Biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ mường ở xã thành công, huyện thạch thành, tỉnh thanh hóa

Hoa văn trên cạp váyMường được xem là một nét vô cùng đặc trưng trong trang phục truyền thốngcũng như nghệ thuật tạo hình của người Mường qua đôi bàn tay khéo léo củangười phụ nữ, đồng t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

NGUYỄN THỊ NGỌC THƯƠNG

BIẾN ĐỔI TRONG TRANG PHỤC

TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG

Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH,

TỈNH THANH HÓA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Việt Nam học

HÀ NỘI, tháng 5 năm 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

NGUYỄN THỊ NGỌC THƯƠNG

BIẾN ĐỔI TRONG TRANG PHỤC

TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG

Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH,

TỈNH THANH HÓA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Việt Nam học

Người hướng dẫn khoa học:

ThS Dương Thị Mỹ Hằng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận này trước hết em xin gửi lời cảm ơn chânthành đến quý thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn - Trường Đại học Sưphạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điềukiện cho em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình Đặc biệt, em xin tỏlòng biết ơn sâu sắc nhất đến cô giáo - Thạc sĩ Dương Thị Mỹ Hằng, người đãtận tình hướng dẫn, chỉ bảo và sửa chữa cho khóa luận của em trong suốt quátrình tiến hành Em cũng xin chân thành cảm ơn người dân xã Thành Công,huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho em đượctìm hiểu thực tiễn đề tài nghiên cứu của mình Cuối cùng em xin gửi lời cảm

ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên cạnh, động viên và khuyếnkhích em trong quá trình thực hiện khóa luận Vì kiến thức bản thân còn hạnchế nên trong quá trình hoàn thiện khóa luận này em không tránh khỏi nhữngsai sót, kính mong nhận được những ý kiến đóng góp từ các thầy giáo, cô giáo

để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc Thương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫncủa Thạc sĩ Dương Thị Mỹ Hằng Các nội dung nghiên cứu trong khóa luậntốt nghiệp này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trướcđây Ngoài ra, để hoàn thành khóa luận này tôi đã tham khảo một số tài liệuđược ghi ở mục tài liệu tham khảo Nếu có sự gian lận nào tôi xin hoàn toànchịu trách nhiệm về nội dung khóa luận tốt nghiệp của mình

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngọc Thương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục của khóa luận 4

Chương 1 TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH THANH HÓA 5

1.1 Khái quát về người Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa 5

1.1.1 Nguồn gốc 5

1.1.2 Phân bố 6

1.1.3 Vài nét về đời sống văn hóa truyền thống của người Mường ở xã Thành Công 6

1.2 Khái quát về trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công 8

1.2.1 Quan niệm về trang phục 8

1.2.2 Các loại hình trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường 9

1.3 Vẻ đẹp văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công 16

1.3.1 Đặc trưng nghệ thuật trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường 16

1.3.2.Giá trị văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường 19

Chương 2 BIẾN ĐỔI TRANG PHỤC TRUYỂN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH

THANH HÓA TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 23

2.1 Xu hướng biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công 23

2.2 Sự biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công 25

2.2.1 Biến đổi về cách tạo trang phục 25

2.2.2 Biến đổi về đồ trang sức 30

2.2.3 Biến đổi về tâm lý của phụ nữ Mường trong việc sử dụng trang phục truyền thống 32

2.3 Nguyên nhân của sự biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường 34

2.3.1 Sự phong phú về nguyên liệu của thị trường hiện nay và sự khan hiếm của nguyên liệu truyền thống 34

2.3.2 Tính tiện dụng của trang phục hiện đại 35

2.3.3 Yếu tố kinh tế 37

2.3.4 Yếu tố tâm lý 39

2.3.5 Yếu tố ý thức 41

2.4 Hậu quả của sự biến đổi trong trang phục truyền thống của người phụ nữ Mường 42

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA TRONG TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG Ở XÃ THÀNH CÔNG 44

3.1 Công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường tại xã Thành Công

44 3.2 Một số biện pháp 45

3.2.1 Tăng cường nâng cao nhận thức và khơi dậy niềm tự hào cho

đồng bào dân tộc Mường ở xã Thành Công trong việc bảo tồn và phát

huy trang

phục truyền thống của người phụ nữ 45

3.2.2 Thực hiện các chính sách văn hóa nhằm khôi phục bản sắc văn hóa trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

47 3.3.3 Xây dựng nơi trưng bày lưu giữ những hiện vật văn hóa về bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ Mường Thành Công

48 3.2.4 Tăng cường quảng bá nét đẹp và bản sắc văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

49 3.2.5 Kết hợp giảng dạy về bản sắc văn hoán của người Mường nói chung và trang phục truyền thống của phụ nữ Mường nói riêng trong nhà trường

50 3.2.6 Kết hợp giữ gìn trang phục truyền thống của phụ nữ Mường trong hoạt động du lịch 50

KẾT LUẬN 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

PHỤ LỤC 53

KÝ HIỆU VIẾT TẮT

TNHH Trách nhiệm hữu hạn

Nxb Nhà xuất bản

Tr trang

1 Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Nước ta có 54 dân tộc anh em gắn bó với nhau, phân bố khắp các vùnglãnh thổ khác nhau trên cả nước Mỗi dân tộc lại mang những bản sắc văn hóariêng, hòa vào nhau tạo nên sự đa dạng, phong phú và đậm đà của nền vănhóa Việt Nam Ở tỉnh Thanh Hóa có nhiều dân tộc sinh sống, nhưng chủ yếu

là các dân tộc Kinh, Mường, Thổ, Dao, H’Mông, Khơ Mú Trong đó, dân tộcMường chiếm đại đa số trong các dân tộc thiểu số, sống tập trung chủ yếu ởvùng đồi và núi thấp như các huyện Ngọc Lặc, Thạch Thành, Bá Thước, CẩmThủy và một số xã miền núi Người Mường có nền văn hóa truyền thốngphong phú, thể hiện rõ qua ngôn ngữ, trang phục hay những phong tục cướixin, tang ma

Trang phục là một trong những thành tố cơ bản không thể thiếu đối vớiđời sống con người Trang phục của mỗi dân tộc trên đất nước ta lại có nhữngnét đẹp riêng, những giá trị văn hóa riêng Ngoài chức năng sử dụng để cheđậy bảo vệ cơ thể con người, trang phục còn phản ánh văn hóa, nếp sống tộcngười, trình độ phát triển thủ công nghiệp, tín ngưỡng, quan niệm thẩm mỹcủa tộc người đó Trang phục truyền thống của các dân tộc mang nhiều bản sắcvăn hóa độc đáo và phong phú, góp phần quan trọng vào kho tàng văn hóaViệt Nam

Với xu hướng phát triển không ngừng của xã hội thì đời sống văn hóacủa mỗi tộc người cũng bị biến đổi Trang phục cũng không nằm ngoài xuhướng đó Chính sự biến đổi nhanh chóng như vậy của văn hóa đời sống xãhội đã dẫn đến nguy cơ cuốn đi những giá trị văn hóa truyền thống trong trangphục của các tộc người, đặc biệt là các đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó cóngười Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa Hiệnnay, những bộ trang phục truyền thống của dân tộc Mường trên địa bàn xãThành Công cũng được giao thoa với cộng đồng xã hội phát triển và ngàycàng ít dần đi, không còn sử dụng phổ biến rộng rãi như trước kia nữa

Chính vì những lý do trên nên tôi quyết định chọn đề tài “Biến đổi

trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài khóa luận của mình Là

người con của Thanh Hóa, tôi muốn tìm hiểu về văn hóa Mường nói chung vàtrang phục phụ nữ Mường nói riêng một cách sâu sắc hơn trên quê hươngmình Đồng thời, cùng với đề tài này tôi hy vọng sẽ góp phần giới thiệu tớibạn bè dân tộc gần xa biết đến một phần văn hóa của người Mường tại xãThành Công, đặc biệt góp phần vào việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trịvăn hóa người Mường thông qua trang phục truyền thống của họ trước nhữngbiến đổi của thời đại.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Văn hóa trang phục dân tộc Mường là một trong những vấn đề đã thuhút được nhiều sự quan tâm của nhiều người Trang phục của người Mường

đã được đề cập đến trong một số các công trình nghiên cứu hay bài viết như:

Cuốn “Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam” [7] của hai

tác giả Đặng Trường - Hoài Thu Cuốn sách tuyển chọn giới thiệu trang phụccủa 46 tộc người trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam với những yếu tốriêng và bản sắc độc đáo mà không bị lẫn với các dân tộc khác Tác phẩmcũng đã giới thiệu về trang phục truyền thống của người Mường trong phầntrang phục dân tộc của nhóm Việt - Mường

Thông qua cuốn sách “Trang phục cổ truyền các dân tộc Việt Nam” [5],

nhà nghiên cứu Ngô Đức Thịnh đã khái quát trang phục của tất cả các dân tộcthiểu số Việt Nam qua các thời kì lịch sử, trong đó có trang phục dân tộcMường nói chung

Tác giải Trần Từ với cuốn“Hoa văn Mường” [8] đã giới thiệu về kiểu

loại hoa văn độc đáo trên cạp váy của phụ nữ Mường và mối liên hệ của hoavăn Mường với văn hóa trên trống đồng Đông Sơn Hoa văn trên cạp váyMường được xem là một nét vô cùng đặc trưng trong trang phục truyền thốngcũng như nghệ thuật tạo hình của người Mường qua đôi bàn tay khéo léo củangười phụ nữ, đồng thời thể hiện chiều sâu văn hóa của dân tộc Mường

Trong tài liệu“Tiếp cận văn hóa bản Mường” [1], tác giả Vương Anh

cũng đề cập đến rất nhiều vấn đề như nguồn gốc hình thành người Mường xứThanh, về phong tục đời sống sinh hoạt văn hóa vật chất, tinh thần của người

Mường Thanh Hóa, trong đó đề cập đến cả người Mường ở huyện ThạchThành (Thanh Hóa).

Tuy nhiên, về trang phục truyền thống của người phụ nữ Mường ởhuyện Thạch Thành nói chung và trên địa bàn xã Thành Công thì vẫn chưa cótác phẩm nghiên cứu nào đi sâu và miêu tả cụ thể, chi tiết Vì thế, khóa luận

“Biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa” mong muốn được đóng góp

một phần tư liệu về vấn đề này

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài nhằm mục đích tìm hiểu, nghiên cứu về trang phục truyền thốngcủa người phụ nữ Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh ThanhHóa cùng với sự biến đổi của nó Qua đó đề xuất một số biện pháp nhằm bảotồn những giá trị văn hóa của trang phục truyền thống người phụ nữ Mường ở

xã Thành Công trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Trang phục truyền thống của người phụ nữ Mường ở xã Thành Công,huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa

Những biến đổi và các biện pháp bảo tồn trang phục truyền thống củaphụ nữ Mường ở xã Thành Công hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận chỉ đi vào nghiên cứu trang phục của phụ nữ Mường trên địabàn xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích tài liệu, tìm đọc các tài liệu có liên quan, các tácphẩm nghiên cứu về người Mường và trang phục phụ nữ Mường tỉnh HòaBình và Thanh Hóa, trong đó có huyện Thạch Thành

Phương pháp điền dã thực địa để thu thập các tài liệu thực tế trên địa bàn

xã Thành Công, phỏng vấn và ghi chép tư liệu truyền miệng trong nhân dân

Ngoài ra, có các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp.

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, tài liệu tham khảo, bố cục bàikhóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành

Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa

Chương 2: Biến đổi trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã

Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hiện nay

Chương 3: Một số biện pháp nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn

hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

Chương 1 TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH THANH HÓA 1.1 Khái quát về người Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa

1.1.1 Nguồn gốc

Trong 54 thành phần dân tộc của Việt Nam thì dân tộc Mường được coi

là một trong những sắc tộc cội nguồn của người Việt Do sự biến thiên lịch

sử, đã có nhiều cuộc thiên di của dòng người Mường từ Hòa Bình vào huyệnThạch Thành từ cuối thế kỷ X và cho đến tận các thế kỷ sau Họ dừng chân ởnhiều nơi, khai phá đất đai và lập thành các mường, bản, các xóm làng để xâydựng cuộc sống, trong đó có xã Thành Công, huyện Thạch Thành ngày nay

Tại xã Thành Công thì tùy vào mỗi gia phả của các dòng họ sẽ có lưutruyền những lý giải khác nhau về sự di dân đến nơi đây định cư của ngườiMường Hòa Bình Các nguyên nhân có thể là do xảy ra chiến tranh nên đồngbào phải chạy giặc, chạy loạn hay do sự tranh giành quyền lực, sự áp bức bóclột quá nặng nề của các Lang Đạo nên khiến họ phải rời bỏ quê hương đến nơikhác sinh sống

Một trong những câu chuyện liên quan đến cội nguồn của ngườiMường ở xã Thành Công được những người cao tuổi kể lại đó là: “Vào thế kỷXVIII, vua Quang Trung từ Phú Xuân (Huế) tiến ra Thăng Long đại phá quânThanh có chia thành 5 đạo quân gồm cả quân lính và voi chiến Nhưng khiđạo quân đi qua vùng Hòa Bình thì có một con voi chiến bị chết, nên nghi ngờthổ dân ở đây giết voi và bắt chu di tam tộc Bởi thế nên họ mới phải chạyloạn và người Mường gọi là “chạy vạ voi” Trong đó có một nhóm ngườiMường Hòa Bình thuộc các dòng họ Quách, Bùi, Đinh, Trương, đã chạyvào vùng này và định cư sinh sống”

Từ những dòng họ Mường đầu tiên đặt chân đến nơi đây đã tạo nên cộinguồn cho mảnh đất Thành Công lúc bấy giờ Dù không kế thừa hoàn toànnhưng phần nào họ vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc từ quê hương HòaBình Trải qua quá trình phát triển, hội nhập văn hóa thì đến hiện trên địa bàn

xã cũng có thêm dân tộc Kinh và các dòng họ khác cùng sinh sống, nhưngnhững dòng họ gốc vẫn chiếm đại đa số Bên cạnh đó, nhiều người Mườnghiện nay vẫn nhớ về tổ tiên nguồn cội, về với Hòa Bình để nhận lại họ hàngcũng như tham gia vào các ngày giỗ Tổ với một lòng thành kính biết ơn.

1.1.2 Phân bố

Người Mường từ lâu đời đã phân bố chủ yếu ở gần chân núi, sườn đồihay thung lũng gần các nguồn nước như sông, suối, Xã Thành Công là xãmiền núi với diện tích chủ yếu là đồi núi thấp có độ cao trung bình từ 100 m -

200 m

Thành Công là một trong 26 xã của huyện Thạch Thành, tỉnh ThanhHóa, cách trung tâm huyện Thạch Thành 10 km2 và cách thành phố ThanhHóa 63 km2 về phía Tây Bắc

Hiện nay, xã Thành Công có hai dân tộc cùng sinh sống đó là dân tộcMường và dân tộc Kinh Trong đó dân tộc Mường chiếm 98% dân số, còn lại

là dân tộc Kinh, họ sống với nhau thành các thôn xóm

Toàn xã có diện tích là 17,62 km2 (2018) và dân số là 4350 người(2018), với mật độ dân số là 250 người/km2

Xã Thành Công trước kia bao gồm có 8 thôn là: Đồng Đa, Đồng Hội,Ngọc Lâu, Đồng Chư, Đồng Thượng, Bất Mê, Trường Châu, Bông Bụt.Trong đó tại các thôn Đồng Hội, Ngọc Lâu, Đồng Chư, Trường Châu ngườiMường chiếm hoàn toàn 100% Tuy nhiên đến năm 2018 thì 8 thôn đã đượcsáp nhập thành 6 thôn, thôn Ngọc Lâu nhập vào với thôn Bông Bụt và thônĐồng Thượng nhập vào với thôn Đồng Chư

1.1.3 Vài nét về đời sống văn hóa truyền thống của người Mường ở xã Thành Công

* Đời sống sinh hoạt

Nhà ở: Người dân Mường từ Hòa Bình đến khai phá và dựa vào địa

hình tự nhiên đã lập nên các xóm làng, đồng thời vẫn giữ việc làm những ngôinhà sàn truyền thống để sinh sống Các thế hệ trong gia đình sẽ cùng nhauchung sống trong một ngôi nhà Họ làm nhà ở những nơi đất bằng phẳng, gần

nguồn nước, phía sau dựa vào đồi, núi để đảm bảo cho đời sống sinh hoạthàng ngày Vật liệu làm nhà chủ yếu từ gỗ, tre, nứa, cỏ tranh, với kết cấuchủ yếu ba gian hai chái, tùy theo thế hệ ở mà nới thêm gian chứ không xâythêm nhà Nóc nhà được mô phỏng hình mai rùa gắn với chuyện xưa kể về

“Rùa đen” được ông Lang Cun tha chết nên đã dạy cho người Mường cáchlàm nhà ở, nơi chứa lương thực Nhà sàn có rất nhiều cửa sổ gọi là cửa voóng,điểm chú ý nữa là chiếc cột Cái, bàn thờ tổ tiên thì được đặt duy nhất một báthương trên cửa móng gần cột Cái

Ẩm thực: Với sự ưu đãi từ thiên nhiên thì người dân nơi đây có một

nguồn nguyên liệu thức ăn dồi dào, phong phú Thức ăn chủ yếu có nguồngốc từ động vật và thực vật được chế biến thành nhiều món ăn Các món ănthường có như cơm đồ, cá đồ, cá ủ chua, cơm lam, cá lam, cá nướng, thịt lợnhấp, rau sống, canh đắng, bánh lá,

* Đời sống sản xuất

Nghề trồng lúa nước: Nguồn sống chính của người dân vẫn là sản xuất

nông nghiệp gắn với nghề trồng lúa nước Ruộng được làm ở những vùngthấp kết hợp với hệ thống thủy lợi hiệu quả Người dân chọn lựa giống lúa kỹlưỡng và chủ yếu dựa vào thời tiết để tính lịch canh tác phù hợp Quá trìnhsản xuất trải qua các khâu làm đất, làm mạ, cấy và chăm bón rồi thu hoạch vớicác công cụ chủ đạo như cày, bừa, hái,

Làm nương rẫy: Được làm ở những vùng đồi núi cao và đây cũng là

nghề truyền thống đem lại nguồn lương thực lớn cho đồng bào Nương rẫycũng được phân loại theo địa hình, chất đất, để lựa chọn giống cây và ápdụng các kỹ thuật canh tác phù hợp Các loại cây trồng chủ yếu là lúa nương,ngô, khoai, sắn, lạc, với các công cụ sản xuất chính như dao, rìu, cuốc,sọt, Tuy nhiên việc canh tác này cũng có phần khó khăn hơn trong việc tiếnhành chăm sóc và vận chuyển

Các nghề khác: Ngoài ra đồng bào còn làm các nghề thủ công như dệt

thổ cẩm, đan lát, nghề mộc, để phục vụ cho cuộc sống Đồng thời người dâncũng kết hợp chăn nuôi và săn bắn, hái lượm để góp phần sản xuất lương thực

và ổn định cuộc sống

* Đời sống xã hội

Tín ngưỡng: Đồng bào vẫn mang tín ngưỡng dân gian tin vào thế giới

thần linh, họ cũng quan niệm vũ trụ bao gồm ba tầng, bốn thế giới gồm tầngtrời cao nhất (Mường Trời); tầng thứ hai là trần gian; tầng thứ ba là thế giớidưới mặt đất và ở đáy nước Bởi vậy họ hay thờ tổ tiền và thần, thánh như các

vị Thành Hoàng làng, Bà Chúa Liễu Hạnh, Trần Hưng Đạo,

Hôn nhân: Hôn nhân do cha mẹ sắp đặt, chỉ sau khi giao lưu văn hóa

với người Kinh thì đôi trai gái mới được tự tìm hiểu chuyện yêu đương Hônnhân một vợ một chồng với các thủ tục có phần khá phức tạp và phải được sựđồng thuận của hai bên dòng họ gia đình dưới sự mai mối của ông Mơ.Những tục lệ cơ bản trước nghi thức lễ cưới được diễn ra như là dạm ngõ, ănhỏi, nòm, cắt của, thách cưới, với rất nhiều các sính lễ gồm bánh giày, chè,cau, lợn, rượu, gạo, trâu, bò, nồi đồng, vải tơ lụa,

Ma chay: Đồng bào tổ chức tang lễ hết sức chu đáo như sự thể hiện

lòng tưởng nhớ, báo hiếu đến với người đã khuất Tang chủ thường mời ông

Mo đến để làm lễ cúng và thực hiện các nghi thức truyền thống Riêng với haidòng họ Quách và họ Bùi thì vẫn giữ tục lệ quạt ma, độc đáo với việc dâumặc đồ tang phục màu đỏ đứng quạt ma cho người chết Ngoài ra còn có cáctục như tục nằm đường, tục chôn 9 hòn đó quanh mộ,

Lễ hội: Đồng bào Mường nơi đây thường tổ chức các ngày lễ gắn với

hội làng vào mùa xuân, lễ cơm mới, hội xuống đồng, hay các trò chơi dângian như ném còn, chơi đu, đánh mảng, ; hát giao duyên, múa cồng chiêng,hát hoa đất Mường, hát đúm,

1.2 Khái quát về trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

1.2.1 Quan niệm về trang phục

Ở thời kỳ tiền sử, khi con người còn ăn lông ở lỗ, họ chưa hề biết tớitrang phục Cùng với quá trình phát triển của xã hội loài người thì con người

đã dần dần nhận thức được vấn đề đó và nghĩ đến một thứ gì đó để che chắn.Mới đầu họ đã biết lấy vỏ cây, lá cây làm khố để mặc, lấy xương thú, đá, vỏốc, để trang trí làm vòng đeo tay, đeo cổ, nhưng ở một trình độ còn quá đơn

giản, thô sơ Lâu dần trải qua quá trình biến đổi với thời gian, để thích nghiđược với cuộc sống thì họ đã biết chế tạo vải để mặc với trình độ kỹ thuậtngày càng trở nên tinh xảo.

“Trang phục chỉ chung quần áo và đồ trang sức mang trên người” tr.1489] Nó không chỉ để bảo vệ con người tránh khỏi những tác động củamôi trường và thiên nhiên khắc nghiệt, mà còn mang tính thẩm mỹ làm đẹpcho con người Ngoài chức năng đáp ứng nhu cầu mặc thì trang phục còn giúpcon người tự tin hơn, thể hiện được tính cách, phẩm chất và địa vị xã hội

[3-Trải qua các thời kỳ thì trang phục đã ngày càng phát triển và đượcphân chia thành nhiều loại khác nhau Trang phục không đơn giản là chỉ đểmặc mà nó còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc mà con người muốn gửigắm Trong đó phải kể đến những bộ trang phục truyền thống của các dân tộc

“Trang phục truyền thống là quần áo và trang phục truyền thống củamột quốc gia, một địa phương, một dân tộc, hoặc có khi là một thời kỳ lịch sửnào đó của một nhóm người” [9] Mỗi dân tộc trên đất nước ta lại có nhữngcách thức may, trang trí và sáng tạo nghệ thuật độc đáo riêng Nó không chỉmang những thông điệp, giá trị văn hóa đặc sắc và còn là niềm tự hào của mỗitộc người Đây cũng là một trong những yếu tố văn hóa vật chất quan trọnggiúp phân biệt các dân tộc với nhau Từ những sắc thái riêng trong trang phụctruyền thống của các dân tộc đã làm phong phú thêm bản sắc văn hóa ViệtNam Trong đó cũng có sự góp phần của dân tộc Mường ở xã Thành Công,huyện Thạch Thành với bộ trang phục truyền thống vừa riêng, vừa chung tạonên nét độc đáo cho địa phương mình

1.2.2 Các loại hình trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường

* Y phục

Do có nguồn gốc từ Hòa Bình nên người Mường nơi đây cũng có phầnchịu ảnh hưởng và tiếp nhận bản sắc văn hóa của người Mường Hòa Bình,trong đó có trang phục Đậm đà và duyên dáng, bộ y phục nữ đa dạng hơnnam giới với nhiều chi tiết nổi bật

Nền văn hóa Mường mang nhiều giá trị đặc sắc, mà tinh tế hơn cả là bộtrang phục của người phụ nữ Bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Mường

nổi bật phong cách thẩm mỹ và tạo hình, nó được thêu dệt rất công phu quabàn tay điêu luyện của người phụ nữ, với chất liệu từ sợi bông, sợi tơ tằm vàmang màu sắc từ tự nhiên.

Cấu tạo của bộ trang phục cơ bản bao gồm khăn đội đầu, áo, váy, thắtlưng và xà tích

Khăn đội đầu

Các cô gái Mường đến tuổi, chải ngược tóc về phía sau gáy rồi cuộn lạithành búi sao cho gọn và chắc Tuy vấn tóc theo những cách thức khác nhau,nhưng không mấy khi thấy phụ nữ Mường để đầu trần, mà thường đội khăn

Họ vẫn giữ việc dùng khăn đội đầu theo người Mường Hòa Bình Khăn cómàu chàm xanh hoặc đen, khác với người Mường Hòa Bình lại đội khăn màutrắng, kiểu đội giống như người chít khăn tang Bởi theo những người lớn tuổitrong xã kể lại thì nguyên nhân do chiến tranh, chạy giặc, chạy loạn nên họphải thay đổi màu sắc chiếc khăn để không bị phát hiện ra Tuy nhiên trong sựgiao lưu văn hóa thì người Mường Thành Công cũng đã tiếp thu chiếc khănmàu trắng của Mường Hòa Bình Nhưng chiếc khăn trắng của người Mường

xã Thành Công lại không được trang trí họa tiết, hình chữ nhật có chiều dàikhoảng 60 cm, rộng khoảng 15 - 20 cm Khi chít khăn thì người phụ nữ phảikhéo léo cuộn khăn lên đầu sao cho đẹp và để cho khăn được chắc chắn thì họdùng kẹp ghim cố định ở hai bên đầu

Khăn có tác dụng che đầu khi mưa nắng, mùa đông lạnh giá tránh lạicái khắc nghiệt của điều kiện tự nhiên và sự bất trắc khi đi rừng làm nươngrẫy Ngoài ra chiếc khăn còn giúp tóc gọn gàng không bị vướng khi lao động,hay cũng để các bà thấm mồ hôi Đồng thời khăn cũng là một đồ trang sức khi

đi chơi, đi hội hè, để tôn lên nét đẹp cho người phụ nữ Chiếc khăn trắng thìkhông có hình trang trí và thường được các cô gái, những người phụ nữ trẻtuổi dùng hơn Còn với những chiếc khăn màu chàm xanh hay đen thì vẫnđược thêu dệt hoa văn nhưng chủ yếu là dành cho các cụ lớn tuổi dùng (xemphụ lục hình 1.1 và 1.2)

Chiếc áo của phụ nữ Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thànhđược gọi là áo khóm (áo ngắn) Người phụ nữ chủ yếu dệt những chiếc áo vớigam màu tươi sáng tùy theo sở thích của mỗi người, nhưng vẫn phổ biến là áotrắng thể hiện sự trong trắng, thanh cao Tuy nhiên những người phụ nữ caotuổi thì chuộng dùng những gam màu sẫm hơn Áo thường không có trang tríhoa văn, vải một màu, có thể được khâu thêm hai chiếc túi nhỏ đằng trước.Điểm đáng chú ý nữa đó là mặc dù người Mường Thành Công tiếp thu theokiểu áo cài cúc của người Mường Hòa Bình, thế nhưng người Mường ThànhCông không dùng chiếc yếm như người Mường Hòa Bình mà lại cài khuy kín

áo, thường thì có 3 khuy Áo mặc của người phụ nữ là loại áo cài cúc, có hàngcúc ở đằng trước ngực, tay dài hơn thân áo Cổ áo hay cổ tay thường làm khácmàu, dưới cổ có đường may làm nẹp thẳng xuống gấu áo, sau lưng và giữacánh tay có đường nối, tay may liền với thân và dài hơn thân Khi mặc thìphần trước của áo sẽ nằm ẩn trong phần cạp váy khoe được nếp gấp của cạpváy ở phần trước ngực, còn phần sau thì sẽ thả ra Đây là loại áo ngắn thôngdụng của phụ nữ Mường Thạch Thành và đặc trưng nhất của phụ nữ Mường ở

xã Thành Công nói riêng (xem phụ lục hình 1.3)

Váy

Đi kèm với áo là váy, váy của phụ nữ Mường thì hết sức độc đáo vàtinh xảo Dưới bàn tay khéo léo và tư duy sáng tạo của người phụ nữ Mườngthì chiếc váy không chỉ là trang phục để mặc, mà nó còn thể hiện nét văn hoáđộc đáo riêng của dân tộc Mường Xét về nhiều mặt, chiếc váy của phụ nữMường thực sự đóng vai trò trung tâm trong bộ nữ phục, thể hiện sự duyêndáng của người phụ nữ Mường

Váy của phụ nữ Mường được làm từ loại vải bông tự dệt, nhuộm màuchàm màu đen, phần cạp váy dệt từ sợi tơ tằm Váy khâu lại thành hình ống,tuy nhiên vì chiều ngang váy còn rộng, nên khi mặc phải quấn quanh thân,phần thừa gập lại thành nếp suốt chiều dài thân váy phía trước Váy được chialàm ba phần: cạp váy, thân váy và chân váy Mỗi phần có những chức năngriêng, có những cách sáng tạo riêng bởi những hoa văn độc đáo, sống động

Bộ phận cạp váy được coi là bộ phận đẹp nhất của váy, là điểm nhấnthể hiện nét duyên dáng của người mặc cũng như sự tinh tế, khéo léo và sâusắc của người dệt Trước hết cạp váy ôm sát có tác dụng che ngang phần ngực

đi kèm với thắt lưng, tất cả tạo nên sự duyên dáng, e ấp của người phụ nữ.Đồng thời còn là vẻ đẹp của sự sáng tạo và óc thẩm mỹ của người Mường.Cạp váy được dệt thành bộ phận riêng sau đó mới gắn vào thân váy Với mộtdiện tích không lớn nhưng trên cạp váy được trang trí rất nhiều hoạ tiết hoavăn đẹp được thêu dệt bởi kỹ thuật rất công phu, tỉ mỉ của người phụ nữMường tạo nên một tổng thể thống nhất hài hoà, cân đối

Cạp váy có cấu tạo gồm ba tầng riêng (rang trên, rang dưới, cao) vàđược can lại khéo léo với nhau Chúng khác nhau về vị trí, kích thước và đặcbiệt là các kiểu mô típ hoa văn trang trí, trông rất phức tạp Bố cục trang trítrên ba bộ phận này cũng có sự khác biệt (xem phụ lục hình 1.4)

Rang trên có chiều dài khoảng 8 - 10 cm với hai màu cơ bản là đen vàtrắng hòa quyện vào nhau, các sợi dệt trắng được thêu theo chiều dọc còn cácsợi dệt đen thì thêu theo chiều ngang Ngoài ra nó còn được sáng tạo vớinhiều màu sắc khác Rang trên có các mô típ hình học như hình chữ thập,hình quả trám, hình tam giác, hình vuông, hình núi mọc,

Rang dưới có độ dài lớn nhất khoảng 18 - 20 cm, gồm năm tầng songsong, chồng lên nhau hài hòa với nhiều màu sắc nổi bật Hoa văn chủ yếukhắc họa hình tượng những con vật như rồng, công, rùa, ly, phượng, hươu, cá,nhện, bướm, hay hình hoa thị Bên cạnh các hoa văn động vật còn xen kẽbởi các họa tiết hình học như hình ô vuông, hình chữ thập, hình chữ nhật, Cao váy dài khoảng 8 cm, giống như rang trên, cao gồm một chuỗi cáchoa văn chủ đạo là hình học thẳng đứng đan xen với các hình hoa thị Cao váyđược dệt các sọc màu, mỗi sọc to nhỏ khác nhau với sự kết hợp của nhiềumàu sắc rực rỡ khác nhau như xanh, đỏ, tím, vàng,

Thoạt nhìn, tưởng chừng như người phụ nữ Mường chỉ tập trung thêudệt cho phần cạp váy, còn từ phần thân váy trở xuống lại có phần đơn điệuhơn với một màu sẫm tối Tuy nhiên, phụ nữ Mường đã khá công phu trongviệc nhuộm vải phần thân váy để có thể tạo nên màu váy vừa bền vừa đẹp

Thân váy được dệt bằng vải bông, có màu đen hay màu chàm, dài khoảng 80

cm, đầu trên thân váy được can vào cạp váy Thân váy được khâu nối vớiphần cạp váy và to gấp đôi thân người, khi mặc thì gập phần thừa về trước

Chân váy hay gấu váy là phần dưới cùng của váy cũng được trang trímột cách kín đáo nhưng vô cùng tinh tế Chỉ đơn giản là nó thường được canthêm một miếng vải màu đỏ chừng một đến hai đốt ngón tay ở bên trong chocứng và bền váy Bình thường sẽ chẳng ai nhìn thấy nhưng khi bước đi đườngvải màu này sẽ thấp thoáng ẩn hiện, uyển chuyển theo bước đi của người phụ

nữ, khiến cho chiếc váy đen giản dị bỗng trở nên rực rỡ (xem phụ lục hình1.5)

Thắt lưng

Trong bộ nữ phục Mường, chiếc thắt lưng tuy đơn sơ nhưng lại có vị trínổi bật, như một điểm nhấn tôn thêm vẻ đẹp sang trọng của cạp váy Chiếcthắt lưng dài khoảng 2 m, rộng khoảng 30 cm có màu xanh lá cây được vặn lạigọn gàng và giắt quanh phần eo Thắt lưng có chức năng giữ cho cạp váy quấnvào cơ thể người, thắt đúng giữa eo trên nền cao váy Phía trong thắt lưng cònđược buộc bằng dây bện làm từ dây sắng tuốt trắng

Bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Mường xã Thành Công được sửdụng trong đời sống sinh hoạt hàng ngày từ tham gia vào các công việc nhà,các hoạt động sản xuất như làm ruộng, làm nương, đi rừng, cho đến cáchoạt động xã hội như hội hè, lễ, Tết, cưới hỏi, ma chay, Tuy nhiên đồng bàocũng có sự sáng tạo cho trang phục để có thể phù hợp với từng hoàn cảnh vàloại hình công việc.

Trang phục dành cho lao động: Trang phục này thì đơn giản hơn vì nó

được dùng khi người phụ nữ tham gia lao động sản xuất vất vả Họ thườngmặc những chiếc váy cũ hơn, cạp váy dệt thổ cẩm với màu sắc và hoạ tiết hoavăn không phức tạp và nổi bật

Trang phục dành cho lễ, Tết, đi chơi, hội hè, : Những bộ trang phục

này cần trang trọng và đẹp mắt hơn nên được làm rất cầu kỳ từ kỹ thuật thêudệt cho đến các họa tiết hoa văn trang trí cách điệu và sáng tạo Do đó trangphục được sử dụng phải trông tươi mới kết hợp với trang sức để làm nổi bậtlên sự tinh tế, tỉ mỉ và khéo léo của người làm ra nó

Trang phục cưới xin: Đây là bộ trang phục đặc biệt quan trọng đối với

người phụ nữ Trang phục này phải là bộ trang phục đẹp nhất, cầu kỳ nhất do

tự tay cô dâu thêu dệt, còn mới và chưa mặc lần nào Bộ y phục được đầu tư

kỳ công kết hợp với bộ trang sức được bố mẹ sắm sửa cho khi về nhà chồnglàm cho cô dâu nổi bật nhất trong ngày trọng đại của mình

Trang phục tang ma: Trong đám tang thì người phụ nữ sẽ mặc áo tang

trắng, thắt lưng trắng, váy trắng bằng vải xô, đội mũ bằng vải trắng chùm từđầu đến chân, nếu là anh em với người mất thì sẽ chít khăn trắng Tuy nhiênđối với dòng họ Bùi, họ Quách có tổ tiên là người Mường Hòa Bình di cư vàođây thì có tục lệ con dâu, cháu dâu phải mặc đồ tang màu đỏ đứng quạt makhi trong nhà có người qua đời Áo tang gồm ba lớp, trong cùng là màu trắng,lớp giữa là màu đen và bên ngoài là màu đỏ Họ đội chiếc mũ rất dài với hoavăn sặc sỡ và đính nhiều lớp hạt cườm bằng gỗ và đeo vòng bạc

Nhìn chung, dù là loại trang phục nào thì vẫn thể hiện được sự sáng tạo,tài tình và nét đặc trưng trong nghệ thuật tạo hình và phong cách thẩm mỹ củađồng bào Mường xã Thành Công

* Trang sức

Ngoài y phục cơ bản thì còn có một số đồ trang sức kèm theo tạo nênmột tổng thể hết sức hài hòa cho bộ trang phục truyền thống của người phụ nữMường Khi kết hợp với trang phục thì trang sức được xem là những phụ kiệngóp phần tôn thêm vẻ đẹp và sự duyên dáng cho người phụ nữ

Chất liệu

Trang sức cơ bản bao gồm vòng tay, kiềng đeo cổ, khuyên tai, nhẫnhình tròn chủ yếu được làm bằng bạc, đồng hay vàng, chủ yếu là mua của cácthợ chuyên làm đồ trang sức Tùy vào điều kiện gia đình mà họ sắm sửa cácloại trang sức khác nhau

Hoa văn

Trên đồ trang sức này thường để trơn ít được chạm khắc các loại hoavăn độc đáo Nhưng khi đặt thợ làm thì họ vẫn chọn các loại hoa văn truyềnthống như hình đồi núi chim, thú hay cây cối, hoa, lá

Chức năng

Ngay từ nhỏ thì người phụ nữ Mường Thành Công cũng đã đeo trênmình các món đồ trang sức như điểm tô thêm cho bộ trang phục Vòng tay,vòng cổ ngoài chức năng là vật trang trí thì nó còn có chức năng trừ tà ma,thường ở trẻ con gọi là vòng vía và chức năng y học đánh cảm gió rất tốt Vàonhững ngày lễ, Tết, hội hè, cưới xin, phụ nữ thường mang những đồ trangsức làm bằng bạc, vàng có giá trị ra dùng, còn ngày thường thì họ chỉ đeonhững món đồ trang sức đơn giản

Sự trình bày trên đây là bộ trang phục truyền thống cơ bản của ngườiphụ nữ Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành Dù có sự tiếp thu từ

bộ trang phục gốc mang bản sắc của người Hòa Bình nhưng để tạo ra nétriêng thì bộ trang phục của người Mường nơi đây đã có nét biến đổi, rõ rệtnhất là về chiếc áo và chiếc khăn chít đầu Để từ đó khi nhìn qua trang phụccủa các dân tộc thì có thể dễ dàng nhận ra trang phục phụ nữ Mường ở xãThành Công Bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Mường xã Thành Công

cũng góp phần tạo nên dấu ấn và thể hiện những nét văn hóa đặc sắc rất riêngtrong cái chung của nền văn hóa gốc Mường.

1.3 Vẻ đẹp văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở

Trang phục của người phụ nữ Mường ở Thành Công cũng đều bắtnguồn với những cảm hứng từ thiên nhiên, không chỉ ở chất liệu, màu sắc màcòn ở cả các hoạ tiết hoa văn Bởi thế cái đẹp của núi rừng đã được phản ánhkhá đậm nét trên bố cục của các bộ trang phục, đặc biệt là trang phục củangười phụ nữ Mường nơi đây Điều quan trọng hơn cả là người Mường nơiđây vẫn lưu giữ lại những giá trị nghệ thuật thẩm mỹ sâu sắc kế thừa từ mảnhđất cội nguồn Hòa Bình vào bộ nữ phục truyền thống của đồng bào mình

* Quy trình sản xuất mang tính thủ công

Không chỉ giỏi giang trong các hoạt động của đời sống hàng ngày màngười phụ nữ còn thể hiện tài năng qua đôi bàn tay khéo léo của mình vớinhững kỹ thuật thủ công hết sức độc đáo Từ khâu chuẩn bị các nguyên liệucho đến khâu tạo ra sản phẩm như trồng dâu, nuôi tằm, xe sợi, nhuộm màu, đều thể hiện sự tài tình, tư duy sáng tạo và óc thẩm mỹ của đồng bào xãThành Công Những kỹ thuật này được truyền dạy kỹ lưỡng từ thế hệ này đếnthế hệ khác Quy trình dệt đòi hỏi sự cần mẫn của người dệt, mỗi chiếc cạpváy phải tốn gần nửa năm mới hoàn thành

* Hoa văn

Trong sự sáng tạo của mình người Mường luôn hướng tới những hìnhảnh thiên nhiên Bởi thế các hoạ tiết hoa văn được trang trí trên trang phục

hình đồi núi, sông suối, ; hình các con vật như chim, hươu, rùa, rồng,phượng, ; hình các loại thực vật như cây cối, hoa, lá, Tất cả những hoa vănhọa tiết này đều gắn với đời sống thiên nhiên quen thuộc, gắn bó gần gũi vàthể hiện thế giới quan của người Mường Người phụ nữ Mường tỉ mỉ trongtừng cử chỉ, thao tác thêu dệt và thổi hồn vào các họa tiết hoa văn hết sức độcđáo tinh tế với trình độ thẩm mỹ cao Những hoa văn, họa tiết đó được bố tríhợp lý, hài hòa trên các bộ phận của trang phục như cạp váy, khăn.

* Nghệ thuật tạo màu sắc

Khi nói tới thẩm mỹ trên trang phục Mường thì cũng không thể khôngnói tới tư duy màu sắc của đồng bào Mường Người Mường luôn biết tư duysáng tạo tìm kiếm ra các công thức pha màu hòa vào cùng cuộc sống sinh hoạtnơi núi rừng Các màu cơ bản mà người phụ nữ Mường thường hay dùng cho

bộ trang phục đó là chàm, xanh, đỏ, vàng, tím, đen, trắng Những màu sắc này

có tác dụng tạo nên sự tương phản gây ấn tượng cho trang phục Giữa màutrắng và đen, nổi lên các màu xanh của núi rừng, màu vàng, đỏ của con rồng,con phượng, rất có hồn sắc Ngoài ra các màu trắng, xanh, đen, đỏ, vàngcũng tương ứng với các hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ gắn với quan niệm

Âm dương ngũ hành của người Mường

Cách phối màu cũng hết sức tinh tế cho từng loại hoa văn, vải nền tạonên một bố cục hết sức hài hoà, ấm áp và đẹp mắt Người phụ nữ Mường ở xãThành Công thường dệt áo một màu với những màu tươi sáng còn thân váythì chỉ có màu chàm hoặc đen Chiếc thắt lưng nằm ở đầu thân váy và cạp váycũng tạo nên điểm nhấn cho trang phục Có thể nói với cách bài trí hoa văn vàmàu sắc trên trang phục phụ nữ Mường đã tạo nên nét đặc trưng của văn hoáMường nói chung và ở xã Thành Công nói riêng

* Nghệ thuật cổ truyền trên cạp váy

Ngoài ra, xét về đặc trưng nghệ thuật của bộ nữ phục truyền thống thìcũng không thể không nhắc riêng tới bộ phận cạp váy Trong bộ trang phụccủa người phụ nữ Mường thì chiếc cạp váy được xem là nơi duy nhất ngườiphụ nữ Mường dành nhiều công sức và tài sáng tạo để trang trí, tô điểm cho

bộ y phục trở nên rực rỡ và mang tính thẩm mỹ cao Bởi thế cạp váy còn đượccoi là nơi thể hiện nghệ thuật cổ truyền của dân tộc Mường.

Cạp váy được chia làm ba bộ phận riêng biệt là rang trên, rang dưới vàcao (bộ phận tiếp liền với thân váy) mang những nét đặc trưng riêng độc đáo

về nghệ thuật tạo hình với khoảng 40 mô típ hoa văn trên cạp váy.Trong ba bộphận đó thì rang dưới được người Mường xem là quan trọng nhất

“Điểm nổi bật nhất của cạp váy Mường là những họa tiết trang trí hoavăn trên bề mặt của nó Với một diện tích không lớn, cạp váy chứa đựng một

số lượng hoa văn khá phong phú về cả hình thức và kiểu loại Hoa văn củamỗi phần là cái để phân biệt chúng với nhau, trong đó hoa văn của rang trên

và hoa văn cao thuần túy là hoa văn hình học, riêng phần cao đôi khi không

có hoa văn, còn phần rang trên thì luôn là hoa văn hình học Phần rang dướichủ yếu là hoa văn động vật với rất nhiều mô típ khác nhau” [2-tr.119]

Theo sự sáng tạo của người dệt, ngoài hai màu chủ đạo là trắng và đenthì rang trên còn được phối bằng các màu sắc khác như xanh, vàng, đỏ, Trênnền tảng như vậy, các hoa văn hình học tưởng như phức tạp nhưng lại đượckết hợp, bố trí và đan xen với nhau vô cùng khoa học Các mô típ hoa văn đốixứng nhau, tạo nên hệ thống ngang, dọc và ô chéo, rất hài hòa và bắt mắt

Thông thường rang dưới được dệt thành năm tầng song song rõ rệt vớihoa văn chủ yếu là động vật, từ những con vật thể hiện sự cao sang, quyềnquý đến những con vật trong đời sống hàng ngày, xen kẽ bởi các họa tiết hìnhhọc Các họa tiết này sẽ được bố trí xuyên suốt, chạy dài theo chiều ngangtrên rang váy, nối tiếp đều nhau Trên nền một số gam màu cơ bản, các họatiết hoặc là được dệt nổi rõ lên, hoặc là chỉ thấp thoáng đầy ấn tượng và bí ẩn

Các hoa văn trên phần cao váy cũng chủ yếu là hoa văn hình học giốngnhư rang trên nhưng lại theo mô típ dọc có kích thước to, nhỏ khác nhau với

sự kết hợp của những màu sắc rực rỡ xen kẽ, đan xen với hình hoa thị đầy ấntượng và hấp dẫn Tuy không được dệt những họa tiết phức tạp nhưng cao váylại trông rất bắt mắt và thu hút

Rang dưới nổi bật lên giữa hai bộ phận kia, trước hết là ở tính chấttrang trí Hoa văn cạp váy được dệt từ chất liệu thực vật và toàn là màu

nguyên Với cảm năng thẩm mỹ tinh tế của mình, người Mường đã biếnchuyển các màu nguyên ấy thành những mảng màu nhỏ chen nhau trên cạpváy, tạo thành những họa tiết đặc sắc, ấn tượng.

Bên cạnh đó, kỹ thuật dệt cạp váy bao gồm nhiều khâu rất phức tạp, dovậy đòi hỏi sự khéo léo rất cao Đặc biệt, người phụ nữ còn thể hiện tài năngcủa mình qua việc bố cục, sắp xếp hoa văn trên từng bộ phận sao cho hợp lý,hài hòa để các họa tiết có thể hỗ trợ lẫn nhau, làm nổi bật nhau lên mà khôngphá vỡ bố cục chung, Để tạo ra được những sản phẩm tinh xảo có giá trị đòihỏi đầu óc thẩm mỹ tinh tế, điêu luyện, khả năng tư duy sáng tạo và trình độ

kỹ thuật điêu luyện của người thợ dệt Hoa văn, màu sắc trên trang phục làsản phẩm của cả một quá trình lao động kiên trì, cần mẫn và sáng tạo củađồng bào Mường Những cái hay, cái đẹp, cái tinh túy nhất của bao đời nayđều được khắc họa trên bộ trang phục truyền thống của người con gái Mường

Trang phục phụ nữ Mường Thành Công là công trình nghệ thuật tài hoasáng tạo, kết hợp sử dụng màu sắc, đặc biệt là bố trí các loại hoa văn lấy cảmhứng từ thiên nhiên và cách điệu từ hoa văn trống đồng Đông Sơn Nghệ thuậttrang trí hoa văn họa tiết với các đường nét tinh tế và màu sắc hài hòa thể hiệnquan niệm thẩm mỹ riêng của đồng bào Mường Trải qua nhiều thế hệ nhữngsản phẩm tinh túy này đã tạo nên nét văn hoá truyền thống độc đáo của dântộc Mường nơi đây Người phụ nữ Mường đằm thắm, duyên dáng và rất đỗi

tự hào khi khoác lên mình bộ trang phục truyền thống hết sức đặc trưng vànổi bật về tính thẩm mỹ và phong cách của dân tộc mình Qua đó, có thể thấyđược trang phục của người phụ nữ Mường Thành Công mang giá trị hết sứcđặc sắc, tinh tế và là một hiện thân sống động của tư duy sáng tạo và nghệthuật tạo hình độc đáo trong chiều sâu văn hóa dân tộc Mường

1.3.2 Giá trị văn hóa trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường

Mỗi cộng đồng dân tộc đều có những đặc trưng về văn hóa, tạo nên sắcthái riêng trong quá trình giao lưu tiếp xúc giữa các nền văn hóa ở Việt Nam.Trang phục là một trong những khía cạnh biểu hiện bản sắc văn hóa dân tộc

“Bộ trang phục của người Ê Đê, Gia Rai, M’Nông thể hiện tính cáchphóng khoáng, mạnh mẽ, hài hòa với vùng thiên nhiên đầy nắng gió của cao

nguyên đất đỏ Tây Nguyên Bộ trang phục của người Chăm, Khmer đạidiện cho một nền văn hóa độc đáo, nhiều bí ẩn với tháp Chàm và những ngôichùa Khmer cổ kính, trầm lặng Trang phục truyền thống của người Mườngchất chứa sự đơn thuần, giản dị, mộc mạc, nổi bật trong màu xanh của núirừng, tạo nên nét duyên dáng, thanh lịch cho người phụ nữ xứ Mường, là néttựu chung của nền văn hóa Đông Sơn hào hùng ” [6-tr.64] Cùng với những

bộ trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam thì bộ trang phục củaphụ nữ Mường thực sự là di sản văn hóa có giá trị sâu sắc cần được coi trọng

và bảo tồn Giá trị văn hóa dân tộc thể hiện phong phú trên bộ nữ phục quamàu sắc, kiểu dáng, hoa văn, đường nét và in dấu giá trị nhân văn cao

Thứ nhất, trang phục phản ánh mối quan hệ của người phụ nữ Mường với môi trường sống.

Có thể nói bộ nữ phục truyền thống Mường và đặc biệt hơn là hoa văntrên cạp váy có giá trị vô giá không chỉ về mặt nghệ thuật mà còn đánh dấulịch sử sơ khai của đồng bào gắn với văn hóa gốc Mường liên quan đến conngười, vũ trụ, phong tục, tập quán, sinh hoạt, ăn ở, canh tác, Chất liệu tạo ratrang phục cũng từ thiên nhiên và giúp con người bảo vệ cơ thể và thích nghiđược với điều kiện sống của môi trường Hoa văn trên cạp váy không chỉ thểhiện tính thẩm mỹ, sự gắn bó hài hòa với thiên nhiên, núi rừng của đồng bào

mà còn chứa đựng cả tính tư duy sáng tạo, là một cuốn sử sống về chiều sâuvăn hóa đất Mường Những hoa văn động vật, thực vật thể hiện sự chungsống hài hòa của con người với cỏ cây muôn loài Những hoa văn hình họctượng trưng cho các biểu tượng vũ trụ như trời tròn đất vuông Bộ trang phụctruyền thống như một kho tàng văn hóa với những giá trị độc đáo và nhânvăn, tái hiện lại toàn bộ quá trình định canh định cư của đồng bào trongchuyến hành trình tìm về với cội nguồn văn hóa

Thứ hai, trang phục tạo nên sắc thái riêng trong đời sống văn hóa của đồng bào Mường.

Trang phục truyền thống của người phụ nữ Mường tuy không quá rực

rỡ nhưng rất độc đáo và mang những giá trị văn hóa riêng đặc sắc trong cộngđồng các dân tộc Việt Nam Đặc biệt bộ nữ phục của người Mường Thành

Công vẫn kế thừa đậm đà giá trị văn hóa truyền thống gắn liền với đời sống từcội nguồn dân tộc Mường ở Hòa Bình.

Qua bộ trang phục, quan niệm và ước vọng về sự sống con người củangười Mường được khắc họa rõ nét qua nghệ thuật tạo hình đặc sắc của hoavăn trên thổ cẩm cạp váy Mường Mỗi tầng của phần rang dưới đều mang một

ý tưởng mà người xưa muốn gửi gắm lại Như hình con rồng là con vật tưởngtượng trong quẻ bói của người Mường được dệt với các kích thước và tỉ lệkhác nhau có các hình dáng như bơi lội, ấp con, Đây là con vật có thể sốngtrên trời, dưới đất là biểu tượng của mưa xuống để có nước cho người dânsinh hoạt và sản xuất, bởi nguồn nước là một phần quan trọng trong cuộc sốngcủa đồng bào Mường Thêm đó là hình tượng con rùa, đi liền với câu chuyện

cổ “Rùa đen” dạy người dân cách làm nhà để ở Hay các hình con chim, conhươu, con cá cũng đều phản ảnh đến nguồn gốc của dân tộc Mường gắn vớitruyền thuyết về “Chim Ây, Cái Úa”, “Nàng Hươu Sao” và “Chàng Cá Chép”trong sử thi “Đẻ đất, đẻ nước” lừng danh của dân tộc Mường

Đồng thời, trong nghệ thuật tạo hình của đồng bào Mường vẫn tồn tạinền văn hóa Đông Sơn, thể hiện rõ nét nhất ở phần rang dưới của cạp váy với

mô típ hoa văn có mối liên hệ với họa tiết, hoa văn trên trống đồng Đông Sơn.Chiếc cạp váy đã mang những thông điệp của tổ tiên từ thời văn hóa ĐôngSơn rực rỡ truyền lại cho các thế hệ con cháu Trên năm tầng song song củaphần rang dưới, mỗi tầng lại tạo hình một con vật lặp đi lặp lại đều đặn nhưđang nối nhau bước đi Và khi mặc vào người, các tầng hoa văn ấy sẽ đượcchuyển thành các vòng tròn quay vùng eo cửa người phụ nữ như mô típ trênchiếc trống đồng Ngoài ra, phần rang dưới của cạp váy còn có cả tạo hìnhcon rồng lội tức là con rồng bơi ngược chiều kim đồng hồ, đây là quy tắcchuyển động đặc trưng trong hoa văn trống đồng Đông Sơn

Dù xuất hiện sự giao thoa, hội nhập nhưng đồng bào Mường xã ThànhCông vẫn lưu giữ được những giá trị văn hóa đặc sắc của tổ tiên, của nền vănhóa gốc Mường thông qua bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ Bộtrang phục truyền thống của người phụ nữ chính là di sản văn hóa quý giáchất chứa tinh hoa và mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc Mường xãThành Công Bộ trang phục truyền thống không chỉ thể hiện tâm hồn, ý chí,

sức mạnh mà cả những giá trị đích thực của bản sắc dân tộc, là linh hồn, hơithở và là cả một niềm tự hào lớn lao chất chứa qua bao thế hệ đối với đồngbào nơi đây.

Chương 2 BIẾN ĐỔI TRANG PHỤC TRUYỂN THỐNG CỦA PHỤ NỮ MƯỜNG

Ở XÃ THÀNH CÔNG, HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH THANH HÓA

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 2.1 Xu hướng biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

Trang phục dân tộc không chỉ đơn thuần chỉ là trang phục mà còn đượccoi là văn hóa, là bản sắc của các đồng bào dân tộc, bao hàm những giá trị vềthẩm mỹ sâu sắc Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay thì trang phục truyềnthống của các dân tộc đang có nguy cơ ngày càng biến đổi, bị mai một và lãngquên Đấy chính là kết quả của quá trình giao lưu và hội nhập văn hóa trongbối cảnh nền kinh tế thị trường đổi mới, mở cửa Nền văn hóa của các dân tộcthể hiện tính giao thoa sâu sắc và có nhiều biến đổi khác so với nền văn hóatruyền thống Trong số các dân tộc thiểu số thì có không ít dân tộc còn giữđược sự trọn vẹn cho trang phục truyền thống của dân tộc mình Những bộtrang phục này đã và đang bị biến dạng, mất gốc và thậm chí được thay đổibằng các trang phục khác, trong đó phải kể đến bộ trang phục truyền thốngcủa người phụ nữ

Theo xu hướng này thì trang phục truyền thống của người phụ nữ củađồng bào dân tộc Mường tại địa bàn xã Thành Công, huyện Thạch Thành,tỉnh Thanh Hóa cũng đang đứng trước tình trạng bị biến đổi Trang phụctruyền thống của nam giới thì mất hẳn, còn của nữ giới thì cũng dần vắngbóng và có nguy cơ báo động Xã Thành Công hiện tại gồm 6 thôn, trong đóngười Mường chiếm tới 98% dân số của xã, còn lại là người Kinh Với sốlượng đại đa số là người Mường, nhưng tỉ lệ người mặc trang phục truyềnthống ở xã lại không cao Các hộ gia đình trong xã hầu như đều lưu giữ các

bộ váy truyền thống do thế hệ trước để lại, nhưng khi có dịp đặc biệt thì chỉ

đa phần những người trung niên hoặc cao tuổi lấy ra để mặc Trang phụctruyền thống của người phụ nữ Mường Thành Công không còn được sử dụngtrong ngày thường nữa, mà chỉ chủ yếu được mặc trong các dịp lễ, Tết, hội

hè, cưới xin, ngày Đại đoàn kết toàn dân - 18/11, Những bộ trang phục này

cũng có khi được cách điệu ít nhiều do theo xu hướng chuộng cái đẹp khôngchỉ trong trang phục mà trang sức kèm theo cũng thay đổi với nhiều mẫu mã

và chất liệu hơn Trong thực tế, cách ăn mặc của đồng bào Mường nơi đây có

sự thay đổi không chỉ ở như giới trẻ mà còn cả ở những người cao tuổi Với

sự giao lưu, tiếp xúc mạnh mẽ với người Kinh thì người Mường nơi đây cũng

có xu hướng ăn mặc thay đổi giống người Kinh Dưới tác động của xu hướngtoàn cầu hóa, xu hướng giao lưu văn hóa cùng với sự xuất hiện của nhiềutrang phục mới hiện đại và tiện lợi hơn đã khiến cho giới trẻ không còn mặn

mà với bộ váy áo cổ truyền Lớp con cháu ngày nay không mấy người có ýthức tìm hiểu về vẻ đẹp của những bộ trang phục dân tộc truyền thống, vềnhững chiếc cạp váy Mường tinh xảo do chính bàn tay khéo léo của các thế hệcác cụ, các bà, các mẹ thêu dệt nên Bên cạnh đó, nhiều bộ phận còn mangtâm lý tự ti, thiếu tự hào về bản sắc dân tộc mình với quan niệm mặc trangphục dân tộc sẽ bị xem là lạc hậu trong thời kỳ đổi mới này

Trong khoảng hơn 30 năm trở lại đây, cùng với sự đổi mới và phát triểncủa công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì sự hội nhập cũng xuất hiện trên địa bàn

xã Thành Công Đồng thời Nhà nước cũng quan tâm hơn với các chính sáchphát triển kinh tế - xã hội để cải thiện đời sống cho đồng bào thuộc khu vựcmiền núi, đặc biệt là áp dụng chương trình 135 Đồng bào cũng dần dần đượcgiao lưu và tiếp xúc nhiều hơn với cuộc sống hiện đại Tại đây các ngànhnghề, cơ sở vật chất hạ tầng được đẩy mạnh, bởi vậy tuy là xã vùng núi nhưngtrình độ người dân không hề thấp

Việc trồng dâu, nuôi tằm để dệt vải hay dùng lá cây, vỏ cây để nhuộmmàu không còn xuất hiện nữa mà toàn bộ dần thay thế bằng vải may côngnghiệp có sẵn với nhiều màu sắc đa dạng, phong phú được nhuộm từ các loạiphẩm màu Thậm chí nguyên liệu để làm ra những bộ váy truyền thống cũng

bị may thêm bằng các chất liệu khác và cũng có phần cách điệu để tăng thêmtính thẩm mỹ cho trang phục Chiếc khung cửi cổ truyền gắn với đôi bàn taykhéo léo của các bà, các mẹ giờ đây cũng chỉ còn lưu giữ lại trong kí ức.Trước kia các mặt hàng đều được làm bằng thủ công và trở thành niềm tựhào, là minh chứng cho óc sáng tạo và sự khéo léo của người tạo ra nó.Nhưng hiện nay kỹ thuật thủ công để làm ra các bộ trang phục truyền thống

như dệt hoa văn, dệt vải đã mất dần và bị lãng quên Thay vào đó là sự thaythế hàng loạt của những sản phẩm công nghiệp bán sẵn, của những thiết bịmáy móc hiện đại.

Từ khi đất nước đổi mới, nền kinh tế có nhiều biến chuyển mạnh mẽkéo theo các biến đổi về mặt văn hoá - xã hội Dưới sự tác động của các điềukiện kinh tế - xã hội phát triển cùng sự tăng cường giao lưu hội nhập, văn hóacủa dân tộc thiểu số đang có những biến đổi mạnh mẽ và nguy cơ biến mấtnhanh chóng Sự biến đổi này được biểu hiện phong phú và đa dạng trên nhiềulĩnh vực ở cả hai phương diện tích cực và tiêu cực, tuy nhiên vẫn có nhữngbiểu hiện làm mai một đi giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Trong đóvăn hóa Mường cũng đang ngày càng bị mai một và điều này xảy ra ngay cảđồng bào Mường ở xã Thành Công, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa Vănhóa Mường biến đổi theo chiều hướng tăng cường giao lưu các nền vănhóa, đặc biệt là văn hóa dân tộc Kinh Cùng với các tác động bên ngoài thì sựbiến đổi, mai một này còn do ý thức và nhu cầu của người dân nên đã dẫn đếnnhững thay đổi trong đời sống văn hóa của họ

2.2 Sự biến đổi trong trang phục truyền thống của phụ nữ Mường ở xã Thành Công

2.2.1 Biến đổi về cách tạo trang phục

*Trang phục ngày xưa

Từ bao đời nay, nghề dệt đã trở thành biểu tượng của nét đẹp văn hóatruyền thống trong đời sống vật chất tinh thần của đồng bào dân tộc Mường ởThanh Hóa, trong đó có người Mường ở xã Thành Công Nghề dệt thổ cẩmđược coi là nghề của chị em phụ nữ, đáp ứng nhu cầu “mặc” cho bản thân vàgia đình Nghề dệt thổ cẩm là một trong những nghề thủ công phổ biến trongtất cả các hộ gia đình và diễn ra vào những lúc nhàn rỗi Những người phụ nữthường đi làm ruộng, làm nương vào ban ngày và buổi tối thì tranh thủ miệtmài thêu dệt bên chiếc khung cửi Người con gái Mường từ nhỏ đã được các

bà, các mẹ truyền dạy cho các kỹ thuật truyền thống về dệt vải, thêu thùa

Những bộ trang phục ra đời với các đường nét hoa văn tinh xảo thểhiện sự tài tình của người con gái dân tộc Mường Người phụ nữ khéo léo làm

tất cả các khâu từ kéo sợi, nhuộm màu, thêu dệt, bố trí hoa văn, Để có mộtsản phẩm cuối cùng phải mất rất nhiều thời gian và công sức, với những kỹthuật khó kết hợp cả tay, chân và trí óc.

Chất liệu xưa

Người Mường xã Thành Công cũng có truyền thống trồng bông, nuôitằm để làm nguyên liệu dệt vải Vải bông thì có ưu điểm hút ẩm, thấm mồ hôicòn vải tơ tằm thì mặc mềm và mát Tất cả đều tạo cảm giác dễ chịu chongười mặc vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông Và khi tham gia lao động sảnxuất dù có vướng rách hay bụi bẩn thì cũng không lo bị lộ Trong bộ nữ phụctruyền thống thì sợi dệt từ bông được dùng may thành áo và thân váy, còn sợi

tơ tằm được sử dụng để may cạp váy

Trước đây, người Mường ở xã Thành Công tự trồng cây bông để làmnguyên liệu dệt vải ở vườn hay trên nương rẫy Chất lượng của những quảbông phụ thuộc rất nhiều vào sự chăm sóc của người dân Bông được chọnlọc kỹ càng và thu hoạch vào khoảng tháng 5, tháng 6 Tất cả các công đoạntải qua đều tốn rất nhiều thời gian và công sức Không chỉ vậy công việc cũngđòi hỏi sự cần mẫn của người phụ nữ với những kỹ thuật thủ công hết sức tàitình để cho ra được những sợi dệt bền và đẹp Người phụ nữ Mường sẽ tiếnhành chuẩn bị nguyên liệu từ bông qua các bước phơi bông; cán bông; cungbông (bật bông); kéo sợi; hồ sợi rồi phơi khô Sau khi hoàn tất các khâu chuẩn

bị thì mới đến công đoạn dệt vải Các dụng cụ được sử dụng trong quá trìnhlàm cũng đều do người dân tự chế tác từ nguyên liệu tự nhiên như dụng cụcán bông, xa quay sợi và khung cửi (xem phụ lục hình 2.1)

Ngoài bông thì người phụ nữ Mường cũng dùng tơ tằm để làm nguyênliệu tạo ra các sợi dệt, đặc biệt cho phần cạp váy Các bước chuẩn bị nguyênliệu chiếm nhiều thời gian và đòi hỏi sự chăm chỉ, khéo léo của người phụ nữ

Họ trồng dâu để nuôi tằm, đợi tằm nhả tơ tạo kén rồi kéo thành sợi tơ tằm, sau

đó cho lên khung để dệt thành vải Quy trình chăm sóc tằm và tiến hành lấy tơcũng phải dùng nhiều công sức và sự tỉ mỉ

Màu sắc xưa

Để tạo thêm độ hấp dẫn và đẹp mắt cho bộ trang phục thì người phụ nữ

sẽ tiến hành nhuộm vải Nguyên liệu nhuộm màu được làm từ nguyên liệuthiên nhiên như các cây, quả, lá, vỏ cây, trồng ở trong vườn hay trên rừng.Vải dệt ra được gọi là thổ cẩm với màu vàng lấy từ cây nghệ, màu đen lấy từcây chàm, củ nâu, Đồng bào Mường nơi sử dụng nhiều phương pháp khácnhau để nhuộm màu, họ có thể tự nhuộm ở nhà hoặc đem đến thợ nhuộm.Quá trình tạo màu được làm hoàn toàn thủ công với qua đôi bàn tay khéo léocủa người phụ nữ Để có được sản phẩm ưng ý thì họ phải căn chỉnh đượcliều lượng và thời gian nhuộm hợp lý Phần cạp váy thì được nhuộm sợi tơtằm trước rồi mới dệt, còn riêng phần áo hay thân váy thì được dệt hoàn tất rồimang đi nhuộm màu rồi phơi khô Những sản phẩm tạo ra tuy tốn nhiều thờigian nhưng vừa đảm bảo cho sức khỏe cho người mặc, vừa tạo ra các màu sắcrất bền và đẹp

Cách thức tạo trang phục xưa

Qua đôi bàn tay khéo léo của mình, người phụ nữ sử dụng khung cửi đểtạo ra trang phục Thường có hai khung cửi dệt là khung cửi dệt thường vàkhung cửi dệt cạp váy, và đều có cấu tạo tương đối giống nhau Tuy nhiênkhung cửi dệt cạp váy thì nhiều go (co) hơn khung cửi thường để bố trí đượcnhiều màu sắc và hoạ tiết hoa văn phức tạp hơn Khung cửi thường làm bằng

gỗ xoan, gồm các bộ phận chính như khung dệt, bàn đạp, go luồn sợi, Người phụ nữ chủ yếu dùng tay kết hợp với chân để dệt vải kết hợp với các

kỹ thuật điêu luyện Để có một tấm vải hoàn chỉnh thì phải mất rất nhiều thờigian và công sức Một sợi chỉ đưa vào thì phải đến mười thao tác nâng lên hạxuống nhịp nhàng trên khung dệt để tạo hình hoa văn Kỹ thuật dệt cũng nhưcách trang trí đều được truyền dạy từ thế hệ trước cho thế hệ sau, chính vì thếnhững nét hoa văn vừa mang tính truyền thống của đồng bào Mường, lại vừa

ẩn chứa các nét riêng tâm hồn của người dệt gửi vào trong đó (xem phụ lụchình 2.2)

* Trang phục ngày nay

Cùng với sự phát triển, thay đổi mạnh mẽ của đất nước, của nền kinh tếthị trường, việc trao đổi, tiếp thu và giao lưu văn hóa được mở rộng đã làmbiến đổi rất nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các đồng bào dân tộc nóichung, của người Mường nói riêng Cùng với sự đổi mới và giao thoa ấy,trang phục truyền thống của dân tộc Mường ngày càng ít và mất dần đi bảnsắc văn hóa, trong đó có trang phục của người Mường ở xã Thành Công

Một thực tế cho thấy, nếu như trước đây, khi đến xã Thành Công thì từgià đến trẻ đều mang trên mình những bộ trang phục truyền thống có nét đặctrưng riêng của dân tộc, còn ngày nay những bộ trang phục truyền thống ấy ởđây đã thưa dần, có khi không còn được nguyên vẹn bản sắc và chỉ được sửadụng vào các dịp đặc biệt Trong quá trình khảo sát, tác giả khóa luận đãthống kế được trường hợp của bà Bùi Thị Ngôn (72 tuổi, thôn Đồng Đa, xãThành Công) vẫn còn mặc bộ trang phục truyền thống trong cả đời sống sinhhoạt hàng ngày và trong các dịp quan trọng như lễ, Tết, hội hè, cưới xin, (xem phụ lục hình 2.3 và 2.4)

Bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ được các thế hệ sau sửdụng đã dần có những biến đổi so với bộ nữ phục gốc của tổ tiên trước kia

Sự biến đổi trong chất liệu

Những chiếc áo truyền thống không còn được dệt từ những nguyên liệu

tự nhiên truyền thống mà được may bằng vải phin, vải gấm, vải lon, vải lanh,vải ren, tùy vào sở thích và điều kiện từng người Còn phần thân váy cũngđược may bằng những tấm vải nhung thô hay nhung mịn Những chiếc khuycài áo cũng được thêm bằng khuy bấm Tuy nhiên độ bền của chất liệu ngàynày vẫn không sánh bằng những nguyên liệu trước đây lấy từ sợi bông và tơtằm (xem phụ lục hình 2.5 và 2.6)

Sự biến đổi trong màu sắc

Nguyên liệu nhuộm vải cũng không tự làm từ thiên nhiên mà đượcngười dân mua sẵn các loại phẩm màu hóa học trên thị trường, tuy có tiếtkiệm được thời gian và nhiều màu sắc hơn nhưng độ bền màu và an toàn thì