Đổi mới phương pháp giáo dục theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Cách đây hơn nửa thế kỷ, khi bị giam cầm trong nhà lao của chính quyền Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết những vần thơ: Ngủ thì ai cũng như lương thiện, Tỉnh dậy phân ra kẻ

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về giáo dục luôn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam Trong sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh"

ở nước ta, tư tưởng đó của Người càng có ý nghĩa thiết thực

Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất thân trong một gia đình khoa bảng, có truyền thống hiếu học, từ nhỏ đã say mê học tập, khao khát tìm tòi cái mới, cái tiến bộ Người đã sớm nhận ra rằng muốn cứu nước, phải nâng cao dân trí trước hết là cho thanh thiếu niên

Cách đây hơn nửa thế kỷ, khi bị giam cầm trong nhà lao của chính quyền Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết những vần thơ:

Ngủ thì ai cũng như lương thiện,

Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền;

Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn,

Phần nhiều do giáo dục mà nên

Đối với Người, giáo dục đào tạo có một vị trí hết sức quan trọng trong cải tạo con người cũ, xã hội cũ, xây dựng con người mới, góp phần đắc lực vào công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước

"Quốc dân Việt Nam!

Muốn giữ vững nền độc lập,

Muốn làm cho dân mạnh nước giàu,

Mọi người Việt Nam phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ".

Giữa bộn bề công việc của một đất nước mới thoát khỏi chiến tranh, trên cương vị Chủ tịch nước, Người luôn luôn nhắc nhở những đồng chí, những cán

bộ có trách nhiệm phải thường xuyên quan tâm, đầu tư nhiều hơn nữa cho giáo dục; bồi dưỡng đạo đức, tri thức cách mạng cho thế hệ trẻ, cho muôn đời sau, phải tạo mọi điều kiện để mỗi người có thể phát triển toàn diện, bởi con người là nguồn lực quan trọng để kiến thiết, xây dựng nước nhà Trong các bài báo, bài diễn văn đọc tại Đại hội, Hội nghị giáo dục, thư thăm hỏi, chúc mừng, Người luôn nhấn mạnh đến sứ mệnh thiêng liêng, cao cả của ngành giáo dục Người

viết: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, “Dốt thì dại, dại thì hèn”, “Dốt nát cũng là kẻ địch”,…Trước lúc “đi xa”, trong bản Di chúc thiêng liêng, Người căn dặn: “Đảng cần phải chăm sóc, giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”, vừa

“chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết”

Nhấn mạnh vai trò, vị trí của giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định và đưa ra những nội dung giáo dục mang tính toàn diện từ đức, trí, thể, mĩ… Bên cạnh đó, tuy không có những tác phẩm lớn mang tính văn kiện về giáo dục nhưng qua những bức thư, những bài nói, bài viết, Người cũng đã chỉ ra những phương pháp giáo dục thiết thực, cụ thể, phù hợp cho mọi loại đối tượng, các lớp học, cấp học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Đảng ta coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, luôn dành sự đầu tư lớn cho giáo dục Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong những năm qua thì nền giáo dục của Việt Nam hiện nay còn tụt hậu xa so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới, ngoài những nguyên nhân khách quan thì vấn đề phương pháp giáo dục còn nhiều bất cập là một trong những nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng tới chất lượng giáo dục đào tạo ở nước ta Vì vậy, đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục chính là nhiệm vụ mang tính chiến lược và lâu dài

Tiếp tục học tập tư tưởng, tấm gương đạo đức, phong cách sống và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ quan trọng cũng là yêu cầu cấp thiết đối với toàn Đảng, toàn dân Để đổi mới toàn diện và căn bản nền giáo dục, bên cạnh việc đổi mới cơ chế quản lý, nội dung chương trình thì đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo giữ vị trí hết sức quan trọng Những phương pháp giáo dục mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra trở thành những triết lý giáo dục làm cơ sở cho việc xây dựng và phát triển, đổi mới và hoàn thiện phương pháp giáo dục ở Việt Nam

Để làm rõ phương pháp giáo dục theo tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như sự vận dụng trong đổi mới phương pháp giáo dục ở nước ta hiện nay, tôi xin chọn đề

tài : “Đổi mới phương pháp giáo dục theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài

tiểu luận học phần X

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

 Mục đích nghiên cứu

 Nhiệm vụ nghiên cứu

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

 Phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp luận nghiên cứu

 Phương pháp cụ thể

5 Kết cấu tiểu luận

I PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa, phát triển phương pháp giáo dục truyền thống của dân tộc Việt Nam, những tinh hoa phương pháp giáo dục của phương Đông, phương Tây và quan điểm giáo dục của chủ nghĩa Mác – Lênin; xuất phát từ mục

đích, nội dung giáo dục - đào tạo, qua kinh nghiệm thực tiễn dạy học và trực tiếp đào tạo bồi dưỡng những lớp cán bộ đầu tiên của cách mạng Việt Nam; Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nêu lên những quan điểm toàn diện, sáng tạo, độc đáo về phương pháp giáo dục - đào tạo, có ý nghĩa chỉ đạo toàn bộ sự nghiệp giáo dục - đào tạo của nước nhà

Tuy Hồ Chí Minh không để lại cho chúng ta một tác phẩm, một hệ thống lý luận về phương pháp giáo dục, nhưng những việc làm thiết thực, những bài viết ngắn gọn, súc tích của Người đã hàm chứa các phương pháp giáo dục mẫu mực Người lấy nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn làm nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng các phương pháp về giáo dục Nguyên tắc này được Người sử dụng trong việc giáo dục cán bộ, đảng viên, thanh thiếu niên, công nhân, nông dân, bộ đội, trí thức, học sinh, sinh viên… Nó được coi như "kim chỉ nam" để lồng dẫn nhận thức, hành động và bồi dưỡng tinh thần yêu nước cho tất cả mọi người Hơn nữa, nguyên tắc này có tính chất quyết định trong việc chuyển hướng giáo dục và trở thành đặc trưng của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa

Các phương pháp giáo dục cụ thể theo tư tưởng Hồ Chí Minh:

I.1 Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, nói đi đôi với làm

Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin trong triết học, trong quy luật nhận thức Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo, nhuần nhuyễn nguyên tắc này trong phương pháp cách mạng nói chung và phương pháp giáo dục - đào tạo nói riêng Người chỉ rõ: học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với công tác thực tế; học là cốt để áp dụng vào thực tế

“Học không phải để nói mép, nhưng biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông Học là để áp dụng vào việc làm”

Để công tác giáo dục - đào tạo, huấn luyện và học tập có hiệu quả, đáp ứng với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc, người nhắc nhở và yêu cầu nhà trường, người đi học, người dạy học phải coi trọng việc kết hợp giữa học và hành Học là

để tiếp thu tri thức khoa học, hành là biến những trí thức khoa học đó thành hiện

thực trong cuộc sống Học và hành có mối quan hệ biện chứng với nhau: “Học để hành Học với hành phải đi đôi Học mà không hành thì học vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy” Vì vậy, khi dạy và học phải liên hệ với thực

tế trong và ngoài nước, những vấn đề mà thực tế cách mạng hiện nay Đảng và nhân dân phải giải quyết

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lấy tiêu chuẩn học đi đôi với hành để phân biệt

cách đào tạo giữa các nền giáo dục: “Trường học của ta là trường học xã hội chủ nghĩa Trường học xã hội chủ nghĩa là thế nào? Trường học xã hội chủ nghĩa là nhà trường: Học đi đôi với lao động, lý luận đi đôi với thực hành; cần cù đi đôi với tiết kiệm” Đây là những quan điểm về nền giáo dục - đào tạo xã hội chủ

nghĩa của Người, đồng thời thể hiện rõ quan điểm phê phán lối đào tạo kiểu tầm chương, trích cú, lối đào tạo ấy chỉ tạo ra một lớp người ưa chuộng chữ nghĩa, sách vở, xa rời cuộc sống, xa rời lao động sản xuất, dẫn đến coi khinh người lao động

Trong quá trình chỉ đạo tổ chức nền giáo dục quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng nhà trường lao động, nhà trường gắn liền với sản xuất, đời sống, song phải lấy mục tiêu chính là giáo dục

Người căn dặn các cán bộ ngành giáo dục phải chú trọng xây dựng các trường học vừa học vừa làm, gắn giáo dục với lao động sản xuất Đưa lao động vào nhà trường chính là để nhằm đào tạo một thế hệ trẻ vừa có kiến thức văn hoá, vừa có kiến thức khoa học kỹ thuật, vừa có kỹ năng lao động công nông nghiệp,

có thói quen lao động,sẵn sàng bước vào sự nghiệp xây dựng CNXH Đó là một

tư tưởng hết sức tiến bộ, khoa học của Người nhằm gắn lý luận với thực tiễn, phát triển con người toàn diện về kiến thức và kỹ năng

Giáo dục kỹ thuật tổng hợp, kết hợp giáo dục với lao động và khoa học kỹ thuật không chỉ góp phần giáo dục nhân cách, góp phần hình thành nhân cách mà còn giúp các em rèn luyện thể chất để thông minh hơn, khoẻ mạnh hơn, kết quả học tập cũng sẽ tốt hơn

Người phê phán tư tưởng tách rời lao động trí óc với lao động chân tay, phê phán tư tưởng của nhiều thanh niên chỉ muốn làm thầy, ko muốn làm thợ, ko

muốn về nông thôn sản xuất nông nghiệp “Một số khá đông thanh niên chưa hiểu thấu rằng tất cả lao động có ích cho xã hội đều là vẻ vang, vì vậy họ chưa thiết tha yêu nghề, thường “đứng núi này, trông núi nọ” Nhiều thanh niên nông thôn chưa hiểu rằng nông nghiệp là cực kỳ quan trọng cho quốc kế dân sinh, vì vậy mà họ chưa thật thích thú với sản xuất nông nghiệp Thanh niên ta cần phải hiểu rằng: Bất kỳ công việc gì, mà ra sức khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ, đều là vẻ vang, đều là anh hùng”

Bên cạnh việc coi trọng phương châm, phương pháp học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, Người không quên nhắc nhở mọi người tránh nhận thức lệch lạc, đòi hỏi trong học tập phải giải quyết tất cả mọi vấn đề của thực tế Vì thực tế của cách mạng rất rộng, giải quyết các vấn đề thực tế ấy là cả một quá trình lâu dài của toàn Đảng, toàn dân Người còn căn dặn: Khi học tập lý luận thì nhằm mục đích học hỏi để vận dụng chứ không phải học lý luận vì lý luận, hoặc

vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này đưa ra mặc cả với Đảng “Như thế tất cả những động cơ, mục đích học tập không đúng đắn đều phải tẩy trừ cho sạch”

Theo Hồ Chí Minh, một trong những nội dung rất quan trọng của phương

pháp gắn lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành là:“Người đi huấn luyện phải huấn và luyện Huấn là dạy dỗ, luyện là rèn giũa cho sạch những vết xấu xa trong đầu óc” Điều đó có nghĩa là người thầy không chỉ đơn thuần trang bị kiến

thức, trí thức, cách vận dụng trí thức, kiến thức đó vào công việc mà còn có trách nhiệm trực tiếp rèn luyện về tư cách, đạo đức, lối sống, tác phong cho người học, đồng thời phải là tấm gương cho người học noi theo

Nói đi đôi với làm là nguyên tắc đầu tiên trong ba nguyên tắc đạo đức cách mạng, theo quan niệm của Hồ Chí Minh nói thì phải làm, xây đi cùng với chống

và tu dưỡng đạo đức suốt đời Trong bài giảng “Tư cách một người cách mệnh” Bác viết:

“Tự mình phải:

Cần kiệm.

Hòa mà không tư.

Cả quyết sửa lỗi mình.

Cẩn thận mà không nhút nhát.

Hay hỏi.

Nhẫn nại (chịu khó).

Hay nghiên cứu, xem xét.

Vị công vong tư.

Không hiếu danh, không kêu ngạo.

Nói thì phải làm”.

“Nói thì phải làm” là thể hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, tư tưởng và hành động, nhận thức và việc làm Đối với mỗi người để thực hiện được

việc thống nhất giữa lời nói với việc làm phải có nhận thức đúng và quyết tâm vượt qua chính mình Có nhận thức đúng nhưng không vượt qua được sự cám dỗ của lợi ích cá nhân ích kỷ sẽ dẫn đến nói không đi đôi với làm Để nói đi đôi với làm, còn cần có sự cố gắng, bền bỉ và quyết tâm, bởi bất kỳ công việc nào, nhiệm

vụ gì, dù lớn hay nhỏ, khó hay dễ, phức tạp hay đơn giản, nhưng nếu không ra sức phấn đấu thì cũng không thể thành công được

Nói đi đôi với làm thể hiện bằng kết quả công việc Kết quả công việc là thước đo sự cống hiến của mỗi người Với các cán bộ, đảng viên, người lãnh đạo thì lời nói đi đôi với việc làm lại càng quan trọng và cần thiết, vì cán bộ là gốc của mọi công việc, là những tấm gương để quần chúng noi theo

Nói đi đôi với làm còn là biểu hiện của sự gương mẫu, trung thực, trong sáng của cán bộ, đảng viên, công chức, nêu gương trước nhân dân Trong thực hành đạo đức “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, về bản chất, “nói đi đôi với làm” không chỉ là nguyên tắc đạo đức, lẽ sống, phương châm hoạt động mà còn là biểu hiện sinh động cụ thể của việc quán triệt sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn, giữa suy nghĩ và hành động, giữa tư tưởng đạo đức và hành vi đạo đức của mỗi người

Phương pháp học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, nói đi đôi với làm đã được mọi cấp mọi ngành thực hiện trong quá trình xây dựng nền giáo dục mới ở Việt Nam Bản thân Hồ Chí Minh là một tấm gương mẫu mực trong giáo dục - đào tạo theo phương châm, phương pháp này Khi giảng dạy lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và những vấn đề cách mạng Việt Nam cho cán bộ đảng viên, Người thấy rõ khả năng, trình độ văn hóa của nhân dân và cán bộ ta còn thấp nên Người đã Việt hóa, đơn giản hóa, đồng bào hóa nhiều khái niệm trừu tượng của lý luận Mác - Lênin để cán bộ và đồng bào ai cũng hiểu được Ví dụ khi giảng giải cách mạng là gì, Người nói cách mạng là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái lạc hậu đổi ra cái tân tiến, hoặc Người dùng hình ảnh con đỉa hai vòi để nói về Chủ nghĩa đế quốc

Sự gắn kết chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn đối tượng và yêu cầu cách mạng làm cho công tác huấn luyện của Người luôn đạt kết quả cao, phong trào học tập của toàn dân cũng nhanh chóng phát triển

I.2 Giáo dục phải thiết thực, cụ thể, rõ ràng, dễ hiểu, không sáo rỗng.

Trong Huấn thị về công tác huấn luyện học tập (1950), Bác nêu rõ cách dạy học: “Cốt thiết thực chu đáo hơn ham nhiều Việc cốt yếu là phải làm cho người

học hiểu thấu vấn đề” “Bất kỳ việc gì, chúng ta cũng phải bắt đầu từ gốc, dần dần đến ngọn, từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng Chớ nên tham mau, tham nhiều trong mọi lúc” Và Bác cũng chỉ ra cách dạy để cho người học hiểu vấn đề một cách thiết thực: “Hiểu thấu cũng có nhiều cách: có cách hiểu thấu một cách tỉ mỉ, nhưng dạy theo cách đó thì tốn nhiều thì giờ Trái lại cũng có cách dạy, theo lối bao quát mà vẫn làm cho người học hiểu thấu được” Bác đưa ra thí dụ dạy về con voi: “muốn dạy cho người ta biết con voi là thế nào thì có thể nói tỉ mỉ bộ

xương của nó ra sao, nó có mấy cái răng, nó sống thế nào, sống được mấy năm, v.v Nhưng nếu chưa thể dạy kỹ như thế được thì cũng có thể nói cho người ta biết bao quát hình thù của con voi như: mình nó to bằng ba bốn con trâu, nó có chân lớn như cột nhà, hai tai to như hai cái quạt, một cái vòi và hai cái ngà ở đầu,

v.v Như thế, người học không thể lầm con voi với con tôm, con mèo hay con bò

được Hơn nữa, khi nói đến chuyện săn voi hay bắt voi, người ta cũng không nghĩ lầm được rằng có thể dùng lưỡi câu mà móc hay dùng roi, dùng gậy mà đánh Như thế là người học dùng được sự hiểu biết của mình vào việc làm một phần nào Trái lại, nếu thì giờ ít, trình độ còn kém, mà cứ cặm cụi lo nghiên cứu tỉ mỉ cái ngà voi không chẳng hạn, thì khi trở về lại tưởng lầm con voi là cái ngà, không ích lợi gì cả”

Bác phê phán tệ nhồi nhét kiến thức và căn dặn chúng ta: “Huấn luyện phải thiết thực, sao cho những người đến học, học rồi, về địa phương họ có thể thực hành ngay Nhiều đồng chí ta không hiểu cái lẽ rất giản đơn đó Cho nên họ đã đưa "thặng dư giá trị" nhồi sọ cho thanh niên và phụ nữ nông dân Họ đã đưa "tân dân chủ chủ nghĩa" nhồi sọ các em nhi đồng Họ đã đưa "biện chứng pháp" nhồi

sọ công nhân đang học quốc ngữ”

Dạy học phải đạt yêu cầu rõ ràng, dễ hiểu Quan trọng nhất là cách nói, cách viết Phải diễn đạt sao cho quần chúng có thể hiểu được, Bác Hồ đã nói: “Người tuyên truyền bao giờ cũng phải tự hỏi: viết cho ai xem, nói cho ai nghe? Nếu không vậy thì cũng như cố ý không muốn cho người ta nghe, không muốn cho người ta xem” Bác dạy: Muốn tuyên truyền quần chúng phải học cách nói của quần chúng

Tục ngữ có câu: Học ăn, học nói, học gói, học mở.Nói cũng phải học và phải chịu khó học mới được Vì cách nói của dân chúng giản dị, dễ nghe, dễ hiểu Bác rất ghét thói ba hoa, rỗng tuếch, dài dòng Bác phê phán một số người hay nói chữ: “Tiếng ta có thì không dùng, mà cứ ham dùng chữ Hán Dùng đúng, đã là một cái hại, vì quần chúng không hiểu Nhiều người biết không rõ, dùng không đúng, mà cũng ham dùng, cái hại lại càng to” “Tục ngữ nói: "Xấu hay làm tốt, dốt hay nói chữ" Cái bệnh nói chữ đó đã lây ra, đã làm hại đến quần chúng”

Người cũng chỉ ra những cách khắc phục,chống thói ba hoa: “ 1 Phải học cách nói của quần chúng Chớ nói như cách giảng sách Mỗi tư tưởng, mỗi câu nói, mỗi chữ viết, phải tỏ rõ cái tư tưởng và lòng ước ao của quần chúng.

2 Phải luôn luôn dùng những lời lẽ, những thí dụ giản đơn, thiết thực và dễ hiểu

3 Khi viết, khi nói, phải luôn luôn làm thế nào cho ai cũng hiểu được Làm sao cho quần chúng đều hiểu, đều tin, đều quyết tâm theo lời kêu gọi của mình Bao giờ cũng phải tự hỏi: "Ta viết cho ai xem? Nói cho ai nghe?"

4 Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết

5 Trước khi nói, phải nghĩ cho chín, phải sắp đặt cẩn thận Phải nhớ câu tục ngữ: "Chó ba quanh mới nằm Người ba năm mới nói"

Sau khi viết rồi, phải xem đi xem lại ba, bốn lần Nếu là một tài liệu quan trọng, phải xem đi xem lại chín, mười lần

Làm được như thế - đảng viên và cán bộ ta quyết phải làm như thế - thì thói

ba hoa sẽ bớt dần dần cho đến khi hoàn toàn hết sạch mà công việc của Đảng, tư cách của cán bộ và đảng viên sẽ do đó mà tăng thêm”.

I.3 Phương pháp kết hợp gia đình, nhà trường và xã hội, lấy nhà

trường làm trung tâm.

Môi trường giáo dục thống nhất, lành mạnh là môi trường trong đó có sự kết hợp đồng đều cả 3 chủ thể giáo dục: Gia đình, nhà trường và xã hội Cả ba chủ thể này tạo nên một cơ chế giáo dục thống nhất, tác động, hỗ trợ cho nhau Bản chất của sự phối hợp này là đạt được sự thống nhất về yêu cầu giáo dục, khiến cho định hướng đạo đức của giới trẻ được xác lập đúng đắn và vững chắc

Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc kết hợp các hình thức giáo dục, không tuyệt đối hoá bất cứ một hình thức giáo dục nào Xuất phát từ quan điểm cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Hồ Chí Minh cho rằng, giáo dục – đào tạo là

sự nghiệp của toàn dân trong đó Người đòi hỏi phải đặc biệt coi trọng sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội, có như vậy, kết quả giáo dục mới hoàn hảo Môi trường xã hội, đời sống gia đình là là một trong những nhân tố cơ bản quyết định đến việc hình thành bản chất, nhân cách con người Như Mác nói “bản chất con người không phải là một cái trừu tượng, cố hữu của một cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà những quan hệ

xã hội” Cho nên “giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”

Trong Thư gửi Đại hội giáo dục quốc dân tháng 7-1951, Người viết : “Đại hội nên chú ý làm thế nào cho việc giáo dục liên kết với đời sống của nhân dân, với công cuộc kháng chiến và kiến quốc của dân tộc Làm thế nào để phối hợp việc giáo dục của trường học với việc tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhân dân”

Bởi Người quan niệm, giáo dục đào tạo là công việc chung của gia đình, nhà trường và xã hội Theo Bác, các thầy cô giáo phải gần gũi dân chúng, phải biết sinh hoạt của nhân dân, yêu nhân dân, yêu học trò, gần gũi nhau, gần gũi cha mẹ học trò thì mới có thể dạy tốt Quần chúng nhân dân là nơi cho chúng ta nhiều kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn, học hỏi ở quần chúng là một việc cần làm Ngoài ra, việc kết hợp gia đình,nhà trường và xã hội là nhằm dựa vào các lực lượng xã hội để giáo dục dục thanh thiếu niên thông qua dư luận và các hoạt động

xã hội

Trong việc gắn giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội, cần chú trọng phương pháp nêu gương, nhân rộng gương người tốt việc tốt, các điển hình tiên tiến sẽ tạo nên phong trào thi đua học tập tốt, làm việc tốt Trong quá trình này, nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp những tri thức khoa học làm nền tảng để học sinh tiếp thu những tri thức thực tiễn, hình thành và hoàn thiện nhân cách

Gia đình là tế bào của xã hội Gia đình có hành phúc thì xã hội mới có trật tự

và phát triển Đó là cái nôi trọng trong giáo dục con cái Sự giáo dục bằng việc khuyên răn, dạy bảo con cái những lời hay, lẽ phải và bằng cả việc làm gương của chính cha mẹ Gia đình cần phải kết hợp chặt chẽ với nhà trường, vì nhà trường là