bài tiểu luận vật liệu bao bì kim loại

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó bao bì ra đời không chỉ với chức năng đơn thuần là bao gói và bảo vệ sản phẩm mà đã trở thành công cụ chiến lược trong quảng bá sản phẩm và gây dựngmột

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP TP HCM

Viện công nghệ sinh học và thực phẩm

BÀI TIỂU LUẬN

BAO BÌ KIM LOẠI

Môn học: Bao gói thực phẩm

TP Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 4 năm 2019

MỤC LỤC

I Giới thiệu chung 3

1 Sự ra đời và phát triển của bao bì kim loại: 3

2 Lịch sử ra đời và phát triển của bao bì kim loại: 3

II Phân loại vật liệu 4

1 Phân loại theo hình dạng: 4

2 Phân loại theo vật liệu bao bì: 5

3 Phân loại theo công nghệ chế tạo lon 5

3.1 Lon hai mãnh 5

3.2 Lon ba mãnh (Lon ghép) 6

III Tính chất vật liệu 6

1 Tính chất chung 6

2 Tính chất một số vật liệu làm bao bì 7

2.1 Bao bì thép 7

2.2 Bao bì nhôm 8

2.3 Lớp sơn 9

IV Chức năng bao bì 10

1 Chức năng bảo vệ 10

2 Chức năng thông tin 10

3 Chức năng maketing 11

4 Chức năng sử dụng 11

5 Chức năng phân phối 11

6 Chức năng sản xuất 12

7 Chức năng môi trường 12

8 Chức năng văn hóa 12

V Quy trình đóng gói 13

1 Quy trình sản xuất lon 3 mảnh 13

1.1 Quy trình 13

1.2 Thuyết minh quy trình 14

1.3 Quy trình chế tạo nắp và đáy lon 3 mảnh: 15

1.4 Thuyết minh quy trình: 16

2 Quy trình chế tạo lon 2 mảnh: 16

2.1.Quy trình: 16

2.2.Thuyết minh quy trình: 17

VI Kiểm tra chất lượng bao bì 18

1 Về kỹ thuật: 18

2 Về cảm quan: 19

3 Về kinh tế: 19

VII Ảnh hưởng của bao bì kim loại 22

1 Ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm 22

2 Ảnh hưởng tới sức khỏe của người tiêu dùng: 24

3 Ảnh hưởng tới môi trường 24

VIII Các sản phẩm sử dụng bao bì kim loại 25

1 Sản phẩm cà phê: 25

2 Trà khô: 26

3 Các loại đồ hộp: 26

3.1 Các loại đồ hộp chế biến từ rau, quả: 26

3.2 Các loại đồ hộp chế biến từ thịt : 28

3.3 Các loại đồ hộp chế biến từ thủy sản 29

4 Sản phẩm đồ uống có gas: 30

5 Các loại đồ hộp chế biến từ sữa: 31

IX Kết luận 32

X Tài liệu tham khảo: 32

I Giới thiệu chung

1 Sự ra đời và phát triển của bao bì kim loại:

Thực phẩm là nhu cầu cần thiết cho sự sống và phát triển của loài người Thời kì sơ khai,thực phẩm đơn giản cả về phương pháp chế biến và bảo quản Khi khoa học kĩ thuật pháttriển nhanh chóng thì việc chế biến lương thực, thực phẩm cũng tiến những bước khánhanh, cách xa so với trình độ chế biến cổ xưa Cho đến khi xuất hiện sự bổ sung những

kĩ thuật chế biến để ổn định sản phẩm trong thời gian lưu trữ thì một ngành công nghiệpmới ra đời công nghiệp thực phẩm Những thành tựu mới nhất của các ngành khoa học đãđược con người áp dụng vào sản xuất và chế biến lương thực, thực phẩm Hầu hết cácloại thực phẩm đều bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như nước, đất, bụi, oxi, vi sinhvật.Vì vậy chúng phải được chứa đựng trong bao bì kín Theo xu hướng đi lên của xã hội,con người ngày càng có nhu cầu cao hơn về giá trị cảm quan và đòi hỏi về tính thẩm mĩ

Do đó, mẫu mã bao bì cũng dần trở thành yếu tố quan trọng trong cạnh tranh Xuất phát

từ yêu cầu thực tiễn đó bao bì ra đời không chỉ với chức năng đơn thuần là bao gói và bảo

vệ sản phẩm mà đã trở thành công cụ chiến lược trong quảng bá sản phẩm và gây dựngmột thương hiệu Với sự phát triển mạnh mẽ của ngành cơ khí, chất dẻo, công nghệ vậtliệu bao bì kim loại ra đời Với ưu thế vượt bậc về thời gian bảo quản, trong thời gianngắn bao bì kim loại đã tạo nên bước đột phá cho công nghệ bảo quản thực phẩm

2 Lịch sử ra đời và phát triển của bao bì kim loại:

- Năm 1810: Một người Anh dùng bình sắt tráng thiếc chứa thực phẩm

- Năm 1880: Máy tự động sản xuất bao bì kim loại được giới thiệu lần đầu tiên

- Năm 1940: Nước giải khát có gas đóng lon được đưa ra thị trường

- Năm 1958: Lần đầu tiên lon nhôm được bán

- Năm 1968: Reynolds người tiêu dùng tiên phong tái chế lon nhôm

- Ngày nay: Có hơn 600 kích cỡ và kiểu bao bì kim loại khác nhau đang đượcsản xuất, cho phép người tiêu dùng mua hơn 1.500 các loại thực phẩm khác nhau, như

là lon được đúc và tạo hình, lon được in nhiều hình ảnh, lon mở được dễ dàng và đồhộp có thể hâm trong lò vi ba…

II Phân loại vật liệu.

1 Phân loại theo hình dạng:

- Lá kim loại (Giấy nhôm)

- Hình trụ tròn: Phổ biến nhất

- Các dạng khác: Đáy hình vuông, đáy hình oval

2 Phân loại theo vật liệu bao bì:

- Bao bì thép tráng thiếc (sắt tây): Có thành phần chính là sắt, và các phi kim,kim loại khác như carbon hàm lượng ≤ 2,14%, Mn ≤ 0,8%, Si ≤ 0,4%, P ≤ 0,05%, S ≤0,05% Hàm lượng carbon chỉ nên ở mức 0,15 – 0,5% vì nếu hàm lượng carbon lớnthép không đạt được tính mềm dẻo mà có tính giòn (điển hình như gang) Để có thểlàm bao bì kim loại, yêu cầu hàm lượng carbon ở khoảng 0,2%

- Bao bì kim loại Al: Al làm bao bì có độ tinh khiết đến 99%, và những thànhphần kim loại khác có lẫn trong Al như Si, Fe, Cu, Mn, Mg, Zn, Ti

3 Phân loại theo công nghệ chế tạo lon

3.1 Lon hai mãnh

- Lon hai mãnh gồm thân dính liền với đáy, nắp rời được ghép mí với thân(giống ghép mí nắp lon ba mãnh) Vật liệu chế tạo lon hai mãnh phải có tính mềm dẻocao, đó chính là nhôm (Al) Hộp, lon hai mãnh được chế tạo theo công nghệ kéo vuốttạo nên thân rất mỏng so với bề dày đáy, nên dễ bị đâm thủng, móp, biến dạng khi vachạm cơ học Lon hai mãnh là loại thích hợp chứa các thức uống có gas (khí CO2) vìtạo áp suất đối kháng bên trong

- Chế tạo lon Al có thể đạt được chiều cao đến 110 mm, nếu chế tạo bằng vậtliệu thép thì không thể theo công nghệ kéo vuốt với chiều cao như lon nhôm vì thép rấtcứng, vững

 Hiện nay trên thế giới, công nghệ đồ hộp đang ở mức ổn định không phát triểnmạnh, càng ngày người ta càng thích ăn thực phẩm tươi vừa mới chế biến, bao bìkim loại được sản xuất nhằm giải quyết vấn đề thời vụ, tránh ứ đọng và nhằmcung cấp thực phẩm ăn liền, vận chuyển được xa và bảo quản lâu dài.

 Nhìn chung bao bì kim loại có những ưu và nhược điểm như sau:

 Ưu điểm

- Không bị ảnh hưởng bởi sốc nhiệt nên có thể gia nhiệt, làm lạnh nhanh trong

mức có thể

- Độ bền cơ học cao.

- Nhẹ, thuận lợi cho vận chuyển.

- Đảm bảo độ kín vì thân, nắp, đáy đều có thể làm cùng một loại vật liệu.

- Chống ánh sáng thường cũng như tia cực tím tác động vào thực phẩm.

- Bao bì kim loại có tính chất chịu nhiệt độ cao và khả năng truyền nhiệt cao, do

đó thực phẩm các loại có thể đóng hộp, thanh trùng hoặc tiệt trùng với chế độthích hợp đảm bảo an toàn vệ sinh

- Bao bì kim loại có bề mặt tráng thiếc tạo ánh sáng bóng, có thể được in và

tráng lớp vecni bảo vệ lớp in không bị trầy xước

- Chịu va chạm cơ học.

- Quy trình sản xuất hộp và đóng hộp thực phẩm được tự động hóa hoàn toàn.

 Nhược điểm

- Độ bền hóa học kém, hay bị rỉ và bị ăn mòn.

- Không thể nhìn được sản phẩm bên trong.

- Đắt hơn bao bì có thể thay thế nó là plastic.

Bao bì chứa thựcphẩm có tính ănmòn cao (táo, mận,sori, đồ dầm giấm,

…)

MR 0,13 0,6 0,02 0,05 0,01 0,2 Độ tinh sạch khá

cao, Cu và P tăng,dùng chế tạo théptấm tráng thiếc

Bao bì đựng rauquả, thực phẩm cótính ăn mòn trungbình (mơ, đào,bưởi), tính ăn mònthấp (đào, ngô,

Thùng chứa có thểtích lớn, cần cứngvững.

D 0,12 0,6 0,02 0,05 0,02 0,2 C giảm, P và Cu

tăng nên có độ bền

cơ, độ dẻo cao

Dùng để kéo sợi,chế tạo lon haimảnh

 Ưu điểm

- Tính dẻo cao: cán thành tấm, màng 1,5-0,1mm →gia công thành hộp, can,thùng phi

- Tính chống thấm cao: khả năng bảo vệ tốt ở độ dày 1,5-0,1mm.

- Khả năng chịu tác động cơ học trong giới hạn cho phép.

- Khả năng chế tác tốt, có thể cơ giới và tự động hóa hoàn toàn.

 Nhược điểm

- Dễ hàn rỉ:

Fe+O2+H2O → Fe (OH )2, Fe (OH )3→ Fe2O3, FeO

Cần mạ lên Fe một lớp kim loại chống ăn mòn (Sn, Cr), sau đó phủ một lớpvecni (nhất là khi đựng các thực phẩm có pH thấp, nhiều chất điện ly, nhiềulưu huỳnh

- Mối ghép mí của bao bì chắc chắn Tuy nhiên, mối ghép hàn có nguy cơ nhiễm

- Tính dẻo cao hơn Fe nhiều, có thể cán thành màng rất mỏng 2mm-10μm.

 Ngăn sự biến mùi, biến màu của sản phẩm

 Ngăn sự biến màu bên trong hộp (sản phẩm giàu sulfua)

 Dẫn điện tốt trong quá trình hàn

 Chất bôi trơn trong quá trình tạo thành hộp của hộp hai mảnh

 Bảo vệ lớp sơn mặt ngoaì bao bì khỏi trầy xước

IV Chức năng bao bì

1 Chức năng bảo vệ

Trong quá trình bảo quản và lưu thông hàng hóa, thực phẩm luôn luôn bị tác động bởinhiều yếu tố khác nhau nên dễ bị hư hỏng Với bao bì thực phẩm đóng hộp bằng kimloại nó có chức năng bảo vệ sản phẩm bên trong khỏi bị tác động của các yếu tố :

- Nhiệt độ môi trường, không khí nóng ẩm, bụi và các chất gây hại ở không khí dễxâm nhập

- Tác động trong quá trình bốc dỡ, vận chuyển, bảo quản để sản phẩm không bị trào

ra ngoài ( với loại sản phẩm lỏng như bia, nước ngọt ) và không bị rơi ra ngoàiđối với thịt cá, vì loại bao bì này có tính cơ học cao

Vì thế loại bao bì bằng kim loại bảo vệ sản phẩm tránh hư hỏng và bảo quản đượctrong thời gian dài

Đối với sản phẩm bánh bích quy, khi sử dụng bao bì bằng kim loại trong quá trình vậnchuyển sẽ tránh được tình trạng vỡ vụn, làm mất tính thẩm mỹ của sản phẩm

Đối với sản phẩm như sữa đặc có đường, sữa bột, thịt cá đóng hộp khi sử dụng loạibao bì kim loại:

 Đảm bảo kín, không thấm ướt

 Sản phẩm không tiếp xúc trực tiếp với các điều kiện bất lợi ngoài môi trường

 Chất lượng của sản phẩm đảm bảo trong một thời gian dài (thường là mộtnăm)

5 Chức năng thông tin

Ví dụ:

Tên sản phẩm: Ông Thọ

Sản phẩm của Công ty Cổ phần sữa Việt Nam

Địa chỉ: 10 Tân Trào, phường Tân Phú, quận 7, thành phố Hồ Chí Minh, ViệtNam

Fax (84-4) 37.281.106 Website: www.vinamilk.com.vn

Thành phần: đường tinh luyện, nước, sữa bột, dầu thực vật, chất béo sữa, bộtwhey, chất nhũ hóa

Thời điểm sản xuất : 01/03/2018

Hạn sử dụng : 1 năm kể từ ngày sản xuất

Cách bảo quản : nơi khô ráo, thoáng mát

Hình ảnh thiết kế trên bao bì được pháp luật bảo vệ, tránh trường hợp các đối thủcạnh tranh sao chép hay làm giả sản phẩm Các thông tin trên bao bì đều được viếtbằng tiếng Việt do sản phẩm được bán trên thị trường Việt Nam, phục vụ ngườiViệt Ngoài ra còn có một phần được dịch bằng tiếng Anh Đây là yếu tố thể hiệnmong muốn mở rộng thị trường của nhà sản xuất, hướng đến đối tượng ngườinước ngoài

6 Chức năng maketing

Bao bì không chỉ có tác dụng bảo vệ sản phẩm mà còn đóng vai trò quan trongtrong việc xúc tiến sản phẩm, xét từ góc độ kinh doanh Các hình thức của bao bìnhư: hình dáng, kích thước bao bì, màu sắc trang trí một cách hài hòa và đầy đủthông tin cần thiết sẽ tạo sức hút cho người tiêu dùng

Với mỗi chiến lược kinh doanh khác nhau, đối tượng khách hàng khác nhau, nhàsản xuất sẽ dán nhãn hay in trực tiếp lên bao bì

7 Chức năng sử dụng

- Dạng nắp bật dễ sử dụng

- Kích thước phù hợp với đối tượng sử dụng

- Giữ được chất lượng của thực phẩm sau một thời gian mở hộp

8 Chức năng phân phối

Lượng sản phẩm chứa đựng trong hộp phải phù hợp với người tiêu dùng và thóiquen Dung tích và khối lượng lon, hộp không quá nhiều hoặc quá ít cho người sửdụng

9 Chức năng sản xuất

Trên dây chuyền sản xuất, bao bì kim loại thường bị tác động bởi các yếu tố kĩthuật vì thế trên bao bì vừa phải đảm bảo được hiệu quả kinh tế vừa thỏa mãn cácyêu cầu kĩ thuật:

- Có độ bền cơ học phù hợp với tính năng của các loại máy móc thiết bị trên dâychuyền

- Có khả năng chịu đựng được các yếu tố công nghệ: áp suất, nhiệt độ, độ ẩm, Đối với các sản phẩm như thịt cá, cà chua đóng hộp thì nguyên liệu làm bao bì làthép tráng thiếc Lớp tráng thiếc có thể tránh được sự ăn mòn của thực phẩm vàbảo quản được thực phẩm lâu ngày Trong thời gian thực phẩm đựng trong hộplâu, lớp thiếc có thể bị thực phẩm ăn mòn hòa tan trong hộp nhưng không gây hạitới sức khỏe Tính đóng kín và cách li tốt hơn so với các loại bao bì khác như tínhchóng khói và hơi ẩm rất tốt, ngăn được ánh sáng Chịu được quá trình thanh trùngkhông bị biến dạng, cũng như chịu được va chạm do đóng gói và vận chuyển

10 Chức năng môi trường

Bao bì kim loại có khả năng tái chế, sau khi sử dụng có thể làm nguyên liệu chongành công nghiệp khác

Tuy nhiên với chất liệu là kim loại nên loại bao bì này chỉ được thu gom để tái chế

mà không được để tự phân hủy trong môi trường

11 Chức năng văn hóa

Chức năng văn hóa mang lại cho sản phẩm thực phẩm đặc trưng riêng và tạo chosản phẩm có khả năng thông tin và maketing độc đáo

Thông tin trên nhãn hàng được trình bày bằng ngôn ngữ dân tộc Trên bao bì có innhững hình ảnh biểu tượng riêng của từng doanh nghiệp, công ty sản xuất cũng cóthể đó là những sản phẩm mang đặc trưng riêng cho từng vùng, từng địa phương,từng quốc gia

1.2 Thuyết minh quy trình

- Lon được chế tạo gồm 1 thân, 2 nắp hay 1 nắp và 1 đáy

- Thân lon được nối bằng phẳng bằng kỹ thuật hàn Ngoài ra còn có kỹ thuật dán.Tấm kim loại mảnh dùng sản xuất lon 3 mảnh được lấy từ cuộn kim loại cắt thànhnhững dải to

- Sơn được phết lên mặt tấm kim lọai mỏng sẽ trở thành mặt trong của lon thànhphẩm, có tác dụng chống sự ăn mòn và tránh tương tác giữa thực phẩm và kimloại

- Những tấm kim loại được sơn sẽ đem đi sấy khô trong lò sấy, sau đó được rạchthành những tấm mỏng nhỏ, một tấm dùng để làm thân lon

- Mỗi tấm mỏng được cuộn thành những khối trụ tròn Hai đường viền khối trụđược hàn bằng cách ép chúng vào nhau và cho dòng điện đi qua Hơi nóng trênkim loại vừa đủ tạo thành một mối hàn, mối hàn càng mị càng đẹp vì ngoài việctạo cho mối hàn bằng phẳng đẹp thì còn làm cho mối hàn không có kẻ hở

- Mặt trong của mối hàn được phun sơn, sau đó làm nhẵn bằng cách thổi khí nóngvào mặt ngoài mối hàn Trong quá trình hàn lớp thiếc ở nơi mối hàn bị chảy ra chỉcòn lại lớp sắt, do đó phải tráng thêm lớp vecnin trong và ngoài mối hàn để tránh

sự ăn mòn của sản phẩm chứa trong nó đồng thời chống sự oxy hóa từ bên ngoài

- Lon được đưa qua máy gấp mép, tại đó đỉnh và đáy lon được gấp mép 2 lần hướng

ra ngoài Đây là giai đoạn tạo gờ miệng chuẩn bị cho quá trình ghép mí

- Lon được chuyển qua máy gấp mép tạo thành những đợt sóng trên thành lon Giaiđoạn này sản phẩm được tạo gân nhằm tạo sự bền chắc cho bao bì, có thể giảm giáthành do dùng thép mỏng

- Đáy phẳng được nối lại để làm khép kín lon Đây là giai đoạn quan trọng trong sảnxuất đồ hộp cũng là một trong những nguyên nhân gây phế phẩm đồ hộp Lon phảiđược ghép mí kín để bao bì kín, nếu không kín thì việc thanh trùng sẽ không có ýnghĩa

- Thổi khí vào mỗi lon nhằm tránh những khe hở không nên có

1.3 Quy trình chế tạo nắp và đáy lon 3 mảnh:

1.4 Thuyết minh quy trình:

- Tấm thép được đưa vào chế tạo nắp và đáy lon thường không có cùng độ dày vớithân Thân dày hơn nắp và đáy

- Nguyên liệu được tráng vecni một hoặc cả hai mặt trong và ngoài tùy theo yêucầu Đối với loại tráng cả hai mặt có thể dùng cùng một loại hay khác loại vecni

Ở mặt ngoài thường dùng vecni có độ sáng hơn để có độ mỹ quan cho sản phẩm.Lớp ngoài chống oxy hóa từ môi trường, bảo vệ bề mặt ngoài cho sản phẩm theothời gian Mặt trong của thân và nắp được tráng cùng một loại vecni

- Tấm theo sau khi được phủ vecni được sấy để bốc hơi hoàn toàn dung môi tạo lớpnhựa rắn chắc bám dính bề mặt lon

- Cắt tạo hình: tấm thép được cắt thành những miếng hình tròn, kích thước phù hợpvới nắp và đáy hộp đã được thiết kế

- Giai đoạn dập tạo ra miếng sắt hình tròn kết hợp tạo gân và móc nắp, gân nắp đểtăng độ bền chắc chống lại sự giãn nở của nắp theo sự giãn nở khí khi thanh trùnghoặc tiệt trùng sản phẩm

- Tạo viền giúp cho việc tạo móc nắp trong quá trình ghép mí được dễ dàng

- Phun keo nhằm đảo bảo độ kín hoàn toàn của lon thành phẩm sau khi được ghép

mí đáy cũng như nắp, một lớp cao su đàn hồi được phun vào để tạo vòng đệm chođáy hoặc nắp Sau khi ghép mí, đáy và nắp trở nên khép kín với thân lon hơn

2 Quy trình chế tạo lon 2 mảnh:

2.1.Quy trình:

Nhôm cuộn lá

Duỗi, trải thẳngBôi trơn để giảm ma sát