là KH định hướng phát

triển chứ không còn mang tính mệnh lệnh bắt buộc như trong KH tập trung mệnh lệnh.Điều đó được thể hiện thông qua các mục tiêu và chỉ tiêu, nó được xác định mang tínhđịnh hướng, dự báo, chỉ thể hiện trong một số lĩnh vực chủ yếu được ưu tiên trong từnggiai đoạn phát triển nhất định Hơn nữa, việc xây dựng được dựa trên nguyện vọng củacấp cơ sở, như vậy sẽ đảm bảo được tính thực tế, đáp ứng được mong muốn của ngườidân

Thứ hai, KH trong nền kinh tế thị trường sẽ tập trung vào những vấn đề bức xúc,

nổi cộm nhất nhằm tận dụng tiềm năng, nguồn lực sẵn có Điều này được thể hiện ởviệc các chỉ tiêu được đưa ra theo mức độ ưu tiên, có sự phân cấp rõ ràng và quan tâmnhiều hơn đến chỉ tiêu giá trị Trong khi, KH trong nền kinh tế tập trung mệnh lệnh lạibao trùm lên mọi mặt KT-XH nên các nguồn lực sẽ bị phân bổ dàn trải, không hiệuquả Nó thể hiện ở một HTCT chằng chịt và mang tính hiện vật gây khó khăn cho côngtác lập, thực hiện, TD&ĐG thực hiện KH

Thứ ba, KH trong nền kinh tế thị trường đề cao sự tham gia, đồng thuận từ nhiều

bên nhằm đảm bảo, phát huy tính dân chủ, tính tập thể và nó được linh hoạt theo quyluật biến đổi của thị trường Trong khi, KH trong nền kinh tế tập trung lại mang tínhcứng nhắc, chủ quan duy ý chí xuất phát từ ý muốn chủ quan của Nhà nước, không căn

cứ vào nhu cầu thực sự của nền kinh tế, mọi sự điều chỉnh KH đều chỉ là hình thức.Việc huy động được sự tham gia tích cực của cộng đồng vào toàn bộ quy trình công tác

KH sẽ giúp họ thay đổi nhận thức về vai trò của công tác KH và tạo cơ sở để xây dựng,hoàn thiện bản KH cho sát nhu cầu thực tế của cộng đồng Từ đó, họ sẽ có ý thức vềvai trò, trách nhiệm của mình đối với những vấn đề chung của xã hội, tạo nên sự đồngthuận, nhất trí cao và tăng tính khả thi của KH

Thứ tư, KH trong nền kinh tế thị trường được lập theo kết quả mong muốn đạt

được, từ đó tạo động lực cho thực hiện KH và cho toàn bộ nền kinh tế Nó thể hiện cáiđích cần đến, định hướng cho mọi hoạt động trong nền kinh tế, tức là KH trong nềnkinh tế thị trường được lập theo các cấp mục tiêu khác nhau trong chuỗi kết quả, baogồm từ đầu ra đến tác động trung hạn và tác động dài hạn Trong khi, KH trong nền

kinh tế tập trung lại được lập chủ yếu dựa vào các nguồn lực đầu vào và các hoạt độngthực hiện.

Thứ năm, nguồn lực để thực hiện KH trong nền kinh tế thị trường được phân bổ

theo những mục tiêu ưu tiên, còn KH trong nền kinh tế tập trung lại dàn trải, dẫn đếnkém hiệu quả Nguồn lực thì hạn chế trong khi nhu cầu, mong muốn của con người lại

vô hạn, vậy nên đòi hỏi KH cần phân cấp mục tiêu theo thứ tự ưu tiên để phân bổnguồn lực hợp lý

Thứ sáu, KH trong nền kinh tế thị trường có khung chỉ số TD&ĐG mà qua đó có

thể biết được hiệu quả của hoạt động KT-XH Trong khi, KH trong nền kinh tế tậptrung thì không gắn với theo dõi, giám sát; điều này dễ dẫn đến tình trạng mất phươnghướng phát triển, đặc biệt khi thị trường có sự biến động mạnh, thậm chí có thể làmthay đổi toàn bộ cục diện phát triển

3 Phạm vi đổi mới công tác kế hoạch

Kế hoạch phát triển (KHPT) là một công cụ quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh tếquốc dân (KTQD) của nhà nước, nó xác định một cách hệ thống những hoạt độngnhằm phát triển KT-XH theo những mục tiêu, chỉ tiêu và các cơ chế chính sách sửdụng trong một thời kỳ nhất định KHPT bao gồm: (i) KHPT ngành là công cụ của các

cơ quan quản lý ngành nhằm quản lý và điều hành tất cả các lĩnh vực hoạt động thuộclĩnh vực chuyên môn kỹ thuật của mọi thành phần kinh tế, mọi cơ quan, tổ chức liênquan đến ngành, chứ không chỉ bó hẹp trong khu vực nhà nước; và (ii) KHPT tổng thểKT-XH (hay KHPT KT-XH) là một công cụ riêng có của nhà nước nhằm quản lý vàđiều hành mọi mặt đời sống xã hội trên một địa bàn lãnh thổ nhất định, vì thế KH này

sẽ vừa giao nhiệm vụ cho ngành vừa giải quyết các vấn đề liên ngành Tuy nhiên,chuyên đề chỉ nghiên cứu về HTCT trong KHPT KT-XH, vì vậy thuật ngữ “KH” đượchiểu là KHPT tổng thể KT-XH, đây là cách hiểu được sử dụng xuyên suốt trongchuyên đề

Ở Việt Nam, hệ thống KHPT KT-XH được chia thành các cấp, các thứ bậc khácnhau và phân công nhiệm vụ quản lý KH cụ thể cho các cấp và xác định mối quan hệchức năng giữa các cấp, các bộ phận cấu thành hệ thống quản lý KH

Cấp KH được quan niệm đó là cấp chức năng xây dựng và quản lý KH Cấp KHthường gắn với cấp ngân sách, tương ứng với 4 cấp ngân sách có 4 cấp KH: KH cấpquốc gia, cấp tỉnh (tỉnh/TP trực thuộc trung ương), cấp huyện (huyện, quận, thị xã, TPtrực thuộc tỉnh) và cấp xã (xã, phường, thị trấn) Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứucủa chuyên đề, thuật ngữ “cấp huyện” được hiểu theo phạm vi hẹp là các huyện, khôngbao gồm các đơn vị hành chính tương đương như quận, thị xã, TP trực thuộc tỉnh Cáchhiểu này được sử dụng xuyên suốt trong chuyên đề.

Để thực hiện hiệu quả vai trò quản lý KT-XH của mình đòi hỏi việc đổi mới côngtác lập KH phải diễn ra đồng bộ và phải bắt đầu ngay từ cấp cơ sở Tuy nhiên, trongquá trình đổi mới đang diễn ra sôi nổi, đến nay có thể nói KH cấp quốc gia đã được đổimới theo xu hướng chung và đang dần đi vào hoàn thiện Còn đối với KH cấp địaphương (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) thì vẫn đang trong quá trình đổi mới và hoànthiện, nó diễn ra không đồng bộ ở các nơi, các cấp, đặc biệt KH cấp huyện và cấp xã.Vậy cấp huyện là một cấp KH trong hệ thống KHPT KT-XH nền KTQD nên việcđổi mới công tác lập KHPT KT-XH cấp huyện (KH cấp huyện) cũng cần tuân theo xuhướng đổi mới chung Đó là lập KH mang tính chiến lược và định hướng theo kết quả,trong đó có sự gắn kết chặt chẽ với nguồn lực sẵn có, có sự tham gia của các thànhphần kinh tế và cộng đồng dân cư, đồng thời phải có KH TD&ĐG theo kết quả

II ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH CẤP HUYỆN

Trước khi đi vào phân tích yêu cầu đổi mới công tác lập KH cấp huyện, chuyên đề

sẽ đi vào tìm hiểu vai trò của KH cấp huyện trong việc quản lý KT-XH của chínhquyền cấp huyện để giúp người đọc hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc phải đổi mới

KH cấp huyện và những đổi mới đó phải hướng đến giải quyết những nội dung gì?

1 Vai trò của kế hoạch cấp huyện

1.1 Nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện trong quản lý KT-XH trên địa bàn

Chính quyền cấp huyện có nhiệm vụ xây dựng, thực thi và giám sát những chủtrương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và pháttriển địa phương về KT-XH, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời

sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phươngđối với cả nước Cụ thể:

(1) Trong lĩnh vực kinh tế:

- Khuyến khích phát triển nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ và biện pháp pháthuy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế ở địa phương; thực hiện các biện phápchuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và nội ngành trên cơ sở tiềm năng, thế mạnh củahuyện và xu hướng chung của cả nước;

- Xây dựng và phát triển kết cầu hạ tầng kỹ thuật, bao gồm các cơ sở sản xuất, cơ

sở đào tạo lao động, hạ tầng thương mại - dịch vụ, mạng lưới điện, viễn thông, giaothông, thuỷ lợi phục vụ cho sản xuất;

- Dự toán thu NSNN trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân

bổ dự toán ngân sách cấp mình

(2) Trong lĩnh vực xã hội, bao gồm giáo dục, y tế, văn hoá, thông tin, thể dục thểthao, xã hội và đời sống

- Thực hiện phổ cập giáo dục các bậc mầm non, tiểu học, trung học cơ sở;

- Bảo đảm cơ sở vật chất, điều kiện để phát triển sự nghiệp giáo dục, văn hoá,thông tin, thể dục thể thao tại địa phương;

- Thực hiện phòng, chống tệ nạn xã hội ở địa phương;

- Bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, phòng chống dịch bệnh; chăm sóc ngườigià, người tàn tật, trẻ mồ côi không nơi nương tựa; bảo vệ, chăm sóc bà mẹ, trẻ em;thực hiện chính sách dân số và KHH gia đình;

- Thực hiện chính sách ưu đãi đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ,những người và gia đình có công với nước; chính sách bảo hộ lao động, bảo hiểm xãhội, cứu trợ xã hội, xoá đói giảm nghèo;

- Tổ chức đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động;

- Giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội; đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm vàcác hành vi vi phạm pháp luật khác ở địa phương

(3) Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, tài nguyên và môi trường

- Ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật đểphát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân ở địa phương;

- Bảo vệ và cải thiện môi trường xã hội, môi trường sống cho dân cư địa phương.(4) Trong lĩnh vực quản lý chính quyền

- Tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật và tham gia vàoviệc quản lý nhà nước

- Cải tiến lề lối làm việc; quản lý và điều hành bộ máy hành chính hoạt động cóhiệu quả; ngăn ngừa và đấu tranh chống các biểu hiện quan liêu, vô trách nhiệm, háchdịch, cửa quyền, tham nhũng, lãng phí và biểu hiện tiêu cực khác của cán bộ, côngchức trong bộ máy chính quyền địa phương

- Tổ chức tiếp dân, xét và giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của nhân dân theoquy định của pháp luật

1.2 KH cấp huyện là một trong những công cụ quản lý KT-XH của chính quyền cấp huyện

Để thực hiện nhiệm vụ quản lý KT-XH của mình, huyện sử dụng các công cụ sau:

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND (Nghị quyết của HĐND,Quyết định và Chỉ thị của UBND); Hệ thống KHPT KT-XH và Các chính sách địnhhướng phát triển, gồm: chính sách phát triển các ngành kinh tế nông nghiệp, côngnghiệp, dịch vụ; chính sách phát triển các lĩnh vực KT-XH như dân số - lao động vàgiải quyết việc làm, khoa học công nghệ, đất đai, chính sách đầu tư Như vậy, hệthống KHPT KT-XH là một công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện nhiệm vụquản lý KT-XH

Trong hệ thống KHPT KT-XH cấp huyện bao gồm: Chiến lược, Quy hoạch, KH,Chương trình và dự án phát triển KT-XH cấp huyện Trong đó, chiến lược đóng vai tròđịnh hướng tầm nhìn dài hạn cho huyện, quy hoạch đi sâu vào định hướng về khônggian và tổ chức KT-XH trên địa bàn huyện, còn chương trình và dự án là công cụ đểtriển khai tổ chức thực hiện chiến lược và KH Vậy để quản lý, điều tiết các hoạt động

KT-XH diễn ra trong từng giai đoạn, thời điểm cụ thể, huyện phải dựa trên những công

cụ cụ thể hơn chiến lược, quy hoạch nhưng lại phải thể hiện tầm nhìn bao quát hơn sovới chương trình, dự án và KH cấp huyện chính là một trong những công cụ đó

KH cấp huyện là một trong những công cụ quản lý và điều hành nền kinh tế trên địabàn huyện, nó xác định một cách hệ thống những hoạt động nhằm phát triển KT-XHhuyện theo những mục tiêu, chỉ tiêu và các cơ chế chính sách sử dụng trong một thời

kỳ nhất định Theo góc độ thời gian, KH cấp huyện thường được chia thành: KH 5 năm

và KH hàng năm Trong đó, KH 5 năm là sự cụ thể các chiến lược và quy hoạch pháttriển trong lộ trình phát triển dài hạn của huyện Còn KH hàng năm là bước cụ thể hoá

KH 5 năm, là công cụ điều hành hoạt động mang tính tác nghiệp thường niên của nềnkinh tế huyện nhằm thực hiện mục tiêu của KH 5 năm

2 Yêu cầu đối với lập kế hoạch cấp huyện

Vậy xuất phát từ nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện trong quản lý KT-XH, KHcấp huyện với vai trò là một trong những công cụ quản lý của chính quyền cấp huyệnvào nền kinh tế thì cần đáp ứng được từng nhiệm vụ quản lý Có nghĩa là KH cấphuyện cần xác định hệ thống các mục tiêu phát triển tương ứng với từng nhiệm vụ quản

lý Nhưng vấn đề là trong cách lập KH cấp huyện hiện nay cần được đổi mới, đó là lập

KH mang tính chiến lược và định hướng theo kết quả, gắn kết chặt chẽ với nguồn lựcsẵn có, có sự tham gia của các thành phần kinh tế và cộng đồng dân cư, đồng thời phải

có KH TD&ĐG theo kết quả (như đã phân tích ở mục I) Và để xây dựng được một hệthống lập, TD&ĐG KH theo kết quả, trước hết các mục tiêu, chỉ tiêu KH cần được xâydựng theo định hướng kết quả, đồng thời các chỉ số TD&ĐG quá trình thực hiện cáccấp mục tiêu trong chuỗi kết quả cũng cần được xác lập

2.1 Mục tiêu KH cấp huyện

Mục tiêu là đích mà KH muốn đạt đến trong một khoảng thời gian nhất định Mụctiêu KH giúp làm rõ trong thời gian tới (ngắn, trung và dài hạn), KH muốn đạt đượckết quả định tính nào?

Cấu trúc của mục tiêu sẽ bao gồm một động từ chỉ hướng hành động và một danh

từ (hoặc đoạn văn) mô tả đối tượng can thiệp Ví dụ, mục tiêu ”giảm nghèo”, bao gồm

động từ là ”giảm” chỉ hướng hành động là hạn chế, giảm bớt và đoạn một danh từ

”nghèo” chỉ đối tượng can thiệp

Mục tiêu KH trong bản KH theo kết quả phải thể hiện các cấp độ khác nhau Cụ thểmối quan hệ giữa chúng được thể hiện trong hình 1.1

Nguồn: Giáo trình KHH phát triển – Trường ĐH KTQD

Hình 1.1 Mối quan hệ giữa các cấp mục tiêu trong kế hoạch

Trong đó, mục tiêu cuối cùng (tác động) là mục tiêu cao nhất của địa phương mà

KH đang xây dựng góp phần thực hiện Mục tiêu này cho biết tác động dài hạn mà việcthực hiện thành công KH sẽ góp phần đạt đến Vì thế, thực hiện được mục tiêu cuốicùng còn được gọi là KH đã có được những tác động như mong muốn

Mục tiêu cuối cùng mà KH cấp huyện hướng tới là không ngừng nâng cao đời sốngvật chất văn hoá tinh thần cho nhân dân địa phương

Mục tiêu trung gian (kết quả) là cái đích mà KH trực tiếp vươn tới, và việc có đạt

được mục tiêu trung gian hay không sẽ quyết định mức độ thành công của KH Đạt

Tác động dài hạn

Một hoạt động là một động thái thực hiện bởi tổ chức

Hàng hoá và dịch vụ do tổ chức cung cấp mà những người khác có thể sử dụng

Những thay đổi trong cuộc sống của người dân, trong các tổ chức và đoàn thể nhờ vào việc sử dụng các đầu ra do tổ chức cung cấp

Những thay đổi dài hạn trong cuộc sống của người dân, trong các tổ chức và đoàn thể

được mục tiêu trung gian có thể chưa xuất hiện ngay khi kỳ KH kết thúc, mà cần mộtthời gian nhất định thì những tác động dự kiến mới thành hiện thực Đạt được mục tiêutrung gian thì KH mới được coi là đã đạt được kết quả thực sự như mong muốn Do đó,mục tiêu trung gian còn được gọi là kết quả của KH.

Mục tiêu trung gian mà KH cấp huyện hướng tới là:

(i) Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, pháttriển đồng bộ mạng lưới kết cấu hạ tầng KT-XH

(ii) Nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực; nâng caochất lượng cuộc sống và sức khoẻ của nhân dân; xoá đói giảm nghèo, bảo đảm côngbằng xã hội

(iii) Đảm bảo sự bền vững về môi trường

(iv) Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước, tạo môi trường đầu

tư thông thoáng, thuận lợi, minh bạch

(v) Ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội

Mục tiêu đầu ra (sản phẩm) trực tiếp của KH là những sản phẩm hữu hình cụ thể

mà KH tạo ra được (hàng hoá, dịch vụ, các công trình đầu tư ) nhằm góp phần trựctiếp đạt được mục tiêu trung gian

Mục tiêu đầu ra mà KH cấp huyện hướng tới là:

(1) Về kinh tế

Nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ trên cơ sở tiềm năng,thế mạnh của địa phương; đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững,đạt tăng trưởng cao, đồng thời chuyển dịch cơ cấu lao động hợp lý để đảm bảo nguồnnhân lực cho phát triển kinh tế ổn định và bền vững

Phát triển kết cầu hạ tầng kinh tế phục vụ quá trình phát triển kinh tế, tập trung vào

hệ thống giao thông, thuỷ lợi, bưu chính viễn thông, hạ tầng thương mại – dịch vụ

Dự toán thu NSNN trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương nhằm đảmbảo nguồn lực về tài chính cho phát triển KT-XH trên địa bàn

(2) Về xã hội

Phổ cập giáo dục các bậc học (gồm mầm non, tiểu học, trung học cơ sở), đồng thờiđảm bảo về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên cho các bậc học; tăng cường đào tạonguồn nhân lực, giải quyết việc làm cho người lao động, từng bước nâng cao đời sốngvật chất cho người dân

Thực hiện BHYT toàn dân, tăng cường chăm sóc và bảo vệ quyền lợi cho trẻ em,đồng thời đảm bảo cơ sở vật chất và đội ngũ y, bác sĩ cho dịch vụ y tế tại địa phương;kiểm soát tỷ lệ sinh trên địa bàn

Nâng cao chất lượng đời sống văn hoá khu dân cư; Giảm nghèo bền vững

Phòng chống tệ nạn xã hội, nâng cao nhận thức người dân trong chấp hành luật lệgiao thông

(3) Về môi trường: Quản lý, sử dụng và khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đặc

biệt là tài nguyên rừng, tài nguyên nước; quản lý chất thải rắn và rác thải

(4) Về quản lý chính quyền: (i) Đảm bảo bộ máy quản lý nhà nước có cơ cấu tinhgọn, hoạt động thông suốt, trong sạch, vững mạnh, đạt hiệu quả; (ii) Hoàn thiện thủ tụchành chính liên quan đến cá nhân, tổ chức theo hướng gọn nhẹ, đơn giản; nâng caochất lượng dịch vụ sự nghiệp công; (iii) Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, côngchức, viên chức

Hoạt động là những công việc cụ thể mà KH phải tiến hành để có được đầu ra dự

kiến Hoạt động chỉ diễn ra trong kỳ KH Khi kỳ KH kết thúc thì các hoạt động trong

kỳ đó cũng chấm dứt Như vậy, có thể coi hoạt động là KH hành động cụ thể đượcthiết kế để tạo ra đầu ra dự kiến của KH

Những hoạt động mà KH cấp huyện cần thực hiện để hướng tới đầu ra đó là:

(1) Về kinh tế

Chuyển giao khoa học kỹ thuật các mô hình sản xuất, triển khai thực hiện cácchương trình khuyến nông, khuyến công; đẩy mạnh phát triển sản xuất, dịch vụ theohướng mở rộng về quy mô, nâng cao về chất lượng, gắn với nhu cầu thị trường; thực

hiện chuyển đổi cơ cấu ngành, nội ngành theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, làtiền đề để chuyển dịch cơ cấu lao động tích cực.

Đầu tư, thu hút đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế thiết yếu như giao thông, điện, viễnthông, hệ thống chợ; thu hút đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế hiện đại như khu, cụmcông nghiệp, các trung tâm thương mại, siêu thị, hạ tầng du lịch

Quản lý chặt chẽ, đồng thời phát triển các nguồn thu trên địa bàn; cân đối cáckhoản chi theo mục tiêu ưu tiên và đảm bảo lộ trình chi theo đúng KH, chi ngân sáchquán triệt nguyên tắc tiết kiệm

(2) Về xã hội

Tăng cường phối hợp, huy động học sinh ra lớp hàng năm, đổi mới phương pháp,nội dung giảng dạy, đặc biệt quan tâm hình thức dạy học cá thể hoá, xây dựng cơ sởvật chất, nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ, giáo viên từng bậc học

Thực hiện đa dạng các hình thức đào tạo và tổ chức tư vấn cho lao động theo hướngphù hợp với nhu cầu phát triển địa phương, đồng thời tăng cường hợp tác và liên kếtvới đơn vị tuyển dụng uy tín để tạo việc làm ổn định cho lao động, từ đó góp phầnnâng cao thu nhập cho người dân

Thực hiện tốt chế độ BHYT, công tác khám chữa bệnh cho nhân dân, đặc biệt là trẻ

em, đồng thời tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, tăng cường số lượng và chất lượngnguồn nhân lực cho ngành y tế tại địa phương; đẩy mạnh hoạt động truyền thông, vậnđộng người dân thực hiện KHH gia đình

Tuyên truyền, vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư,đồng thời đầu tư cơ sở hạ tầng văn hoá, thông tin, thể dục thể thao phục vụ đời sốngtinh thần cho người dân

Tăng cường chính sách hỗ trợ giảm nghèo chung (hỗ trợ về sản xuất, dạy nghề, tạoviệc làm, tăng thu nhập; về giáo dục và đào tạo; về y tế và dinh dưỡng; về nhà ở; vềtiếp cận các dịch vụ trợ giúp pháp lý; về hưởng thụ văn hoá, thông tin)

Đẩy mạnh công tác xây dựng xã, phường trong sạch, vững mạnh, không có tệ nạn

xã hội gắn với các hoạt động văn hoá, hoạt động của Đoàn thanh niên với sự chủ trì

của chính quyền địa phương tham gia phòng chống tệ nạn xã hội, nâng cao nhận thứcngười dân trong chấp hành luật lệ giao thông.

(3) Về môi trường: tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về môitrường; chăm nuôi, bảo vệ rừng; đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước sạch, hệ thống thugom, vận chuyển và xử lý chất thải và rác thải tập trung

(4) Về quản lý chính quyền

Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức bằng các hình thức phùhợp, hiệu quả; quy định rõ, đề cao trách nhiệm người đứng đầu Cơ cấu đội ngũ cán bộ,công chức theo yêu cầu tăng cường chất lượng, tinh giản biên chế

Tổ chức điều tra xã hội học để đánh giá, nhận xét về trách nhiệm phục vụ của các

cơ quan, đơn vị, địa phương và cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình giải quyếtthủ tục hành chính, trước hết là ở một số lĩnh vực trọng điểm như đất đai, đầu tư, xâydựng, tài nguyên, môi trường

Phát triển đồng bộ và song hành, tương hỗ ứng dụng công nghệ thông tin, truyềnthông đối với cải cách hành chính

Qua những phân tích trên, cho thấy mục tiêu cuối cùng (tác động) của KHPT

KT-XH là nâng cao đời sống vật chất văn hoá tinh thần của dân cư Điều này đòi hỏi một

sự thay đổi cơ bản trong tư duy về lập KH, trong đó KH sẽ phải nhấn mạnh hơn đếncác mục tiêu phát triển về xã hội, môi trường và quản lý chính quyền, còn các mục tiêukinh tế cũng chỉ đóng vai trò là các mục tiêu trung gian (kết quả), góp phần đạt đượcmục tiêu cuối cùng nói trên

Tóm lại, mục tiêu của KHPT KT-XH cấp huyện trong điều kiện nền kinh tế thịtrường cần đáp ứng được những nội dung trên, đó là phải xuất phát từ nhiệm vụ quản

lý KT-XH mà chính quyền huyện được giao trên 4 lĩnh vực chính: xã hội, kinh tế, môitrường và quản lý chính quyền, đây cũng chính là 4 xu hướng phát triển bền vữngchính Sau đó, các mục tiêu này cần được phân cấp để đảm bảo mối quan hệ logic nhân– quả giữa các vấn đề

Trong đó, KH tổng thể KT-XH gồm, KH 5 năm sẽ chú trọng vào việc xây dựng 3cấp mục tiêu: mục tiêu cuối cùng, mục tiêu trung gian và mục tiêu đầu ra; KH hàng

năm sẽ chú trọng vào việc xây dựng cấp mục tiêu đầu ra (đầu ra tổng hợp) Còn KH,chính sách phát triển ngành sẽ chú trọng vào xây dựng các hoạt động/đầu vào hay đầu

ra cụ thể Trong điều kiện thường xuyên biến động của nền kinh tế thị trường, KHPTKT-XH cấp huyện sẽ không đi sâu vào việc quản lý các hoạt động/đầu vào là để đảmbảo tính linh hoạt, mềm dẻo cho KH, để KH, chính sách phát triển ngành hay đơn vịthực hiện KH, chính sách có thể chủ động tìm giải pháp tốt hơn trong việc đạt được cácnhiệm vụ được giao, cũng như nâng cao tính trách nhiệm, giải trình của các bên Vàlưu ý do KH có tính phân đoạn chặt chẽ nên trong lập KH theo từng giai đoạn, huyệncần xác định mục tiêu ưu tiên, từ đó có giải pháp ưu tiên Đảm bảo tính hiệu quả caonhất cho KH, tránh tình trạng dàn trải mà không cân đối được nguồn lực thực hiện

2.2 Chỉ tiêu KH và chỉ số TD&ĐG thực hiện KH cấp huyện

Nếu chỉ dừng lại ở mục tiêu thì chưa đủ đóng vai trò định hướng cho KH, vì KHcần chỉ rõ như thế nào là đạt/vượt hay chưa đạt mục tiêu đề ra Muốn vậy, mục tiêu cần

đi kèm với chỉ tiêu KH Nhưng nếu không có chỉ số TD&ĐG quá trình thực hiện cácmục tiêu KH thì không thể biết kết quả thực hiện KH thực tế là như thế nào, cũng cónghĩa là không có giải pháp điều chỉnh kịp thời, không gắn được trách nhiệm giải trình

và không rút được bài học cần thiết cho lập KH ở kỳ tiếp theo Vì thế, chỉ số TD&ĐGthực hiện KH cũng cần được xác định đồng thời

Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu đề tài, chuyên đề sẽ chỉ đi sâu vào phân tích

về HTCT KH hàng năm cấp huyện (tức là chỉ tiêu tương ứng với cấp mục tiêu đầu ra –đầu ra tổng hợp) Nội dung này sẽ được nêu rõ ở mục tiếp theo đây

III HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH HÀNG NĂM CẤP HUYỆN TRƯỚC YÊU CẦU ĐỔI MỚI

Trong quá trình đổi mới công tác lập KH cấp huyện nhằm nâng cao hiệu quả quản

lý KT-XH của chính quyền, nổi lên một vấn đề là xây dựng các chỉ tiêu KH và chỉ sốTD&ĐG mức độ thực hiện KH Nhưng hiện nay, tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhauxung quanh việc phân biệt 2 khái niệm này Vậy trước khi đi vào phân tích về HTCT

KH hàng năm cấp huyện, chuyên đề sẽ nêu một quan điểm rõ ràng, thống nhất trongviệc phân biệt 2 khái niệm trên Đây cũng là quan điểm xuyên suốt đề tài

1 Phân biệt chỉ tiêu KH và chỉ số TD&ĐG thực hiện KH

1.1 Chỉ tiêu kế hoạch

Chỉ tiêu KH là những nhiệm vụ cụ thể được xây dựng thành con số cần đạt đượctrong kỳ KH Đó là các mục tiêu được biểu hiện bằng con số, có xác định thời gian vàkhông gian cụ thể Các chỉ tiêu phản ánh phần định lượng của bản KH và là đích phấnđấu của mỗi giai đoạn trong quá trình phát triển

Mỗi cấp mục tiêu tương ứng với một hệ thống các chỉ tiêu Như vậy, trong bản KHcũng phải bao gồm các chỉ tiêu phản ánh 4 cấp mục tiêu: chỉ tiêu tác động, chỉ tiêu kếtquả, chỉ tiêu đầu ra và chỉ tiêu hoạt động Một mục tiêu KH có thể bao gồm một hoặcnhiều chỉ tiêu khác nhau

Về cấu trúc, nhìn chung một chỉ tiêu bao gồm ít nhất 5 nội dung cơ bản: (1) tên chỉtiêu, (2) con số định lượng, (3) không gian phản ánh, (4) đối tượng phản ánh và (5) thờigian đo lường Ví dụ, chỉ tiêu “giảm hai phần ba tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi khuvực nông thôn trong giai đoạn 2013-2020”, bao gồm tên chỉ tiêu “tỷ lệ tử vong”, con sốđịnh lượng “giảm hai phần ba”, không gian phản ánh “khu vực nông thôn”, đối tượngphản ánh “trẻ em dưới 5 tuổi” và thời gian đo lường “giai đoạn 2013-2020”

Trong quá trình xây dựng các chỉ tiêu phát triển, một yêu cầu mang tính nguyên tắc

là các chỉ tiêu phải đảm bảo yêu cầu SMART (cụ thể, đo đếm được, phù hợp, thực tế,

có quy định thời gian cụ thể) Cụ thể:

Bảng 1.2 Yêu cầu về tính SMART của các chỉ tiêu kế hoạch

Chỉ tiêu có xác định chính xác và đo được về lượng vàchất

A

Achievable

Có thểđạt được

Chỉ tiêu có phù hợp với nhu cầu, năng lực và trình độcủa địa phương

R

Realistic

Thực tiễn Chỉ tiêu xây dựng có phù hợp với khả năng và nguồn lực

sẵn có của địa phương hay không

T Có thời hạn Chỉ tiêu có liên quan đến một giai đoạn cụ thể hay không

Timebound cụ thể

Nguồn: Giáo trình KHH phát triển – Trường ĐH KTQD

1.2 Chỉ số theo dõi, đánh giá thực hiện kế hoạch

Chỉ số là thước đo tiến độ đạt được chỉ tiêu, mục tiêu Chỉ số thường là tên của mộtcông cụ đo lường dùng để xác định tình trạng thực tế của một chỉ tiêu Kết quả của

“phép đo” sử dụng chỉ số cho chúng ta biết được mức độ hoàn thành các chỉ tiêu, mụctiêu KH Ví dụ: để đo lường chỉ tiêu “giảm hai phần ba tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5tuổi khu vực nông thôn trong giai đoạn 2013-2020”, người ta dùng chỉ số “tỷ lệ tửvong ở trẻ em dưới 5 tuổi”

Trong thực tế, chỉ tiêu và chỉ số thường rất hay bị nhầm lẫn với nhau Một cách đơngiản để phân biệt, đó là: chỉ số là tên một công cụ đo lường hay một thước đo, nókhông bao gồm con số định lượng, các chỉ số này có giá trị thực tế sau mỗi định kỳđược đơn vị thống kê thu thập số liệu và đo lường nên giá trị của chỉ số sẽ thay đổi saumỗi kỳ đo lường; còn chỉ tiêu là chỉ số được lượng hoá thành một con số cụ thể đểphấn đấu đạt được, vì thế giá trị của chỉ tiêu được cố định từ đầu (và chỉ thay đổi khinhà KH quyết định điều chỉnh)

Một khác biệt nữa giữa chỉ tiêu và chỉ số là một chỉ tiêu/mục tiêu có thể được đolường bằng nhiều chỉ số, tuỳ thuộc vào yêu cầu của người TD&ĐG Các chỉ số đềuđược xác định tương ứng với các cấp chỉ tiêu/mục tiêu, gồm chỉ số ảnh hưởng/tácđộng; chỉ số kết quả; chỉ số đầu ra; chỉ số đầu vào

Đối với một mục tiêu, có thể sử dụng rất nhiều các chỉ số phục vụ cho quá trìnhTD&ĐG Tuy nhiên, cần phải lựa chọn được những chỉ số nào có thể thể hiện rõ ràng

và hiệu quả nhất tiến trình thực hiện KH, mục tiêu Sau đây là một số tiêu chí cơ bảnkhi lựa chọn các chỉ số TD&ĐG:

- Chỉ số cần có khái niệm và phương pháp tính toán rõ ràng

- Số liệu để tính toán chỉ số phải tương đối có sẵn hoặc có thể thu thập được (chiphí, thời gian, tính khả thi)

- Chỉ số không quá phức tạp khi phân tích

- Mang tính đại diện cho kết quả.

Dưới đây là một ví dụ về mục tiêu, chỉ tiêu, chỉ số:

Bảng 1.3 Ví dụ về mục tiêu, chỉ tiêu, chỉ số

Nâng cao hiệu quả

công tác đào tạo

nghề cho lao động

nông thôn

Phấn đấu đến năm 2015,đạt 60% lao động nôngthôn được đào tạo nghề,

và 80% số lao động saukhi hoàn thành chươngtrình đào tạo nghề cóviệc làm phù hợp

- Tỷ lệ lao động nông thôn thamgia vào các khoá đào tạo nghề

- Tỷ lệ lao động nông thôn sau khihoàn thành chương trình đào tạonghề có việc làm phù hợp

(các chỉ số này có phân theo giới vàvùng miền)

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

Ngoài ra, giữa mục tiêu, chỉ tiêu, chỉ số cũng có một số ngoại lệ: (1) việc kết hợpgiữa mục tiêu và chỉ tiêu trong cùng một câu tuyên bố có thể chấp nhận được, nhất là ởcấp đầu ra, nhằm đơn giản hoá các phát biểu Ví dụ, mục tiêu đầu ra là “thu hút khách

du lịch” thì có thể kết hợp các chỉ tiêu thành “đến năm 2015, lượng khách thu hút đượctăng gấp đôi so với năm 2012”; (2) đôi khi có những mục tiêu không thể cụ thể hoáthành các chỉ tiêu định lượng được, nhất là các mục tiêu liên quan đến sự thay đổi nhậnthức, thái độ hoặc hành vi của đối tượng can thiệp Trong trường hợp này, người ta chỉnêu mục tiêu và sử dụng chỉ số đo lường, còn không nêu chỉ tiêu cụ thể Ví dụ, mụctiêu “nâng cao hiểu biết về luật lệ giao thông của thanh niên” không thể lượng hoáthành chỉ tiêu, nhưng có thể đo lường mức độ tiến triển bằng các chỉ số như “số thanhniên nêu đúng ý nghĩa các biển báo giao thông khi được hỏi”

Tóm lại, giữa chỉ tiêu và chỉ số có những khác biệt nhất định và những phân tíchtrên đã góp phần chỉ rõ điều đó Vậy ở nội dung sau đây, chuyên đề sẽ đi thẳng vàoviệc chỉ ra những yêu cầu cơ bản của HTCT KH hàng năm cấp huyện trong điều kiệnđổi mới công tác lập KH hiện nay nhằm nâng cao hiệu quả quản lý KT-XH của chínhquyền cấp huyện

2 Yêu cầu đối với hệ thống chỉ tiêu kế hoạch hàng năm cấp huyện

HTCT trong KH hàng năm cấp huyện được hiểu là thước đo cụ thể nhiệm vụ cầnđạt được của huyện trong năm KH Các thước đo này thể hiện cả về số lượng và chấtlượng Nó cho phép xác định nội dung cơ bản của quá trình phát triển KT-XH, các bộphận cấu thành cụ thể của nó và được huyện sử dụng để thực hiện vai trò điều tiết nềnkinh tế trên địa bàn Hiện nay trong nội dung đổi mới công tác KH ở Việt Nam nóichung và cấp huyện nói riêng đặt ra vấn đề là KH phải tăng phần định tính, giảm bớtphần định lượng, tức là giảm bớt số lượng các chỉ tiêu (như đã phân tích trong mục I).Điều đó không có nghĩa là tính chất định lượng của KH bị giảm sút mà là để cho KHthị trường mềm hơn, năng động, linh hoạt hơn Để làm cho tính chất định lượng của

KH vẫn được đảm bảo thì phải thay đổi cách thức định lượng và giới hạn khung khổđịnh lượng hợp lý

HTCT KH hàng năm cấp huyện trong cơ chế thị trường được xây dựng căn cứ theonội dung, gồm:

Các chỉ tiêu kinh tế bao gồm các chỉ tiêu về kinh tế mà huyện mong muốn đạt được

trong năm KH như GTSX theo ngành kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và cácchỉ tiêu mang tính chất biện pháp, gồm các yếu tố đầu vào cần thiết cho phát triển kinh

tế trong năm KH như cơ cấu lao động theo ngành kinh tế theo hướng phù hợp với cơcấu ngành kinh tế; cơ sở hạ tầng kỹ thuật, chủ yếu tập trung vào chỉ tiêu phản ánh về

hệ thống đường giao thông, thuỷ lợi, bưu chính viễn thông và hệ thống chợ tại địaphương; tổng vốn đầu tư xã hội – nguồn lực cho phát triển KT-XH trên địa bàn Ngoài

ra, còn có chỉ tiêu pháp lệnh về thu chi ngân sách huyện

Các chỉ tiêu xã hội bao gồm những chỉ tiêu thuộc các lĩnh vực: (1) Giáo dục: gồm

các chỉ tiêu về phổ cập giáo dục các bậc học (gồm mầm non, tiểu học, trung học cơ sở),

về môi trường giáo dục các bậc học; (2) Y tế, KHH gia đình, trẻ em: gồm các chỉ tiêuphản ánh về mức độ tham gia các hình thức BHYT của người dân, về tình trạng dinhdưỡng ở trẻ em và môi trường phát triển toàn diện cho trẻ em, về chất lượng dịch vụ y

tế cấp cơ sở, về mức sinh của dân số trên địa bàn; (3) Văn hoá – thông tin và chínhsách xã hội: gồm các chỉ tiêu phản ánh về đời sống văn hoá khu dân cư; về tình trạngnghèo và mức độ tiếp cận với dịch vụ xã hội cơ bản (như việc làm, giáo dục, y tế, văn

hoá, điện nước, nhà ở); về đào tạo và giải quyết việc làm cho lao động; (4) Chỉ tiêuphản ánh mức thu nhập người dân.

Các chỉ tiêu môi trường tự nhiên bao gồm các chỉ tiêu về duy trì hệ thống tự nhiên,

sự bền vững của nguồn tài nguyên thiên nhiên và các hoạt động của con người có liênquan đến môi trường trong phạm vi địa bàn huyện Các chỉ tiêu về bảo đảm sự bềnvững của môi trường ở cấp huyện phải chú trọng đến tái tạo tài nguyên rừng; cung cấpnước sạch cho người dân; thu gom, xử lý rác thải và chất thải rắn

Các chỉ tiêu lồng ghép các vấn đề xã hội, môi trường trong phát triển kinh tế Theo

khía cạnh lồng ghép, cả nội dung XH, kinh tế - môi trường hay cả ba nội dung XH-Môi trường đều được phản ánh trong một chỉ tiêu, các mục tiêu KT-XH-Môitrường ràng buộc lẫn nhau hoặc một mục tiêu môi trường, xã hội đặt nhiệm vụ chokinh tế phải giải quyết hay lồng ghép một biến xã hội này trong một chỉ tiêu xã hộikhác Ví dụ như một nhóm chỉ tiêu xã hội về đạt chuẩn văn hoá gia đình; làng, thôn,bản; tổ dân phố bao hàm rất nhiều biến số kinh tế, xã hội, môi trường (như thu nhập ổnđịnh, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; nhà ở dân cư, giáo dục, văn hoá, vệ sinhmôi trường )

KT-Chỉ tiêu về quản lý chính quyền: đây là nhóm chỉ tiêu khá khó để lượng hoá, nhưng

nhìn chung có thể tuỳ vào đặc điểm từng giai đoạn và vấn đề trọng tâm từng thời kỳ

mà xác định chỉ tiêu cho phù hợp Ví dụ trong giai đoạn phát triển hiện nay, có một vàichỉ tiêu đáng lưu tâm như: Mức độ hài lòng của cá nhân, tổ chức về thủ tục hành chínhcông hay dịch vụ sự nghiệp công (gồm giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, an ninh trật tự)hay đơn giản hơn có chỉ tiêu Tỷ lệ cơ quan hành chính đạt tiêu chuẩn quản lý chấtlượng quốc gia (hiện áp dụng TCVN 9001:2008) và một số chỉ tiêu mang tính hoạtđộng khác như Tỷ lệ cơ quan hành chính nhà nước có cơ cấu cán bộ, công chức theo vịtrí việc làm Tuy nhiên, hiện nay chỉ cấp tỉnh trở lên mới có khả năng và trách nhiệmquản lý theo những chỉ tiêu này Vì vậy, trong các nội dung nghiên cứu sau chuyên đề

sẽ bỏ qua nhóm chỉ tiêu về quản lý chính quyền

Vậy HTCT KH hàng năm cấp huyện bao gồm các chỉ tiêu trên, sẽ được phân cấpthành: (1) Chỉ tiêu định hướng: trong KH hàng năm cấp huyện thường hướng đến chỉtiêu về phát triển kinh tế, đảm bảo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế, mức sống

người dân (đo bằng thu nhập bình quân đầu người) và giảm nghèo; (2) Chỉ tiêu cụ thểtheo ngành, lĩnh vực; và (3) Chỉ tiêu đặc thù – tuỳ thuộc vào đặc điểm phát triển riêng

có của từng huyện hay đặc điểm của từng thời kỳ KH (như các chỉ tiêu thuộc chươngtrình mục tiêu chỉ áp dụng trong một thời kỳ nhất định) Và khi quyết định đưa ra mộtchỉ tiêu KH, huyện cần lưu ý đến yêu cầu về tính SMART của chỉ tiêu (đã được làm rõtrong bảng 1.2)

Theo lịch sử KHH ở các nước, trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển, KHPTKT-XH thường tập trung chủ yếu vào các chỉ tiêu kinh tế nhằm mục đích thúc đẩy quátrình tăng trưởng sản xuất và dịch vụ Nhưng khi nền kinh tế đã phát triển đến một mứcnhất định, các chỉ tiêu xã hội, môi trường ngày càng được chú trọng nhiều hơn và một

xu thế mới là xây dựng các chỉ tiêu mang tính chất lồng ghép Việc lồng ghép các biến

xã hội, môi trường trong các chỉ tiêu kinh tế, hoặc là một biến xã hội này lồng ghéptrong một chỉ tiêu xã hội khác có nhiều tác dụng, sẽ cho phép thống nhất được các mụctiêu KT-XH-Môi trường, bảo đảm sự ràng buộc lẫn nhau giữa các nội dung KT-XH-Môi trường có liên quan, thực hiện thống nhất quá trình điều hành và quản lý vĩ mônền kinh tế của chính quyền các cấp nói chung

Các chỉ tiêu KH trên có thể được thể hiện dưới các hình thái:

- Chỉ tiêu giá trị và chỉ tiêu hiện vật: Các chỉ tiêu hiện vật xác định mặt vật chất của

sản xuất, được đo lường bằng các đơn vị đo hiện vật như: cái, trọng lượng, kích thước,dung tích chỉ tiêu hiện vật có tác dụng xác định cụ thể quy mô của sản xuất và dịch

vụ, nó đưa ra khả năng thiết lập mối quan hệ trực tiếp giữa mục tiêu sản xuất sản phẩmvới khối lượng nhu cầu cung cấp các hàng hoá trung gian Các chỉ tiêu giá trị đo lườngcác nhiệm vụ, mục tiêu và quy mô phát triển của nền kinh tế dưới hình thái tiền tệ, nóđược sử dụng để hình thành các cân đối vĩ mô, các con số phản ánh tổng hợp nội dungphát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hướng phát triển các ngành kinh tế.Theo cách hiểu như trên, các chỉ tiêu hiện vật là đặc trưng của KHH tập trung vìtrong cơ chế này, KH cần phải được giao đầy đủ, chi tiết và trở thành pháp lệnh KHHtrong nền kinh tế thị trường với chức năng là công cụ điều tiết vĩ mô và định hướngphát triển thì các chỉ tiêu giá trị trở nên phù hợp hơn và có giá trị cao hơn Một trong

những nội dung đổi mới KHH của Việt Nam là chuyển trung tâm từ KHH bằng hiệnvật sang KHH bằng các chỉ tiêu giá trị.

- Chỉ tiêu tuyệt đối và các chỉ tiêu tương đối: Các con số tuyệt đối dùng để phản

ánh quy mô của nền kinh tế và các nhu cầu nguồn lực, tài chính cần thiết cho pháttriển; còn các con số tương đối có tác dụng so sánh, đối chiếu và phân tích sự biến đổitrong quá trình phát triển Để bảo đảm việc theo dõi, điều tiết, thiết lập các cân đối vàđặc biệt là để thực hiện chức năng hiệu quả KT-XH, KH trong nền kinh tế thị trườngcần phải sử dụng ngày càng nhiều các chỉ tiêu tương đối

- Ngoài ra còn có thể chia thành chỉ tiêu phản ánh số lượng và chỉ tiêu phản ánh

chất lượng: Các chỉ tiêu phản ánh về mặt số lượng chỉ cho thấy hướng phát triển nền

kinh tế theo chiều rộng, trong khi các chỉ tiêu phản ánh về mặt chất lượng sẽ hướng cáchoạt động vào hiệu quả, phản ánh sự phát triển theo chiều sâu Tình trạng chung trongviệc lập KH ở mọi cấp ngành, địa phương hiện nay là phần nhiều vẫn chỉ dừng lại ởviệc phản ánh về mặt số lượng Ví dụ như để đáp ứng cho phát triển sản xuất, quá trìnhchuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế thì chúng ta mới chỉ quan tâm đến yếu tố vốn đầu tưcho phát triển mà chủ yếu hiện nay đều là chờ nguồn vốn NSNN rót xuống, nếu chỉtrông chờ vào yếu tố này thì sẽ không thể tạo ra bước phát triển đột phá, nó sẽ “tróichặt” tay của những người quản lý, vì đây là nguồn rất hạn chế, thậm chí chúng ta cònphải đi vay ở trong nước và nước ngoài để bù đắp cho nhu cầu; trong khi yếu tố laođộng không những là yếu tố đầu vào quan trọng, là yếu tố nội lực, mà còn rất dồi dào,thì các chỉ tiêu về lĩnh vực này còn ít, còn thiếu những chỉ tiêu phản ánh chất lượngnăng suất lao động xã hội, năng suất lao động phụ thuộc vào sự chuyển dịch cơ cấu laođộng giữa các ngành kinh tế, tỷ lệ lao động qua đào tạo và trình độ kỹ thuật – côngnghệ sản xuất Vậy ở đây muốn nói, trong điều kiện nền kinh tế ngày càng phát triển,chúng ta cần quan tâm nhiều hơn đến chỉ tiêu phản ánh chất lượng

Tóm lại, để đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác lập KH nói riêng hay hướng đến sựphát triển KT-XH lành mạnh, bền vững nói chung thì ngay trong HTCT KHPT KT-XHhàng năm cấp huyện phải phản ánh được đầy đủ các biến số về kinh tế, xã hội, môitrường, đồng thời lồng ghép các biến số KT-XH-Môi trường để tạo sự ràng buộc trongquá trình phát triển và phân cấp chúng theo chỉ tiêu định hướng, chỉ tiêu cụ thể theo

ngành/lĩnh vực và chỉ tiêu đặc thù; trong đó cần nhấn mạnh nhiều hơn đến chỉ tiêu giátrị, các chỉ tiêu tương đối và các chỉ tiêu phản ánh chất lượng Tuy nhiên, trong từnggiai đoạn phát triển, cũng như bối cảnh phát triển chung của nền kinh tế thì HTCT KHnày phải phân cấp chỉ tiêu theo thứ tự mục tiêu ưu tiên phát triển để đảm bảo sử dụngtối ưu các nguồn lực, tránh sự đầu tư dàn trải, gây lãng phí nguồn lực.

Như vậy, chương I đã bắt đầu bằng việc làm rõ quá trình đổi mới của KH trong nềnkinh tế thị trường (về mặt thời gian, nội dung, phạm vi đổi mới) để đi tới kết luận vềcách tiếp cận cho KH hiện nay là KH chiến lược, định hướng theo kết quả, trong đómục tiêu, chỉ tiêu, chỉ số cần được xây dựng theo định hướng kết quả Tiếp đó, xuấtphát từ nhiệm vụ quản lý KT-XH của chính quyền cấp huyện và KH là một trongnhững công cụ quản lý đó, chuyên đề đã chỉ ra vậy KH trong nền kinh tế thị trườngphải đặt ra những mục tiêu phát triển gì Để từ đó, xác định những chỉ tiêu như thế nào

là cần thiết cho KH hàng năm cấp huyện trong điều kiện đổi mới Và đây cũng chính làcăn cứ cho phân tích, đánh giá ở chương II và đề xuất hoàn thiện ở chương III

CHƯƠNG II