Hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy học sinh học

Khi dạy học môn sinh học bên cạnh hình thứcbài lên lớp cần tổ chức cho học sinh hoạt động trải nghiêm sáng tạo nhằm rènluyện năng lực tổ chức cho HS thực hành làm thí nghiệm là hoạt độn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN

=== ===

NGUYỄN THỊ HỒNG THẮM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH XÂY DỰNG

VÀ TỔ CHỨC HỘI THI TRONG DẠY

HỌC SINH HỌC 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

HÀ NỘI - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH – KTNN

=== ===

NGUYỄN THỊ HỒNG THẮM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH XÂY DỰNG

VÀ TỔ CHỨC HỘI THI TRONG DẠY

HỌC SINH HỌC 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học

TS AN BIÊN THÙY

HÀ NỘI - 2018

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu

sắc nhất đến cô giáo TS An Biên thùy - người đã tận tình giúp đỡ và hướng

dẫn em trong suốt quá trình thực hiện

Em cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy cô trong khoa Sinh – KTNN,đặc biệt các thầy cô trong tổ bộ môn phương pháp dạy học Sinh học, các bạnsinh viên cùng các thầy cô trong tổ Sinh trường THPT Xuân Hòa, các em họcsinh trường THPT THPT Xuân Hòa đã giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi, đónggóp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình

Bước đầu đi vào thực tế, tìm hiểu nghiên cứu khoa học nên không tránhkhỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp

ý kiến của các thầy cô cùng các bạn sinh viên để khóa luận được hoàn thiệnhơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, 22 tháng 4 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Hồng Thắm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy học sinh học” này là kết quả nghiên cứu, tìm tòi của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS

An Biên Thùy – Giảng viên Khoa sinh – KTNN, trường Đại học Sư

phạm Hà Nội 2 Đề tài và nội dung khóa luận là trung thực chưa từngđược công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, 22 tháng 4 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Hồng Thắm

CỤM TỪ VIẾT TẮT

2 HĐTN Hoạt động trải nghiệm

3 HĐGD Hoạt động giáo dục

11 GVCN Giáo viên chủ nhiệm

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

5 Phạm vi giới hạn của đề tài 4

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Đóng góp của đề tài

5 PHẦN 2: NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 9

Cơ sở lí luận 9

1.2.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo 9

1.2.2 Đặc điểm hoạt động trải nghiệm sáng tạo 12

1.2.3.Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo 13

1.2.4 Các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo 13

1.2.5 Hình thức Hội thi / cuộc thi trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo 27

1.3 Cơ sở thực tiễn 29

1.3.1 Mục tiêu điều tra 29

1.3.2 Đối tượng điều tra 29

1.3.3 Nội dung điều tra 29

CHƯƠNG 2: HƯỚNG DẪN HỌC SINH XÂY DỰNG 38

VÀ TỔ CHỨC HỘI THI TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 38

2.1 Quy trình hướng dẫn học sinh xây dựng nội dung hội thi trong dạy học sinh học 38

2.1.1 Nguyên tắc thiết kế hội thi 38

2.1.2 Quy trình hướng dẫn HS thiết kế hội thi 38

2.1.3 Ví dụ minh họa 45

2.2 Nguyên tắc tổ chức và cách tiến hành 51

2.2.1 Nguyên tắc tổ chức hội thi 51

2.2.2 Cách tiến hành 51

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 66

3.1 Quy trình thực nghiệm 66

3.1.1Mục đích thực nghiệm 66

3.1.2.Nội dung thực nghiệm 66

3.2 Phương pháp thực nghiệm 66

3.2.1 Địa điểm và thời gian thực nghiệm 66

3.2.2 Chọn đối tượng tham gia 66

3.2.3 Phương pháp thực hiện 66

3.3 Kết quả thực nghiệm 67

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1 Lí do chọn đề tài

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra nhữngyêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mớicho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong nhữngđịnh hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mangtính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việchình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của ngườihọc Định hướng quan trọng trong đổi mới giáo dục phổ thông là phát huytính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộngtác làm việc của người học

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy

và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vậndụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt mộtchiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tựhọc, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, pháttriển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập

đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩymạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [9]Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theoquyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng chính phủ ghi rõ:

“Tiếp tục đổi mới PPDH và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học củangười học”

Như vậy, hiện nay định hướng dạy học trong nhà trường là việc dạy họckhông chỉ giới hạn bởi dạy kiến thức mà phải dạy phương pháp học Có nhưvậy việc học mới đạt kết quả cao và phát huy năng lực của HS.

1.2 Xuất phát từ đặc điểm nội dung môn sinh học

Môn sinh học là một môn khoa học thực nghiệm Đặc điểm này đòi hỏi việcdạy học của chương trình môn Sinh học cần tinh giản các nội dung có tính mô

tả để tổ chức cho học sinh tìm tòi, nhận thức các kiến thức sinh học một cáchchủ động và thực tế

Nội dung môn sinh học phù hợp với việc sử dụng các hoạt động trảinghiệm sáng tạo Sinh học là môn khoa học tự nhiên, nghiên cứu về thế giớisống, đối tượng của sinh học là thế giới sống, nhiệm vụ của sinh học là tìmhiểu cấu trúc, cơ chế, bản chất của các hoạt động, quá trình, quan hệ trong thếgiới sống và với môi trường Khi dạy học môn sinh học bên cạnh hình thứcbài lên lớp cần tổ chức cho học sinh hoạt động trải nghiêm sáng tạo nhằm rènluyện năng lực tổ chức cho HS thực hành làm thí nghiệm là hoạt động bậcthấp của TNST, và tổ chức trò chơi, diễn đàn, hội thi, cuộc thi…chính là cáchình thức của HĐTNST

=> Từ những đặc điểm nội dung môn Sinh học trên cho thấy việcdạy học Sinh học cần tìm hiểu các phương pháp dạy và học mang tính tíchhợp và phân hóa, liên hệ thực tiễn, phù hợp với nhận thức, khả năng ngườihọc giúp người học dễ dàng tiếp nhận kiến thức

1.3 Xuất phát từ vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của chương trình giáodục phổ thông sau năm 2015 HĐTNST trong chương trình giáo dục phổthông mới làm cho nội dung giáo dục không bị bó hẹp trong sách vở, mà gắnliền với thực tiễn đời sống xã hội; là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn,tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần phát triển

ở học sinh, hình thành những năng lực cần có của con người trong xã hội hiệnđại; là con đường để phát triển toàn diện nhân cách học sinh, đáp ứng mụctiêu giáo dục phổ thông ở Việt Nam [1]

Hoạt động TNST là những hoạt động giáo dục được tổ chức gắn liềnvới kinh nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm và sáng tạo Hoạt động trảinghiệm sáng tạo nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, cácnăng lực tâm lý – xã hội ; giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng nhưphát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Chính điều này đòi hỏi cáchình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động đó phải đa dạng, linh hoạt,mang tính mở, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính.[4]

HĐTN sử dụng các hình thức chủ yếu như : câu lạc bộ, thực địa, tham quan,trò chơi diễn đàn, hội thi / cuộc thi, sân khấu tương tác, hoạt động xã hội /tình nguyện… Trong đó, hình thức hội thi/cuộc thi là một trong những hìnhthức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trongviệc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thimang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt độngtích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm rangười/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêucầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chứcHĐTNST [2]

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi đã chọn đề tài: “Hướngdẫn học sinh xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy học môn sinh học THPT”

2 Mục đích nghiên cứu

Hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức được hội thi trong dạy họcsinh học THPT giúp HS phát triển năng lực, hứng thú học tập, nâng cao kếtquả học tập

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc hướng dẫn học sinhxây dựng, tổ chức hội thi trong dạy học Sinh học THPT

3.2 Điều tra thực trạng của việc xây dựng và tổ chức hoạt động TNST nóichung và tổ chức hội thi trong dạy học Sinh học nói riêng

3.3 Phân tích nội dung kiến thức, chuẩn kiến thức kỹ năng làm cơ sở cho việcxây dựng và tổ chức hội thi trong Sinh học THPT

3.4 Thiết kế và tổ chức hội thi trong Sinh học THPT

3.5 Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng:

- Quy trình xây dựng, thiết kế và tổ chức hội thi

- Tác dụng của hội thi

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Kế hoạch hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức cuộc thi trongchương trình Sinh học

4.2 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo , nội dung môn Sinh học

5 Phạm vi giới hạn của đề tài

Đề tài tập trung hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy họcSinh học

6 Giả thuyết khoa học

Nếu hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy học Sinhhọc THPT đạt yêu cầu, phù hợp với cơ sở vật chất và trình độ học sinh sẽgiúp nâng cao kết quả học tập, tăng niềm say mê, hứng thú học tập bộ mônSinh học và phát triển các năng lực cho HS, đồng thời tăng chất lượng dạyhọc môn Sinh học

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan làm cơ sở lý luận cho đề tài

- Nghiên cứu nội dung chương trình Sinh học THPT để hướng dẫn họcsinh thiết kế và tổ chức hội thi phù hợp nội dung học

7.2 Phương pháp điều tra

Để điều tra thực trạng sử dụng HĐTN trong dạy học ở trường THPT tôi

đã sử dụng phiếu điều tra dành cho HS và GV THPT

7.3 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo, xin ý kiến nhận xét, đánh giá của thầy cô có kinh nghiệmgiảng dạy ở trường phổ thông về khả năng tổ chức cũng như hiệu quả của kếhoạch và nội dung hướng dẫn HS xây dựng và tổ chức hội thi trong dạy họcSinh học THPT

7.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành đánh giá chất lượng và thực nghiệm sư phạm ở trường THPTXuân Hòa

PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VĂ THỰC TIÍ̃N CỦA ĐÍ̀ TĂI

1.1 Tổng quan vđ́n đề nghiín cứu liín quan đí́n đề tăi

1.1.1 Những nghiín cứu ở nước ngoăi

Đối với phương Tđy vấn đề đặt ra trong dạy học vă quản lí dạy học lă:học cái gì, học như thế năo, người giáo viín phải dạy ra sao để người học lĩnhhội tri thức một cách nhanh chóng Ở phương Đông, việc đổi mới dạy học văquản lí dạy học trong nhă trường cũng hết sức được chú ý với quan điểm: dạyhọc gắn với thực tiễn, dạy học phù hợp với đối tượng Vấn đề hoạt động dạyhọc vă quản lí hoạt động dạy học được nhiều tác giả đề cập đến như:

J.A Comenxki (1592-1670) đê dưa ra quan điểm về hoạt động dạy học

lă quá trình dạy học phải dựa văo sự vật hiện tượng di học sinh tự quan sát, tựsuy nghĩ mă hiểu biết, không nín áp đặt, gò ĩp người ta chấp nhận bất kì điều

gì Ông đê níu ra một số nguyín tắc dạy học có giá trị rất lớn như: nguyín tắctrực quan, nguyín tắc củng cố kiến thức, nguyín tắc dạy học theo khả năngtiếp thu của học sinh; dạy học phải thiết thực vă dạy học theo nguyín tắc cábiệt

Với hai nhă triết học nổi tiếng Các Mác (1818-1883) vă F.Anghen(1820-1895) – người sáng lập ra học thuyết cách mạng xê hội chủ nghĩa vă lẵng tổ của nền giáo dục hiện đại, đê xác minh mục đích của nền giáo dụcXHCN lă “tạo ra con người phát triển toăn diện”, muốn vậy phải theo

“phương thức giáo dục kết hợp với lao động sản xuất” Đđy cũng chính lăphương thức giáo dục hiện đại mă V.I.Lenin (1870-1924) coi lă một trongnhững nguyín tắc của giáo dục XHCN

Còn N.K.Cơrupxkaia (1869-1939) đê phđn tích rất sđu sắc ý nghĩa củahoạt động lao động, hoạt động chính trị xê hội Bă đánh giá cao vai trò hoạt

trường, ngoài lớp Bà cho rằng “Qua hoạt động thực tiễn trẻ được tự giáo dục,qua đó mà hình thành và phát triển nhân cách của người lao động mai sau.” Trên thế giới, từ giữa thế kỉ XX, nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mĩ,John Dewey, với tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục (Experience andEducation) đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm vềvai trò của kinh nghiệm trong giáo dục Dewey chỉ ra rằng, những kinhnghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách kếtnối người học và những kiến thức được học với thực tiễn [6][7]

Kolb (1984) cũng đưa ra một lí thuyết về học từ trải nghiệm(Experiential learning), theo đó, học là một quá trình trong đó kiến thức củangười học được tạo ra qua việc chuyển hóa kinh nghiệm; nghĩa là, bản chấtcủa hoạt động học là quá trình trải nghiệm

Một số quan niệm khác của các học giả quốc tế cho rằng giáo dục trảinghiệm coi trọng và khuyến khích mối liên hệ giữa các bài học trừu tượng vớicác haotj động giáo dục cụ thể để tối ưu hóa kết quả học tập (Sakofs,1995);học từ trải nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phảnánh và phân tích (Chapman, McPhee and Proudman,1995); chỉ có kinhnghiệm thì chưa đủ để được gọi là trải nghiệm; chính quá trình phản ánh đãchuyển hóa kinh nghiệm thành trải nghiệm giáo dục (Joplin,1995)

Từ những nghiên cứu trên thế giới, chúng ta có thể thấy dạy học đãkhông ngừng được đổi mới về cả mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức

tổ chức những đổi mới trong dạy học đã tạo nên bước ngoặt quan trọng trongviệc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đem lại rất nhiều lợi ích chongười được trải nghiệm về tất cả các phương diện đức, trí, thể, mỹ, đặc biệt làkinh nghiệm và kiến thức

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Từ thời kì đầu của nền giáo dục nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ

người tài đức là: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sảnxuất, nhà trường gắn liền với xã hội.” Bác đã từng nói: “Giáo dục phải theohoàn cảnh và điều kiện” và “một chương trình nhỏ mà được thực hành hẳnhoi còn hơn một trăm chương trình lớn mà không làm được” Trong bài báo

“1-6” kí tên C.B đăng trên báo Nhân dân số ra ngày 01/6/1955, Bác đã đề ranội dung giáo dục toàn diện đối với học sinh bao gồm: thể dục, trí dục, mỹdục, đức dục Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho sự nghiệp giáo dục nướcnhà một kho tàng lí luận dạy học và quản lí dạy học có giá trị, góp phần vàoviệc xây dựng hệ thống lý luận dạy học hiện đại

Mục tiêu của giáo dục phổ thông đã được quy định tại điều 27-Luật giáodục 2005 như sau: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh pháttriển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và sáng tạo, hình thànhnhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm côngdân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động,tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Trong đề án đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đã đề cập: HĐTNSTnhằm góp phần hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất vànăng lực chung, nhất là trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhânloại và môi trường tự nhiên; tính tự lập, tự tin, tự chủ; các năng lực sáng tạo,hợp tác, giao tiếp, tự quản lí bản thân HĐTNST sẽ là môi trường để giúp họcsinh trải nghiệm tất cả những gì được học từ các môn học, chủ đề hay lĩnhvực, giúp vận dụng kiến thức có được từ nhà trường vào thực tiễn cuộc sống

và cũng thông qua đó, những năng lực gắn với cuộc sống hình thành Nóicách khác là đào tạo một lớp người mới tinh thông về nghê nghiệp, có khảnăng thích ứng cao với những biến động cuộc sống Đã có nhiều nghiên cứutrong nước đề cập đến HĐTNST nói chung và HĐTNST trong nhà trường nóiriêng như: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo – kinh nghiệm quốc tế và vấn đề

nghiệm sáng tạo trong chương trình trung học phổ thông mới - tác giả ĐinhThị Kim Thoa; Một số vấn đề về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chươngtrình giáo dục phổ thông mới - tác giả Lê Huy Hoàng; Tổ chức hoạt động giáodục trải nghiệm sáng tạo giải pháp phát huy năng lực người học – tác giảNguyễn Thị Thu Hoài Trong bài nghiên cứu có nhan đề Mục tiêu năng lực,nội dung chương trình, cách đánh giá trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo –tác giả Đinh Thị Kim Thoa đã chỉ ra để phát triển chương trình HĐGDTNSTcần phải xác địng và xây dựng được khung năng lực, từ đó thiết kế nội dung

để đạt được mục tiêu đặt ra Tác giả Bùi Ngọc Diệp đã gợi ý các hình thức tổchức HĐTNST có thể tổ chức được nhiều nhất, hiệu quả nhất đáp ứng nhucầu và mục tiêu giáo dục trong bài Hình thức tổ chức các hoạt động trảinghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông Ngoài ra còn có các nghiên cứukhác như: Thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổthông- tác giả Đặng Văn Nghĩa; Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trongnhà trường phổ thông- tác giả Nguyễn Thị Liên (chủ biên), Nguyễn Thị Hằng,Tưởng Duy Hải, Đào Thị Ngọc Minh.[5][11]

Vấn đề tổ chức, quản lí HĐTNST trong dạy học đã được quan tâmnghiên cứu, nhưng chủ yếu là nghiên cứu vận dụng tổ chức, quản lý HĐTNSTtrong dạy học ở bậc học phổ thông Do vậy, tôi mạnh dạn nghiên cứu về quytrình hướng dẫn học sinh xây dựng và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạotrong dạy học môn sinh học

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

nghiệm dưới góc nhìn sư phạm được hiểu: Trải nghiệm trong đào tạo là một

hệ thống kiến thức và kĩ năng có được trong quá trình giáo dục và đào tạochính quy; Trải nghiệm là kiến thức, kĩ năng mà trẻ nhận được bên ngoài các

cơ sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua nhữngtài liệu tham khảo không được giảng dạy trong nhà trường; Trải nghiệm (quathực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những phương pháp đào tạo, trongđiều kiện thực tế hay lí thuyết nhất định, để thiết lập hoặc minh họa cho mộtquan điểm cụ thể

Theo Wikipedia [17]: Trải nghiệm là kiến thức hay sự thành thạo một sựkiện hoặc một chủ đề bằng cách tham gia hay chiếm lĩnh nó

*Sáng tạo

Khái niệm về “Sáng tạo” hay còn gọi là năng lực sáng tạo được sử dụngđồng nghĩa với nhiều thuật ngữ khác nhau như: sự sáng tạo, tư duy hay ócsáng tạo, sản phẩm hay nhân cách sáng tạo… Sáng tạo là biểu hiện của tàinăng trong những lĩnh vực đặc biệt nào đó, là năng lực tiếp thu tri thức, hìnhthức, hình thành ý tưởng mới và muốn xác định được mức độ sáng tạo cầnphải phân tích các hoạt động sáng tạo Sáng tạo được hiểu là hoạt động củacon người nhằm biến đổi thế giới tự nhiên, xã hội phù hợp với mục đích vànhu cầu của con người trên cơ sở các quy luật khách quan của thực tiễn, đây

là hoạt động đặc trưng bởi tính không lặp lại, tính độc đáo và tính duy nhất.Sáng tạo là một thuộc tính nhân cách tồn tại như một tiềm năng ở con người.Theo quan điểm tâm lí học: Sáng tạo là một tổ hợp các năng lực chophép con người tạo ra cái mới (sản phẩm, hành động, hay những giải phápmới) độc đáo, thích hượp, có ý nghĩa đối với sự phát triển của cá nhân (sángtạo trên bình diện cá nhân) Những nghiên cứu của các nhà tâm lí học đềunhấn mạnh sáng tạo ở mọi khía cạnh đều dựa trên một thuộc tính chung củanhân cách, đó là năng lực tìm ra những mối quan hệ mới giữa các kinh

tạo ra ý tưởng mới, hành động mới hay sản phẩm mới, độc đáo, phù hợp và cógiá trị Sáng tạo cá nhân có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển củanhân cách cụ thể và là tiền đề của sáng tạo xã hội- điều kiện không thể thiếucho sự phát triển của một xã hội, một nền văn hóa.

*Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một khái niệm mới trong dự thảo về

“Đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông sau 2015”

Theo dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới công bố tháng 8 năm

2015, HĐTNST là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếphoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và

tổ chức của các nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹnăng và tích lũy kinh nghiệm riêng của cá nhân TNST là hoạt động được coitrọng trong từng môn học, đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí cáchoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mỗi hoạt động này mang tính tổng hợpcủa nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng khác nhau

Theo Đinh Thị Kim Thoa, HĐTNST là hoạt động giáo dục thông qua sựtrải nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học đượctrong nhà trường với thực tiễn đời sống mà nhờ đó các kinh nghiệm được tíchlũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực

Theo Ngô Thu Dung, HĐTNST là thuật ngữ dùng để chỉ các hoạt độnggiáo dục trong nhà trường được tổ chức phù hợp với bản chất hoạt động củacon người, tính từ trải nghiệm sáng tạo để nhấm mạnh bản chất hoạt động chứkhông phải một dạng hoạt động mới

Theo Lê Huy Hoàng, HĐTNST là hoạt động xã hội, thực tiễn giúp họcsinh tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện phẩm chấtnăng lực, nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ và điểu chỉnh cá tính,giá trị, nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển bản thân, bổ trợ

mục tiêu giáo dục Hoạt động này nhấn mạnh sự trải nghiệm, thúc đẩy nănglực sáng tạo của người học và được tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo.

Từ những định nghĩa trên, với mục đích nghiên cứu của mình, tôi định nghĩaHĐTNST như sau: “HĐTNST là hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhânhọc sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường, cũngnhư môi trường gia đình và xã hội dưới sự quản lí và hướng dẫn của nhà giáodục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách và các nănglực thực tiễn…từ đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năngsáng tạo của bản thân mình.”

1.2.2 Đặc điểm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- HĐTNST là một loại hình hoạt động dạy học có mục đích, có tổ chứcđược thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường; HS được chủ động tham gia vàotất cả các khâu của quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị,thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khảnăng của bản thân; các em được trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng, đánhgiá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, thể hiện tự khẳng định bản thân, tự đánhgiá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và bạn bè

- HĐTNST có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, ngoài kiến thức vềsinh học, HĐTNST còn tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiềulĩnh vực học tập và giáo dục như: vật lí, hóa học, địa lí, giáo dục kĩ năng sống,giáo dục lao động, giáo dục môi trường và biến đổi khí hậu, giáo dục phòngchống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm, giáodục sử dụng năng lượng tiết kiệm, giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vịthành niên,

- HĐTNST có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặcngoài nhà trường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống,sân trường, vườn trường, công viên, vườn hoa, viện bảo tàng, các di tích lịch

nghệ nhân, các làng nghề, cơ sở sản xuất, hoặc ở các địa điểm khác ngoàinhà trường có liên quan đến chủ đề hoạt động.[10]

1.2.3 Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Cầu nối nhà trường, kiến thức các môn học… với thực tiễn cuộc sốngmột cách có tổ chức, có định hướng… góp phần tích cực vào hình thành vàcủng cố năng lực và phẩm chất nhân cách

- Giúp giáo dục thực hiện được mục đích tích hợp và phân hóa của mìnhnhằm phát triển năng lực thực tiễn và cá nhân hóa, đa dạng hóa tiềm năngsáng tạo

- Nuôi dưỡng và phát triển đời sống tình cảm, ý chí tạo động lực hoạtđộng, tích cực hóa bản thân…

1.2.4 Các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt độngcâu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dãngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tìnhnguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấuhóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổchức các ngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáodục nhất định Dưới đây là một số hình thức tổ chức của HĐ TNST trong nhàtrường phổ thông [11]:

thức

1 Câu lạc - Câu lạc bộ là - Đối với HS: Tạo cơ

hội để học sinh đượcchia sẻ những kiếnthức, hiểu biết củamình về các lĩnh vực

+ CLB học

bộ (CLB) hình thức sinh thuật;

hoạt ngoại khóacủa những nhómhọc sinh cùng sở

+ CLB thể dục thể thao;

+ CLB văn hóa

thích, nhu cầu, mà các em quan tâm, nghệ thuật;năng khiếu,… qua đó phát triển các + CLB võdưới sự định kĩ năng của học sinh thuật;

hướng của những như: kĩ năng giao + CLB hoạtnhà giáo dục tiếp, kĩ năng lắng động thực tế; +nhằm tạo môi nghe và biểu đạt ý CLB trò chơitrường giao lưu kiến, kĩ năng trình dân gian…thân thiện, tích bày suy nghĩ, ý

cực giữa các học tưởng, kĩ năng viết

sinh với nhau và bài, kĩ năng chụp

giữa học sinh với ảnh, kĩ năng hợp tác,

thầy cô giáo, với làm việc nhóm, kĩ

những người lớn năng ra quyết định và

khác giải quyết vấn

đề,…CLB là nơi đểhọc sinh được thựchành các quyền trẻ

em của mình nhưquyền được học tập,quyền được vui chơigiải trí và tham giacác hoạt động vănhóa, nghệ thuật;

quyền được tự dobiểu đạt; tìm kiếm,tiếp nhận và phổ biếnthông tin,…

- Đối với GV: Thôngqua hoạt động củacác CLB, nhà giáodục hiểu và quan tâmhơn đến nhu cầu,nguyện vọng mụcđích chính đáng củacác em.

2 Trò chơi Trò chơi là một -Trò chơi là hình - Trò chơi

loại hình hoạt thức tổ chức các hoạt Rung chuôngđộng giải trí, thư động vui chơi với nội vàng

giãn; là món ăn dung kiến thức thuộc - Trò chơi Đuổitinh thần nhiều bổ nhiều lĩnh vực khác hình bắt chữích và không thể nhau, có tác dụng - Trò chơi

thiếu được trong giáo dục “chơi mà Chiếc nón kỳ cuộc sống con học, học mà chơi”. diệu

người nói chung, - Trò chơi có thể - Đường lên

đối với học sinh được sử dụng trong đỉnh Olympianói riêng nhiều tình huống - Ai là triệu

khác nhau của phúHĐTNST như làm - Đấu trườngquen, khởi động, dẫn

nhập vào nội dunghọc tập, cung cấp và

100

tiếp nhận tri thức;

đánh giá kết quả, rènluyện các kĩ năng và

củng cốnhững trithức đã được tiếpnhận,…

- Trò chơi giúp pháthuy tính sáng tạo,hấp dẫn và gây hứngthú cho họcsinh; giúp học sinh

dễ tiếp thu kiến thứcmới; giúp chuyển tảinhiều tri thức củanhiều lĩnh vực khácnhau; tạo được bầukhông khí thân thiện;

tạo cho các em tácphong nhanh nhẹn

…

3 Diễn đàn Diễn đàn là một - Diễn đàn thường -Diễn đàn về

hình thức tổ chức được tổ chức rất linh tình yêu lứahoạt động được hoạt, phong phú và tuổi học trò

sử dụng để thúc đa dạng với những - Diễn đàn vềđẩy sự tham gia hình thức hoạt động các bệnh truyềncủa học sinh cụ thể, phù hợp với nhiễm

thông qua việc từng lứa tuổi học - Diễn đàn văncác em trực tiếp, sinh học…

chủ động bày tỏ ýkiến của mình với

-Đối với HS: HS có

cơ hội bày tỏ suy

về một vấn đề nào đó

có liên quan đến nhucầu, hứng thú,nguyện vọng của các

em Đây cũng là dịp

để các em biết lắngnghe ý kiến, học tậplẫn nhau – Đốivới thầy cô: Qua cácdiễn đàn, thầy côgiáo, cha mẹ học sinh

và những người lớn

có liên quan nắm bắtđược những bănkhoăn, lo lắng vàmong đợi của các em

về bạn bè, thầy cô,nhà trường và giađình,…tăng cường

cơ hội giao lưu giữangười lớn và trẻ em,giữa trẻ em với trẻ

em và thúc đẩyquyền trẻ em trong

trường học Đồngthời giúp các nhàquản lí giáo dục vàhoạch định chínhsách nắm bắt, nhậnbiết được những vấn

đề mà học sinh quantâm từ đó có nhữngbiện pháp giáo dục

và xây dựng chínhsách phù hợp hơn vớicác em

4 Sân khấu Sân khấu tương -Mục đích của hoạt Sân khấu tươngtương tác tác (hay sân khấu động này là nhằm tác xử lí các

diễn đàn) là một tăng cường nhận tình huống vềhình thức nghệ thức, thúc đẩy để học các nội dungthuật tương tác sinh đưa ra quan như : họcdựa trên hoạt điểm, suy nghĩ và đường, bạo lựcđộng diễn kịch, cách xử lí tình huống gia đình, tìnhtrong đó vở kịch thực tế gặp phải yêu lứa tuổichỉ có phần mở trong bất kì nội dung học trò…

đầu đưa ra tình nào của cuộc sống

huống, phần còn - Thông qua sân khấulại được sáng tạo tương tác, sự thambởi những người gia của học sinhtham gia được tăng cường và

thúc đẩy, tạo cơ hội

cho học sinh rènluyện những kĩ năngnhư: kĩ năng pháthiện vấn đề, kĩ năngphân tích vấn đề, kĩnăng ra quyết định vàgiải quyết vấn đề,khả năng sáng tạokhi giải quyết tìnhhuống và khả năngứng phó với nhữngthay đổi của cuộcsống,

5 Tham Tham quan, dã Nội dung tham quan, -Tham quanquan, dã ngoại là một hình dã ngoại có tính giáo các danh lamngoại thức tổ chức học dục tổng hợp đối với thắng cảnh, di

tập thực tế hấp học sinh như: giáo tích lịch sử,dẫn đối với học dục lòng yêu thiên văn hóa;

sinh Mục đích nhiên, quê hương, đất - Tham quancủa tham quan, nước, giáo dục các công trình

dã ngoại là để các truyền thống cách công cộng, nhà

em học sinh được mạng, truyền thống máy, xí nghiệp;

đi thăm, tìm hiểu lịch sử, truyền thống - Tham quan

và học hỏi kiến của Đảng, của Đoàn, các cơ sở sảnthức, tiếp xúc với của Đội Thiếu niên xuất, làngcác di tích lịch Tiền phong Hồ Chí nghề;

sử, văn hóa, công Minh - Tham quan

trình, nhà máy… các Viện bảoở xa nơi các em tàng; Dã ngoạiđang sống, học theo các chủ đềtập, giúp các em học tập…

có được nhữngkinh nghiệm thực

tế, từ đó có thể ápdụng vào cuộcsống của chínhcác em

6 Hội thi / Hội thi/cuộc thi là - Hội thi mang tính - Thi vẽ, thicuộc thi một trong những chất thi đua giữa các viết, thi tìm

hình thức tổ chức cá nhân, nhóm hoặc hiểu, thi đố vui,hoạt động hấp tập thể luôn hoạt thi giải ô chữ,dẫn, lôi cuốn học động tích cực để thi tiểu phẩm,sinh và đạt hiệu vươn lên đạt được thi thời trang,quả cao trong mục tiêu mong muốn thi kể chuyện,việc tập hợp, giáo thông qua việc tìm ra thi chụp ảnh,dục, rèn luyện và người/đội thắng thi kể chuyệnđịnh hướng giá trị cuộc theo tranh, thicho tuổi trẻ - Mục đích tổ chức sáng tác bài

hội thi/cuộc thi nhằm hát, hội thi họclôi cuốn học sinh tập, hội thi thờitham gia một cách trang, hội thichủ động, tích cực học sinh thanhvào các HĐGD của lịch,…

nhà trường; đáp ứng

nhu cầu về vui chơigiải trí cho học sinh;

thu hút tài năng và sựsáng tạo của họcsinh; phát triển khảnăng hoạt động tíchcực và tương tác củahọc sinh, góp phầnbồi dưỡng cho các

em động cơ học tậptích cực, kích thíchhứng thú trong quá

Điều quan trọng khi

tổ chức hội thi làphải linh hoạt, sángtạo khi tổ chức thựchiện, tránh máy mócthì cuộc thi mới hấpdẫn

7 Tổ chức Tổ chức sự kiện - Thông qua hoạt -Lễ khai mạc,

sự kiện trong nhà trường động tổ chức sự kiện lễ nhập học, lễ

phổ thông là một học sinh được rèn tốt nghiệp, lễ kỉhoạt động tạo cơ luyện tính tỉ mỉ, chi niệm, lễ chúchội cho học sinh tiết, đầu óc tổ chức, mừng,…;

được thể hiện tính năng động, - Các buổi triểnnhững ý tưởng, nhanh nhẹn, kiên lãm, hội thảokhả năng sáng tạo nhẫn, có khả năng khoa học, hộicủa mình, thể thiết lập mối quan hệ diễn nghệhiện năng lực tổ tốt, có khả năng làm thuật;

chức hoạt động, việc theo nhóm, có - Các hoạtthực hiện và kiểm sức khỏe và niềm động đánh giátra giám sát hoạt đam mê Khi tham thể lực,

động gia tổ chức sự kiện - Hoạt động

học sinh sẽ thể hiệnđược sức bền cũngnhư khả năng chịuđược áp lực cao củamình Ngoài ra, các

học tập thực tế,

du lịch khảo sátthực tế, điều trahọc thuật; Hoạtđộng tìm hiểu

em còn phải biết về di sản văncách xoay xở và ứng hóa, phong tụcphó trong mọi tình tập quán;huống bất kì xảy đến Chuyến đi

khám phá đấtnước, trảinghiệm vănhóa nướcngoài

8 Hoạt Giao lưu là một - Hoạt động giao lưu -Giao lưu vănđộng giao hình thức tổ chức có một số đặc trưng nghệ

lưu giáo dục nhằm sau: - Giao lưu nói

tạo ra các điều + Phải có đối tượng chuyện về cáckiện cần thiết để giao lưu Đối tượng chủ đề gần gũicho học sinh giao lưu là những với HS như:được tiếp xúc, trò người điển hình, chủ đề học tập,chuyện và trao có những thành tích xã hội

đổi thông tin với xuất sắc, thành đạtnhững nhân vật trong các lĩnh vựcđiển hình trong nào đó, thực sự làcác lĩnh vực hoạt tấm gương sáng đểđộng nào đó học sinh noi theo,

phù hợp với nhu cầuhứng thú của họcsinh

+ Thu hút sự thamgia đông đảo và tựnguyện của học sinh,được học sinh quantâm và hào hứng

+ Phải có sự trao đổithông tin, tình cảmhết sức trung thực,chân thành và sôi nổigiữa học sinh vớingười được giao lưu

Những vấn đề traođổi phải thiết thực,liên quan đến lợi ích

và hứng thú của họcsinh, đáp ứng nhucầu của các em

9 Hoạt Hoạt động chiến

dịch là hình thức

tổ chức không chỉtác động đến họcsinh mà tới cả cácthành viên cộngđồng

Nhờ các hoạt động Chiến dịch giờđộng này, học sinh có cơ trái đất; Chiếnchiến hội khẳng định mình dịch làm sạchdịch trong cộng đồng, qua môi trường

đó hình thành và phát xung quanhtriển ý thức “mình vì trường học;mọi người, mọi Chiến dịch ứngngười vì mình” Việc phó vơi biếnhọc sinh tham gia các đổi khí hậu;hoạt động chiến dịch Chiến dịch bảonhằm tăng cường sự vệ môihiểu biết và sự quan

tâm của học sinh đốivới các vấn đề xã hội

trường, bảo vệ rừng ngập mặn;Chiến dịch làmnhư vấn đề môi cho thế giớitrường, an toàn giao sạch hơn;thông, an toàn xã Chiến dịch tìnhhội,… giúp học sinh nguyện hè,

có ý thức hành động Chiến dịch

vì cộng đồng; tập ngày thứ 7 tìnhdượt cho học sinh nguyện…

tham gia giải quyếtnhững vấn đề xã hội;

phát triển ở học sinhmột số kĩ năng cầnthiết như kĩ năng hợptác, kĩ năng thu thậpthông tin, kĩ năngđánh giá và kĩ năng

ra quyết định

10 Hoạt Hoạt động nhân -Thông qua hoạt Hiến máu nhânđộng đạo là hoạt động động nhân đạo, học đạo; Xây dựngnhân đạo tác động đến trái sinh biết thêm những quỹ ủng hộ các

tim, tình cảm, sự hoàn cảnh khó khăn bạn thuộc giađồng cảm của học của người nghèo, đình nghèo, cósinh trước những người nhiễm chất độc hoàn cảnh khócon người có da cam, trẻ em mồ khăn; Tết vìhoàn cảnh đặc côi, người tàn tật, người nghèo vàbiệt khó khăn khuyết tật, người già nạn nhân chất

cô đơn không nơi độc da cam;nương tựa, người có

hoàn cảnh đặc biệt

Quyên góp chotrẻ em mổ timkhó khăn, những đối trong chươngtượng dễ bị tổn trình “Trái timthương trong cuộc cho em”;sống,… để kịp thời Khuyên góp đồgiúp đỡ, giúp họ từng dùng học tậpbước khắc phục khó cho các bạn

khăn, ổn định cuộcsống, vươn lên hòanhập với cộng đồng.

học sinh vùngcao; Tổ chứctrung thu chohọc sinh nghèovùng sâu, vùngxa

11 Sinh hoạt Sinh hoạt tập thể Sinh hoạt tập thể + ca hát

văn hóa, là một yếu tố giúp các em được thư + nhảy múavăn nghệ chính để duy trì giãn sau những giờ + vui chơi

tập thể và phát triển các học mệt mỏi với + dân vũ

phong trào và những bài vở, lý + vở kịchđoàn thể thanh thuyết ở trong nhà + múa hát sânthiếu niên trường Sinh hoạt tập trường

thể là hình thức + khiêu vũ, chuyển tải những bài

học về đạo đức, nhânbản, luân lý, giá trị,

đến với HS một cáchnhẹ nhàng, hấp dẫn

Chúng ta nên biếnnhững bài học đóthành những bài ca,điệu múa, điệu dân

vũ, vở kịch hay tròchơi, để các emđược học tập mộtcách dễ hiểu, gần

gũi, thoải mái nhất.

Những hoạt động nàykhông những giúpcho các em tiếp thubài học một cáchthoải mái, tự nhiên,

mà còn giúp cho các

em được vui chơi,thư giãn

1.2.5 Hình thức Hội thi / cuộc thi trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo

a Định nghĩa cuộc thi

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn,lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện

và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cánhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mụctiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổchức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường,của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTNST

b Đặc điểm hội thi

- Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhaunhư: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩn, thithời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tácbài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch… có nộidung giáo dục về một chủ đề nào đó

- Hội thi có khả năng thu hút sự tham gia của tất cả học sinh trong nhàtrường, từ cá nhân đến nhóm hay tập thể với các quy mô tổ chức khác nhau

- Hội thi cũng có thể huy động sự tham gia của các thành viên trongcộng đồng như các nghệ nhân, những người làm công tác xã hội hay các tổchức đoàn thể như Đoàn thanh niên phường, xã, hội Phụ nữ, Hội cựu chiếnbinh hay cán bộ, nhân viên các cơ quan như y tế, công an, bộ đội…

- Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng

có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổchức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy mọcthì cuộc thi mới hấp dẫn Tổ chức hội thi/cuộc thi kết hợp với các hình thức tổchức khác (như văn nghệ, trò chơi, vẽ tranh…)

c Phân loại hội thi

- Thi viết

- Thi nói: thuyết trình, hùng biện, kể chuyện, …

- Thi vấn đáp

- Thi tay nghề

- Thi sáng kiến: sản phẩm mới, cải tiến kỹ thuật, …

- Thi năng khiếu

Đánh giá theo tiêu chí hội thi đã thống nhất đưa ra

e Quy mô cuộc thi

Hội thi có thể tổ chức trong 1 lớp học hoặc quy mô lớn hơn (học sinhtrong trường…)

1.3 Cơ sở thực tiễn

Để tìm hiểu thực trạng tổ chức HĐ TNST trong dạy học ở các trườngTHPT, chúng tôi đã sử dụng phương pháp điều tra

1.3.1 Mục tiêu điều tra

Tìm hiểu thực trạng việc hiểu biết, dạy và học bằng HĐ TNST trongchương trình Sinh học THPT tại trường THPT Xuân Hòa

1.3.2 Đối tượng điều tra

HS và GV trường THPT Xuân Hòa

1.3.3 Nội dung điều tra

Chúng tôi điều tra các vấn đề sau đây:

- Hiểu biết của HS về HĐ TNST trong dạy học

- Việc sử dụng TNST của thầy cô trong dạy học

- Các hình thức HĐ TNST mà HS được tham gia

- Cảm nhận của HS sau khi tham gia HĐ TNST về: Kiến thức, kĩ năng,thái độ

1.3.4 Phương pháp điều tra

Phát phiếu điều tra tới HS và GV ở một số lớp của trường THPT XuânHòa

1.3.5 Kết quả điều tra

a K ết q u ả đ i ều t r a t h ự c n gh i ệm kh i t ổ c h ứ c HĐTN ST c ủ a G V t r o n g

t r ư ờ n g T H P T :

Trên tổng số 40 phiếu điều tra được thu về, với kết quả tương ứng với 5mức độ như sau:

PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

(Dành cho giáo viên)

Để thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình dạy họcSinh học THPT tôi thiết kế phiếu điều tra sau đây xin ý kiến của các thầy (cô)

để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn Tôi rất vui khi nhận được sự hợp tác từquý thầy (cô) Mọi câu trả lời của quý thầy (cô) đều phục vụ cho đề tài Xinchân thành cảm ơn !

Đánh dấu √ vào ý kiến phù hợp với quan niệm của quý thầy cô theo mức

độ giảm dần từ 1 đến 5

Hoàn toàn Đồng ý Không có ý Không đồng Hoàn toàn

ứng với 5 mức độ

Câu 1: Thầy cô hiểu “ Hoạt động trải nghiệm sáng tạo ( HĐ TNST)” là:

1

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hình thức

hoạt động được tổ chức ngoài giờ học dưới sự

hướng dẫn của giáo viên mang tính giải trí

2

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là những hoạt

động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh

nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm và sáng

tạo Các hình thức và phương pháp tổ chức các

hoạt động đó phải đa dạng, linh hoạt, mang tính

mở, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính

20 18 1 0 0

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là những cuộc

thi mang tính sáng tạo do nhà giáo dục tổ chức

cho học sinh tham gia thể hiện khả năng sáng

tạo của bản thân

Câu 3: Trong trường hợp trường / lớp có tổ chức HĐ TNST, thầy cô đánh

dấu vào HĐ đã được tổ chức:

17 Sinh hoạt văn hóa, tập thể văn nghệ 0 2 2 0 0

Câu 4: Thầy cô đã từng hướng dẫn học sinh tổ chức HĐTNST chưa?

22 HS tự làm được, không cần sự hỗ trợ từ GV 0 1 10 2 0

Câu 6: Khi cùng tham gia thiết kế và tổ chức HĐTNST, thầy cô thường

thấy HS gặp khó khăn gì?

24 Các thành viên chưa hợp tác ăn ý 0 2 1 0 0

Câu 7: Những khó khăn thầy cô thường gặp khi hướng dẫn HS tổ chức

HĐTNST

27 Chưa rõ nội dung, hình thức HĐTNST 6 4 1 0 0

28 Khó xây dựng tiêu chí hoạt động HS thiết kế 5 4 2 1 0

29 Chưa có tư liệu hướng dẫn HS thực hiện hình

30 HS chưa sáng tạo, chưa tích cực tham gia 0 1 0 1 1

Qua kết quả tổng hợp ý kiến trong 7 nội dung điều tra cho thấy: Quaphản hồi từ các GV tôi thấy được: Về mức độ hiểu định nghĩa HĐTNST củathầy cô đạt tỉ lệ cao (chiếm 97,5%) nhưng mức độ tổ chức HĐTNST thườngxuyên cho HS rất thấp (chỉ 5% số phiếu), 12,5% thỉnh thoảng tổ chức, còn lạithầy cô không có ý kiến gì và không tổ chức HĐTNST cho HS chiếm tỉ cao là82,5% Nội dung điều tra số 3: vì trường / lớp không thường xuyên tổ chức

HĐ TNST nên các hình thức HĐTN đã được tổ chức cũng ít (30% số phiếu),chủ yếu 70% số phiếu là các thầy cô không có ý kiến gì và chưa tổ chức hìnhthức TNST nào Chỉ có 5 GV đã từng tổ chức HĐTNST chiếm 12,5% Ở nộidung điều tra vai trò của GV khi tổ chức HĐTNST cho HS, đối với số ít các

GV đã từng tổ chức thì GV hướng dẫn hỗ trợ cho HS từng bước, đối với phầnlớn các GV chưa tổ chức HĐTNST thì không có ý kiến gì (77,5%) Tỉ lệ số

HĐTNST cho HS vì được tập huấn và chưa có tài liệu hướng dẫn HS tổ chứcHĐTNST cụ thể nên gặp nhiều khó khăn khi muốn tổ chức HĐTNST cho HS.

Trân trọng cảm ơn sự cộng tác của các em!

Đánh dấu √ vào ý kiến phù hợp với quan niệm của em theo mức độ giảm dần từ 1 đến 5

Hoàn toàn Đồng ý Không có ý Không đồng Hoàn toàn

ứng với 5 mức độ

Câu 1: Các em hiểu “ Hoạt động trải nghiệm sáng tạo ( HĐ TNST)” là:

1

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hình thức

hoạt động được tổ chức ngoài giờ học dưới sự

hướng dẫn của giáo viên mang tính giải trí

2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là những hoạt

động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh 90 2 0 0 0