Tư tưởng của đại tưởng của đại tướng võ nguyên giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc việt nam

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố c

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THỊ HIỀN

TƯ TƯỞNG CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2019

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THỊ HIỀN

TƯ TƯỞNG CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VIỆT NAM

Chuyên ngành: Triết học

Mã số: 9229001

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS NGUYỄN VĂN TÀI

HÀ NỘI - 2019

Tôi cam đoan đây là công trình do tôi nghiên cứu, dưới sự hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Văn Tài Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bố ở bất cứ công trình khoa học nào Các tài liệu sử dụng trong luận án

là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng

cảm ơn sự giúp đỡ của Lãnh đạo Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, quý thầy, cô giáo Khoa Triết học và cán bộ, nhân viên của Học viện đã giúp tôi hoàn thành chương trình khóa học

Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn chân thành sâu sắc đến

GS.TS Nguyễn Văn Tài đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi; quý thầy, cô khác đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận án tiến sĩ triết học của mình

Cho phép tôi xin gửi lời cảm tạ sâu sắc đến thân nhân, gia đình của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát thực tế và tài liệu; Ban Giám đốc, cán bộ, viên chức Bảo tàng Quốc gia Việt Nam; thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, thư viện Quốc gia Việt Nam, thư viện Quân đội, thư viện Khoa học Xã hội nhân văn và các thư viện khác đã hỗ trợ tôi trong quá trình khảo sát tài liệu phục vụ luận án

Tôi chân thành cảm ơn lãnh đạo Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, quý đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã tạo những điều kiện thuận lợi tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án tiến sĩ

Hà Nội, tháng 8 năm 2019 Tác giả luận án

Lê Thị Hiền

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng

dân tộc Việt Nam

1.2 Khái quát kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài của luận án và

những vấn đề đặt ra cần bổ sung, phát triển trong luận án

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ HÌNH

THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG CHIẾN TRANH

GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VIỆT NAM

2.1 Những vấn đề lý luận về phát huy nhân tố con người trong chiến

tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

2.2 Cơ sở khách quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng

dân tộc Việt Nam

2.3 Nhân tố chủ quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng

dân tộc Việt Nam

Chương 3: NỘI DUNG CƠ BẢN TƯ TƯỞNG CỦA

ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ

CON NGƯỜI TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

VIỆT NAM

81

3.2 Quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con

người trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam

3.3 Quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con

người trong sức mạnh chiến đấu của quân đội

Tiểu kết chương 3

101

128

140

Chương 4: GIÁ TRỊ VÀ BÀI HỌC TỪ TƯ TƯỞNG CỦA ĐẠI

TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI

ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM HIỆN NAY

4.1 Giá trị từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân

tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

4.2 Bài học từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân

tố con người đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

170

173

174

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh rằng, mọi thắng lợi của các cuộc chiến tranh giữ nước đều xuất phát từ vai trò quyết định của nhân tố con người Truyền thống lịch sử ấy đã được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, vận dụng và phát huy trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo các cuộc chiến tranh cách mạng trong thời đại mới

Là một danh tướng Việt Nam trong lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, người học trò xuất sắc, gần gủi của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng đường lối chiến tranh nhân dân, nghệ thuật

“lấy ít địch nhiều”, “lấy nhỏ thắng lớn”, “lấy thô sơ thắng hiện đại” Với Đại tướng, con người bao giờ cũng là chủ thể có vai trò quyết định sự thành bại của các cuộc chiến tranh cách mạng, phát huy nhân tố con người là một tất yếu trong bối cảnh lịch sử của các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Bởi vậy, khi được Đảng, Nhà nước tin cậy, giao trọng trách trực tiếp tổ chức, xây dựng, rèn luyện quân đội, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã không ngừng chăm lo công tác giáo dục, bồi dưỡng, xây dựng, phát huy bản chất, truyền thống cách mạng, phẩm chất chính trị - tư tưởng, nâng cao sức mạnh chiến đấu để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp chiến tranh giải phóng dân tộc

Bên cạnh đó, nhằm khơi dậy sức mạnh của toàn dân đánh giặc, Đại tướng

Võ Nguyên Giáp không ngừng chăm lo giác ngộ, giáo dục, bồi dưỡng lòng yêu nước, ý chí chiến đấu cho toàn quân, toàn dân ta; xây dựng “khối đoàn kết toàn dân”; “phát huy sức mạnh tinh thần” làm nền tảng chính trị vững chắc góp phần thúc đẩy sự nghiệp giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi Từ bài học thực tiễn, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tổng kết thành những bài học kinh nghiệm hết sức sâu sắc về phát huy nhân tố con người trong các tác phẩm, bài báo, tạp chí và huấn lệnh để thực hiện nhiệm vụ cách mạng

Nghiên cứu tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cho thấy, ông đã để lại cho Đảng và dân tộc ta một di sản vô cùng

quý báu có giá trị, trong đó, tư tưởng phát huy nhân tố con người là bài học lớn cho nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã góp phần xây dựng, phát triển quan điểm và đường lối của Đảng trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Việc nghiên cứu tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người có ý nghĩa thiết thực và là bài học bổ ích để chúng ta vận dụng, phát triển trong sự nghiệp bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam trong giai đoạn mới

Sức mạnh của con người chính là động lực to lớn của dân tộc ta trong mọi thời đại để xây dựng và phát triển bền vững đất nước, bởi vậy, Đảng ta luôn quan tâm sâu sắc đến nhân tố con người và phát huy nhân tố con người, tiếp tục khẳng định tại Đại hội lần thứ XII: “Phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; tập trung xây dựng con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh” [19, tr.219] Phát huy nhân tố con người được Đảng ta xác định luôn gắn với việc xây dựng con người về đạo đức, lối sống, nhân cách, trí tuệ và năng lực hoạt động, mà trọng tâm

là giải phóng con người, để con người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc Đây là nhiệm vụ được Đảng ta đặt ra cần phải quán triệt để vận dụng, triển khai một cách toàn diện, hệ thống và hiệu quả

Hơn nữa, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có những diễn biến phức tạp và khó lường, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nước ta hiện nay đứng trước nhiều khó khăn và thách thức mới, Đảng ta xác định mục tiêu, nhiệm vụ là: “Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị, tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế, kiên quyết, kiên trì đấu tranh để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của

Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa” [19, tr.147] Đồng thời, Đảng chỉ rõ phải tập trung xây dựng Quân đội nhân dân, Công

an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; “tích cực, chủ động chuẩn bị lực lượng đủ mạnh và các kế hoạch, phương án tác chiến cụ thể, khoa học, sẵn sàng bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh

thổ và an ninh của Tổ quốc trong mọi tình huống” [19, tr.150] Đây là nhiệm vụ cực kỳ to lớn, nặng nề, là thách thức đối với toàn Đảng, toàn dân ta

Về thực tiễn cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc phát huy nhân tố con người Việt Nam trong những năm qua đã có những chuyển biến tích cực và đạt được kết quả quan trọng, “bước đầu hình thành những giá trị mới về con người với các phẩm chất về trách nhiệm xã hội, ý thức công dân, dân chủ, chủ động, sáng tạo, khát vọng vươn lên” [19, tr.123] Song, do sự biến đổi nhanh chóng và phức tạp của tình hình quốc tế và trong nước đã tác động cả tích cực và tiêu cực đến vấn đề phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới rất toàn diện và phức tạp Làm thế nào để phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đặt ra đòi hỏi phải nghiên cứu một

cách cơ bản, có hệ thống nhằm tìm kiếm những giải pháp phù hợp

Về phương diện khoa học, từ trước tới nay, nhất là trong thời gian gần đây, trên thế giới và ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học có giá trị luận bàn trên nhiều phương diện khác nhau về Đại tướng Võ Nguyên Giáp Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam một cách chuyên biệt, toàn diện dưới góc độ triết học Với tinh thần và ý nghĩa đó, từ lý

luận và thực tiễn đặt ra, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Tư tưởng của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ Triết học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận giải cơ sở hình thành, phát triển và nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, từ đó rút ra giá trị và bài học phát huy nhân tố con người từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận án tập trung làm rõ những nội dung chủ yếu:

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp tục nghiên cứu

- Phân tích, khái quát cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

- Phân tích nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

- Rút ra những giá trị và bài học phát huy nhân tố con người từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Dưới góc độ triết học, luận án tập trung nghiên cứu tư tưởng cơ bản của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược và cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước qua một số tác phẩm, bài nói, bài viết, huấn lệnh, bài giảng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ

Chí Minh và quan điểm đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam về chiến tranh và quân đội; về vai trò nhân tố con người, phát huy nhân tố con người trong chiến tranh nhân dân và chiến tranh cách mạng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận án

đã sử dụng tổng hợp và kết hợp một số phương pháp nghiên cứu khoa học như: lịch

sử - lôgic; hệ thống - cấu trúc; khái quát hoá - trừu tượng hóa; phân tích và tổng hợp; quy nạp - diễn dịch, so sánh - đối chiếu; khảo chứng văn bản học để nghiên cứu

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án góp phần làm rõ cơ sở khách quan và nhân tố chủ quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Góp phần làm rõ một số khái niệm: Nhân tố con người, nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam và phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Góp phần làm rõ nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Luận án góp làm rõ những giá trị và bài học chủ yếu về phát huy nhân tố con người từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có thể kế thừa, vận dụng

trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án là một công trình khoa học lần đầu tiên nghiên cứu tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam một cách toàn diện và chuyên biệt dưới góc độ triết học

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận án có thể làm cơ sở khoa học cho các nhà chỉ huy, lãnh đạo tham khảo để hoạch định chính sách phát huy nhân tố con người trong bảo vệ Tổ quốc nói chung và trong lĩnh vực quân sự nói riêng

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập những vấn đề liên quan đến phát huy nhân tố con người nói chung và trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nói riêng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài các phần: Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần nội dung của luận án gồm 4 chương với 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Đại tướng Võ Nguyên Giáp “nhà quân sự lỗi lạc”, “vị tướng kiệt xuất” trong thế kỷ XX, đồng thời là nhà văn hóa, nhà sử học nổi bật hàng đầu trong lịch

sử Việt Nam hiện đại Cuộc đời ông gắn liền với cuộc hai cuộc kháng chiến trường

kỳ chống lại “hai đế quốc to” bảo vệ nền độc lập dân tộc và thống nhất nước nhà Bởi vậy, cho đến nay đã có rất nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu về ông dưới nhiều góc độ và phương diện khác nhau, trong đó có nhiều công trình có giá trị Liên quan trực tiếp đến đề tài luận án, chúng tôi phân loại các công trình nghiên cứu thành những chủ đề lớn

1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

1.1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Trên cơ sở tài liệu, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan

đến cơ sở khách quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng Võ

Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người, chúng tôi phân thành các nhóm nghiên cứu chính

- Nhóm các công trình nghiên cứu nước ngoài

Tác giả Peter Macdonald trong cuốn “Tướng Giáp qua hai cuộc chiến tranh

Đông Dương” ở các chương IV, V, VI đã trình bày khái quát điều kiện chính trị, kinh

tế, xã hội Việt Nam qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Qua tác phẩm, tác giả phân tích vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong hoạt động thực tiễn xây dựng, huấn luyện, giáo dục quân đội cách mạng, nâng cao chất lượng sẵn sàng cho cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ [17] Mặc dù cuốn sách chưa trình bày

cụ thể về cơ sở khách quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người, song, đây là công trình có giá trị giúp luận

án có nguồn tài liệu tham khảo, kế thừa, phát triển trong luận án

Sử gia quân sự người Mỹ, Cecil B.Currey trong cuốn “Chiến thắng bằng mọi

giá - Thiên tài quân sự Việt Nam Đại tướng Võ Nguyên Giáp” bằng nhiều nguồn tư

liệu phong phú, tác giả trình bày bối cảnh lịch sử cách mạng Việt Nam qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ xâm lược Tác giả cho rằng: phát động cuộc chiến chống kẻ thù bắt đầu từ một hoàn cảnh yếu kém trầm trọng thiếu vật tư, thiếu nguồn tài chính, bắt đầu từ không có quân đội, vậy mà vẫn có thể đánh thắng liên tiếp từ bọn quân phiệt Nhật đến quân đội của Pháp và Hoa Kỳ [10, tr.448] Tướng Giáp không qua một viện hàn lâm quân sự nào, ông từ kinh nghiệm thực tiễn tự đào tạo, “Ông đặt niềm tin vào một sự luyện tập thường xuyên của quân đội”; “tin vào quá trình đào tạo rèn luyện của quân sĩ, tin vào khả năng tự chủ và sáng tạo ứng phó với mọi tình huống của

sĩ quan cấp dưới”, từ đó, ông đã “đào tạo được một đội ngũ đông đảo cán bộ có trình độ ngày càng cao, phù hợp với từng giai đoạn của sự phát triển” [10, tr.450]

Bên cạnh đó, thông qua tác phẩm, tác giả cũng phân tích sắc sảo, thấu đáo những yếu tố giúp Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát huy sức mạnh tổng hợp dân tộc, phát huy nhân tố con người qua: giáo dục, bồi dưỡng, tổ chức, động viên tinh thần toàn quân, toàn dân vượt qua những năm tháng của chiến tranh, qua các trận quyết chiến lược Mặt khác, tại chương III, tác giả đã phân tích và chỉ ra được những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp kế thừa đó là truyền thống yêu nước, nghệ thuật quân sự, phương thức và nghệ thuật tiến hành chiến tranh nhân dân từ các vị anh hùng của dân tộc (Hai Bà Trưng, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi), chiến lược, chiến thuật của các nhà quân sự trên thế giới như Napoleoon và T.E.Lawrence hay của Clausewitz về mối quan hệ giữa các nhân tố chính trị và việc giải quyết mối quan hệ ấy trong đấu tranh vũ trang; ảnh hưởng Chủ nghĩa Mác - Lênin về học thuyết quân sự [10, tr.222-225;94;231,235] Nhìn chung, cuốn sách có giá trị về mặt lịch sử, đã cung cấp những luận cứ, luận chứng quan trọng góp phần lý giải điều kiện và tiền đề hình thành

tư tưởng - lý luận cho sự ra đời tư tưởng phát huy nhân tố con người Đại tướng Võ Nguyên Giáp Nghiên cứu sinh tham khảo, kế thừa, phân tích sâu trong luận án

Cũng trong hướng tiếp cận này, trong cuốn“Võ Nguyên Giáp”[7], tác giả

Georges Boudarel đã biên niên và phân tích một cách khoa học xuyên suốt toàn bộ lịch sử giải phóng dân tộc chống chủ nghĩa thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược Trong bối cảnh lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp hoạt động tích cực trong “tổ chức các lớp huấn luyện đào tạo cán bộ”; thâm nhập vào lối sống của nhân dân để “tuyên truyền, tổ chức, hoạt động vũ trang…” [7, tr.41] Đồng thời, tác giả đã phân tích làm nổi bật vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp với cương vị Tổng tư lệnh lực lượng

vũ trang, không ngừng phát huy nhân tố con người, đoàn kết quân dân trong cuộc chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ góp phần đánh thắng “quân đội nhà nghề” giành lại thắng lợi vẻ vang Cuốn sách tiếp cận dưới góc độ lịch sử chiến tranh nên không nhằm phân tích cơ sở khách quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân

tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp Song, cuốn sách đã cung cấp những thông tin quý giá về bối cảnh lịch sử quan trọng thế kỷ XX và hoạt động thực tiễn phát huy nhân tố con người giúp luận án có thêm những luận cứ để luận giải, khái quát trong luận án

Tác giả Gérard Le Quang trong cuốn “Võ Nguyên Giáp hay cuộc chiến tranh

nhân dân” đã sử dụng những thông tin, số liệu lịch sử trình bày lịch sử cách mạng Việt

Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược Bối cảnh lịch

sử đặt ra nhiệm vụ phải tổ chức, xây dựng, giáo dục, bồi dưỡng lực lượng vũ trang nhân dân, nâng cao sức mạnh tổng hợp để tiến hành chiến tranh nhân dân “Nhiệm vụ cấp bách nhất của ông lúc đó là tổ chức lại dân chúng lâu nay bị bỏ mặc thành đội ngũ, có cán bộ dìu dắt và làm cách mạng” [123, tr.78] Đặc biệt, tại chương II và VII với nhan

đề "Bắt liên lạc với Hồ Chí Minh”, “Nhà mác - xít và lịch sử” tác giả cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ảnh hưởng của tư tưởng Hồ Chí Minh, nhất là quá trình huấn luyện, giáo dục, rèn luyện, đào tạo con người trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân [123, tr.35 - 52] Bên cạnh đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng nghiên cứu rất kỹ chiến dịch của nhà Trần, nhất là tư tưởng quân sự “lấy ít địch nhiều”, “dĩ đoản chế trường” hay luận văn quân sự của Lênin, tác phẩm của Clausewitz, của Mao Trạch Đông, Chu Đức về chiến tranh nhân dân, về xây dựng lực lượng toàn dân đoàn kết đánh giâc [123, tr.111-114] Nhìn chung, ở các góc độ nghiên cứu, tác giả không nhằm tìm

hiểu những điều kiện và tiền đề hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Tuy nhiên, cuốn sách là tài liệu có giá trị và bổ ích, cung cấp nhiều thông tin quan trọng liên quan có thể kế thừa, vận dụng và phát triển trong luận án

Cuốn sách “Võ Nguyên Giáp - Một cuộc đời” của Giáo sư sử học Alain Ruscio

là kết quả của cuộc đối thoại giữa tác giả với Đại tướng Võ Nguyên Giáp [124] Thông qua cuốn sách, tác giả đã khắc họa một cách sống động về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong tiến trình phát triển và thắng lợi của cách mạng Việt Nam Đồng thời, cuốn sách cung cấp cho người đọc nhiều thông tin quan trọng thể hiện niềm tự hào của Đại tướng về truyền thống văn hóa, lịch sử của dân tộc: “lấy dân làm gốc”; “khoan thư sức dân”, tìm nguồn sức mạnh trọng nhân dân đánh giặc; truyền thống xây dựng lực lượng vũ trang “ngụ binh ngư nông”, truyền thống yêu nước, đoàn kết chống giặc ngoại xâm; lý luận mácxit về chiến tranh nhân dân Cuốn sách chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến cơ sở khách quan và tiền đề tư tưởng - lý luận tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp

- Nhóm các công trình nghiên cứu trong nước

Bên cạnh các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan đến cơ sở khách

quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy

nhân tố con người còn có các công trình trong nước tiêu biểu

Nhà sử học Trần Thái Bình trong cuốn “Võ Nguyên Giáp trong cuộc trường

chinh thế kỷ” [5] Trong chương I, IV với các nhan đề: “Quê hương và truyền thống”,

“Cuộc trường chinh vĩ đại” đã trình bày về bối cảnh lịch sử, quê hương, truyền thống gia đình và thực tiễn cuộc chiến tranh kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc

Mỹ xâm lược Cuốn sách là nguồn tài liệu lịch sử quan trọng, ở một khía cạnh nghiên nhất định, cuốn sách đã cung cấp một số nội dung liên quan đến điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam thế kỷ XX ảnh hưởng tới sự ra đời tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Nhà nghiên cứu lịch sử quân sự và lịch sử chiến tranh Trần Trọng Trung

trong cuốn “Võ Nguyên Giáp - Danh tướng thời đại Hồ Chí Minh”, bằng những tư

liệu lịch sử chân thực cả phía ta và phía địch trình bày hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dưới sự lãnh đạo của Đảng và Hồ Chí Minh, chỉ huy toàn quân trường chinh đánh bại “đội quân xâm lược nhà nghề” của thực dân Pháp Trong

đó, tác giả chỉ ra bối cảnh lịch sử trao cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp sứ mệnh cầm quân, quán triệt đường lối chiến tranh nhân dân, giác ngộ, giáo dục toàn dân đánh giặc góp phần đưa cách mạng đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Đặc biệt, tại chương I, tác giả

đã phân tích những ảnh hưởng của Hồ Chí Minh đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua tư

tưởng “người trước - súng sau”, “vững chắc nhất là lòng dân” Tác giả nhấn mạnh:“Người

trước súng sau - một nội dung tư tưởng quân sự của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh lần

đầu tiên “bén rễ” vào tư duy Võ Nguyên Giáp” [134, tr.63] Nhìn chung, cuốn sách đã khai thác nhiều khía cạnh khác nhau, ít nhiều đã cung cấp những tư liệu liên quan đến điều kiện lịch sử - xã hội và tiền đề tư tưởng - lý luận giúp nghiên cứu sinh kế thừa, phát triển, phân tích một cách có hệ thống trong luận án

Tác giả Nguyễn Văn Sự trong cuốn “Đại tướng Võ Nguyên Giáp Danh

tướng thế kỷ XX: qua tư liệu nước ngoài” [127] đã trình bày khái lược bối cảnh thế

giới và Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX Tác giả cho rằng, cuộc khai thác thuộc địa của Pháp tại Việt Nam đã thúc đẩy Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng người bạn của mình gia nhập Tổ chức Đảng đầu tiên, cũng từ đó, suốt đời gắn với cuộc đời cách mạng và với thực tiễn xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của quân đội nhân dân Bối cảnh lịch sử cho phép Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ huy toàn quân, toàn dân ta đánh thắng quân đội nhà nghề Pháp và Mỹ xâm lược Đây là cuốn sách có giá trị, cung cấp thêm một số luận điểm liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Bên cạnh các cuốn sách là các bài viết tiêu biểu của các tác giả: Trần Minh

Trưởng trong bài viết “Đại tướng Võ Nguyên Giáp người học trò xuất sắc của Chủ tịch

Hồ Chí Minh” cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tiếp thu nghệ thuật quân sự,

truyền thống đánh giặc, giữ nước của cha ông và tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh; chú trọng phát huy tinh hoa văn hóa quân sự thế giới, lý luận quân sự Mác - Lênin để hình thành lý luận về chiến tranh nhân dân, lấy ít địch nhiều, lấy thô sơ thắng hiện đại và dưới sự chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, quân đội ta đi từ thắng lợi này đến

thắng lợi khác [97, tr.136] Nguyễn Trọng Phúc với bài“Gặp gỡ và đồng hành cùng

lịch sử giữa chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp” cho rằng, Đại tướng

Võ Nguyên Giáp tiếp thu và chịu ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng cách mạng của Nguyễn

Ái Quốc [97, tr.140] Ngô Vương Anh trong bài“Nghệ thuật quân sự Võ Nguyên

Giáp” cũng cho rằng, “Kế thừa và phát huy kinh nghiệm của cha ông về xây dựng lực

lượng quân đội thời phong kiến” để xây dựng “lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam gồm ba thứ quân là bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích” [92, tr.80] Chính sức mạnh của lực lượng vũ trang kết hợp với sức mạnh toàn dân đã tạo nên sức mạnh to lớn để chiến thắng kẻ thù, đây là thành công của Đại tướng cho sự nghiệp xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng của cha ông Như vậy, ở một khía cạnh nhất định, ít nhiều các bài viết này đã nhận định, đánh giá khái quát những nội dung có liên quan đến tiền đề tư tưởng - lý luận của sự hình thành tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát huy nhân tố con người

Cần phải nói đến bộ sách “Lịch sử tư tưởng quân sự Việt Nam” gồm 5 tập của Bộ quốc Phòng, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, tập III của cuốn sách “Lịch sử

tư tưởng quân sự Việt Nam, Từ năm 1858 đến năm 1945” [8] đã phân tích khá sâu

sắc bối cảnh lịch sử - xã hội đầy biến động trên mọi phương diện kinh tế, chính trị,

văn hóa, xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX [9] Tập IV là cuốn sách

“Lịch sử tư tưởng quân sự Việt Nam, từ năm 1945 đến năm 1975” lại cho chúng ta

cái nhìn toàn vẹn về những biến đổi của thế giới và Việt Nam trong cuộc chiến tranh kéo dài 30 năm của dân tộc với hai cuộc kháng chiến “thần thánh” chống lại hai đế quốc lớn mạnh Bộ sách cho rằng, chủ tịch Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp đã chọn lọc, tiếp thu và vận dụng, phát triển những tinh hoa văn hóa quân sự Cổ - Kim

- Đông - Tây Mặc dù không đề cập trực đến vấn đề nghiên cứu, song, bộ sách cho chúng ta cái nhìn toàn vẹn về những điều kiện, tiền đề tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Các công trình nghiên cứu liên quan đến nhân tố chủ quan của sự hình

thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Các tác giả Phạm Hồng Cư và Đặng Bích Hà trong cuốn“Đại tướng Võ

Nguyên Giáp thời trẻ” đã dựa vào nguồn di khảo của gia đình để phác họa tiểu sử

về Đại tướng Võ Nguyên Giáp với những chi tiết chân thực qua các nhan đề: Quê hương, gia đình và tuổi thơ; Tuổi thiếu niên; Bước vào đời; Tuổi hai mươi Cuốn sách cho chúng ta cái nhìn toàn vẹn về thân thế, cuộc đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - người anh cả của quân đội ta với phẩm chất cách mạng tuyệt vời - một vị tướng văn võ song toàn [15] Cuốn sách cung cấp thêm những thông tin quan trọng để phân tích các nhân tố chủ quan thuộc về Đại tướng Võ Nguyên Giáp góp phần hình thành tư tưởng phát huy nhân tố con người của ông

Công trình tiếp cận từng mặt, từng nội dung dưới góc độ sử học nghiên cứu

về những phẩm chất, năng lực trong hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có liên quan đến sự hình thành tư tưởng phát huy nhân tố con người Nhà sử

học Trần Thái Bình trong cuốn “Đại tướng Võ Nguyên Giáp hào khí trăm năm” đã khắc họa bức chân dung toàn vẹn về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp theo dòng chảy của lịch sử Việt Nam thông qua 101 sự kiện tiêu biểu [6] Đặc biệt, tại các chương V, VII với các nhan đề “Tâm - Tài - Uy - Tín - Dũng”, “Văn - Võ toàn tài kiên trung báo quôc” đã trình bày và phân tích những góc nhìn khác nhau qua hoạt động thực tiễn lãnh đạo, chỉ huy của Đại tướng làm nổi bật những phẩm chất, năng lực của nhà quân sự tài ba trong phạm vi tiến hành hai cuộc chiến tranh nhân dân Việt Nam Cuốn sách chưa chỉ ra được những phẩm chất và năng lực hoạt động thực tiễn tác động đến hình thành tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp Song, đây là nguồn tư liệu có giá trị kế thừa giúp luận án phân tích, đánh giá những nhân tố chủ quan thuộc về Đại tướng có ảnh hưởng tới sự hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân tố con người của ông

Tiếp cận dưới góc nhìn về các tướng lĩnh có thể khái quát những công trình nghiên cứu: Nhóm Elicom trong cuốn“Những tướng lĩnh nổi tiếng thế giới” đã

nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp cầm binh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dưới góc

nhìn của các tướng lĩnh qua [22] Tác giả Phạm Hùng trong cuốn “12 vị tướng của

Quân đội nhân dân Việt Nam” đã khái quát đôi nét về tiểu sử, sự nghiệp của Đại

tướng Võ Nguyên Giáp qua nhan đề“Đại tướng Võ Nguyên Giáp người anh cả của

Quân đội nhân dân Việt Nam” [80, tr.11- 89] Trong cuốn“100 nhà quân sự có ảnh hưởng đến thế giới” của tác giả Lưu Hải Sinh và Phủ Quang Hải (Nguyễn Gia Linh

dịch) đã giới thiệu về tiểu sử, sự nghiệp, hoạt động cách mạng của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp [125] Tác giả Nguyễn Ngọc Phúc trong cuốn“25 tướng lĩnh Việt Nam”

giới thiệu về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Nhà chính trị - Quân sự lỗi lạc “Ông là tấm gương sáng về lòng yêu nước thương dân, một tài năng lớn, một nhân cách lớn có sức đoàn kết nhất trí quân dân, phát huy nguồn lực toàn dân tộc trong kháng chiến cũng như trong công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh” [122, tr.143]

Nhìn chung, các cuốn sách tiếp cận dưới góc nhìn về các tướng lĩnh đã dành riêng một phần giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp với những sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước, qua đó làm nổi bật phẩm chất, năng lực của ông trong xây dựng, lãnh đạo, chỉ huy Quân đội nhân dân Việt Nam cùng toàn dân tiến hành cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Các cuốn sách đã cung cấp những luận cứ quan trọng liên quan đến nhân tố chủ quan tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, giúp nghiên cứu sinh kế thừa, phân tích trong luận án của mình

Phải nói đến bộ sách của nhiều tác giả rất có giá trị, Võ Nguyên Giáp -Vị

tướng “Văn Đức Quán Nhân tâm” (gồm 9 cuốn sách) là tập hợp tư liệu, tuyển chọn,

biên soạn, những bài viết sâu sắc thể hiện những góc nhìn chân thực nhất, câu chuyện cảm động, đánh giá khách quan về Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp [86]; [87]; [21]; [89]; [88]; [2]; [3]; [135]; [1] Bộ sách đã có cái nhìn đa chiều về phẩm chất, năng lực lãnh đạo, trí tuệ, nghệ thuật quân sự của vị tướng tài năng trên lĩnh vực lý luận và thực tiễn, quân sự và cả ở lĩnh vực văn hóa Đây là tài liệu vô cùng quý giá, phong phú, tin cậy trong nghiên cứu khoa học để phân tích những nhân tố chủ quan thuộc về Đại tướng Võ Nguyên Giáp tác động đến sự hình thành, phát triển nên tư tưởng phát huy nhân tố con người của ông

Liên quan đến chủ đề nghiên cứu còn có các cuốn sách tuyển chọn, biên soạn

như: Tác giả Phạm Hùng với cuốn,“Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên

Giáp hai con người làm nên huyền thoại” [81]; Nguyễn Văn Trung trong cuốn,“Đại

tướng tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp - Đại tướng của nhân dân của Hòa Bình” [136]

Đây là những cuốn sách tuyển tập và hệ thống từ một số bài viết, bài nghiên cứu, phỏng vấn về Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các bạn bè, đồng đội của ông làm nổi bật những phẩm chất, trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn của ông

Đặc biệt, trong cuốn sách“Tầm nhìn của chiến lược gia kiệt suất Võ Nguyên

Giáp” của tác giả Quí Lâm, tại mục 5 đã phân tích “nhân cách đạo đức trong sáng, cao

đẹp” của Đại tướng Võ Nguyên Giáp Tác giả cho rằng: “Trên con đường hoạt động cách mạng, được may mắn sống và hoạt động bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, tấm gương, nhân cách đạo đức của Người đã có ảnh hưởng đặc biệt giúp đồng chí hoàn thiện nhân cách của mình - nhân cách của một người cách mạng mà sau này là nhân cách của người Đại tướng Quân đội nhân dân Việt Nam” [92, tr.47] Cuốn sách đã cung cấp những nội dung liên quan đến phẩm chất, nhân cách, trí tuệ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua hoạt động thực tiễn Nghiên cứu sinh kế thừa, phân tích nhân tố chủ quan tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Tóm lại, với cách tiếp cận ở nhiều lĩnh vực và phương diện khác nhau,

nhìn chung các tác giả đều trình bày và khái quát được những luận điểm liên quan đến điều kiện và tiền đề cũng như những nhân tố chủ quan tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người Đây thật sự là những công trình có giá trị, tạo điều kiện thuận lợi để thực

hiện mục tiêu nghiên cứu của luận án

1.1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Cho đến nay, có rất nhiều nhà nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã tiếp cận

cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn vấn đề tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

về phát huy nhân tố con người và đã có các công trình trình tiêu biểu

Tác giả Nguyễn Thành trong cuốn “Hoạt động báo chí của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp” [131] đã tập hợp những bài báo của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

thành hệ thống những tác phẩm và phân chia thành 7 chương, gắn với các giai

đoạn hoạt động báo chí Hầu hết các bài viết của Đại tướng Võ Nguyên Giáp rất dài, được sử dụng thể loại văn chính luận, bố cục chặt chẽ, lập luận vững vàng chặt chẽ, khoa học có giá trị nhiều mặt liên quan trực tiếp đến vấn đề khảo cứu của luận

án về tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Đặc biệt, tại chương 5 của cuốn sách này, tác giả khái quát nội dung các bài

viết của Đại tướng trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, phải nói đến tác phẩm “Những

kinh nghiệm lớn lãnh đạo đấu tranh vũ trang và xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng” trên bốn phần chính Phần mở đầu, là sự ra đời của Đảng, lãnh đạo nông dân và

lập nên chính quyền xô viết cũng như quá trình vận động cách mạng của nhân dân dưới

sự lãnh đạo của Đảng Phần một, Đảng ta lãnh đạo công cuộc khởi nghĩa vũ trang và cuộc tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 Phần hai, Đảng ta lãnh đạo thắng lợi cuộc kháng chiến lâu dần chống đế quốc Pháp và can thiệp của Mỹ Phần ba, Đảng ta xây

dựng thành công công cuộc xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng của nhân dân

Trong phần này, tác giả tập trung khái quát được bốn vấn đề cơ bản: một là, Quân đội

ta đã chiến thắng và trưởng thành, vì nó là một quân đội nhân dân do Đảng lãnh đạo;

hai là, Đảng ta đã xác định đúng đắn những nguyên tắc cơ bản xây dựng quân đội về

chính trị; ba là, đi đôi với việc xác định những nguyên tắc xây dựng quân đội về mặt

chính trị, Đảng giải quyết thành công vấn đề về tổ chức, biên chế, trang bị, cung cấp, huấn luyện, chế độ v v để đưa quân đội ta từ một đội quân du kích tiến dần lên một

quân đội chính quy và hiện đại; bốn là, đi đôi với việc xây dựng một quân đội nhân

dân hung mạnh, đảng ta đã hết sức coi trọng vấn đề xây dựng dân quân, phát triển lực lượng hậu bị, đồng thời giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa quân đội và hậu

phương Tác giả cho rằng, “Những kinh nghiệm lớn lãnh đạo đấu tranh vũ trang và

xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng” là tác phẩm lý luận mang tính lịch sử, nêu

bật sự sáng tạo của Đảng ta trong quá trình lãnh đạo đấu tranh vũ trang và xây dựng lực lượng vũ trang để giáo dục toàn Đảng và toàn dân ta, cho cán bộ và chiến sĩ trong quân đội ta tự hào về truyền thống vẻ vang của mình gắn với sự lãnh đạo của Đảng, tiếp tục phát huy những bài học đó để hoàn thành mọi nhiệm vụ mới trong thời kỳ mới của cách mạng nước ta [131; tr.267]

Nhìn chung, tác giả đã tóm tắt khái quát nội dung của tác phẩm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp một cách cô đọng nhất, qua đó đánh giá khái quát giá trị của tác phẩm Tác giả chưa phân tích và chỉ ra các nội dung phát huy nhân tố con người được thể hiện qua tác phẩm Nghiên cứu tác phẩm cho thấy, các nội dung của tác phẩm thể hiện những quan điểm cơ bản về các cách thức, phương pháp phát huy nhân tố con người trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân thông qua hệ thống

tổ chức Đảng nhằm nâng cao chất lượng và sức mạnh chiến đấu của quân đội Những quan điểm này được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trình bày một cách khoa học, khúc triết, chặt chẽ trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Công trình của tác giả có giá trị, giúp luận án có thêm điều kiện thuận lợi trong việc tìm hiểu, so sánh, đối chiếu với văn bản gốc để nghiên cứu nội dung tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng

Cũng trong chương V, qua bài “Vũ trang quần chúng cách mạng, xây dựng

quân đội nhân dân”, tác giả tóm tắt tác phẩm trên bốn luận điểm: một là, luận điểm của

chủ nghĩa Mác - Lênin về tổ chức quân sự của giai cấp vô sản; hai là, truyền thống và kinh nghiệm xây dựng lực lượng vũ trang của dân tộc ta; ba là, sự sáng tạo của Đảng ta

và nhân dân ta trong việc vũ trang quần chúng cách mạng mạnh mẽ và rộng khắp, xây

dựng quân đội nhân dân; bốn là, vũ trang quần chúng cách mạng mạng mạnh mẽ và rộng khắp, xây dựng quân đội nhân dân chính quy và hiện đại Tác giả cho rằng, “Vũ

trang quần chúng cách mạng, xây dựng quân đội nhân dân” là tác phẩm "Binh thư

Việt Nam" thứ hai trong lịch sử Việt Nam (sau Cuốn Binh thư yếu lược của Trần Hưng Đạo) có giá trị chỉ đạo thực tiễn để giành phần thắng trong kháng chiến chống Mỹ và trong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN, khi đất nước hoàn toàn thống nhất Đồng thời, tác phẩm còn thể hiện một tầm cao mới, được sự chỉ đạo lý luận khoa học văn hóa nói chung và khoa học quân sự của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng, tư tưởng

Hồ Chí Minh và sự hiểu biết kinh nghiệm của tổ tiên ta hàng nghìn năm [131, tr.374 -

375] Nghiên cứu nội dung tác phẩm“Vũ trang quần chúng cách mạng, xây dựng quân

đội nhân dân” cho thấy, tác phẩm chứa đựng nhiều nội dung tư tưởng của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trên lập trường của giai cấp vô sản, chủ

nghĩa duy vật biện chứng mà luận án sẽ tập trung khai thác, khái quát, phân tích sâu trong luận án

Bên cạnh đó, qua bài “Sức mạnh vô địch địch của chiến tranh nhân dân trong thời đại mới”, tác giả đã khái quát, tóm tắt và đã luận bàn về các vấn đề: Thắng

lợi vĩ đại; Những nguyên nhân thắng lợi; giai đoạn - nhiệm vụ mới của lực lượng vũ trang nhân dân; bàn về mục đích của chiến tranh nhân dân, sức mạnh toàn dân đánh giặc và quy luật cơ bản của chiến tranh nhân dân; các yếu tố cơ bản tạo nên sức mạnh chiến đấu của quân đội và việc giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong

sức mạnh chiến đấu của quân đội [131, tr.377 - 388] Nghiên cứu tác phẩm “Sức

mạnh vô địch địch của chiến tranh nhân dân trong thời đại mới” cho thấy, đây là

tác phẩm tiêu biểu, quan trọng chứa đựng nhiều nội dung về tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Tuy nhiên, trong giới hạn nghiên cứu, tác giả không nhằm mục đích nghiên cứu nội dung tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, nên chỉ dừng lại việc tóm tắt, khái quát tác phẩm và chỉ ra những giá trị đóng góp của tác phẩm đối với thực tiễn cách mạng thời kỳ chống Pháp và Mỹ Kết quả nghiên cứu của tác giả là đáng trân trọng, gợi mở nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, so sánh, đối chiếu với bản chính tác phẩm, từ đó xác định những nội dung luận án cần luận giải, phân tích và giải quyết

Tác giả Ernesto Che Guevara trong “Lời tựa cho cuốn Chiến tranh nhân dân và

quân đội nhân dân” đã trình bày khái quát, đánh giá trị về nội dung, tính chất, phương

châm tổ chức chiến tranh và lực lượng tham gia chiến tranh được thể hiện trong tác

phẩm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp [77 ] Tác giả cho rằng,“Chiến tranh nhân dân,

quân đội nhân dân” là tác phẩm lý luận quân sự đã chỉ ra khả năng tiến hành một cuộc

chiến tranh trong điều kiện đặc thù; hình thức đấu tranh vũ trang này cần phải có phạm

vi đất đai rộng lớn thích hợp cho chiến tranh du kích cấu thành bởi một cộng đồng dân

cư đa số là nông dân, hoặc ít ra nông dân cũng giữ vai trò quan trọng Theo tác giả, tác phẩm đã trình bày chiến tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam với cánh tay vũ trang là quân đội nhân dân; những kinh nghiệm to lớn của Đảng trong lãnh đạo cuộc

chiến tranh vũ trang và tổ chức lực lượng cách mạng Đó là cuộc đấu tranh vũ trang

mà nhân dân Việt Nam lựa chọn, cuộc chiến tranh mang tính nông dân vì phần lớn do nông dân cày cấy, thành phần chủ yếu là trong quân đội là nông dân nhưng được lãnh đạo bởi ý thức hệ vô sản, nhằm liên minh mới giữa giai cấp công nhân và nông dân, như là một yếu tố cơ bản thắng lợi Bên cạnh đó, nghiên cứu tác phẩm, tác giả cho rằng: quân đội là một thành phần của Đảng, mà Đảng là người chỉ đạo cuộc đấu tranh”, người chiến sĩ cách mạng có một kỷ luật cao trong cách mạng, họ phải tôn trọng bộ luật quân sự Nhìn chung, thông qua bài viết, tác giả chưa đi sâu vào nghiên cứu và tìm hiểu quan điểm phát huy nhân tố con người thể hện trong tác phẩm nêu trên, mà chỉ dừng lại đánh giá khái quát tác phẩm Bài viết góp phần định hướng, gợi mở để luận án tiếp tục đi sâu vào tìm hiểu một số nội dung có liên quan thể hiện trong tác phẩm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Tác giả Đỗ Thanh Hải trong bài“Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Kiến trúc sư của

nền nghệ thuật quân sự Việt Nam hiện đại” đã phân tích, đánh giá 5 luận điểm: Nghệ

thuật chiến tranh toàn dân; nghệ thuật tạo và chớp thời cơ chiến lược trong chiến tranh; nghệ thuật quân sự với những cách đánh độc đáo đã làm chuyển hóa căn bản tương quan so sánh lực lượng; nghệ thuật quân sự theo tư tưởng “người trước súng sau”,

“chính trị trọng hơn quân quân sự”; nghệ thuật quân sự đậm chất nhân văn Theo tác giả, trong cuộc chiến tranh toàn dân, quân đội và nhân dân có trình độ vũ khí thô sơ lạc hậu, phải chống lại quân đội hùng mạnh, trình độ vũ khí hiện đại, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã phát huy lên tầm cao mới nghệ thuật chiến tranh nhân dân, trở thành nét đặc sắc trong nghệ thuật quân sự Việt Nam Ông biết kết hợp cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diện trên các mặt trận; đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao; chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy, kết hợp đánh nhỏ, đánh vừa, đánh lớn; chiến tranh nhân dân được phát huy cao độ Với mục đích và phạm vi nghiên cứu, tác giả bài viết chỉ dừng lại việc đánh giá khái quát nội dung

có liên quan đến phát huy nhân tố con người trong giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí cũng như nhu cầu nâng cao trình độ sử dụng vũ khí của con người trong chiến tranh

Tác giả Trần Trọng Trung cuốn sách đã nêu, “Võ Nguyên Giáp - Danh tướng

thời đại Hồ Chí Minh” bằng tư liệu lịch sử chân thực của ta và địch đã phân tích rất

sâu sắc hoạt động thực tiễn phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua xây dựng, đào tạo, giáo dục quân đội chiến đấu và trưởng thành; dẫn đắt quân đội trải qua cuộc trường chinh đánh bại mười tướng của hai đế quốc hùng mạnh, hung hãn, toàn quân đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Theo tác giả, Đại tướng

Võ Nguyên Giáp luôn dựa vào nhân dân, quan tâm đến phát triển mối quan hệ quân,

dân, vì rằng “sức mạnh của toàn dân là yếu tố quyết định thắng lợi cho sự nghiệp

cách mạng” Thành công Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp hơn 30 năm cầm quân đó

là một nhà quân sự thường xuyên quân tâm giáo dục cho toàn quân truyền thống cội nguồn từ nhân dân mà ra vì nhân dân mà chiến đấu, thường xuyên quan tâm duy trì, củng cố và phát triển quan hệ quân - dân - cá nước, để quân đội luôn sống trong lòng dân, được nhân dân tin yêu đùm bọc, giúp đỡ, dù ở tiền tuyến hay hậu phương, thời chiến hay thời bình [134, tr.830 - 831, tr.841] Đây là một công trình khoa học công phu, tin cậy, những luận điểm được đánh giá trong cuốn sách có giá trị kế thừa, phát triển trong luận án

Tác giả Bùi Loan Thùy (chủ biên) cuốn sách “Đại tướng, tổng tư lệnh Võ

Nguyên Giáp - Vị tướng của hòa bình” [137] Đây là một công trình đồ sộ với 2242

trang đã tập hợp hầu hết các tác phẩm lý luận quân sự, bài báo, nói chuyện của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đăng trên các trang báo, tạp chí trong và ngoài nước cùng với các bài viết về ông (1945 - 2008) Với mục đích góp phần vào công tác nghiên cứu học tập và giảng dạy, vì vậy công trình không đánh giá, phân tích tác phầm có nội dung liên quan Tuy nhiên, đây là công trình khoa học công phu, có giá trị cung cấp hầu hết các tác phẩm có liên quan đến nội dung luận án, tạo điều kiện cho nghiên cứu sinh có thêm tài liệu tin cậy khảo sát, so sánh, đối chiếu và phát triển trong luận án

Tác giả Trần Thái Bình cũng trong cuốn,“Đại tướng Võ Nguyên Giáp hào khí

trăm năm” đã phân tích hoạt động thực tiễn phát huy nhân tố con người của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp trong xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quân đội thời kỳ chiến tranh cách mạng Tác giả cho rằng, việc thành lập các nhóm nghiên cứu không quân cũng chính là quan tâm tới nhân tố con người để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới

của chiến tranh Đại tướng rất chăm lo về nhân tố chính trị - tinh thần; giác ngộ, đào tạo cán bộ chiến sĩ vừa có đức vừa có tài, đủ điều kiện văn hóa để đào tạo thành những cán

bộ chỉ huy pháo binh các cấp; chăm lo vật chất và tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ; thành lập “địch vận” hay “binh chủng”, “mở trường pháo binh, lấy những chiến sĩ bộ binh có trình độ thành chung tú tài, đủ điều kiện văn hóa để đào tạo thành những cán bộ chỉ huy pháo binh các cấp” Tác giả nhận xét rằng: “Trong chiến tranh, vũ khí là vô cùng quan trọng, nhưng con người vẫn được coi là vốn quý nhất Theo quan điểm ấy, ngay từ buổi đầu, Võ Nguyên Giáp đã rất chăm lo đến vấn đề con người trong chiến đấu” [6, tr.190] “Cho ra đời một binh chủng, không chỉ cần trong tay có các vũ khí, khí tài là đủ, mà điều kiện cần thiết là còn phải có người biết sử dụng khí tài ấy Muốn thế, việc đào tạo con người lại cần phải đi trước một bước, đi trước thời gian hàng năm” [6, tr.192] Có thể nói, thông qua hoạt động thực tiễn, tác giả đã đánh giá Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn đề cao vai trò nhân tố con người và phát huy nhân

tố con người trong chiến tranh nhân dân Việt Nam

Tác giả Georges Boudarel trong cuốn “Võ Nguyên Giáp”, với nhan đề “Nhà

chiến lược đối mặt với Hoa Kỳ” đã nghiên cứu hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp và cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn nhấn mạnh vai trò của nhân tố con người khi đặt nó trong mối quan hệ với vũ khí Ông có một quan điểm rất biện chứng khi xem xét và giải quyết mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong sức mạnh chiến đấu của quân đội Tác giả nhận định: con người và tinh thần xét đến cùng

là những nhân tố quyết định, nhưng tướng Giáp hiểu rằng chỉ riêng hai nhân tố sẽ không đủ Hiện đại hóa vũ khí và chiến thuật dưới con mắt ông cũng là vấn đề then chốt Ông muốn tiến hành một cuộc chiến tranh nhân dân, nhưng là chiến tranh nhân dân hiện đại, hay nói chính xác hơn là đang trên con đường hiện đại hóa, ở đó người lính và nhân dân đang dần dần làm chủ kỹ thuật mới [7, tr.133,137, 140] Tác giả đã chỉ ra và làm nổi bật được quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về mối quan

hệ giữa con người và vũ khí trong sức mạnh chiến đấu của quân đội Tuy nhiên, với các quan điểm trên, đã gợi mở nhiều nội dung, nghiên cứu sinh kế thừa, tìm hiểu và phân tích một cách có hệ thống tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giá về phát huy nhân tố con người trong sức mạnh chiến đấu của quân đội

Tác giả Nguyễn Hữu Nguyên trong bài “Tư duy nghệ thuật quân sự Võ Nguyên

Giáp” [119] đã cho rằng, tư duy nghệ thuật quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là

sự kết tinh của giá trị văn hóa quân sự truyền thống Việt Nam và trình độ quân sự hiện đại của thế giới Sức mạnh quân sự Việt Nam không tùy thuộc nhiều vào yếu tố vật chất - gồm quân số, vũ khí, phương tiện chiến tranh hay sức mạnh kinh tế, mà tùy thuộc nhiều hơn vào các yếu tố văn hóa quân sự - bao gồm tinh thần yêu nước, đoàn kết, tài năng về

tư duy nghệ thuật quân sự và tinh thần chiến đấu dũng cảm Tác giả cũng khẳng định, Đại tướng Võ Nguyên Giáp biết dựa vào sức mạnh của lòng quất tâm và nổ lực vượt bậc của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ; kế thừa các giá trị văn hóa quân sự truyền thống Việt Nam và trình độ quân sự hiện đại của thế giới Bài viết là luận điểm để nghiên cứu sinh kế thừa và triển khai trong luận án

Tóm lại, các công trình, bài viết trên đây đã tiếp cận, giới thiệu, đánh giá khái

quát nội dung các tác phẩm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói chung và tư tưởng phát huy nhân tố con người trong chiến tranh nhân dân nói riêng, chỉ ra cơ sở cứ liệu, phân tích, gợi mở nội dung có liên quan đến nội dung của luận án Hầu hết các công trình chưa khái quát một cách có hệ thống những nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, song đây là những công trình có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử, cung cấp những luận điểm, luận cứ và những định hướng quan trọng có giá trị về mặt khoa học, giúp nghiên cứu sinh kế thừa, vận dụng và phát triển trong luận án

1.1.3 Các công trình nghiên cứu liên quan đến giá trị và bài học từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

Tác giả Nguyễn Ngọc Phúc trong cuốn“25 tướng lĩnh Việt Nam” của đã giới

thiệu các tác phẩm lý luận quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua nhan đề “Nhà

lý luận quân sự hàng đầu” [122] Nghiên cứu các tác phẩm, tác giả cho rằng các tác phẩm có ý nghĩa định hướng cho các cán bộ, chiến sĩ về tư tưởng chiến đấu, chiến lược, chiến thuật; tác phẩm là diễn văn, tổng kết có giá trị giải quyết tư tưởng cho bộ

đội Bên cạnh đó, Tác giả Trần Trọng Trung trong cuốn“Võ Nguyên Giáp - Danh

tướng thời đại Hồ Chí Minh” cũng cho rằng, thành công của Tổng tư lệnh Võ Nguyên

Giáp là việc triển khai thế trận toàn dân đánh giặc; nắm vững và phát huy chiến lược ba

thứ quân [134]

Tác giả Nguyễn Hòa trong cuốn “Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những chấn

động địa cầu” đã giới thiệu 12 tác phẩm từ năm 1938 đến năm 2000 của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp Công trình cũng cho rằng: “Không chỉ là một vị tướng, một nhà chính trị - quân sự tài năng, Đại tướng còn là một nhà sử học - tác giả của nhiều công trình, bài viết về Chủ Tịch Hồ Chí Minh, về Đảng, về quân đội, về chiến tranh cách

mạng Việt Nam với nhiều bộ Hồi ký có giá trị” [85; tr.5]

Bên cạnh các tác phẩm là các bài viết có giá trị Tác giả Hoàng Minh

Thảo,“Đại tướng Võ Nguyên Giáp với cuộc Tổng tiến công chiến lược mùa xuân

năm 1975” cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tiếp thu tư tưởng quân sự Hồ

Chí Minh, truyền thống tinh hoa của Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa, chỉ huy quân đội ta giành thắng lợi vẻ vang cho dân tộc [2, tr.21] “Võ Nguyên Giáp đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh và kế thừa truyền thống tinh hoa của dân tộc, trí tuệ của dân tộc Qua đấu tranh rèn luyện trong thực tiễn chiến tranh mà sáng tạo ra những lý luận quân sự trong thời đại mới Ông đã đóng góp lớn lao vào kho tàng lý luận quân sự Việt Nam” [1, tr.57] Giáo sư Vũ Khiêu cũng nhận định, “Đồng chí Võ Nguyên Giáp đã đặc biệt đi sâu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng chí có chủ trì một số đề tài về chủ tịch Hồ Chí Minh Đó là công trình xuất sắc khái quát cả tư tưởng Hồ Chí Minh, từ sự ra đời của tư tưởng Việc ứng dụng trong thực

tế và tồn tại mãi trong việc học tập, suy nghĩ theo tư tưởng Hồ Chí Minh của cán bộ

và nhân dân cho đến hôm nay” [1, tr.14]

Tác giả Vũ Quang Đạo trong bài“Võ Nguyên Giáp - Nhà sử học làm nên lịch

sử” cho rằng, trong hoạt động thực tiễn quân sự Đại tướng Võ Nguyên Giáp thật sự là

anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực Đại tướng đã góp phần quan trọng vào chủ trương chiến lược của Đảng và nghị quyết của Trung ương;

là một nhà lý luận uyên thâm; thực tiễn và lý luận luôn hòa quyện ở ông bởi trong hoạt động thực tiễn ông luôn vận dụng sáng tạo tư duy biện chứng [20]

Tác giả Bùi Xuân Việt trong bài “Giáo dục tư tưởng quân sự của Võ Nguyên

Giáp trong các trường Đại học” [140] đã phân tích, đánh giá và chỉ ra những đóng

góp to lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về tư tưởng chiến tranh nhân dân Tác giả cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã góp phần bổ sung vào kho tàng nghệ thuật quân sự thế giới và làm phong phú thêm nghệ thuật quân sự Việt Nam; để lại nhiều bài học về phát huy sức mạnh tinh thần; bồi dưỡng sức dân, xây dựng quân đội; sức mạnh đại đoàn kết dân tộc; coi trọng xây dựng lực lượng vũ trang, đào tạo cán bộ Tác giả nhấn mạnh, trong thời kỳ mới, những nhân tố cần phát huy như lòng yêu nước, trí tuệ, bản lĩnh, khí phách, đức hy sinh cao thượng, sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc Giá trị

tư tưởng quân sự của Võ Nguyên Giáp là những bài học cần được vận dụng vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

Tác giả Lê Vũ Huy với bài viết “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với văn hóa

Quân sự” [82] đã đánh giá những cống hiến xuất sắc nổi bật của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp đối với cách mạng Việt Nam trong lĩnh vực văn hóa quân sự về đường lối chiến tranh nhân dân; tư duy xây dựng lực lượng; chiến lược chiến thuật và văn hóa quân sự Tác giả cho rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đặc biệt quan tâm đến giáo dục rèn luyện cán bộ chiến sĩ, xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh, quân đội bản lĩnh chính trị, tinh thông kỹ thuật và có khả năng tác chiến cao; quán triệt đạo đức

Hồ Chí Minh và đạo lý truyền thống văn hóa dân tộc; quán triệt sâu sắc đường lối chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Đặc biệt, dưới góc độ văn hóa, Đại tướng Võ Nguyên Giáp để lại kinh nghiệm phát huy vai trò của văn hóa giữ nước đó chính là nền tảng tinh thần của dân tộc, tiêu biểu là tinh thần yêu nước, độc lập tự chủ được khơi dậy và phát huy cao độ, tạo thành sức mạnh để chiến thắng kẻ thù

Tóm lại, qua các tác phẩm, bài viết, tạp chí, hầu hết các tác giải đã đánh giá

chung về giá trị của các tác phẩm lý luận quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng như phân tích một số khía cạnh về giá trị tư tưởng quân sự nói chung và ý nghĩa của tư tưởng đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Do không nhằm mục đích nghiên cứu tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, nên các tác giả cũng không trình bày giá trị và bài học từ

tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Các kết quả nghiên cứu trên rất có giá trị, giúp

nghiên cứu sinh kế thừa và phát triển trong luận án

1.2 Khái quát kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài của luận án và những vấn đề đặt ra cần bổ sung, phát triển trong luận án

1.2.1 Những nội dung các công trình nghiên cứu đã đạt được

Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Đại tướng Võ

Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt

Nam, có thể khái quát một số kết quả chính mà các công trình nghiên cứu đã đạt được

Thứ nhất, qua nghiên cứu các công trình liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam cho thấy, có rất nhiều học giả trong và ngoài nước

đặc biệt quan tâm nghiên cứu về Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhất là trong những năm gần đây Tuy nhiên, hầu hết các tác giả tập trung nghiên cứu chủ yếu nội dung về lịch sử quân sự, lịch sử của các cuộc chiến tranh Đông Dương Các công trình cũng đã trình bày được bối cảnh lịch sử cách mạng Việt Nam qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ xâm lược, từ đó làm nổi bật hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong xây dựng, rèn luyện, lãnh đạo Quân đội nhân Việt Nam cùng lực lượng toàn dân đánh giặc Đồng thời, các công trình đã nghiên cứu khá kỹ về tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp và hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong tiến trình của cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, từ đó ca ngợi về tài thao lược, phẩm chất đạo đức, nhân cách - nhân tố chủ quan thuộc về Đại tướng Võ Nguyên Giáp giúp người đọc có cái nhìn tổng quát về ông

Mặt khác, các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề này cũng đã đánh giá, nhận định một cách khách quan những giá trị văn hóa lịch sử dân tộc Việt Nam,

tư tưởng Hồ Chí Minh, Chủ nghĩa Mác - Lênin, tinh hoa văn hóa nhân loại mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp tiếp thu, vận dụng trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể của chiến tranh nhân dân Việt Nam Đặc biệt, Đại tướng vận dụng trong lĩnh vực quân

sự góp phần vào sự nghiệp cách mạng Việt Nam giành thắng lợi vẻ vang

Tuy các tác giả chưa trình bày và phân tích một cách có hệ thống cơ sở hình

thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Song, các kết quả nghiên cứu

đạt được của các tác giả là nguồn tài liệu khoa học phong phú, có giá trị, thật sự bổ ích

đã cung cấp nhiều luận cứ, luận chứng quan trọng, nghiên cứu sinh sẽ kế thừa, tổng

hợp, phân tích, đánh giá có hệ thống trong quá trình nghiên cứu cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Thứ hai, các công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung cơ bản của tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam cho thấy, các tác giả đã tiếp cận, giới thiệu, đánh giá khái quát

nội dung của các tác phẩm chứa đựng nội dung tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Tuy nhiên, các tác giả chỉ dừng lại việc tóm tắt, nhận định, đánh giá khái quát về tác phẩm và giải quyết nó trên phương diện mục đích mà mình đặt ra Đồng thời, thông qua hoạt động thực tiễn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, các tác giả đã đánh giá khách quan những khía cạnh nhất định của quá trình phát huy nhân tố con người của ông trong chỉ đạo, chỉ huy các chiến dịch quan trọng trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Bên cạnh đó, các tác giả cũng khẳng định được rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn nhận thức trong thời kỳ chiến tranh, nhân tố con người có vai trò quyết định sự thành bại của cách mạng Các tác giả đã trình bày chỉ ra các phương pháp phát huy nhân tố con người trong chiến tranh nhân dân, xây dựng quân đội nhân dân

và trong nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội Nhờ đó góp phần vào thắng lợi

vẻ vang của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Pháp và xâm lược của Mỹ trên cả mặt lý luận và thực tiễn Các tác giả đã đưa ra cơ sở cứ liệu, phân tích, gợi mở ít nhiều các nội dung có liên quan đến đề tài luận án

Mặt khác, cũng phải nói rằng phần lớn nhiều tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu và tiếp cận những công trình về lý luận quân sự, lịch sử, từ đó đánh giá chung về giá trị của các tác phẩm đối với sự nghiệp cách mạng nói chung và giá trị trong thời đại ngày nay Các tác phẩm chưa được khai thác dưới góc Triết học về nhiều nội dung

về quan điểm, tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhất là nội dung tư tưởng

của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, đây chính là nội dung mới mẻ cần được khai thác, nghiên

cứu dưới góc độ khoa học

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến

tranh giải phóng dân tộc Việt Nam chưa được các tác giả phân tích sâu sắc và có hệ thống Những giá trị đạt được có vai trò là định hướng quan trọng giúp nghiên cứu sinh kế thừa, phát triển trong luận án của mình

Thứ ba, quan nghiên cứu các công trình liên quan đến giá trị và bài học từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người đối với sự nghiệp Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay cho thấy, cho đến nay chưa có công trình

khoa học nào tập trung nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thống về tư tưởng của

Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam nên cũng chưa rút ra giá trị và bài học từ tư tưởng này đối

với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, ở những phương diện nghiên cứu nhất định, các tác giả đã nghiên cứu, luận bàn đánh giá chung về giá trị của các tác phẩm lý luận quân sự, hoặc đánh giá chung về tư tưởng quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay và giải

quyết về phương diện lý luận có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu của các tác giả có giá trị đáng trân trọng, giúp nghiên cứu sinh có cái nhìn khách quan và toàn diện để tiếp tục bổ sung, hệ thống hóa, khái quát hóa những giá trị và rút ra bài học cơ bản từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người đối với sự nghiệp Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

1.2.2 Những vấn đề đặt ra cho đề tài luận án cần tiếp tục giải quyết

Những kết quả đạt được nêu trên, có thể thấy với mục đích, nhiệm vụ, phạm

vi nghiên cứu khác nhau, sở trường khác nhau, bối cảnh lịch sử khác nhau, các tác giả chưa có điều kiện nghiên cứu một cách một cách đầy đủ, có hệ thống và chuyên sâu

về “Tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong

chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam” dưới góc độ Triết học Do vậy, còn nhiều

nội dung vẫn chưa được nghiên cứu Đây là một mảnh đất trống tạo điều kiện để luận

án tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu và làm rõ

Từ phương pháp tiếp cận Triết học và trên cơ sở những thành tựu nghiên cứu

có liên quan đến đề tài luận án, luận án đưa ra một số vấn đề tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển trong luận án của mình, cụ thể là:

Thứ nhất, đây là một công trình mới, do vậy chưa có học giả nào chuyên sâu

nghiên cứu nội dung tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố

con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam nên cũng chưa nghiên cứu

cơ hình thành, phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Từ mục đích và phạm vi nghiên cứu, luận án sẽ trình bày và phân tích và luận giải cở sở hình thành và phát triển tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Trong đó, tập

trung phân tích: (1) Điều kiện khách quan của sự hình thành, phát triển tư tưởng của

Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam; (2) Nhân tố chủ quan thuộc về Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong quá trình hình thành, phát triển tư tưởng phát huy nhân tố con người Đồng

thời, bước đầu đưa ra một số khái niệm: nhân tố con người, nhân tố con người trong

chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam và phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam theo hướng tiếp cận tư tưởng phát huy nhân tố con

người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Thứ hai, trên cơ sở tham khảo, kế thừa các kết quả nghiên cứu từ các công

trình đi trước cùng với quá trình nghiên cứu độc lập, tiếp cận từ văn bản gốc, nhiệm

vụ đặt ra cho luận án phải sử dụng những phương pháp nghiên cứu phù hợp để khái quát, hệ thống được những quan điểm cơ bản của tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam qua các tác phẩm, bài nói, bài viết, huấn lệnh của Đại tướng

Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh nhận thấy tư tưởng phát huy nhân tố con người của Đại tướng Võ Nguyên Giáp bao gồm nhiều quan điểm mà luận

án chưa có điều kiện để tìm hiểu đầy đủ, tuy nhiên, trong giới hạn phạm vi nghiên cứu, nghiên cứu sinh sẽ phân tích nội dung cơ bản của tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

trên các lát cắt cơ bản: (1) Quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy

nhân tố con người trong chiến tranh nhân dân Việt Nam; (2) Quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát huy nhân tố con người trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam (3) Quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong sức mạnh chiến đấu của quân đội

Thứ ba, trên thực tế, cũng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về nội

dung cơ bản của tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, do vậy cũng chưa rút ra những giá trị

và bài học từ tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam hiện nay Đây là vấn đề đòi hỏi đặt ra cho luận án tiếp tục nghiên cứu, luận giải về mặt khoa học Từ nội dung tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam luận án tiếp tục

phân tích và rút ra: (1) Giá trị tư tưởng Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân

tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam; đồng thời phân tích và

làm rõ (2) Bài học về phát huy nhân tố con người từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối

với sự nghiệp Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

Tiểu kết chương 1:

Nghiên cứu về tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được nhiều công

trình đề cập ở nhiều góc độ và phương diện khác nhau Tuy nhiên, nghiên cứu về tư

tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống dưới

góc độ Triết học Các công trình nghiên cứu đi trước của các tác giả có giá trị kế thừa làm cơ sở cho việc nghiên cứu cơ sở hình thành, phát triển và nội dung cơ bản tư tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam dưới góc độ mới, trên cơ sở nghiên cứu, bổ sung, phát triển các luận điểm trước đó

Trên cơ sở kế thừa những giá trị của các nhà khoa học đi trước, luận án sẽ

được xây dựng các chương cơ bản: Chương 2, cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng

của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh

giải phóng dân tộc Việt Nam Chương 3, nội dung cơ bản của tư tưởng Đại tướng

Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân

tộc Việt Nam Chương 4, giá trị và bài học chủ yếu từ tư tưởng của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN

TƯ TƯỞNG ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VIỆT NAM

2.1 Những vấn đề lý luận về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Để làm cơ sở khoa học nghiên cứu và hiểu rõ nội dung “Tư tưởng của Đại

tướng Võ Nguyên Giáp về phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam”, cần phải phân tích một số vấn đề lý luận triết học có liên quan để

làm cơ sở cho triển khai các nôi dung nghiên cứu tiếp theo của luận án

2.1.1 Quan điểm triết học về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người

Trong di sản của các nhà kinh điển mác - xít, vấn đề lý luận và thực tiễn về

“con người”, “nhân tố con người” đã được đặt ra và dành sự quan tâm đặc biệt nghiên cứu Các nhà mác - xít đã phân tích đúng đắn khoa học về vị trí, vai trò của con người đối với sự phát triển xã hội, là bước ngoặt khi xem xét vai trò của con người trong cuộc cách mạng vô sản hiện đại, đem lại cái nhìn mới, đúng đắn, khoa học và toàn diện hơn

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, con người là một thực thể sinh học - xã

hội, là chủ thể sáng tạo mọi giá trị văn hóa vật chất - tinh thần trong lịch sử Là thực thể sinh học, con người là một sinh vật được “nhân loại hóa” Là một thực thể

xã hội, con người là thành viên của cộng đồng, yếu tố cấu thành hệ thống xã hội, là chủ thể sáng tạo ra lịch sử và của mọi giá trị Khẳng định bản chất xã hội trong hoạt động của con người, Các Mác nói: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” [99, tr.11] Bản chất của con người được hình thành trong quá trình vận động, biến đổi gắn với những mối quan hệ khách quan trong hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên, xã hội và bản thân Con người ở đây là con người hiện thực, chủ thể hoạt động sáng tạo, có tư duy, có nhận thức Đây là luận điểm chứa đựng giá trị về lý luận, tư tưởng, là cơ sở đầu tiên cho nội dung và phương pháp nghiên cứu về “nhân tố con người”

Vấn đề vị trí, vai trò của con người được các nhà kinh điển mác xít đánh giá một cách đúng đắn, khoa học

Trước hết, trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội, vai trò của con

người ngày càng tăng và trở thành một yếu tố khách quan Thông qua hoạt động thực tiễn, với vai trò tích cực, chủ động và sáng tạo, con người tác động vào tự nhiên, xã hội và bản thân mình một cách hợp quy luật nhằm hướng tới mục đích tồn tại và phát triển của chính bản thân con người Từ đó, con người không ngừng hoàn thiện nâng cao phẩm chất năng lực của mình Và, nhờ hoạt động đó mà con người

“tự nhân đôi mình lên một cách tích cực, một cách hiện thực” [98; tr.120] Như vậy, bằng hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên, con người đã khẳng định và thể hiện vai

trò động lực của mình đối với quá trình phát triển của xã hội Hai là, con người chính

là chủ thể sáng tạo ra lịch sử Con người chính là nguồn lực cơ bản, quan trọng nhất

để kết nối với các nguồn lực khác trong tiến trình phát triển của xã hội Các nguồn lực khác như tài nguyên, thiên nhiên, vốn,… theo thời gian, chúng có thể cạn kiệt, nhưng nguồn lực con người là vô tận, trí tuệ của con người không bao giờ cạn Bằng hoạt động tích cực, chủ động và sáng tạo, nguồn lực con người là trung tâm kết nối với các

nguồn lực khác để phát huy tác dụng và tái tạo các nguồn lực khác Ba là, con người

với tư cách là chủ thể sáng tạo ra lịch sử bằng năng lực nhận thức và hoạt động thực tiễn của mình trong quá trình cải tạo thế giới, làm thế giới vận động, biến đổi theo hướng phát triển tiến bộ đi lên V.Lênin đã từng nói: “lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động” [93, tr.430]

Như vậy, con người chính là nhân tố của lực lượng sản xuất, là chủ thể của

quá trình sản xuất, chủ thể tích cực trong quá trình phát triển xã hội, sáng tạo ra lịch

sử của chính mình Con người đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của

xã hội và lịch sử phát triển của nhân loại, giữ một vị trí trung tâm trong toàn bộ các yếu tố cấu thành xã hội Đồng thời, con người với tư cách là chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo đóng vai trò quyết định sự phát triển của lịch sử - xã hội

Từ quan niệm khoa học về con người, triết học Mác - Lênin đi đến quan

niệm về nhân tố con người Do mục đích và phương pháp nghiên cứu khác nhau

nên trong giới triết học mác - xít có nhiều quan niệm khác nhau về nhân tố con người Có thể khái quát lại một số quan niệm chủ yếu sau đây:

Một là, “nhân tố con người bao gồm một chỉnh thể các giai cấp, các tầng lớp xã

hội, các dân tộc, tôn giáo, các giới, các lứa tuổi khác nhau, nhưng liên kết chặt chẽ với nhau nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp của cộng đồng để thúc đẩy tiến bộ xã hội” [79, tr.141] Quan niệm này đồng nhất nhân tố con người với con người (các tầng lớp, các

lực lượng…) Hai là, nhân tố con người được hiểu là những tiêu chí về chất lượng, số

lượng của lao động và dân số là nói lên khả năng của con người, của cộng đồng người trong một hoàn cảnh lịch sử - xã hội nhất định cần phải được khai thác và phát huy trong quá trình cải tạo và xây dựng xã hội, mà trước hết là số lượng và chất lượng lao

động của con người Quan niệm này coi nhân tố con người là chất lượng nguồn nhân lực Ba là, nhân tố con người là một nhân tố xã hội để phân biệt với nhân tố khác như:

nhân tố kỹ thuật, nhân tố tài nguyên, nhân tố kinh tế…huy động vào hoạt động thực tiễn nhằm thúc đẩy sự phát triển theo sự tiến bộ của xã hội Quan niệm này coi nhân tố con

người là nhân tố xã hội để phân biệt với nhân tố tự nhiên, vật chất, kỹ thuật Bốn là, nhân

tố con người là những tiêu chí về nhân cách, bao gồm những yếu tố như phẩm chất, năng lực, đạo đức, tư tưởng, tình cảm, chức năng xã hội của con người có thể khai thác, phát huy trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội [79, tr.141- 142] Quan niệm này coi nhân tố con

người là phẩm chất và năng lực của con người tồn tại dưới dạng nhân tố tinh thần Năm là,

nhân tố con người là hoạt động, mà trước hết là hoạt động thực tiễn của con người trong một quá trình phát triển xã hội Quan niệm này nhấn mạnh mặt hoạt động cải biến xã hội của con người Như vậy, quan niệm về “nhân tố con người” trong triết học mác - xít tuy khác nhau nhưng vẫn có điểm chung là nêu lên được bản chất xã hội và vai trò chủ thể của con người đối với sự phát triển của lịch sử

Từ góc độ triết học, xác định nội dung và phương pháp tiếp cận phù hợp với đối

tượng và mục đích của vấn đề nghiên cứu, tác giả luận án quan niệm rằng: Nhân tố con

người là chỉnh thể những yếu tố đặc trưng của chủ thể bao gồm phẩm chất, năng lực và hoạt động, đóng vai trò tích cực, sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển của lịch sử - xã hội

Với khái niệm trên,“nhân tố con người” có nội hàm xác định để phân biệt với khái niệm “con người”, “nguồn lực con người” Khái niệm “con người” rộng

hơn, bao gồm tổng hòa cả phẩm chất tự nhiên lẫn xã hội, là đối tượng nghiên cứu

của nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn, tự nhiên Còn nói đến “nhân tố con

người” là nói đến vai trò của chủ thể, một quá trình cải biến xã hội với những tiềm

năng về phẩm chất, năng lực và hoạt động thực tiễn, nguồn nội sinh quyết định quá trình phát triển của lịch sử - xã hội

Khái niệm“nhân tố con người” được xác định bởi hai phương diện:

Về phương diện hoạt động, phản ánh mặt hoạt động mà trước hết là hoạt

động thực tiễn Về mặt hoạt động bao gồm: hoạt động thực tiễn và lý luận (hoạt động chính trị xã hội, cách mạng, vạch ra chiến lược, sách lược…); hoạt động về vật chất và tinh thần (hoạt động sản xuất vật chất, bảo vệ cuộc sống ấm no tự do hạnh phúc cho nhân dân, sáng tạo và bảo vệ vật chất tinh thần cho dân tộc) Qua hoạt động thực tiễn, con người thực hiện mục đích của xã hội, đồng thời giữ vai trò quyết định sự vận động, phát triển của xã hội

Về phương diện phẩm chất và năng lực, là kiểu nhân cách tiêu biểu mang

những đặc trưng về phẩm chất chính trị, đạo đức, lập trường, niềm tin, thái độ chính trị,

ý thức tổ chức kỷ luật; tri thức, kinh nghiệm, năng lực tổ chức thực tiễn, năng lực tư duy…những phẩm chất, năng lực được hình thành, phát triển và ngày càng hoàn thiện,

là cơ sở, điều kiện cho hoạt động sáng tạo ra lịch sử Hai phương diện này có quan hệ mật thiết với nhau hợp thành một chỉnh thể thống nhất trong quá trình vận động, biến đổi và phát triển Bởi vậy, việc phát huy nhân tố con người ở bất cứ giai đoạn nào cũng phải tính đến việc phát huy đầy đủ những mặt, những nội dung của con người

Khái niệm nhân tố con người là cơ sở để đi đến quan niệm khoa học về

phát huy nhân tố con người

Phát huy nhân tố con người là quá trình phát hiện, bồi dưỡng, kích thích phát triển, đồng thời sử dụng đúng đắn có hiệu quả tính tích cực, tự giác, sáng tạo những đặc trưng về phẩm chất, năng lực và hoạt động thực tiễn của con người nhằm thực hiện mục đích của một quá trình phát triển xã hội

Phát huy nhân tố con người bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, phát hiện những khâu then chốt, những yếu tố, tiềm năng để dẫn

dắt con người chủ động, tích cực, tự giác, sáng tạo trong hoạt động thực tiễn, đồng

thời, khơi dậy tiềm năng của nhân tố con người không ngừng làm cơ sở, điều kiện cho hoạt động thực tiễn của con người

Thứ hai, định hướng tính tích cực xã hội của con người nhằm nâng cao

hiệu quả trong hoạt động thực tiễn thúc đẩy sự phát triển của xã hội

Thứ ba, không ngừng nâng cao chất lượng nhân tố con người, làm tăng

những phẩm chất xã hội như: lý tưởng chính trị, văn hóa và đạo đức cách mạng; nhận thức và hoạt động thực tiễn, năng lực tổ chức quản lý; ý thức tổ chức kỷ luật

tự giác; ý chí khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ; đoàn kết nhân ái

Thứ tư, tạo mọi điều kiện thuận lợi để con người không ngừng phát huy

năng lực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động thúc đẩy xã hội phát triển Đồng thời, khắc phục kịp thời những yếu tố tác động kìm hãm sự phát triển của con người

2.1.2 Chiến tranh giải phóng dân tộc, nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc và phát huy nhân tố con người trong chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

 Quan niệm về chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, bản chất chiến tranh là sự kế

tục chính trị bằng thủ đoạn bạo lực vũ trang Nguồn gốc của chiến tranh, xét đến cùng là do sự xuất hiện của chế độ tư hữu, giai cấp và nhà nước Theo học thuyết

Mác - Lênin về chiến tranh và quân đội, chiến tranh được phân thành hai loại hình chiến tranh là: chiến tranh giải phóng dân tộc, chiến tranh bảo vệ tổ quốc, chiến tranh

nhân dân, chiến tranh cách mạng

Chiến tranh giải phóng dân tộc là “chiến tranh do các dân tộc tiến hành nhằm

lật đổ ách thống trị của nước ngoài, giành độc lập dân tộc” [121, tr.165] Chiến tranh

bảo vệ tổ quốc là chiến tranh do các dân tộc tiến hành chống trả lại âm mưu và hành

động của các thế lực xâm lược nhằm bảo vệ đất nước

Quan niệm chung về chiến tranh là cơ sở để tiếp cận chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Việt Nam trong thời đại mới

vừa là chiến tranh nhân dân, vừa là chiến tranh cách mạng Cuộc kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ ở nước ta là hai cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc

tiêu biểu trong thời đại mới, vừa là chiến tranh nhân dân và chiến tranh cách mạng