Kiến thức: Giúp học sinh biết cách viết bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý.. Thái độ: - Có ý thức rèn luyện kĩ năng làm bài văn nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí.. Hoạt động của giáo
Trang 1Ngày giảng: 7/5/2016
Ngày giảng: 12/5/2016
Người giảng: Hà Thị Hương Quỳnh
Làm văn:
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức: Giúp học sinh biết cách viết bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý
2 Kĩ năng: Rèn luyện tư duy khoa học và nâng cao kiến thức về xã hội biết lập dàn ý trình bày luận điểm đồi với dạng đề này
3 Thái độ:
- Có ý thức rèn luyện kĩ năng làm bài văn nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí
- Có ý thức tiếp thu những quan điểm đúng đắn và phê phán những quan điểm sai lầm
4 Năng lực: Tạo lập văn bản, kĩ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề, sáng tạo, kĩ năng hợp tác
II.CHUẨN BỊ BÀI HỌC:
1 Phương tiện:
- Giáo viên: Sách giáo khoa, giáo án, bảng phụ, bút dạ, máy chiếu…
- Học sinh: Sách giáo khoa, vở ghi
2 Phương pháp: Phân tích mẫu, truyền đạt trực tiếp, thực hành
3 Hình thức: Theo lớp, theo nhóm
III TỔ CHỨC HỌAT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG:
Trang 2- Mục đích: Thu hút sự tập trung chú ý, tư duy,nhận thức, gợi kiến thức, chuẩn
bị tâm thế, huy động kiến thức cũ lien quan làm hành trang tiếp nhận kiến thức mới
- Phương pháp: Trực quan, trải nghiệm
- Thời gian: 5 phút
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt
GV: Cho học sinh xem một đoạn
video ngắn nghị luận về đạo lý “Tôn
sư trọng đạo”
GV: Đoạn video trên nói về nội dung
gì? Em có suy nghĩ gì về truyền thống
đó?
HS: Bàn về truyền thống tôn sư trọng
đạo của dân tộc.Truyền thông tôn sư
trọng đạo là truyền thống có từ ngàn
đời nay.Đây là một truyền thống đáng
được trân trọng và đáng tự hào của
dân tộc…
GV: Các em còn nhớ đây là dạng nghị
luận gì mà các em đã từng được học ở
chương trình ngữ văn lớp 9 không?
HS: Quan sát video và trả lời.
GV: Khuyến khích học sinh nhớ lại
kiến thức, kinh nghiệm:
GV: Vậy bạn nào có thể cho cô biết
nghị luận về một tư tưởng đạo lí là gì
không?
-Và yêu cầu khi làm bài nghị luận về
tư tưởng đạo lý là gì?
- Nghị luận về một tư tưởng đạo lí
là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống…của con người
- Yêu cầu:
+ Về nội dung: Phải làm sáng tỏ các vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích, chứng minh, so sánh,đối chiếu, phân tích, để chỉ ra chỗ đúng (hay chỗ sai) của một tư tưởng nào đó, nhằm khẳng định tưởng của người
Trang 3+ Về hình thức: Bài viết phải có
bố cục ba phần; có luận điểm đúng đắn, sáng tỏ; lời văn chính xác,sinh động
Lời vào bài: Ở các lớp trước các em đã được học những kiến thức cơ bản về
bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý Để khắc sâu thêm kiến thức cho các em cũng như hướng dẫn các em biết cách làm một bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý sao cho hay và đạt hiệu quả cao nhất thì hôm nay cô và các em sẽ cùng nhau tiếp tục tìm hiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý
2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI:
- Mục đích: Hình thành cho học sinh kĩ năng tìm hiểu đề và lập dàn ý cho một đề bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lý
- Phương pháp: Truyền đạt trực tiếp, phân tích mẫu, thực hành, dạy học theo nhóm
- Thời gian: 25 phút
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu đề:
GV: Câu thơ của Tố Hữu nêu lên vấn đề
gì?
HS: Suy nghĩ, trả lời:
GV: Vậy các em hiểu sống như thế nào
I Tìm hiểu đề và lập dàn ý.
Ngữ liệu:
Anh(chị ) hãy trả lời câu hỏi sau của nhà thơ Tố Hữu:
“Ôi ! Sống đẹp là thế nào hỡi bạn?”
1 Tìm hiểu đề:
-Vấn đề nghị luận: Lối sống đẹp
-Có lí tưởng đúng đắn cao cả
Trang 4là sống đẹp?
HS: Suy nghĩ, trả lời
GV: Để sống đẹp chúng ta cần rèn
luyện những phẩm chất nào?
GV: Cần vận dụng những thao tác lập
luận nào để giải quyết vấn đề trên?
HS: Phát biểu.
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh lập
dàn ý.
GV: Cho học sinh hoạt động nhóm chia
lớp thành 2 nhóm: Lập dàn ý cho đề văn
nghị luận trên
HS: Hoạt động nhóm:
-Cho HS nhận xét chéo giáo viên chốt ý
-Cá nhân xác định được vai trò, trách nhiệm với cuộc sống
-Đời sống tình crm phong phú, hành động đúng đắn
=> Câu thơ trên nêu lí tưởng và hướng tới con người hành động để nâng cao phẩm chất giá trị con người
Chúng ta cần:
-Trau dồi kiến thức, học tập rèn luyện để từng bước hoàn thiện nhân cách( Tham gia tình nguyện, hiến máu…)
-Thường xuyên tu dưỡng và rèn luyện đạo đức có tinh thần bao dung độ lượng
Các thao tác:
+ Giải thích ( Sống đẹp là gì?) + Phân tích
+ Chứng minh, bình luận
2 Lập dàn ý:
a, Lập dàn ý cho ngữ liệu:
- Mở bài: Nêu vấn đề cần nghị luận, trích dẫn nguyên văn câu thơ của Tố Hữu, nêu quan điểm của bản thân
=> Có thể giới thiệu bằng nhiều cách quy nạp, diễn dịch, phản đề trực tiếp, gian tiếp
- Thân bài:
+ Giải thích thế nào là sống đẹp? + Phân tích các khía cạnh biểu hiện của sống đẹp
+ Chứng minh, bình luận:
Nêu những tấm gương người tốt việc tốt( những tấm gương
hi sinh cao cả vì lí tưởng Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi, Trần
Trang 5GV: Cô sẽ khái quát cho các em các
bước khi làm một đề bài nghị luận về tư
tưởng đạo lí
Bình Trọng, Lê Văn Tám…)
Phê phán lối sống ích kỉ vô trách nhiệm thiếu ý chí nghị lực
Bàn cách thức rèn luyện để sống đẹp: tu dưỡng rèn luyện đạo đức, có lối sống phù hợp với thời đại và chuẩn mực đạo đức XH
- Kết bài:
+ Khẳng định ý nghĩa của lối sống đẹp là chuẩn mực đạo đức, nhân cách của con người
+ Liên hệ và rút ra bài học cho bản thân
b, Nhận xét:
3 Các bước làm một bài văn nghị luận về một tư tưởng đạolí.
* Bước 1 : Tìm hiểu đề và tìm ý
- Tìm hiểu đề:
+ Đề bài đưa ra vấn đề gì?
+ Đề bài yêu cầu như thế nào? (Nêu suy nghĩ)
+ Phải huy động những tri thức nào xung quanh vấn đề nghị luận?
- Tìm ý:
+ Tìm hiểu nội dung tư tưởng, đạo lí (nghĩa đen, nghĩa bóng)
+ Liên hệ với thực tế
* Bước 2 : Lập dàn bài theo bố cục 3
phần:
(1) Mở bài
- Giới thiệu tư tưởng, đạo lí sẽ nghị luận
- Nêu khái quát về nội dung và ý nghĩa của tư tưởng, đạo lí
(2) Thân bài
Trang 6GV: Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ
sách giáo khoa
- Giải thích nội dung tư tưởng, đạo lí: + Cắt nghĩa tư tưởng, đạo lí
+ Phân tích những biểu hiện của tư tưởng, đạo lí
- Phân tích những mặt đúng bác bỏ những mặt sai lệch có liên quan đến vấn
đề
- Đánh giá tư tưởng, đạo lí:
+ Đưa dẫn chứng để chứng minh sự đúng đắn của tư tưởng, đạo lí
+ Khẳng định sự sâu sắc, đúng đắn của tư tưởng, đạo lí trong đời sống xã hội hiện tại và tương lai
(3) Kết bài
- Khẳng định ý nghĩa của tư tưởng, đạo
lí
- Tự rút ra bài học cho bản thân từ vấn
đề vừa nghị luận
* Bước 3 : Viết bài
Dựa trên hệ thống các ý đã sắp xếp trong dàn ý, viết thành bài văn hoàn chỉnh
* Bước 4 : Đọc lại bài viết và sửa chữa
-Ghi nhớ SGK
3 HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP:
- Mục đích: Rèn luyện kĩ năng nhận diện, lập dàn ý và sửa lỗi cho bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lý
- Phương pháp: Thực hành, hoạt động nhóm
Trang 7- Thời gian: 15 phút.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt
Bài tập 1: Đọc các đề bài sau và chỉ ra
đâu là đề văn nghị luận về tư tưởng đạo
lý
a , Nhà văn Lỗ Tấn có nói : “Trên bước
đường thành công, không có dấu chân
của kẻ lười biếng”
Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận
để bàn luận về vấn đề trên?
b, Phân tích bài thơ sau của Hồ Chí
Minh:
“Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người đứng trăng soi ngòai cửa sổ
Trăng nhòm khe của ngắm nhà thơ.”
( Ngắm trăng)
c, “Trái tim hoàn thiện nhất là trái tim
có nhiều mảnh vá”
Anh(chị) hãy trình bày suy nghĩ của bản
thân về câu nói trên?
d, Anh(chị) suy nghĩ gì về hiện tượng
“nghiện” mạng xã hội facebook trong
nhiều bạn trẻ hiện nay
Bài tập 2: Lập dàn ý của đề bài sau::
Anh / chị nghĩ như thế nào về câu nói:
"Đời phải trải qua giông tố nhưng không
được cúi đầu trước giông tố"
a, Nghị luận về một tư tưởng đạo lý
b, Không phải ( Nghị luận về một đoạn thơ bài thơ)
c, Nghị luận về một tư tưởng đạo lý
d, Không phải ( Nghị luận về một hiện tượng đời sống)
Bài tập 2: Dàn ý:
a Mở bài: Dẫn dắt để đưa ý kiến cần
Trang 8( Trích Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm) nghị luận vào bài.
b Thân bài: Lần lượt triển khai các ý:
- Giải thích khái niệm của đề bài (câu
nói):
+ Giông tố ở đây dựng để chỉ cảnh gian nan đầy thử thách hoặc việc xảy ra dữ dội
+ Câu nói khẳng định: Cuộc đời có thể
trải qua nhiều gian nan nhưng chớ cúi đầu trước khó khăn, chớ đầu hàng thử thách, gian nan ( Đây là vấn đề nghị
luận)
- Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:
+ Cuộc sống nhiều gian nan, thử thách nhưng con người không khuất phục + Gian nan, thử thách chính là môi trường tôi luyện con người
- Khẳng đinh, bàn bạc mở rộng vấn đề: + Câu nói trên là tiếng nói của một lớp trẻ sinh ra và lớn lên trong thời đại đầy bão táp, sống thật đẹp và hào hùng + Câu nói thể hiện một quan niệm nhân sinh tích cực: sống không sợ gian nan, thử thách , phải có nghị lực và bản lĩnh + Câu nói gợi cho bản thân nhiều suy nghĩ: trong học tập, cuộc sống bản thân phải luôn có ý thức phấn đấu vươn lên Bởi cuộc đời không phải con đường bằng phẳng mà đầy chông gai, mỗi lần vấp ngã không được chán nản bi quan
mà phải biết đứng dậy vươn lên Để có được điều này thì cần phải làm gì?
Trang 9GV: Đảo sản phẩm các nhóm đánh giá,
nhận xét, bổ xung
c Kết bài:
- Tóm lại tư tưởng đạo lí
- Nêu ý nghĩa và rút ra bài học nhận thức từ tư tưởng đạo lí đã nghị luận
Bài tập 3: Phát hiện các điểm chưa hợp
lí và bổ xung vào dàn ý của nhóm
4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG:
- Mục đích: Phát triển năng lực làm một bài văn nghị luận về tư tưởng đạo lý cho học sinh, giúp các em phát triển năng lực tư duy sáng tạo tăng cường tính thực tiễn cho bài học
- Phương pháp:Tự học, giao bài tập về nhà
- Thời gian: Giao về nhà
Nội dung yêu cầu: Lập dàn ý cho đề bài sau :
“Văn hào Nga Lép Tôn- xtôi đã nói: "Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường Không có lí
tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống."
Trang 10Anh/ chị hãy viết một bài văn ngắn (không quá 400 từ) trình bày suy nghĩ về vai trò của lí tưởng trong cuộc sống con người
5 HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI MỞ RỘNG:
- Mục đích: Giúp học sinh mở rộng tìm tòi mở rộng trong thực tiễn giao tiếp
- Phương pháp: Tự học, thực hành
- Thời gian: Làm ở nhà
Nội dung yêu cầu:
- Sưu tầm và đọc một số bài nghị luận về tư tưởng đạo lí trên sách báo
- Chọn một đề bài mà em sưu tầm được trên sách báo Lập dàn ý cho đề bài và chọn một ý chính để viết thành 1 đoạn văn nghị luận
IV RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
………
………
………