Khoá luận tốt nghiệp đặc điểm ngôn ngữ báo chí pháp luật (báo đời sống pháp luật và báo pháp luật 4 phương)

2 Khi nghiên cứu về báo chí, các nhà nhiên cứu quan tâm đến các vấn đề như tác dụng của báo chí, bản chất tin tức hay vai trò của phóng viên… Dương Quảng Hàm trong “Việt Nam văn học sử y

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THANH LAN

ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

PHÁP LUẬT ( Báo Đời sống& Pháp luật và báo Pháp luật 4 phương )

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học

HÀ NỘI - 2019

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THANH LAN

ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

PHÁP LUẬT

(Báo Đời sống& Pháp luật và báo Pháp luật 4 phương)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ HIỀN

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận này được hoàn thành, ngoài sự cố gắng của bản thân, em xin gửi

lời cảm ơn chân thành nhất đến Ban giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

và tất cả các thầy cô khoa Ngữ văn đã tạo những điều kiện tốt nhất để em có thể học

tập, rèn luyện bản thân Đồng thời, các thầy cô đã truyền đạt cho em những kiến

thức quan trọng, cần thiết trong quãng thời gian học tập tại trường

Tiếp đến, em xin đặc biệt gửi tới Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền lòng biết ơn sâu

sắc nhất Em cảm ơn cô vì sự tận tụy, tận tình chỉ bảo, định hướng kiến thức cho em

trong suốt quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, em xin được gửi lời cảm ơn tới báo Pháp luật 4 phương và báo

Đời sống&Pháp luật đã có những tài liệu cụ thể giúp em rất nhiều trong khóa trình

làm khóa luận này

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi cùng

với sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền và các thầy cô trong tổ Ngôn ngữ

khoa Ngữ văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Công trình này chưa được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào

DANH MỤC VIẾT TẮT

1 1 Báo ĐS&PL Báo Đời sống& Pháp luật

2 2 Báo PL4P Báo Pháp luật 4 phương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu 3

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn 4

7 Bố cục của khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 5

1.1.Khái quát ngôn ngữ báo chí 5

1.1.1.Phong cách ngôn ngữ báo chí 5

1.1.2 Chức năng của ngôn ngữ báo chí 5

1.1.3 Đặc điểm của ngôn ngữ báo chí 7

1.1.4 Một số thể loại báo chí tiêu biểu 9

1.2 Báo chí Pháp luật 10

1.2.1 Các phương tiện truyền thông của báo chí Pháp luật hiện nay 10

1.2.2 Định hướng truyền thông của báo chí Pháp luật 11

1.2.3 Chức năng của báo chí Pháp luật 11

Tiểu kết chương 1 14

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM NGỮ ÂM, TỪ VỰNG CỦA NGÔN NGỮ BÁO CHÍ PHÁP LUẬT 15

2.1 Đặc điểm ngữ âm 15

2.1.1 Về chính tả 15

2.1.2 Về viết tắt 16

2.1.3 Về cách Viết hoa 19

2.1.4 Nhận xét và kiến nghị về đặc điểm ngữ âm 20

2.2 Đặc điểm từ vựng 21

2.2.1 Đặc điểm từ vựng xét về mặt phạm vi sử dụng 21

2.2.2 Đặc điểm từ vựng xét về mặt nguồn gốc 25

Tiểu kết chương 2 33

Chương 3: LẬP LUẬN TRONG NGÔN NGỮ BÁO CHÍ PHÁP LUẬT 34

3.1 Khái quát về lập luận 34

3.1.1 Các quan niệm về lập luận 34

3.1.2 Mô hình cấu tạo của một lập luận 34

3.2 Các yếu tố của lập luận 35

3.2.1 Luận cứ 35

3.2.2 Kết luận 37

3.2.3 Chỉ dẫn lập luận 37

3.3 Các phương pháp lập luận 38

3.4 Các kiểu lập luận trong báo chí Pháp luật 40

3.4.1 Lập luận đơn giản 40

3.4.2 Lập luận phức tạp (tam đoạn luận) 45

3.4.3 Lập luận phức hợp 46

3.4.4 Mạng lập luận 48

Tiểu kết chương 3 52

KẾT LUẬN 53 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt, công cụ tư duy và giao tiếp Nó chính là phương tiện giúp con người có thể giao tiếp với nhau, trao đổi tâm tư, nguyện vọng cho nhau Trong pháp luật, ngôn ngữ có thể nói là phương tiện đặc biệt quan trọng thể hiện ý chí, quan điểm của cấp có thẩm quyền, Nhà nước dùng ngôn ngữ để tạo nên các văn bản pháp luật Ngôn ngữ cũng là một công cụ để giao tiếp giữa đối tượng với chủ thể quản lý

Đối cới xã hội, pháp luật là phương tiện đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển bình thường của xã hội Pháp luật không chỉ là một phương tiện để quản lý nhà nước, mà còn tạo ra môi trường cho ý thức đạo đức được phát triển Chính vì vậy, việc truyền bá và thông tin về pháp luật là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của báo chí Pháp luật

Ngôn ngữ báo chí gồm có ngôn ngữ phát thanh và truyền hình, ngôn ngữ quảng cáo Sứ mệnh của báo chí là truyền đạt tin tức tới độc giả Vì vậy, ngôn ngữ báo chí phải chuẩn mực, chính xác, dễ lĩnh hội cho người đọc, người nghe Ngôn ngữ báo chí Pháp luật cũng vậy Song, trong lịch sử nghiên cứu, cho đến nay vẫn chưa có ai tìm hiểu, nghiên cứu về ngôn ngữ báo chí Pháp luật Việt Nam trên các bình diện: ngữ âm, từ vựng và ngữ dụng (lập luận) Chính vì vậy, việc nghiên cứu

“đặc điểm ngôn ngữ báo chí Pháp luật” là điều thiết yếu nhằm phát hiện ra những đặc trưng riêng biệt của ngôn ngữ báo chí Pháp luật so với các ngôn ngữ báo chí khác Xuất phát từ các lí do trên đây, chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Đặc điểm

ngôn ngữ báo chí Pháp luật (báo Đời sống& Pháp luật và báo Pháp luật 4 phương)”

làm đối tượng nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Lịch sử nghiên cứu ngôn ngữ báo chí

Báo chí gắn liền với sự mới mẻ của thông tin, gần gũi trong cuộc sống; hay những thông tin, sự kiện nổi bật được bạn đọc quan tâm; thông tin tác động đến nhận thức, tâm lý của người đọc, người xem, người nghe Khi nhận được sự giúp đỡ của những tiến bộ khoa học công nghệ, các nhà báo phải rất nhanh nhạy, cập nhật tin tức chính xác, kịp thời, khách quan, hấp dẫn Cùng với đó, người làm báo phải hiểu từ ngữ, vững chính tả, ngữ pháp và cách dùng dấu câu

2

Khi nghiên cứu về báo chí, các nhà nhiên cứu quan tâm đến các vấn đề như tác dụng của báo chí, bản chất tin tức hay vai trò của phóng viên…

Dương Quảng Hàm trong “Việt Nam văn học sử yếu” (1941) đã nêu lên tác

dụng của báo chí là “thông tin tin tức ở trong xứ và ban bố các mệnh lệnh của chính phủ, giúp cho việc thành lập quốc văn, sáp nhập vào tiếng ta nhiều danh từ mới về triết học và khoa học, giúp cho sự thống nhất của tiếng nói ba kỳ” [10, 428]

Hay như Vũ Quang Hào trong cuốn “Ngôn ngữ báo chí” ông đã nêu lên đặc

điểm chung về ngôn ngữ của báo chí và đặc điểm của phong cách ngôn ngữ chính luận, phong cách ngôn ngữ khoa học, phong cách ngôn ngữ hành chính [11]

Gaillard trong Nghề làm báo [1, 41-50] đã trình bày vai trò của phóng viên

và tòa soạn với việc đưa tin, người làm báo phải biết lựa chọn sự kiện theo các tiêu chuẩn:

- Thời sự nóng hổi: Công chúng luôn chờ đợi lời giải đáp cho câu hỏi: “có gì mới không?”

- Ý nghĩa: Áp dụng cho sự kiện và phạm vi tác động của sự kiện

- Sự quan tâm: Ý nghĩa và tính thời sự của tin được công chúng quan tâm ở mức độ nào?

Bên cạnh đó, nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề bản chất của tin tức trong

cuốn Nhà báo hiện đại Theo đó, thông tin phải có những tính chất sau: tính đa

dạng, tính tương tác, tính liên quan, có chiều sâu…

Ngoài ra, có thể kể thêm một số sách, luận văn, luận án nghiên cứu về ngôn

ngữ báo chí như: Một số vấn đề về sử dụng ngôn từ trên báo chí [3]; Các thể ký báo

chí [8]; Viết báo như thế nào? [9]; Luận bàn về thể loại báo chí [13]; Ngôn ngữ báo chí Sài Gòn- thành phố Hồ Chí Minh [14]; Ngôn ngữ báo chí [16]

2.2 Lịch sử nghiên cứu ngôn ngữ báo chí pháp luật

Theo chúng tôi tìm hiểu, nghiên cứu về ngôn ngữ pháp luật chưa nhiều, mới

chỉ có một số nghiên cứu như: “Hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Vam hiện

nay” [5]; “Khảo sát đặc điểm ngôn ngữ văn bản quy phạm pháp luật” [15]; “Vấn

đề an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện đại” [12]; “Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” [4] Nội dung của các nghiên cứu

này là tìm hiểu về pháp luật quốc tế, các chính sách và pháp luật ở Việt Nam; quá trình phát triển pháp luật về gia đình ở Việt Nam; hay nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc nội dung của văn bản quy phạm pháp luật, đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn bản quy phạm pháp luật…

3

Như vậy, đặc điểm ngôn ngữ báo chí Pháp luật hầu như chưa ai đề cập đến, nhất là về các phương diện ngữ âm, từ vựng, ngữ dụng, nên chúng tôi đã chọn đề tài này làm đối tượng nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là toàn bộ đặc điểm về ngữ âm, từ vựng, lập luận trong báo chí Pháp luật Việt Nam Cụ thể là đặc điểm ngữ âm, từ vựng và

đặc điểm lập luận trong hai báo Pháp luật 4 phương và báo Đời sống&Pháp luật

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi chúng tôi nghiên cứu là các bài báo được đăng trên hai tờ báo: Đời

sống & Pháp luật (với các số báo 26, 27, 79, 85, 91) và Pháp luật 4 phương (với

các số báo 160, 161, 162, 163, 164) được phát hành trong năm 2018

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của chúng tôi nhằm phát hiện những đặc điểm về ngữ

âm, từ vựng, lập luận trong báo pháp luật Đồng thời chỉ ra những cách dùng ngôn ngữ chưa chuẩn xác, chưa phù hợp hay chưa nhất quán, từ đó đề xuất, đưa ra những giải pháp khắc phục hữu hiệu để cải thiện những hạn chế đó

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhận diện, thống kê, phân loại, phân tích cách sử dụng ngôn ngữ trong việc

truyền tải thông tin tới công chúng qua các báo: Đời sống& Pháp luật với các số báo 26, 27, 79, 85, 91 được xuất bản trong năm 2018; Pháp luật 4 phương với các

số báo 160, 161, 162, 163, 164 phát hành trong năm 2018

Phân tích, đánh giá đặc điểm của ngôn ngữ báo chí Pháp luật trên ba bình diện: ngữ âm, từ vựng, lập luận để đưa ra những đề xuất, giải pháp khắc phục cho những vẫn đề còn tồn tại

5 Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu

5.1.1 Phương pháp miêu tả

Phương pháp này được sử dụng nhằm miêu tả đặc điểm của ngôn ngữ báo chí Pháp luật, qua đó có thể nhận biết được những đặc điểm đặc thù của ngôn ngữ báo chí Pháp luật

4

5.1.2 Phương pháp hệ thống hóa

Phương pháp này được sử dụng để hệ thống hóa các cách sử dụng ngôn ngữ khác nhau của các bài báo với nhau, từ đó có cái nhìn rõ nét, cụ thể hơn, có sự so sánh chuẩn xác giữa các tờ báo với nhau trong việc sử dụng ngôn ngữ

5.2 Thủ pháp nghiên cứu

5.2.1 Thủ pháp so sánh

Nhằm so sánh cách sử dụng ngôn ngữ giữa hai tờ báo Đời sống& Pháp luật

và Pháp luật 4 phương và các loại báo chí khác

5.2.2 Thủ pháp thống kê, phân loại

Sử dụng thủ pháp này giúp chúng tôi thống kê, phân loại được số lượng, tỷ

lệ, tần số xuất hiện của các hiện tượng ngôn ngữ mang đặc trưng của ngôn ngữ báo chí Pháp luật

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lí luận

- Củng cố các lí thuyết của ngôn ngữ học thông qua các ngữ liệu thực tiễn

- Giúp báo chí pháp luật có được thêm những cơ sở lí luận về ngôn ngữ học

và báo chí học trong việc truyền tải thông tin đến đọc giả được trọn vẹn và hiệu quả hơn

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Giúp cho việc giảng dạy ngôn ngữ có thêm nguồn ngữ liệu mới

- Đề xuất cách sử dụng ngôn ngữ, cách trình bày nội dung thông được rõ ràng, logic, mạch lạc hơn Từ đó, độc giả sẽ nắm bắt, lĩnh hội thông tin nhanh, chuẩn xác và hiệu quả nhất

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài

Chương 2: Đặc điểm ngữ âm, từ vựng của ngôn ngữ báo chí Pháp luật Chương 3: Lập luận trong ngôn ngữ báo chí Pháp luật

5

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1.Khái quát ngôn ngữ báo chí

1.1.1.Phong cách ngôn ngữ báo chí

Phong cách ngôn ngữ báo chí là khuôn mẫu thích hợp để xây dựng lớp văn

bản trong đó thể hiện vai của người tham gia giao tiếp trong lĩnh vực báo chí Nói

cụ thể hơn đó là vai của những nhà báo, người đưa tin, người cổ động, người quảng

cáo… tất cả những ai tham gia vào hoạt động thông tin của xã hội về tất cả các vấn

đề thời sự [14] Có thể kể đến một số thể loại văn bản báo chí như: bản tin, phóng

sự, tiểu phẩm Với bản tin thì thời gian, địa điểm, sự kiện chính xác nhằm cung cấp tin tức cho người đọc Phóng sự: cung cấp tin tức nhưng mở rộng phần tường thuật chi tiết sự kiện, miêu tả bằng hình ảnh, giúp người đọc có một cái nhìn đầy đủ, sinh động, hấp dẫn Tiểu phẩm, với giọng văn thân mật, dân dã, thường mang sắc thái mỉa mai, châm biếm nhưng ẩn chứa một chính kiến về thời cuộc Bên cạnh đó còn

một số thể loại khác như: Phỏng vấn, bình luận, thời sự, trao đổi ý kiến, thư bạn

đọc [21]

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức thời sự trong nước

và quốc tế Đồng thời, phản ánh chính kiến của tờ báo và dư luận quần chúng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ xã hội Ngôn ngữ báo chí tồn tại ở hai dạng chính là dạng viết (báo viết) và dạng nói (báo nói), ngoài ra còn có báo hình, báo điện tử [21]

1.1.2 Chức năng của ngôn ngữ báo chí

1.1.2.1 Chức năng thông báo

Chức năng thông báo là chức năng quan trọng hàng đầu của báo chí Báo chí

ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin giao tiếp của quần chúng và sự phát triển của báo chí cũng dựa trên sự gia tăng nhu cầu thông tin-giao tiếp trong xã hội Một

xã hội từ thời nguyên thủy cũng đã có nhu cầu thông tin, kết nối xã hội, hợp tác lao động, chống lại các mối nguy hiểm… sự ra đời của báo chí chính là một cột mốc quan trọng đánh dấu nhu cầu thông tin-giao tiếp đã đạt tới mức độ nóng bỏng, cấp thiết hơn nhiều và khả năng đáp ứng của các phương tiện truyền tin đã đạt tới trình

độ cao hẳn so với trước đó

1.1.2.2 Chức năng định hướng dư luận

6

Ngôn ngữ báo chí có vai trò đó là nắm bắt, gây dựng và định hướng dư luận

xã hội Dư luận xã hội là bộ phận dễ bị tác động nhất, và khi bị tác động dễ tạo nên những chuyển biến và hành động xã hội tức thì Do vậy, tác động đúng mức, đúng cách, hợp lí vào dư luận xã hội có thể tạo nên các phong trào xã hội, giải quyết được các nhiệm vụ cấp bách và nhiệm vụ lâu dài

Báo chí có khả năng truyền tải thái độ, tình cảm, nhận thức của quần chúng nhân dân đến bộ máy công quyền nhằm phát ra những thông điệp cần thiết, từ đó để điều chỉnh và xử lí các vấn đề mà quần chúng quan tâm

1.1.2.3 Chức năng tập hợp và tổ chức quần chúng

Báo chí là cơ quan ngôn luận của quần chúng nhân dân trong cả nước Nó đóng một vai trò rất lớn trong việc tập hợp và tổ chức quần chúng Trong những cột mốc lịch sử của dân tộc, báo chí đã góp phần to lớn vào việc khích lệ tinh thần nhân dân, là một món quà tinh thần rất lớn với nhân dân, hướng nhân dân tới những tổ chức, khuynh hướng tiến bộ

1.1.2.4 Chức năng thẩm mỹ

Không chỉ trở thành một nguồn cổ vũ tinh thần dân tộc mà báo chí với ngôn ngữ sử dụng mang đậm tính thẩm mỹ, với những câu từ được trau chuốt, được lựa chọn, cân nhắc một cách tỉ mỉ cùng với sự sáng tạo vô tận của người viết Thông qua những bài báo, độc giả khắp cả nước có thể biết đến nhiều tác giả nổi tiếng, các tác giả có văn phong đặc biệt Vì lẽ đó, báo chí với ngữ đặc trưng của mình đã trở thành một phần trong cuộc sống tinh thần của nhân dân

1.1.2.5 Chức năng giáo dục

Cùng với sự tái hiện, phản ánh những vấn đề nóng hổi, tức thì của xã hội, thì báo chí dùng ngôn ngữ của mình đan xen những bài học nhân sinh vô cùng sâu sắc, nhẹ nhàng mà thâm thúy Từ đó góp phần giáo dục con người, giúp cho con người được hoàn thiện hơn, làm tiền đề cho xã hội phát triển

7

1.1.3 Đặc điểm của ngôn ngữ báo chí

1.1.3.1 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ sự kiện

Ngôn ngữ sự kiện là linh hồn của ngôn ngữ báo chí bởi nó là nền tảng cho sự

tồn tại của ngôn ngữ báo chí và là trung tâm của ngôn ngữ báo chí

Ngôn ngữ sự kiện là ngôn ngữ bám sát sự kiện có thật và nguyên dạng để phản ánh Các nhà báo chỉ được quyền nói cái thật mà độc giả, khán giả, thính giả đều cảm nhận được ngay trong cuộc sống xung quanh họ Nhà báo không được bịa

ra sự thật hay tưởng tượng ra sự thật Đồng thời cái có thật mà mình phản ánh phải

để nguyên dạng chứ không được thêm bớt hay tô vẽ Sự thêm bớt hay tô vẽ vào cái

thật của cuộc đời chỉ khiến tác phẩm của mình thiếu sức thuyết phục

Ngôn ngữ sự kiện là ngôn ngữ bám sát sự kiện hiện hữu để phản ánh Sự kiện hiện hữu là sự kiện đang diễn ra trong cuộc sống hiện tại, đang là vấn đề thời

sự, là vấn đề được xã hội quan tâm

Ngôn ngữ sự kiện là ngôn ngữ bám sát sự vận động của sự kiện để phản ánh Đây là nội dung rất quan trọng của đặc điểm ngôn ngữ sự kiện Nhà báo bao giờ cũng có ham muốn viết lên sự thật, hơn thế, toàn bộ sự thật Đó là ham muốn chính đáng nhưng lại là điều bất khả kháng không chỉ đối với người làm báo mà đối với

cả nhân loại

1.1.3.2 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ có tính ngắn gọn và biểu cảm

Xuất phát từ tính chất vốn có là tức thời và nhanh chóng, ngôn ngữ báo chí luôn mang tính chất ngắn gọn, súc tích Những chữ không cần thiết sẽ được loại bỏ tối đa Nếu như bài báo có dung lượng quá lớn thì sẽ thực hiện giải pháp, đó là đăng nhiều lần trong các số báo khác nhau

Ngoài ra, ngôn ngữ báo chí còn có tính biểu cảm Tính biểu cảm ấy được thể hiện qua việc dùng các từ ngữ giàu hình ảnh, cách nói ví von đặc sắc cũng như lối hành văn mới lạ đã khiến cho độc giả luôn cảm thấy bị thu hút Để có được tính biểu cảm đó, ngôn ngữ báo chí đã sử dụng những từ những tục ngữ, ca dao đến lối nói lái, chơi chữ, pháp ẩn dụ Có thể nói rằng, tính chất biểu cảm vô cùng quan trọng với báo chí, nếu không có nó thì việc truyền tải thông tin đến bạn đọc sẽ rất khó, đồng

thời ngôn ngữ báo chí sẽ trở nên khô khan, không hấp dẫn được người đọc

1.1.3.3 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ có tính chiến đấu mạnh mẽ

1.1.3.4 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ mang tính hấp dẫn và thuyết phục

Phong cách báo chí luôn quan tâm đến việc làm sao có thể thu hút được độc giả tìm hiểu vấn đề Chính vì vậy, trong mỗi tờ báo ngay từ tiêu đề đến cách kết cấu

và cách sử dụng từ ngữ, câu văn đến những hình ảnh minh họa đều được chú trọng, chọn lựa kĩ lưỡng nhằm mang lại sự hấp dẫn, khơi gợi trí tò mò và mong muốn tìm hiểu sự việc của độc giả

Bên cạnh đó, với những ngôn từ được trau chuốt, những lập luận sắc bén, lí

lẽ, dẫn chứng thực tế ở trong mọi lĩnh vực, mọi vấn đề của mỗi bài báo thì báo chí

đã thuyết phục người đọc tuyệt đối

1.1.3.5 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ có tính cụ thể và tính chính xác

Tính cụ thể của ngôn ngữ báo chí được thể hiện ở hai phương diện chính, đầu tiên đó là về nội dung hiện thực được các nhà báo miêu tả, tái hiện phải cụ thể, chi tiết tới từng tình tiết nhỏ, từ đó độc giả mới cảm nhận được mình là người trực tiếp đang chứng kiến các sự kiện xảy ra Thứ hai, tính chất này còn nằm ở việc giúp cho đối tượng được phản ánh có sự xác định, để đạt được điều này, ngôn ngữ báo chí cần hạn chế tối đa việc dùng các từ ngữ, câu văn hay cấu trúc không mang tính xác định hay có ý nghĩa mơ hồ như “một người nào đó”, “vào khoảng”, “hình như”

… sẽ khiến người đọc rơi vào trạng thái mơ hồ, không xác định được vấn đề

Đối với ngôn ngữ báo chí, tính chính xác có ý nghĩa rất quan trọng Do xuất phát từ chức năng định hướng dư luận xã hội nên chỉ cần một lỗi sai nhỏ về ngôn từ, báo chí sẽ làm người đọc, người nghe khó hiểu hoặc hiểu sai về thông tin Và muốn

sử dụng ngôn ngữ một cách chuẩn chỉ, các nhà báo phải am hiểu và hiểu rõ về tiếng

mẹ đẻ, có một vốn từ rộng, ngữ pháp chuẩn, nắm chắc về mặt ngữ âm Đồng thời, các nhà báo phải phán ánh sự việ một cách chân thật và khách quan nhất, tránh trường hợp thêm bớt làm sai sự thật sẽ ảnh hưởng rất lớn đến cơ quan phụ trách tờ báo đó

1.1.3.6 Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ mang tính đại chúng

9

Như chúng ta đã biết, báo chí luôn gắn trong mình một sứ mệnh, đó là phương tiện thông tin đại chúng Mọi tầng lớp nhân dân từ già đến trẻ, từ người có học thức đến người không có học thức, từ người có địa vị cao đến người có địa vị thấp, thì đều là đối tượng mà báo chí phục vụ Báo chí là nơi mỗi người có thể tiếp nhận, thu lượm thêm những thông tin, song bên cạnh đó, chính họ cũng có thể bày tỏ suy nghĩ, đưa ra những chính kiến riêng về mọi vấn đề Do vậy, ngôn ngữ báo chí phải có tính phổ cập rộng rãi

Còn đối với ngôn ngữ không mang tính đại chúng, tức ngôn ngữ đó chỉ dành cho một bộ phận độc giả nhất định và như vậy, báo chí sẽ không hoàn thành được nhiệm vụ thiết yếu là thông tin đến mọi tầng lớp nhân dân Đây chính là nguyên do khiến cho báo chí hạn chế tối đã sử dụng tiếng lóng, từ địa phương hay từ ngữ chuyên biệt của những chuyên ngành hẹp

1.1.4 Một số thể loại báo chí tiêu biểu

Cũng giống với các loại hình nghệ thuật khác, báo chí cũng gồm nhiều thể loại khác nhau Trong quá trình hình thành và phát triển các thể loại cũng được hình thành và xác lập, phù hợp với nội dung, mục đích và tôn chỉ hoạt động Trước đây, một số người quan niệm, trong báo chí cách mạng Việt Nam chỉ có hai thể loại cơ bản, đó là tin tức và bình luận Trong từng thể loại, theo quan niệm của tác giả “đều đưa ra cách hiểu của mình theo từng thể loại nhưng khái niệm chung về thể loại thì chưa có”

Tác giả Tạ Ngọc Tấn trong cuốn “Tác phẩm báo chí”, tập một, cho rằng:

“Thể loại tác phẩm là một khái niệm để tính quy luật loại hình của tác phẩm báo

chí Thể loại là sự thống nhất có tính quy luật lặp lại của các yếu tố trong một loại tác phẩm báo chí” [18]

Hay như khái niệm mới nhất về thể loại báo chí của tác giả Dương Xuân Sơn

trong cuốn “Các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật” viết: “Thể loại báo chí là

hình thức biểu hiện cơ bản thống nhất và ổn định của các bài báo, là cách lựa chọn công cụ, phương tiện, phương pháp và hình thức trình bày tác phẩm báo chí để phù hợp với nội dung, thích ứng với từng tình huống sự kiện, và có thể chứa đựng được nội dung hình thức bài báo cần trình bày” [19]

Trong phần nghiên cứu này, chúng tôi đưa ra các thể loại của báo chí bao gồm:

10

- Các thể loại báo chí thông tấn bao gồm: tin, phỏng vấn, tường thuật, điểm báo… Các thể loại này đều có các đặc trưng chung đó là: mang tính thời sự cao, luôn cung cấp những thông tin kịp thời, phản ánh những sự kiện nóng hổi của xã hội Vì yêu cầu chỉ thông báo, phản ánh nên các thể loại trong nhóm này không nhất thiết phải đi sâu vào phân tích vấn đề Tóm lại, thông tin sự kiện mang yếu tố bình luận là đặc điểm cơ bản của nhóm này

- Các thể loại báo chí chính luận gồm: bình luận, xã luận, chuyên luận, bài phê bình

Đặc điểm của các loại thể chính luận đó là: dựa vào những số liệu được thống kê, những sự kiện, quá trình diễn ra, để từ đó tiến hành bình luận, phân tích, đánh giá sự việc theo các mục đích cụ thể Các tác giả của những thể loại này đều phải rất linh hoạt, vừa kết hợp những hiểu biết xã hội vốn có vừa phải vận dụng tư duy để giải quyết vấn đề Trong từng bài viết phải có luận cứ, luận chứng, lí lẽ thuyết phục, lập luận chặt chẽ Khi đi vào phân tích các vấn đề thì phải có cái nhìn bao quát, cả bên trong lẫn bên ngoài Hơn thế nữa, đối với những vấn đề phức tạp thì cần đưa ra những quan điểm, hướng giải quyết vấn đề Mục tiêu của nhóm này là

để thuyết phục độc giả, giúp bạn đọc hiểu thấu sự việc thật bằng những luận cứ, luận chứng và lý lẽ

- Các thể loại báo chí chính luận-nghệ thuật gồm: phóng sự, kí chân dung, bút kí báo chí, nhật kí, sổ tay phóng viên, phỏng vấn nghệ sĩ

Những thể loại báo chí thuộc nhóm này mang đặc điểm: đó là kết hợp giữa hai yếu tố là chính luận và nghệ thuật với nhau để phản ánh sự việc Với sự cộng hưởng của cảm xúc đã tạo điều kiện cho bạn đọc được đến gần hơn với nghệ thuật Đồng thời, người viết cũng thể hiện được tay nghề của mình thông qua cách viết thuyết phục

Như vậy, ba nhóm thể loại cơ bản trên đã tạo thành một hệ thống thể loại báo chí tương đối hoàn chỉnh Sự phân chia thành nhóm và các thể loại trên dựa vào đặc điểm và tính trội của mỗi thể loại là chủ yếu và nó cũng chỉ mang tính tương đối

1.2 Báo chí Pháp luật

1.2.1 Các phương tiện truyền thông của báo chí Pháp luật hiện nay

Ngày nay, với sự phát triển của lĩnh vực truyền thông cùng với việc thực hiện nhiệm vụ truyền bá, trang bị kiến thức pháp luật tới mọi tầng lớp nhân dân mà báo chí pháp luật đã có rất nhiều những tờ báo, trang tin điện tử được sử dụng như:

1.2.2 Định hướng truyền thông của báo chí Pháp luật

Hiện nay, truyền thông đối với pháp luật là vô cùng quan trọng Pháp luật sử dụng truyền thông để đưa những tin tức, truyền đạt những kiến thức pháp luật đến với mọi người dân Các hoạt động truyền thông của pháp luật có thể do nhà nước, các cơ quan chuyên ngành đặt ra hoặc do những tập thể, những tòa soạn sẽ làm nhiệm vụ này Tóm lại, truyền thông của pháp luật hướng tới sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng nhằm tuyên truyền những điều lệ, những quy định của pháp luật hay cập nhật những thay đổi trong hệ thống pháp luật kịp thời đến nhân dân Xuất phát từ tâm quan trọng vốn có của truyền thông mà những thông tin, những nội dung trình trên các trang báo đưa đến nhân dân đều được chọn lọc, xem xét kĩ lưỡng, hạn chế tối đa những sai lệch trong quá trình thực hiện, tránh xảy ra tình trạng độc giả sẽ hiểu sai lệch về nội dung của luật pháp nước ta

Như vậy, để phát huy hơn nữa vai trò của truyền thông đối với pháp luật Việt Nam thì nhà nước, các nhà chức trách, các cơ quan có thẩm quyền cần quan tâm, đề

ra những phương hướng mới để truyền bá pháp luật rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân Bên cạnh đó, không chỉ hướng đến cho dân hiểu pháp luật trong nước mà cần tích cực cập nhật, đưa tin về pháp luật của các nước trên thế giới, giúp cho nhân dân

có cái nhìn sâu hơn, rộng hơn về pháp luật

1.2.3 Chức năng của báo chí Pháp luật

Cùng có chung chức năng của báo chí đó là chức năng thông tin, tuyên truyền, phản ánh dư luận xã hội thì báo chí pháp luật cũng có những chức năng riêng, tạo nên nét đặc trưng riêng biệt của mình Báo chí Pháp luật Việt Nam bao gồm các chức năng điển hình như:

Chức năng thông tin: báo chí Pháp luật có vai trò đưa tin, tuyên truyền, phổ biến pháp luật tới mọi công dân của xã hội Từ những bài báo nói về việ lấy ý kiến của nhân dân, về việc thay đổi Hiến pháp cho đến những thông báo về việ ban hành văn bản pháp luật của nhà nước Ví dụ: trong số báo 385 của Công báo đã đưa

12

Thông tư số 13/2019/TT-BGTVT quy định chi tiết Chương trình an ninh hàng hải

và kiểm soát chất lượng an ninh hàng không Việt Nam Thông qua việc đưa thông

tư mới nhất của bộ giao thông và vận tải lên báo pháp luật thì nhân dân cả nước, đặc biệt là những tổ chức, cá nhân làm việc trong hai lĩnh vực hàng không và hàng hải

có thể nắm vững được những luật lệ, quy định mới của nhà nước

Chức năng giáo dục: báo chí Pháp luật với những số báo được đầu tư chất xám một cách nghiêm túc, nội dung từng bài báo được chắt lọc, để đưa đến cho quý độc giả những trang báo chất lượng nhất Thông qua nội dung truyền tải như những

kẻ tội phạm vi phạm pháp luật, các cơ quan nhà nước coi thường luật pháp… đã có tác dụng giáo dục đến mọi người, giúp mọi người có thể hiểu pháp luật, chấp hành luật pháp, từ đó trở thành những công dân có ích cho xã hội Ví dụ: trong bài báo

đăng trên báo Pháp luật Việt Nam “Hai công an lao ra biển cứu mạng hai nam

sinh” Sau khi đọc bài báo này, độc giả phần lớn sẽ cảm thấy xức động, ngưỡng mộ,

biết ơn vì sự hi sinh, tấm lòng cao cả của hai chiến sĩ công an đã cứu sống hai nam sinh ở bãi biển Nhật Lệ Từ đó, mọi người cũng sẽ học hỏi được tinh thần ấy từ hai chiến sĩ công an, biết giúp đỡ mọi người xung quanh

Chức năng giám sát và kiểm soát quyền lực nhà nước: với các tiêu chí khách quan, phản ánh thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời, báo chí Pháp luật được coi là phương tiện cho nhân dân tham gia giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước như việc ban hành các văn bản pháp luật hay những sai lệch của các nhà chức trách… Bởi lẽ, quần chúng nhân dân mới chính là người chủ thực sự, vì thế họ cần

họ cần được thông báo về những gì đang xảy ra do những người mà họ tạm trao

quyền để làm công việc chung Ví dụ: trong bài báo có tên “Thủ tướng sắp dự Diễn

đàn “Vành đai và Con đường” tại Trung Quốc”, nhằm thông báo, cung cấp thông

tin đến dân chúng về công việc của thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc trong thời gian sắp tới, đó chính là dự diễn đàn lớn tại Trung Quốc

Chức năng giải trí: báo chí Pháp luật không chỉ nhằm truyền tải những luật

lệ, quy định, chính sách khô cứng, mà bên cạnh đó, hiện nay, các nhà biên soạn cũng như những người viết báo cũng đã đưa những mẩu chuyện vui nhưng đầy châm biếm về pháp luật, để từ đó độc giả có thể bật lên tiếng cười, nhưng là tiếng cười thâm thúy Như vậy, báo chí Pháp luật không chỉ cung cấp những thông tin về pháp luật mà giờ đây, chúng ta có thể đọc báo pháp luật và coi đó như là một phương tiện để giải trí, thư giãn sau những bộn bề của cuộc sống thường nhật Ví

dụ: trong báo Đời sống& Pháp luật, ngoài những bài báo theo bố cục truyền thống,

13

thì báo còn đan xen bằng những bài với hình thức một cuộc hội thoại mang hàm ý

mỉa mai thông qua tiếng cười châm biếm Với tiêu đề “Xin các vị dừng tay “vẽ””

nói về vấn đề tỉnh Thanh dự chi hơn trăm tỷ cho lễ kỉ niệm 990 năm danh xưng, với

những câu đối thoại mang đầy hàm ý “không thể hiểu nổi nhà nghèo mà lại ham

chơi sang”, “dân chúng tôi cần gạo, cần điện, cần thuốc chữa bệnh, không cần ấm chén”

14

Tiểu kết chương 1

Như vậy, ở chương thứ nhất này, chúng tôi đã tìm hiểu các bài viết bàn về đặc điểm ngôn ngữ báo chí nói chung và ngôn ngữ pháp luật nói riêng Theo quan sát của chúng tôi, cho đến nay mới chỉ có một số bài viết bàn về đặc điểm ngôn ngữ báo chí Pháp luật trình bày khái quát về ngôn ngữ báo chí

Trong chương này, chúng tôi cũng đã hệ thống hóa các lí thuyết làm đường hướng cho việc nghiên cứu như: phong cách ngôn ngữ báo chí; chức năng ngôn ngữ báo chí; đặc điểm ngôn ngữ báo chí; một số thể loại báo chí Đi sâu vào phần nội dung, trước hết về chức năng ngôn ngữ báo chí bao gồm các chức năng như: chức năng thông báo, chức năng giáo dục, chức năng định hướng dư luận, chức năng thẩm mĩ và chức năng tập hợp và tổ chức quần chúng

Chúng tôi cũng nhấn mạnh đặc điểm của ngôn ngữ báo chí cũng như báo chí Pháp luật, đó là: ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ sự kiện, ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ có tính ngắn gọn và biểu cảm, ngôn ngữ báo chí có tính chiến đấu mạnh mẽ, ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ có tính thuyết phục và hấp dẫn, ngôn ngữ báo chí có tính đại chúng, ngôn ngữ báo chí có tính cụ thể và chính xác

Tóm lại, tất cả những nội dung chúng tôi trình bày trong chương này là cơ

sở, tiền đề lí thuyết để chúng tôi đi nghiên cứu các nội dung về đặc điểm ngữ âm, từ vựng và về lập luận được cụ thể trong chương 2 và chương 3

15

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM NGỮ ÂM, TỪ VỰNG CỦA NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

PHÁP LUẬT 2.1 Đặc điểm ngữ âm

Ngữ âm học là khoa học nghiên cứu âm thanh ngôn ngữ loài người Ngữ âm học có nhiệm vụ nghiên cứu tất cả các đơn vị âm thanh ở mọi trạng thái và chức năng; nghiên cứu mối quan hệ giữa hình thức âm thanh và chữ viết của ngôn ngữ.Ngữ âm là chất liệu để tạo nên tín hiệu ngôn ngữ Khi đi vào nghiên cứu đặc điểm ngữ âm trong báo chí Pháp luật, chúng tôi đã tìm hiểu và xét qua hình thức thể hiện

ở hai tờ báo Đời sống và Pháp luật (gồm các số 26, 27, 79, 85, 91); Pháp luật 4

phương (gồm các số 160, 161, 162, 163, 164) Từ đó, tiến hành nghiên cứu các vấn

đề liên quan đến đặc điểm ngữ âm của tiếng Việt bao gồm một số vấn đề như chính

tả, viết hoa tên riêng, viết tắt và phiên chuyển từ mượn nước ngoài

2.1.1 Về chính tả

Trong ngôn ngữ học, chính tả là một hệ thống các quy tắc ghi chép lại lời nói được cộng đồng người sử dụng, chấp nhận một cách chính thức qua các thể chế của nhà nước "Chính tả" là một từ Hán Việt, trong đó "chính" có nghĩa là đúng,

"tả" có nghĩa là viết, "chính tả" dịch sát nghĩa từng chữ là "viết đúng" Trong hệ thống chính tả tiếng Việt, nhìn chung đều có sự thống nhất, nhưng vẫn còn một số ngoại lệ chưa thực sự hợp lí do thói quen sử dụng.[22]

Qua khảo sát trên hai tờ báo, chúng tôi đã ghi nhận được thì có đến 82 lỗi dùng sai chính tả, dấu câu và lỗi in ấn Từ đó có thể thấy rằng lỗi về chính tả hay lỗi viết sai quy tắc vẫn còn tồn tại trong báo chí Pháp luật

Dưới đây, chúng tôi xin dẫn xuất một vài ví dụ về lỗi sai chính tả:

(1)“Nguyên nhân này cũng là một phần nhỏ để cậu Cẩn là bộ hạ có lí lẽ

khuyếch trương kinh tài muôn mặt.”

(YÊN QUẢNG, Biệt phủ Ngô Đình Cẩn xa hoa hơn dinh Độc Lập, Báo PL4P, 09/07/2018)

(2)“Chẳng qua ông Ngô Đình Luyện là em của Tổng thống nên có sự dèm

pha.”

(LÊ TÁM, Trần Lệ Xuân 1 lời nói “LẬP CÔNG”, 3 NĂM “HƯỞNG LỘC”, Báo PL4P, 06/08/2018)

16

(3)“Thời điểm khám phá đường dây tiêu thụ xe gian nói trên, công an thu hồi

25 xe máy các loại, trong đó xác định được 15 chiếc là xe trộm cắp ở nhiều địa bàn

quận, hiện khác nhau.”

(CÔNG THƯ, Bóc trần thủ đoản của đường dây “hóa kiếp” hàng trăm xe gian, Báo ĐS&PL, số 26, 06/2018)

Ở cả ba ví dụ trên chúng tôi chỉ ra lỗi sai chính tả: khuếch trương thì tác giả viết là “ khuyếch trương”, gièm pha thì viết là “dèm pha” hay huyện thì viết thành

“hiện”

Nguyên do dẫn đến việc sai lỗi chính tả hay lỗi in ấn là do người viết, người biên soạn chưa thực sự chú trọng, quan tâm đến vấ đề ngôn ngữ trong văn bản báo chí Đồng thời cũng là tần suất làm việc liên tục nên không tránh khỏi một số lỗi in

ấn không mong muốn và kiến thức chính tả hay ngữ âm của một số nhà báo còn hạn chế Vì vậy, khẩn thiết các nhà báo, các nhà biên soạn cần phải cẩn trọng, xem xét, kiểm tra thật kĩ trước khi phát hành, để đưa đến cho độc giả những số báo chất lượng nhất

2.1.2 Về viết tắt

“Viết tắt là một dạng rút gọn cách viết của một từ hoặc từ ngữ Thông thường, nó bao gồm một hoặc nhiều chữ cái lấy từ chính từ ngữ được viết tắt.” [22] Trong ngôn ngữ viết, viết tắt đã trở nên rất phổ biến, nó trở thành một phương tiện hữu dụng dành cho các cụm từ dài và được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong cùng một văn bản Tuy nhiên, chúng ta không nên sử dụng quá nhiều việc viết tắt khi tạo lập văn bản vì nó sẽ tác động tới sự lĩnh hội của bạn đọc Để giải quyết thì trong trường hợp có sử dụng viết tắt thì phải có chú thích trước và viết đầy đủ cụm từ được viết tắt ít nhất một lần trước đó

Trong quá trình khảo sát hai tờ báo Pháp luật 4 phương và Đời sống& Pháp

luật, chúng tôi đã thống kê được 877 lần có cách viết tắt không có chú thích hay

viết tắt chưa thống nhất giữa một bài báo, giữa hai bài báo với nhau hay giữa các tờ báo với nhau

2.1.2.1 Viết tắt không có quy ước từ trước

Việc người viết viết tắt không có quy ước từ trước sẽ khiến độc giả không hiểu và gây khó khăn trong quá trình tiếp nhận Đặc biệt với những cụm từ như

“Nông nghiệp và Phát triển nông thôn”, “Hội đồng xét xử”, “Cơ quan điều tra”,

“Viện kiểm sát nhân dân”, “Cảnh sát điều tra”, “Tòa án nhân dân” Ví dụ:

17

(4) “Theo báo cáo mới nhất của tổng cục Thủy lợi, bộ NN&PTNN tại một

cuộc hội thảo vừa diễn ra ở TP.Đà Nẵng vào tháng 6/2018 vừa qua, khu vực miền Trung- Tây Nguyên có 693/1.200 hồ hư hỏng, xuống cấp của nhà nước(chiếm 58%).”

(NHÂM THÂN, Người dân nơm nớp trước những trận động đất hoành hành gần thủy điện, Báo ĐS&PL, 30/07/2018)

(5) “Thưa HĐXX, bị cáo khai tôi “bắt cá hai tay” là không đúng.”

(ÁNH DƯƠNG, Bản án cho kẻ cuồng ghen hại chết tình địch, Báo ĐS&PL,

số 26, 06/2018)

(6) “Đầu tháng 7, CQĐT- Công an quận Cầu Giấy, Hà Nội cho biết đã hoàn

tất điều tra vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” đối với Đồng Phạm Nguyên (SN

1985, que quán An Nhơn, Bình Định) đồng thời chuyển hồ sơ đến Viện KSND cùng

cấp đề nghị truy tố về tội danh nêu trên.”

(ANH HẢI, Kẻ biến bị “gắn mác” Việt kiều Úc bất hạnh về đường tình duyên

và những cú lừa có một không hai, Báo ĐS&PL, số 27, 07/2018)

(7) “Sau một tuần xét xử chiều 29/6/2017, TAND TP.HCM trả hồ sơ vụ án

đề điều tra bổ sung, yêu cầu VKSND TP.HCM làm rõ 9 vấn đề còn nhiều mâu thuẫn Tháng 8/2017, cơ quan CSĐT Công an TP.HCM ra quyết định tạm đình chỉ

điều tra vụ án, tạm đình chỉ điều tra bị can đối với Nga và Dung.”

(CÔNG THƯ, Không khởi tố vụ án Vu khống trong “án tình” gây tranh cãi của Hoa hậu Phương Nga, Báo ĐS&PL, 16/07/2018)

2.1.2.2 Viết tắt không thống nhất giữa hai tờ báo

Trong hai tờ báo Pháp luật 4 phương và báo Đời sống và Pháp luật đã có sự

không thống nhất trong việc viết tắt cách viết ngày tháng năm: mồng 9 tháng 9 với 30/6 và 15/06/2017 với 28/11/2017

(8) “Ngày mồng 9 tháng 9, giờ Mão (năm Bính Thân, niên hiệu Minh Mệnh

thứ 17- khoảng 6h sáng ngày 18/10/1836) có 3 dải khí vàng ùn lên bắt đầu từ phía đông nam, qua một giờ thì biến thành mây đen rồi mưa xuống.”

(KHỔNG ĐỨC THIÊM, Gia đình anh hùng Hoàng Hoan Thám: “HỔ PHỤ SINH HỔ TỬ”, Báo PL4P, 30/07/2018)

18

(9) “Ngày 30/6, lãnh đạo Công an huyện Vân Hồ (Sơn La) cho biết hàng chục cán bộ, chiến sĩ tiếp tục bảo vệ hiện trường tại khu nhà 2 của “ông trùm” ma túy Nguyễn Thành Tuân và Nguyễn Văn Thuận ở bản Tà Dề, Lóng Luông.”

(NHÓM PV, Khi bị bắn hạ trong “đại bản doanh”, tay “ông trùm” vẫn khư khư súng, Báo ĐS&PL, 02/07/2018)

(10) “Dưới ánh đèn lờ mờ vào tối 28/11/2017, Hoàng Văn Hải (SN 1998, trú tại thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, Hà Nội) cùng 4 người bạn trong tình trạng nồng nặc mùi rượu nhảy lên xe taxi.”

(TƯ VIỄN, Lỡ tay giết người, bị cáo 8X khiến hai gia đình rơi vào bi kịch, Báo ĐS&PL, 30/07/2018)

(11) “Ngày 15/06/2017, Thượng Viện Mỹ đã thông qua một dự luật đe dọa trừng phạt, nghiêm cấm các ngân hàng và cấm dự đấu thầu các dự án tại Mỹ, những doanh nghiệp châu Âu nào có tham gia vào việc xây dựng đường ống dẫn Nord Stream II.”

(NGỌC AN, Tổng thống Mỹ mở “cuộc chiến” khí đốt mới?, Báo PL4P, 23/07/2018)

2.1.2.3 Viết tắt không thống nhất trong một tờ báo

- Cách viết tên chức vụ, học hàm của các bài báo trong cùng một tờ báo cũng

có sự khác nhau Có tới ba cách viết như: Ths.BS, ThS- BS, Th- BS Ví du:

(12) “ Theo Th-BS CKII Lê Thế Vũ (Chuyên ngành Phụ sản &Nam học,

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội), việc các sản phụ đua nhau chọn một khung giờ mà họ cho là đẹp để mổ bắt con sẽ gây ra tình trạng quá tải không cần thiết mà tình trạng quá tải sẽ tạo áp lực cho bác sĩ và các nhân viên y tế.”

(TÂM ANH, Đau lòng sản phụ mất con lúc chờ sinh và lời cảnh báo của bác

sĩ về việc chọn “giờ vàng” sinh con, Báo ĐS&PL, số 27, 07/2018)

(13) “ ThS-BS Phạm Đình Nguyên (Bệnh viện Nhi Đồng 1) cũng khuyễn cáo

do hệ thống miễn dịch còn non yếu nên trẻ em thường dễ mắc bệnh truyền nhiễm hơn người lớn.”

(AN HẢI, Nhiều bệnh viên ở Sài Gòn quá tải vì dịch bệnh hoành hành: Bố

mẹ bất lực nhìn con đau đớn khi “nhà nghèo bệnh trọng”, Báo ĐS&PL, số 27, 07/2018)

19

(14) “Ths.BS Hà Ngọc Mạnh (Phó Giám đốc Bệnh viện Nam học và Hiếm

muộn Việt Bỉ) cho biết, anh là người tiếp nhận và điều trị ca bệnh “dở khóc dở cười” của vợ chồng anh H Và chị L.”

(MINH ANH, Bác sĩ nam khoa kể chuyện bất ngờ, tá hỏa trước đề nghị của bện nhân hiếm muộn 7 năm, Báo ĐS&PL, số 27, 07/2018)

(15) “ ThS.BS CKII Hoàng Ngọc Ánh, Phó trưởng khao Hồ sức Tích cực

Chống độc, BV Thống Nhất cho biết, cả hai trường hợp trên đều được đưa vài bệnh viện cấp cứu kịp thời”

(LÀNH NGUYỄN, Tiết lộ về vụ thua cá độ bóng đá 300 triệu, uống thuốc tự

ô đối với trẻ em như cáo trạng của VKSND huyện Hoa Lư.”

(17) “Viện KSND huyện cũng truy tố Hùng về tội danh trên.”

(TÙNG LÂM, Nỗi đau quặn thắt phía sau câu chuyện bé gái bị kẻ có HIV hãm hại, Báo ĐS&PL, số 26, 06/2018)

(18) “ Sau 3,5 giờ phẫu thuật, kíp mổ đã nối thành công bàn tay cho bệnh

nhân nhi này.”

(19) “ Và thời gian vàng để ghép nối phần đứt lìa thành công là trước 6 tiếng.”

(20) “ Theo bác sĩ Nguyễn Duy Khánh, khi bàn tay bị đứt lìa, việc nối ghép

trong vòng 6 giờ đồng hồ được xem là “thời điểm vàng”.”

( MINH DÂN, Nghẹt thở những ca nối chân, tay kinh điển, Báo ĐS &PL, 16/07/2018)

20

(21) “Ngày 30/6/2018 Lotte Duty Free (Đại diện Jang Seon –Wook) chia sẻ

cửa hàng miễn thuế tiếp theo của hãng vừa được mở tại nhà ga mới của Sân bay Nha Trang cùng với dịp khai trương chính thức nhà ga mới này.”

( Lotte Duty Free, khai trương tại Sân bay Nha Trang, Việt Nam, Báo ĐS&PL, 02/07/2018)

(22) “Mới đây, chỉ trong 1 ngày đồng loạt ra quân kiểm tra 10 điểm kinh

doanh mỹ phẩm trên địa bàn Thành phố, các tổ công tác QLTT đã phát hiện và tạm

giữ 2.028 sản phẩm mỹ phẩm các loại vi phạm , tổng trị giá 149 triệu đồng.”

(NHÓM PHÓNG VIÊN, “Vạch mặt” mánh lới làm nhái mỹ phẩm, Báo ĐS&PL, 30/07/2018)

(23) “Nhiều bệnh nhân nhận xét , trong những năm gần đây, Bệnh viện đã thay đổi rất nhiều về cơ sở vật chất khang trang hơn, khuôn viên Bệnh viện sạch sẽ

, khu vực lấy số chờ khám bệnh rất văn minh, đặc biệt là sự thay đổi về thái độ phục

vụ của các y bác sĩ.”

(Họp Hội đồng người bệnh-cách làm hiệu quả ở Bệnh viện Đa khoa Thanh Hóa, Báo ĐS&PL, 30/07/2018)

(24) “ Thay vào đó, đảng Cộng hòa sẽ phải thúc đẩy thông qua một dự luật

chi tiêu tạm thời để ngăn khả năng chính phủ Mỹ phải đóng cửa ở thời điểm chỉ còn

1 tháng trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ.”

(MINH NGỌC, Hệ quả chính sách cắt giảm thuế của tổng thống Mỹ, Báo PL4P, 330/07/2018)

(25) “Vào khoảng 11h trưa ngày 2/7, chiếc xe buýt mang BKS 19552 thuộc

tổng công ty Vận tải hà Nội(Transerco) đang vận chuyển hành khách trên đường

Xã Đàn lên Đê La Thành thì bất ngờ bị sụt xuống hố tại khu vực nút giao thông

Hoàng Cầu – đê La Thành khiến hành khách la hét hoảng sợ.”

(THẾ ANH, Xe buýt bất ngờ sa hố giữa phố , “bẫy” trách nhiệm?, Báo ĐS&PL, số 27, 07/2018)

Như chúng ta có thể thấy, ở các ví dụ 21, 22, 23 các từ thành phố, bệnh viện, đại diện không cần viết hoa vì đây là những danh từ riêng Ngược lại, ở các ví dụ

24, 25 các từ cần viết hoa vì đó là những danh từ chung như: Đảng Cộng hòa, Đê La Thành, Hà Nội thì tác giả lại có sự sai sót

2.1.4 Nhận xét và kiến nghị về đặc điểm ngữ âm

21

Trong ngôn ngữ báo chí Việt Nam nói chung và ngôn ngữ báo chí Pháp luật nói riêng, nhìn chung vẫn chưa có sự thống nhất về chính tả, nhiều lỗi trong cách viết hoa, viết tắt, không theo quy tắc nào Thực trạng này đã cho thấy nền báo chí Việt Nam chưa thực sự có sự chuẩn hóa về mặt chính tả, chưa có những quy tắc chặt chẽ về ngữ âm hay vẫn còn tồn tại việc nhầm lẫn giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

Vì vậy, các toàn soạn báo cũng như ngành báo chí nước ta cần phải đi đến thống nhất một quy tắc viết, hay cách viết hoa để đảm bảo sự đồng đều, tránh việc sai sót khi phát hành Cùng với đó, các tòa soạn phải thường xuyên tổ chức những buổi hội thảo nhằm chia sẻ và củng cố về cách sử dụng ngôn từ cho tờ báo của mình Các nhà biên soạn cũng cần phải tập trung, vận dụng chuyên môn để rà soát, kiểm tra thật kĩ lưỡng trước khi báo đến tay công chúng Tiếp đến, bản thân các tác giả, các nhà báo cần trau dồi, học hỏi thêm để nắm vững được những kiến thức cơ bản của ngôn ngữ Từ đó có thể linh hoạt và vận dụng, sử dụng ngôn ngữ chính xác, phù hợp Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể hoàn thiện và phát triển hơn ngành báo chí của nước ta

ra lúc đọc hoặc lúc nghe, nhưng không sử dụng chúng trong văn nói hoặc viết Kho

từ vựng bị động nhiều hơn kho từ vựng chủ động một vài lần” [22] Tìm hiểu về đặc điểm từ vựng chính là nhận xét khả năng biểu đạt của từ, khả năng này phụ thuộc vào cách lựa chọn, sử dụng các lớp từ đối với từng kiểu văn bản

2.2.1 Đặc điểm từ vựng xét về mặt phạm vi sử dụng

Dưới đây là kết quả khảo sát của chúng tôi về từ xét về phạm vi sử dụng:

Bảng 1: Bảng thống kê từ địa phương và biệt ngữ

2.2.1.2 Từ địa phương

“Từ địa phương là những từ được sử dụng hạn chế ở một hoặc vài địa phương nào đó Từ địa phương là một bộ phận của phương ngữ Phương ngữ là ngôn ngữ của một địa phương bao gồm cả mặt ngữ âm, từ vựng lẫn ngữ pháp Nguyên nhân xuất hiện chủ yếu của từ địa phương là do sự phân hoá về dân

cư, địa lí và hàng rào kinh tế Ngoài ra sự phân hóa về mặt chính trị, xã hội cũng là một nhân tố khác tác động đến sự hình thành của phương ngữ” [23] Tuy nhiên, do tâm lí của con người muốn sử dụng từ địa phương nên nhiều từ phương ngữ Nam

Bộ hay Trung Bộ được sử dụng tại Bắc Bộ và ngược lại Sự giao lưu giữa các lớp

từ của các vùng miền khiến cho từ địa phương được lan rộng và trở thành “tài sản” chung của xã hội

Từ địa phương Nam Bộ được sử dụng khá nhiều trong báo Pháp luật 4

phương với 78 phương ngữ và báo Đời sống và Pháp luật với 12 phương ngữ Nam

Bộ mà chúng tôi đã khảo sát được Chúng ta xem xét một số ví dụ sau:

(26) “Đối tượng Nhân tưởng hành vi của băng nhóm mình chưa bị bại lộ,

nên thời điểm này hắn vẫn ung dung ngồi ăn nhậu với bạn bè tại một quán trên địa

bàn quận Bình Tân, TP.HCM.”

(CÔNG THƯ, Bóc trần thủ đoạn của đường dây “hóa kiếp” hàng trăm xe gian, Báo ĐS&PL, số 26, 06/2018

23

(27) “Sư đoàn 341 bắn vào vị trí quân VNCH tại Xuân Lộc hàng ngàn trái

đại bác , rồi các trung đoàn xung phong từ phía tây bắc vào.”

(HÀ NHUNG, Cuộc “tử thủ” sau chót tại phòng tuyến Xuân Lộc, Báo PL4P, 30/07/2018)

(28) “Heo rừng là loại động vật có đặc tính dùng mõm để đào ủi tìm kiếm

nguồn thức ăn nên chúng sẽ để lại những dấu vết trên mặt đất.”

(NGUYỄN THỊ THẠCH NGỌC, Văn hóa khai thác rừng của người Xtiêng, Báo PL4P, 16/07/2018)

Ngoài phương ngữ Nam Bộ, trong hai tờ báo Pháp luật 4 phương và báo Đời

sống và Pháp luật còn sử dụng thêm một phương ngữ khác, đó là phương ngữ

Trung Bộ Chúng tôi dẫn ra một số ví dụ sau:

(29) “Lo nuôi mẹ, các anh làm Tổng thống , cố vấn ở Sài Gòn sướng quá

hỉ.”

(30) “Thời gian Tổng thống Diệm tái ứng cử Tổng thống , liên danh Ngô

Đình Diệm- Nguyễn Ngọc Thư xuất hiện ở tòa đô chánh vận động tuyển cử, Tổng thống Diệm nhận lãnh những câu hỏi của mọi giới về chánh sách gia đình trị chủa

ông.”

(LÊ TÁM, “SÓNG NGẦM” giữ anh em Ngô Đình với cô em dâu “đáo để”, Báo PL4P, 30/07/2018)

(31) “Tôi không chi mô mà lo.”

(YÊN QUẢNG, Biệt phủ Ngô Đình Cẩn xa hoa hơn dinh Độc Lập, Báo PL4P, 09/07/2018)

Từ địa phương là lớp từ có giá trị cao, tạo được sự hấp dẫn và lôi cuốn độc giả Bên cạnh đó, việc sử dụng lớp từ này còn có giá trị như một phương thức để bảo tồn đặc trưng văn hóa riêng của từng vùng miền mà từ ngữ toàn dân không thể thay thế “Tuy vậy, từ địa phương chủ yếu là từ vựng khẩu ngữ, nên cần sử dụng nó đúng chỗ, đúng lúc để đảm bảo tính đúng đắn, tính trong sáng của văn bản được tạo lập Hơn nữa, do phạm vi sử dụng của chúng hạn chế cho nên cần chú ý đến loại phong cách ngôn ngữ phù hợp với từng lớp từ để có thể sử dụng chúng được tốt, đồng thời phát huy được hiệu quả của chúng” [23] Báo chí Pháp luật cũng vậy, cần căn cứ vào chức năng truyền đạt thông tin cũng như phạm vi độc giả hướng tới đó

24

là tất cả tầng lớp nhân dân trong cả nước, vì vậy lớp từ được sử dụng chính vẫn là lớp từ toàn dân

2.2.1.3 Từ chuyên biệt (biệt ngữ) trong pháp luật

Lớp từ chuyên biệt trong pháp luật được sử dụng rất rộng rãi trong ngôn ngữ truyền thông và chiếm số lượng rất lớn Chúng tôi đã thống kê có tới 4967 biệt ngữ pháp luật Dưới đây là một số ví dụ :

(32) “ Ngoài ra, trong tuần qua, cảnh sát Hàn Quốc cũng đã khởi tố vụ án

hình sự liên quan đến một công ty chuyên kinh doanh tiền ảo cũng có tên là Shinil,

có trụ sở tại Singapore Cảnh sát Hàn Quốc đã yêu cầu Cơ quan cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) phát lệnh truy nã quốc tế đối với một người đàn ông tên Ryu Ji-

beom- được xác định là người sáng lập ra công ty Shinil Singapore.”

(HÀ DUNG, Diễn biến vụ công ty Hàn Quốc “phát hiện kho báu 130 tỉ USD”: Chiêu lừa của những đối tượng “thổi giá” cổ phiếu?, Báo PL4P, 06/08/2018)

(33) “Bị giám sát nghiêm ngặt, đối tượng được hai hai quản giáo áp giải từ phòng giam ra, và để lại một mình với người đến thăm là anh(em) trai.”

( KIM TUYẾN, Lý lịch “đen” của phạm nhân Pháp vượt ngục bằng trực thăng, Báo PL4P, 09/07/20180)

(34) “ Tháng 2/1998, cảnh sát tiếp tục phát hiện thi thể của 3 bé trai trên một sườn đồi Hung thủ đều0 trói tay cả 3 đứa trẻ, sau đó cắt cổ, hung khí là con dao cũng được tìm thấy ngay gần hiện trường.”

(THU HOÀI, Sát nhân hàng loạt KHÉT TIẾNG BẬC NHÁT LỊCH SỬ COLOMBIA, Báo PL4P, 16/07/2018)0

(35) “TAND Cấp cao tại TP.HCM vừa mở phiên tòa phúc thẩm xét xử đối với bị cáo Nguyễn Tuyến Dũng nguyên điều tra viên cao cấp, thuộc cơ quan CSĐT Công an tỉnh Tiền Giang về tội Lạm quyền trong khi thi hành công vụ.”

(CÔNG THƯ, Kêu oan bất thành, cựu điều tra viên chuyên án Năm Cam vẫn được giảm án, Báo ĐS&PL, 16/072018)

(36) “ Ngày 8/7, TAND tỉnh T.mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án này Thành phần tham dự phiên tòa gồm có chủ tọa phiên tòa, thẩm phán Hoàng Công Thanh Đại diện VKSND, ông Trần Van Hưng Luật sư Nguyễn Thành, đoàn luật

sư tỉnh T., bào chữa theo chỉ định cho bị cáo Trần Tam.”