Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết nguyễn đông thức

Đặc biệtthế giới nhân vật trong các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Đông Thức thường là những nhân vật có đời sống bụi bặm.. Vì vậy tìm hiểu và nghiên cứu “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyế

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Người hướng dẫn khoa học

PGS TS PHÙNG GIA THẾ

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng bảnthân Các số liệu và kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa từngđược công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trích dẫn trongquá trình nghiên cứu đều có nguồn gốc rõ ràng

Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Tác giả

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới thầyPGS TS Phùng Gia Thế - người trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình giúptôi hoàn thành khóa luận này

Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới tất cả các thầy cô trong khoaNgữ Văn, đặc biệt là các thầy cô trong tổ Lí luận văn học đã giúp đỡ và tạomọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa luận

Khóa luận được hoàn thành, song không tránh khỏi những hạn chế,thiếu sót Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ phía thầy cô vàcác bạn để đề tài nghiên cứu của tôi tiếp tục được hoàn thiện Tôi xintrân

trọng cảm ơn

Hà Nội, ngày 25 tháng 4 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của khóa luận 6

6 Bố cục của khóa luận 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 7

1.1 Vài nét về tiểu sử và hành trình sáng tác của Nguyễn Đông Thức

7 1.1.1 Vài nét về tiểu sử 7

1.1.2 Hành trình sáng tác của Nguyễn Đông Thức 8

1.1.3 Khái quát bộ ba tiểu thuyết “Ngọc trong đá”, “Vĩnh biệt mùa hè”, “Trăm sông về biển” của nhà văn Nguyễn Đông Thức 10

1.1.3.1 Tiểu thuyết “Ngọc trong đá” 10

1.1.3.2 Tiểu thuyết “Vĩnh biệt mùa hè” 11

1.1.3.3 Tiểu thuyết “Trăm sông về biển” 12

1.2 Nhân vật văn học 13

1.2.1 Khái niệm 13

1.2.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học

15 1.2.3 Phân loại nhân vật văn học

16 1.2.3.1 Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật

16 1.2.3.2 Xét từ góc độ kết cấu 18

1.2.4 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết và nhân vật trong tiểu thuyết VN thời

kì đổi mới

20 CHƯƠNG 2: LOẠI HÌNH NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN ĐÔNG THỨC 26

2.1 Nhân vật chính diện 26

2.1.1 Nhân vật trẻ tài năng, yêu quê hương đất nước 26

2.1.2 Nhân vật hy sinh vì lợi ích cộng đồng 31

2.2 Nhân vật phản diện 35

2.2.1 Nhân vật thủ đoạn, mưu mô 35

2.2.2 Nhân vật ích kỷ chỉ nghĩ tới lợi ích cá nhân 36

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN ĐÔNG THỨC

39 3.1 Miêu tả nhân vật qua ngoại hình 39

3.2 Miêu tả nhân vật qua biểu hiện nội tâm 41

3.3 Miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật 42

KẾT LUẬN 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

1.1 Trong tiểu thuyết, nhân vật luôn đóng vai trò là yếu tố hạt

nhân, kết đọng những tư tưởng, tình cảm của tác giả, giống như “đứa continh thần” của tác giả Qua việc xây dựng hình tượng nhân vật, bạn đọc cóthể thấy được sự tìm tòi, sáng tạo nghệ thuật của nhà văn Nhân vật càngđược xây dựng chân thực, sống động bao nhiêu thì tác phẩm càng có sứcsống mạnh mẽ và lâu bền bấy nhiêu Hiểu theo nghĩa nào đó, văn học chính

là “tấm gương phản chiếu đời sống” thông qua phương tiện chủ yếu của nó lànhân vật

1.2 Nguyễn Đông Thức là một nhà văn, nhà thơ nổi tiếng được nhiều

người yêu thích Sau hơn 30 năm cầm bút, ông viết khoảng 120 truyệnngắn, tiểu thuyết như: “Ngọc trong đá”, “Vĩnh biệt mùa hè”, “Trăm sông vềbiển”, “Ngôi sao cô đơn”, “Như núi như mây”… Riêng “Ngọc trong đá”,truyện dài đầu tay, rất nổi tiếng, đã được đạo diễn Trần Cảnh Đôn dựngthành phim thu hút khán giả một thời

Các tác phẩm của Nguyễn Đông Thức là những câu chuyện củaquá khứ được dàn trải tinh tế qua từng con chữ, các tác phẩm đó, trước hết làniềm cảm phục về một thế hệ thanh niên sống thiếu thốn mọi bề nhưng tràn

đầy nhiệt tâm, lý tưởng Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã từng nhận xét: “Thế

mạnh của Nguyễn Đông Thức là biết chắt lọc thời sự, chọn lấy chi tiết đắt giá để dựng nên hồn vía của cốt truyện” Nguyễn Đông Thức được mệnh

danh là “nhà văn thế sự” Ông biết thu nhặt, ghi nhận những sự việc đã từngxảy ra trong đời thường, để “biến hóa” chúng thành tiểu thuyết Đặc biệtthế giới nhân vật trong các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Đông Thức thường

là những nhân vật có đời sống bụi bặm Thế giới nhân vật trong tiểu thuyếtcủa Nguyễn Đông Thức là thế giới thu nhỏ của những người trẻ, bướcnhững bước đầu tiên tuy bỡ ngỡ mà háo hức vào đời, với vô vàn lãngmạn, hoài bão cùng không ít va vấp, tổn thương Nhưng trên tất cả, vẫn làniềm tin vào cuộc sống, tin vào ngày mai, và hơn hết là tin vào chính mình.Đây chính là nét độc đáo nổi bật trong các tiểu thuyết của nhà văn NguyễnĐông Thức

1.3 Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Đông Thức

vừa đa dạng, vừa gần gũi với các nhân vật hiện thực Vì vậy tìm hiểu

và nghiên cứu “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông

Thức” là việc làm cần thiết và có ý nghĩa thiết thực để tác giả khóa luận có

thể tìm ra những điểm độc đáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Đông Thức vàđánh giá đúng những đóng góp của nhà văn vào tiến trình tiểu thuyết ViệtNam đương đại

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trước đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về các tácphẩm của nhà văn Nguyễn Đông Thức, đặc biệt là các tiểu thuyết của ông.Các bài bình luận về tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức khá hạn chế, phầnnhiều là các bài giới thiệu sách hoặc các bài bình luận về tác giả

Trong bài viết “Nhà văn Nguyễn Đông Thức viết bằng hồi ức” đượcđăng trên web: h tt p s :// p e t r o ti m e s v n của tác giả Nguyễn Hiển đã đánh giá

cao về cuốn tiểu thuyết “Không gì và không một ai” : “Tiểu thuyết Không có

gì và không một ai, nhà văn Nguyễn Đông Thức gửi đến độc giả một hành trình đã được minh chứng bằng thời gian, có hồn nhiên tinh khôi, rồi chia

ly, nước mắt; có nông nổi, sai lầm và cả những tiếc nuối, đau xót Và thứ tha…

Điểm mới lạ nhất trong tiểu thuyết lần này của Nguyễn Đông Thức là những chương hồi ông viết về nghề báo ở TP HCM sau năm 1975, nghề của một trong ba nhân vật chính Với 32 năm sống trong nghề báo và làm việc tại tòa soạn một tờ báo lớn, tác giả đã tỏ ra rất chắc tay khi viết về đề tài này Lịch

sử nghề báo ở TP HCM từ năm 1975 đã được khái quát tinh tường qua các trang viết của ông”

Hay bài báo “Nhà văn Nguyễn Đông Thức và Lê Văn Nghĩa tiết lộchuyện 'động trời' thời đi học” được đăng trên điện tử của báo ThanhNiên vào ngày 22/4/2017 Tác giả Lê Công Sơn đã có những chia sẻ của

mình về tác phẩm của Nguyễn Đông Thức “Nguyễn Đông Thức khi đến với

độc giả, mọi câu chuyện phản ánh trong các trang viết đều có chất liệu

có thật từ chính cuộc đời họ Từ đó, ký ức về một Sài Gòn xưa bàng bạc đẹp như tranh

vẽ và một "tuổi thơ dữ dội" của lớp trẻ ngày ấy đã làm lên hai tên tuổi văn chương cho TP.HCM là Nguyễn Đông Thức và Lê Văn Nghĩa hôm nay”.

Tác giả Lê Minh Quốc thì cũng có đồng quan điểm với hai tác giả

trên Trong “Nguyễn Đông Thức - Ngọc trong đá” ông viết: “Khi nhà văn

Nguyễn Đông Thức đứng trước những sự kiện ngồn ngộn của đời sống hôm nay, nếu biết chắc lọc những chi tiết đắt giá nhất để đưa vào tác phẩm, thì đó cũng là bản lĩnh của một cây bút có nghề Dù rằng, trong trăm truyện ngắn của anh, ta có thể thấy được những chi tiết đôi lúc tàn nhẫn quá, thì điều làm dịu lòng người đọc vẫn là cái nhìn nhân văn của anh với đời sống này Những truyện ngắn Lọ lem chờ anh, Người đàn ông bí mật, Tiên bay về trời bàng bạc một ở đó một tấm lòng nhân ái, khiến ta có cảm giác như trên đường đời mỏi mệt này ta vẫn còn gặp sự dịu dàng của tình người đến ấm lòng”.

Bên cạnh những bài viết, đánh giá về các tác phẩm và đóng góp củaNguyễn Đông Thức với nền văn học Việt Nam nói chung, còn phải kểđến một số bài viết về thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn Tiêubiểu trong số đó như:

“Nguyễn Đông Thức và hành trình đầy ắp kỷ niệm” bài xã luận đượcđăng trên báo Tuổi trẻ ngày 14/7/2012, tác giả Minh Trang đã nhận

xét: “Không có gì và không một ai được viết trong vòng hai năm (trễ nhiều

so với dự kiến ban đầu của nhà văn) và cũng là cuốn tiểu thuyết vắt nhiều tâm sức nhất khi Nguyễn Đông Thức phải hì hụi sửa bản thảo vô số lần, viết cái kết cho truyện đến… bốn lần, và nhiều lần phải ngồi nghe góp ý của những bạn văn khắp nơi để có được một cuốn sách mà bản thân tác giả cảm thấy khá hài lòng như hôm nay.Lý do để ông phải viết lại nhiều lần như thế là bởi mỗi cái kết tôi đều cho một nhân vật chính… qua đời Sau rồi nghĩ lại, ở đời nếu chết đi được thì quá nhẹ tội, phải sống cho hết cuộc sống này đến cuối đời… ”.

Cũng là một bài xã luận khác với tên “Đời” của nhà văn NguyễnĐông Thức có gì?” được đăng trên báo Pháp luật vào ngày 24/11/2018, tácgiả Hoàng Nhân cũng có những nhận xét về các nhân vật nữ trong tác phẩm

như sau: “Trong 12 câu chuyện, có 2 chuyện nhà văn viết từ lâu, có chuyện

cách xa những 24 năm (Bay) nhưng vẫn còn nguyên tính thời sự Và Đời của

Nguyễn Đông Thức như những đoạn phim ngắn về những gì đang diễn ra xung quanh chúng ta Có 3 truyện đọc khá thú vị (Tình, Mỡ, Bảy) với 3 nhân vật nữ lớn tuổi Nhân vật nữ trong Tình theo tình cả đời (hình như phụ nữ chỉ yêu thực sự có một lần); hai phụ nữ còn lại càng già càng hóa cáo - ai dám bảo dạ đàn bà như cơi đựng trầu?”.

Qua việc nghiên cứu, tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy các công trìnhnghiên cứu về nhà văn Nguyễn Đông Thức chủ yếu là những bài viết,bài xãluận, bài phỏng vấn về cuộc đời và tính cách của nhà văn, trong khi đó rất

ít các tài liệu, bài viết nói về thế giới nhân vật trong tác phẩm của Nguyễn

Đông Thức Chính vì lý do đó chúng tôi quyết định lấy nghiên cứu “Thế

giới nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức” làm đề tài nghiên cứu

khóa luận tốt nghiệp của mình

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên

cứu

Với đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức”

chúng tôi muốn khái quát, hệ thống hóa, phân chia các kiểu nhân vật mà nhàvăn đã xây dựng trong tiểu thuyết của mình Từ đó có thể thấy được những

tư tưởng, quan điểm lập trường của nhà văn về con người, hiện thực xã hội

mà nhà văn đang sống, đặc biệt là hiện thức xã hội nước ta khi bắt đầu bướcvào thời kì đổi mới Từ đó có thể thấy được sự cách tân mới mẻ trongviệc thể hiện đề tài, xây dựng nhân vật mà Nguyễn Đông Thức đã đóng gópvào đời sống tiểu tuyết Việt Nam hiện đại

4 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi sử dụng đan xen nhiều phương pháp nghiêncứu khác nhau, trong có có bốn phương pháp được sử dụng nhiều nhất đó là:

Phương pháp phân tích, tổng hợp

Chúng tôi sử dụng phương pháp này là chủ yếu, để khai thác và phát hiệnnhững nét tính cách, nội tâm của các nhân vật từ đó có những đánh giá kháiquát đối với từng kiểu nhân vật trong hệ thống các nhân vật tiểu thuyết củaNguyễn Đông Thức

Phương pháp loại hình:

Sử dụng phương pháp này để chúng tôi phân chia các nhân vật có nhữngđiểm giống nhau vào cùng loại với nhau Từ đó sẽ xác định được vị trí và ýnghĩa của nhân vật khi đặt nhân vật đó trong hệ thống cùng loại hình

Phương pháp hệ thống

Mọi tác phẩm văn học là một chỉnh thế thống nhất về mặt nội dung vàhình thức nghệ thuật Và nhân vật cũng vậy, nó có sự thống nhất giữađặc điểm tính cách nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.Đặt nhân vật trong hệ thống chỉnh thể của tác phẩm, trong mối quan hệ hàihòa của chỉnh thể nội dung và hình thức, trong hệ thống các nhân vật loạihình, trong mối quan hệ giữa nhân vật với các nhân vật khác sẽ giúp chúngtôi có được sự đánh giá chính xác hơn về giá trị tác phẩm và tư tưởng, tàinăng của nhà văn

Phương pháp so sánh

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để đối chiếu thế giới nhân vật trongtiểu thuyết của Nguyễn Đông Thức với thế giới nhân vật trong tiểu thuyếtcủa một số nhà văn khác cùng thời Để tìm ra điểm khác biệt độc đáo Từ đóthấy được phong cách nghệ thuật xây dựng nhân vật rất riêng của nhà vănNguyễn Dông Thức

Với những phương pháp này, giúp chúng tôi tìm ra được đặc điểm cơ bản

về thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức Ngoài ra chúngtôi còn sử dụng một số phương pháp khác bổ trợ như:

- Phương pháp lịch sử

- Phương pháp tiểu sử tác giả

5 Đóng góp của khóa luận

5.1 Khái quát lí thuyết về nhân vật văn học, vận dụng để tìm hiểu

nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức

5.2 Chỉ ra và phân tích những khía cạnh trong việc tiếp cận con người,

tìm hiểu những loại hình nhân vật cơ bản trong tiểu thuyết NguyễnĐông Thức Phân tích được những yếu tố độc đáo trong nghệ thuật xâydựng nhân vật của tác giả này Qua đó, góp thêm tiếng nói khẳng định nhữngđóng góp quan trọng của Nguyễn Đông Thức vào quá trình đổi mới tiểuthuyết Việt Nam đương đại

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khoá luận được

triển khai theo các chương:

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Loại hình nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Đông Thức

Cha là nhà báo Nguyễn Đức Huy, từng làm chủ bút và cộng tácvới các báo như Sài Thành, Sài Gòn Mới , khi làm thơ ký bút danh HồngTiêu (em ruột của nhà thơ Bút Trà Nguyễn Đức Nhuận) Mẹ là nhà văn nổitiếng Bà Tùng Long, ngoài vài chục tập tiểu thuyết tâm lý xã hội được phụ

nữ miền Nam một thời gối đầu giường, bà còn được ghi nhận là người tiênphong mở mục Gỡ rối tơ lòng trên nhiều tờ báo như Sài Gòn Mới, TiếngVang, Phụ Nữ Ngày Mai, Phụ Nữ Diễn Đàn (tương tự chị Thanh Tâm trênbáo Phụ Nữ Việt Nam ở ngoài Bắc, chị Hạnh Dung trên báo Phụ NữTP.HCM) Anh ruột là nhà thơ Nguyễn Đức Trạch (Trạch Gầm), nhà vănNguyễn Đức Lập, hiện đang sống và làm việc ở Mỹ Học từ mẹ - nhà văn

Bà Tùng Long - tính siêng năng trong nghề viết, Nguyễn Đông Thức đượcxem là “lực điền trên cánh đồng chữ” của thế hệ ông Vậy nhưng, dù viết rấtnhiều ông vẫn không thể so với mẹ mình trong lao động nghề văn

Có thể nói, thế hệ văn chương miền Nam trưởng thành sau năm 1975,

có Nguyễn Đông Thức là “con nhà nòi” Tuy nhiên con đường vàovăn chương của Nguyễn Đông Thức không vì thế mà thuận lợi hơn ngườikhác, chỉ thuận lợi chăng là cái “năng khiếu” đã ngấm vào máu thịt từ thuở

bé và nhất là ý thức về nghề Anh nói: Mẹ tôi quý trọng tất cả những người

viết, nhưng thật ngược đời, lại hằng khuyên tất cả anh chị em chúng tôi là hãy chọn nghề khác, đừng theo nghiệp viết văn - làm báo Trường văn trận bút là một nghề hư danh, bạc bẽo, lành ít dữ nhiều Năm 1977, khi tôi từ TNXP chuyển về làm báo Tuổi Trẻ, mẹ tôi chỉ thở dài, rồi sau đó lại đổi buồn làm vui, khuyên tôi những điều cần làm và cần tránh trong nghề báo, trong đó

quan trọng nhất là câu làm báo là để giúp người Nghe lời mẹ, tôi làm báo đến nay hơn 30 năm, hầu như không phạm sai lầm nào đáng kể Trong

thời gian làm báo Tuổi Trẻ, khi bùng lên cuộc chiến tranh Tây Nam, anh lạixung phong đi bộ đội Nay anh phụ trách Tủ sách Tuổi Trẻ, và cùng với anhĐoàn Thạch Biền chủ xị tập san Áo Trắng, tự nguyện làm bà đỡ cho cáccây bút trẻ

1.1.2 Hành trình sáng tác của Nguyễn Đông

Nguyễn Đông Thức là một trong những người trẻ để lại đô thành saulưng, góp phần làm nên đội quân hùng tráng và đẹp đẽ ấy Chính từphong trào được đích thân nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi ấy là Bí thưThành ủy TP Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi và động viên lên đường này, đãxuất hiện thế hệ văn nghệ sĩ mới của miền Nam, như Nguyễn Nhật Ánh,

Đỗ Trung Quân, Cao Vũ Huy Miên, Nguyễn Đức Trung, Lã Văn Cường, LêVăn Lộc… Và tất nhiên, có Nguyễn Đông Thức nữa

Qua những bài viết Nguyễn Đông Thức gửi về từ Thanh niên xungphong, báo Tuổi Trẻ nhận ra khả năng viết lách của ông và đã xin ông về làmphóng viên từ năm 1977 Năm 1979, mặt trận Tây Nam bùng nổ, NguyễnĐông Thức lại tình nguyện vào bộ đội sang Campuchia làm nghĩa vụ quốc

tế Trở về từ chiến trường biên giới Tây Nam khét lẹt mùi thuốc súng,Nguyễn Đông Thức chính thức dấn bước vào con đường chữ nghĩa với "haitay hai súng" vừa viết văn vừa làm báo tại tòa soạn duy nhất là Tuổi Trẻcho đến ngày về hưu

Những năm tháng sống ở Thanh niên xung phong, đã tạo nên mộtnguồn cảm hứng cho hầu hết các sáng tác của ông, phần lớn tác phẩm củaông viết về chủ đề Thanh niên xung phong hay các nhân vật đều mang dángdấp Thanh niên xung phong.

Các sáng tác của Nguyễn Đông Thức ngồn ngộn chi tiết đời Nhiều ýkiến trước giờ cho rằng nghề báo khô khan, cứng nhắc với những sự kiện,tin bài nhanh gọn, không ưa bay bổng có thể giết chết văn chương Với ai

đó có thể là vậy, chứ riêng Nguyên Đông Thức, dường như nghề báo gópphần làm nên những trang văn của ông Hầu như góc nào của bộn bề cuộcsống cũng đều được con mắt nhà báo Nguyễn Đông Thức tải vào văn mộtcách rất ngọt Biên độ hiện thực được phơi bày ngổn ngang thẳng cánh với

đủ mọi sắc diện đa chiều

Cứ thế, các tác phẩm lần lượt ra lò sau sự lao động cần mẫn nghiêmngắn của chủ nhân Nhiều tác phẩm của ông đã đạt được giải thưởng lớn nhưGiải A cuộc thi sáng tác do thành đoàn thành phố Hồ Chí Minh với tácphẩm “Một bông hồng cho cô bộ đội” Giải ba cuộc thi sáng tác do Hội Nhàvăn thành phố Hồ Chí Minh cho tác phẩm “Mưa khuya” Giải nhì cuộc thisáng tác do báo Sài Gòn giải phóng cho tác phẩm “Hạnh phúc” Ngoài ra,không ít những tác phẩm của ông cũng đã được chuyển thể thành tác phẩmđiện ảnh, trở thành những bộ phim thuộc hàng cháy vé như: “Ngọc trong đá”(đạo diễn Trần Cảnh Đôn), “Ngôi sao cô đơn” (đạo diễn Trần Cảnh Đôn),

“Vĩnh biệt mùa hè” (đạo diễn Lê Hoàng Hoa)

Sau khi nhận sổ hưu, nhà văn Nguyễn Đông Thức với đôi chân từnghai lần phải phẫu thuật xương khớp đã cùng bạn văn Đoàn Thạch Biền tự bỏtiền túi và kêu gọi bạn bè ủng hộ rồi tự chạy môtô đi trao học bổng chocác em học sinh nghèo hiếu học Hai ông rong ruổi khắp các tỉnh miềnTây, sang miền Đông rồi lên Tây Nguyên và ra miền Trung

Càng ngày facebook nhà văn Nguyễn Đông Thức càng nóng hơn, vớicác thông tin liên quan đến chương trình từ thiện "Môtô học bổng" Nào làdanh sách bạn bè trong và ngoài nước ủng hộ Nào là thông tin bán đấu giáhiện vật gây quỹ cho chương trình Nào là hành trình, hình ảnh các chuyếnđi,

đảm bảo học bổng đến tận tay các em, không đi lạc vào nhà quan như vốnxóa đói giảm nghèo của nhà nước Rồi nhiều học sinh thông qua nhà vănNguyễn Đông Thức được các Mạnh Thường Quân bảo trợ đến trường,được "Môtô học bổng" làm nhà kiên cố.

Ở tuổi 65, lên chức ông ngoại từ lâu, nhưng tinh thần thanh niên xungphong vẫn còn dào dạt chảy trong nhà văn Nguyễn Đông Thức, điều này thểhiện rõ ở những trang văn chưa chịu ngưng nghỉ và cách ông ngược xuôicùng chương trình từ thiện "Môtô học bổng"

Một số tác phẩm đã được xuất bản : Ngọc trong đá (tiểu thuyết, 1986);Mưa khuya (truyện ngắn, 1987); Tình yêu thường không dễ hiểu(truyện ngắn, 1987); Trăm sông về biển (tiểu thuyết, 1988); Con gái vốnphức tạp (truyện ngắn, 1988); Mối tình đầu tiên và cuối cùng (truyện ngắn,1989); Bản án trước khi chào đời (truyện ngắn, 1989), Không có gì và khôngmột ai (2012),

1.1.3 Khái quát bộ ba tiểu thuyết “Ngọc trong đá”, “Vĩnh biệt mùa hè”,

“Trăm sông về biển” của nhà văn Nguyễn Đông

Thức

1.1.3.1 Tiểu thuyết “Ngọc trong đá”

Ngày 28 tháng 3 mười năm về trước, tại Thành phố Hồ Chí Minhvang lên tiếng kèn xung trận thúc giục thanh niên đi vào một phong trào hànhđộng cách mạng mới: phong trào Thanh niên xung phong Một trận tuyếnđầy cam go mở ra, nhằm giành lại sự sống cho những vùng đất bị hoanghóa nhiều năm dưới bom đạn Mỹ Từ những ngày đầu thành lập, lực lượngThanh niên xung phong đã đi đến các huyện ngoại thành và các tỉnh phíaNam, phục vụ

tại nhiều công nông trường, khai hoang phục hóa đất đai, làm thủy lợi, xâydựng nhà ở và các công trình phục vụ đồng bào từ thành phố lên định cưtại các vùng kinh tế mới…

Tác phẩm “Ngọc trong đá” phản ánh khí thế và hoạt động Thanh niênxung phong qua chặng đường mười năm, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cáchmạng trong lao động và trong chiến đấu, khẳng định sức bật của tuổi trẻ,

khẳng định điều kiện trưởng thành và đổi đời của những con người trong xãhội cũ thực sự muốn vươn lên xây dựng cuộc sống mới Mỗi nhân vậttrong

truyện đến với cách mạng, với tập thể Thanh niên xung phong từ mộthoàn cảnh riêng Đó là những con người khác nhau về thành phần xã hội, có

lý lịch, tuổi tác, trình độ học vấn, sức khỏe, tâm tư khác nhau, và có thểđộng cơ tham gia cũng có những nét riêng biệt Từ trong thử thách, khó khănriêng, từ trong lầm lỡ của ngày hôm qua, họ đã nỗ lực vươn lên tìm thấyhạnh phúc và ý nghĩa chân chính cho đời mình, một hạnh phúc chắt chiu nhưđãi cát tìm vàng, như chuốt ngọc từ trong đá

Tiểu thuyết “Ngọc trong đá’ của Nguyễn Đông Thức đã đượchãng phim Trẻ dựng thành phim nhựa cùng tên vào năm 1991

1.1.3.2 Tiểu thuyết “Vĩnh biệt mùa

hè”

Bộ tứ 4H (Hân, Hằng, Hoa, Hạ) của lớp 12A đã “làm mưa làm gió”không chỉ trên thị trường sách mà cả trong điện ảnh và âm nhạc trên dưới 20năm Ca khúc “Vĩnh biệt mùa hè” của nhạc sĩ Thanh Tùng viết năm 1992một thời là ca khúc phổ biến của giới học sinh, sinh viên, nhất là các bạn năm

cuối cấp với những ca từ thiết tha đầy nỗi nhớ: “Mùa hè bâng quơ, Bâng quơ

nỗi nhớ, Những chiếc lá non vươn trên cành cây khô…Mùa hè đi qua rồi, Tình yêu cũng qua rồi…”

Không chỉ có vậy, tác phẩm đã được hãng phim Giải Phóngdựng thành phim nhựa năm 1992 và sau đó đạo diễn Bùi Thạc Chuyênchuyển thể thành phim truyền hình dài 4 tập 12A và 4H

Câu chuyện về 4 cô học trò Hằng, Hân, Hoa và

Hạ

Hằng xuất thân là con nhà giàu, xinh đẹp, thông minh, học giỏi Cứngỡ rằng cuộc sống sẽ trải thảm dưới chân cô Thế nhưng việc người mẹ bỏnhà đi theo tiếng gọi của tình yêu đã đẩy Hằng vào nỗi cô đơn đến tột độ Và

cô ngã vào vòng tay của thầy Minh – một người đàn ông đầy thủ đoạn Đểrồi khi cha cô đối mặt với vòng tù tội do có liên quan đến vụ án tiêu cựcthì Hằng nhận ra mình chẳng còn gì: không mẹ, không cha, và người tìnhcũng cao chạy xa bay Và nếu cô không may mắn gặp được Trần Hùng –người thanh niên xung phong năm xưa thì chưa biết cô sẽ trôi về đâu

Hạ là con gái của gia đình có cha mẹ làm bác sĩ Cô học trò giỏi văn,

bí thư chi đoàn lớp có một mối tình đẹp đẽ và thơ mộng với Long – con traimột

sĩ quan chế độ cũ Vì sự không môn đăng hộ đối này mà mẹ Hạ đã quyết liệtngăn cản Mọi thứ trong Hạ dường như vụn vỡ khi cô phát hiện ra thủđoạn mẹ mình đã dùng để chia rẽ hai người.

Hân giàu tình cảm, Hoa hồn nhiên Chính vì vậy mà có lẽ cuộc đời đãdành cho hai cô gái này những ưu ái hơn Hân tiếp tục học vào đại học, cònHoa được mẹ giao lại cho gian hàng ở ngoài chợ

Câu chuyện dẫn dắt người đọc đi qua năm tháng học trò, có nhữnggiây phút hồn nhiên đùa nghịch, và cũng có những nỗi buồn đau của đờithường Và kết thúc với chút buồn man mác

1.1.3.3 Tiểu thuyết “Trăm sông về

biển”

Tác phẩm kể về cuộc hôn nhân đầy trở ngại giữa nhân vật Trung bác sĩ đại úy quân y chế độ cũ với nhân vật Ngọc - một nữ giám đốc từng chỉhuy chiến dịch đốt xe Mỹ ngay giữa Sài Gòn Một cuộc hôn nhân đầy trởngại, nếu không thật yêu thì khó vượt qua Đám cưới của họ phải cần đến sựquyết định của Thành ủy, và nhờ ý kiến phóng khoáng của hai ông Võ VănKiệt và Mai Chí Thọ (nay đều đã là người thiên cổ), họ mới thành đôi

-25 năm, không có đứa con nào do hậu quả tù đày, họ vẫn sống hạnhphúc Và cả một thời gian ác liệt của Thanh niên xung phong thành phốlao vào khắc phục hậu quả chiến tranh và phục vụ biên giới, thời con ngườisống chân thành và hết mình, như vùn vụt trở lại qua những câu chuyện

kể vui nhộn, những bài hát hừng hực khí thế lên đường

Khung cảnh đất nước ta thời kỳ chiến tranh hiện lên với những đauthương, khói lửa, tra tấn, và cả tình yêu Một tình yêu bền chặt của nhân vậtTrung và Ngọc, cả 2 nhân vật đều đã đổ vỡ, tuyệt vọng trong chính tìnhyêu của mình một lần Và khi họ gặp được nhau, họ trao cho nhau sự trântrọng, niềm tin về một hạnh phúc vĩnh cửu Dù có trăm con sông, trăm ngã

rẽ khác nhau thì cuối cùng cũng đổ về biển lớn Cũng như tình yêu của họ,vượt qua bao nhiêu khó khắn, trắc trở thì họ vẫn về bên nhau Đó là mộtcâu chuyện ngôn tình ngọt ngào nhưng lại đối lập với hoàn cảnh hiện thựcchiến tranh ác liệt

1.2 Nhân vật văn học

1.2.1 Khái niệm

Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩmvăn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, chị Dậu, anhPha), cũng có thể không có tên riêng như thằng bán tơ, một mụ nào trong

“Truyện Kiều" Trong truyện cổ tích, ngụ ngôn, đồng thoại, “thần” được đưa

ra để nói chuyện con người

Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ,không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổi bật nào

đó trong tác phẩm Chẳng hạn có thể nói: nhân dân là nhân vật chính trong

“Đất nước đứng lên” của Nguyên Ngọc, đồng tiền là nhân vật chính trong

“Ơ-giê-ni Gơ- răng-đê” của Ban-dắc

Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thểđồng nhất nó với con người có thật trong đời sống

Nhân vật văn học là con người được miêu tả trong tác phẩm văn họcbằng phương tiện ngôn ngữ - là con người thực, có tên hoặc không

có Ẩn dụ về con người: ví dụ: thần linh, ma quỷ, quái vật, đồvật trong tác phẩm tự sự nhân vật được miêu tả chi tiết trong hành động,tích cách, tâm lí

Trong tác phẩm trữ tình nhân vật thường bộc lộ nỗi niềm ý nghĩ, trong một

số tác phẩm trữ tình khác nhân vật thường được thể hiện qua ngoại hình, nộitâm nhưng lại có cái nhìn của nhân vật người kể chuyện

Nhân vật văn học: có khi được dùng ẩn dụ để chỉ một hiện tượng nổi bậttrong tác phẩm chứ không phải là một nhân vật cụ thể nào( bóng tối - haiđứa trẻ) Nhân vật là một hiện tượng ước lệ có những dấu hiệu để ta nhận ratên, qua tiểu sử, nghề nghiệp

Nhân vật được bộc lộ trong hành động và quá trình hứa hẹn những điều xảy

ra, những điều chưa biết trong quá trình giao

tiếp Nhân vật là phương tiện khái quát hiện

thực:

Qua nhân vật nhà văn muốn phản ánh đờisống:

Chức năng của nhân vật là khái quát quy luật cuộc sống con người, nhữngsuy nghĩ, ước ao, kì vọng của con người cho nên nhà văn xây dựng nhân vật

là thể hiện những cá nhân nhất định và quan niệm đánh giá về cánhân đó Nhân vật là phương tiện khái quát tính cách số phận con người(tính cách nhân vật là 1 hiện tượng xã hội lịch sử xuất hiện trong một hiệnthực khách quan( trong câu chuyện thần thoại) qua đó nhân vật dẫn dắt tađến với đời sống xã hội

Ví dụ: nhân vật chí phèo qua nhân vật ta thấy bộ mặt bỉ ổi của xã hội phongkiến đương thời

Nhân vật là quan niệm tính cách tư rtưởng mà tác giả muốn thể hiện nhânvật không phải là con người thật nên không thể phán xét nó ở ngoài đờì màphải đặt trong mối quan hệ tình huống truyện và ý đồ của nhà văn

Nhân vật trung tâm: là các nhân vật xuất hiệntừ đầu đến cuối tác phẩm vềmặt ý nghĩa nơi quy tụ mọi mâu thuẫn của tác phẩm thể hiện vấn đề trungtâm của tác phẩm ấy

Nhân vật phụ: những nhân vật thể hiện tính cách hoặc chỉ thấp thoángtrong tác phẩm để làm nổi bật nhân vật chính

Căn cứ vào tác động của nhân vật đối với sự phát triển của xã hội gắn với những đối kháng mâu thuẫn trong tác phẩm.

Nhân vật chính diện: nhân vật mang vẻ đẹp lý tưởng quan điểm tư tưởngđạo đức tốt đẹp được khẳng định đề cao như một tấm gương về phẩm chấtcao đẹp của con người một thời

Nhân vật phản diện: là nhân vật có tính cách xấu đáng bị lên oán, phủđịnh

Căn cứ vào cấu trúc nhân

vật:

Nhân vật chức năng: nhân vật không có đời sống nội tâm đặc điểm cố định

từ đầu đến cuối tác phẩm tồn tại trong đấy chỉ nhằm một số chức năng nhấtđịnh Nhân vật loại hình: tập trung những phẩm chất, đặc điểm của một loạingười một thời Nhằm khái quát chung loại về tính cách điển hình( ví dụ nhânvật Nguyệt, Cô Đào

Nhân vật tính cách: nhân vật phức tạp có cá tính nổi bật thường có những mâu thuẫn nội tại có những chuyển hoá

Ví dụ:

Kiều trong khuê các của Kim Trọng có chút lả

lơi Hối hận khi người yêu đi xa

Thà chết quyết liệt không chịu tiếp khách làng chơi

Cam chịu cuộc sống lầu xanh

Nhân vật tư tưởng: đó là nhân vật thể hiện rõ tư tưởng của nhà văn Nhân vật này dễ rơi vào công thức minh hoạ trở thành cái loa phát ngôn của tác giả

1.2.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn

học

Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách củacon người Do tính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử, nên chức năngkhái quát tính cách của nhân vật văn học cũng mang tính lịch sử Trong thời

cổ đại xa xưa, nhân vật văn học của thần thoại, truyền thuyết thường kháiquát năng lực và sức mạnh của con người (Nữ Oa đội đá vá trời, Lạc LongQuân và Âu Cơ đẻ ra trăm trứng, các ông Tát Bể, Kể Sao, Đào Sông).Ứng với xã hội phân chia giai cấp, nhân vật của truyện cổ tích lại kháiquát các chuẩn mực giá trị đối kháng trong quan hệ giữa người và ngườinhư thiện với ác, trung với nịnh, thống minh với ngu đần, …

Vì tính cách là kết tinh của môi trường, nên nhân vật văn học là ngườidẫn dắt độc giả vào các môi trường khác nhau của đời sống

Nhân vật văn học còn thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm

mỹ của nhà văn về con người Vì thế, nhân vật luôn gắn chặt với chủ đềcủa tác phẩm

Nhân vật văn học được miêu tả qua các biến cố, xung đột, mâuthuẫn và mọi chi tiết các loại Đó là mâu thuẫn nội tâm của nhân vật, mâuthuân giữa nhân vật này với nhân vật kia, giữa tuyến nhân vật này vớituyến nhân vật khác Cho nên nhân vật luôn luôn gắn liến với cốt truyện.Nhờ được miêu tả qua xung đột, mâu thuẫn, nên khác với hình tượng hội họa

và điêu khắc, nhân vật văn học là một chỉnh thể vận động, có tính cáchđược bộc lộ dần trong không gian, thời gian, mang tính chất quá trình

Từ những góc độ khác nhau có thể chia nhân vật văn học thành nhiềukiểu loại khác nhau

Dựa vào vị trí đối với nội dung cụ thể, với cốt truyện của tác phẩm, nhân vật văn học được chia thành nhân vật chính và nhân vật phụ

Dựa vào đặc điểm của tính cách, việc truyền đạt lý tưởng của nhà văn, nhân vật văn học được chia thành nhân vật chính diện và nhân vật phản diện.Dựa vào thể loại văn học, ta có nhân vật tự sự, nhân vật trữ tình, nhân vật kịch

Dựa vào cấu trúc hình tượng, nhân vật được chia thành nhân vật chức năng(hay mặt nạ), nhân vật loại hình, nhân vật tính cách, nhân vật tư tưởng

Cần lưu ý rằng đây là những thuật ngữ mới, đang được thử thách vànếu như mọi sự phân chia đều tương đối thì sự phân chia này mang tính chấtrất tương đối Các nhân vật văn học cụ thể trong thực tế văn học hết sức đadạng, sự phân chia trên chỉ nhằm nhấn mạnh đặc trưng cơ bản, phục vụ mộtyêu cều nghiên cứu nhất định, xuất phát từ một trong nhiều góc độ tiếpcận các nhận vật văn học Cần tránh thái độ máy móc khi khảo sát mộtnhân vật văn học cụ thể

1.2.3 Phân loại nhân vật văn học

1.2.3.1 Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật

Có thể nói đến các loại nhân vật chính diện (nhân vật tích cực), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực)

Nhân vật chính diện là nhân vật đại diện cho lực lượng chínhnghĩa trong xã hội, cho cái thiện, cái tiến bộ Khi nhân vật chính diệnđược xây

dựng với những phẩm chất hoàn hảo, có tính chất tiêu biểu cho tinh hoa củamột giai cấp, một dân tộc, một thời đại, mang những mầm mống lítưởng trong cuộc sống có thể được coi là nhân vật lí tưởng Ở đây, cũngcần phân biệt nhân vật lí tưởng với nhân vật lí tưởng hóa Loại nhân vậtsau là loại nhân vật được tô hồng, hoàn toàn theo chủ quan của nhà văn Ởđây, nhà văn đã vi phạm tính chân thực của sự thể hiện.

Nhân vật phản diện là nhân vật đại diện cho lực lượng phi nghĩa,cho cái ác, cái lạc hậu, phản động, cần bị lên án (ví dụ như: Quỷ Ravana,anh em Kuru…)

Trong quá trình phát triển của văn học, trong mỗi giai đoạn lịch sửkhác nhau, việc xây dựng các loại nhân vật trên cũng khác nhau Nếu nhưtrong thần thoại chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa nhân vật chính diện vànhân vật phản diện thì trong truyện cổ tích, các truyện thơ Nôm, các nhânvật thường được xây dựng thành hai tuyến rõ rệt có tính chất đối kháng quyếtliệt Ở đây, hễ là nhân vật chính diện thường tập trung những đức tính tốtđẹp còn nhân vật phản diện thì hoàn toàn ngược lại

Trong văn học hiện đại, nhiều khi khó phân biệt đâu là nhân vật chínhdiện, đâu là nhân vật phản diện Việc miêu tả này phù hợp với quan niệmcho rằng hiện thực nói chung và con người nói riêng không phải chỉ mangmột phẩm chất thẩm mĩ mà bao hàm nhiều phẩm chất thẩm mĩ khác nhau, cáinhìn

của chủ thể đối với sự vật nhiều chiều, phức hợp chứ không đơn điệu Những nhân vật như Chí Phèo, Thị Nở, Tám Bính, Năm Sài Gòn là nhữngnhân vật có bản chất tốt nhưng đó không phải là phẩm chất duy nhất của

nhân vật Bakhtin cho rằng “cần phải thống nhất trong bản thân mình vừa

cái đặc điểm chính diện lẫn phản diện, vừa cái tầm thường lẫn cái cao cả, vừa cái buồn cười lẫn cái nghiêm túc” Chính vì vậy, ở đây, sự phân biệt

chính diện, phản diện chỉ có ý nghĩa tương đối Khi đặt nhân vật vào loại nào

để nghiên cứu, cần phải xét khuynh hướng chủ đạo của nó đồng thời phảichú ý đến các khuynh hướng, phẩm chất thẩm mĩ khác nữa Trong giai đoạntrước, những nhân vật như Kiều, Hoạn Thư, Thúc Sinh cũng được Nguyễn

Du miêu tả ở

nhiều góc độ, với nhiều phẩm chất khác nhau chứ không phải chỉ có một phẩm chất chính diện hoặc phản diện.

1.2.3.2 Xét từ góc độ kết cấu

Xem xét chức năng và vị trí của nhân vật trong tác phẩm, có thể chiathành các loại nhân vật: nhân vật chính, nhân vật trung tâm, nhân vậtphụ Nhân vật chính là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức vàtriển khai tác phẩm Ở đây, nhà văn thường tập trung miêu tả, khắc họa tỉ mỉ

từ ngoại hình,nội tâm, quá trình phát triển tính cách của nhân vật Qua nhânvật chính, nhà văn thường nêu lên những vấn đề và những mâu thuẫn cơbản trong tác phẩm và từ đó giải quyết vấn đề, bộc lộ cảm hứng tư tưởng vàtình điệu thẩm mĩ

Nhân vật chính có thể có nhiều hoặc ít tùy theo dung lượng hiện thực

và những vấn đề đặt ra trong tác phẩm Với những tác phẩm lớn có nhiềunhân vật chính thì nhân vật chính quan trọng nhất xuyên suốt toàn bộtác phẩm được gọi là nhân vật trung tâm Trong không ít trường hợp, nhàvăn dùng tên nhân vật trung tâm để đặt tên cho tác phẩm Ví dụ: Ðông Kísốtcủa Cervantes, Anna Karênina của L Tônxtôi, A.Q chính truyện của Lỗ Tấn,Truyện Kiều của Nguyễn Du Trừ một hoặc một số nhân vật chính, nhữngnhân vật còn lại đều là những nhân vật phụ ở các cấp độ khác nhau Ðó lànhững nhân vật giữ vị trí thứ yếu so với nhân vật chính trong quá trình diễnbiến của cốt truyện, của việc thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm

Nhân vật phụ phải góp phần hỗ trợ, bổ sung cho nhân vật chính nhưngkhông được làm mờ nhạt nhân vật chính Có nhiều nhân vật phụ vẫn đượccác nhà văn miêu tả đậm nét, có cuộc đời và tính cách riêng, cùng với nhữngnhân vật khác tạo nên một bức tranh đời sống sinh động và hoàn chỉnh

1.2.3.3 Xét từ góc độ thể loại

Có thể phân thành các nhân vật: nhân vật trữ tình, nhân vật tự sự vànhân vật kịch Nhân vật trữ tình hiển ngôn là hình tượng con người trựctiếp thổ lộ tình cảm, tâm trạng, suy nghĩ, cảm xúc trong lời ca, cách xưng hôbiểu hiện các trạng thái tình cảm khác nhau Ví dụ như trong bài thơ “Tôiyêu em” của Puskin thì nhân vật trữ tình hiển ngôn trong bài thơ này là

“Tôi” Nhân

vật trữ tình biểu tượng là con người mượn các biểu tượng có trong các hiệntượng tự nhiên và các vật thể nhân tạo, để bộc bạch những tâm sự, tình cảm,tình yêu Ví dụ như bài “Tương tư” của Nguyễn Bính thì nhân vật trữtình biểu tượng lúc này là “Thôn Đoài” Nhân vật tự sự là loại nhân vậtđóng vai trò kể chuyện trong văn tự sự khác với nhân vật trong văn tự sự.Nhân vật tự sự có thể xưng tên hoặc xưng Tôi hoặc giấu mình đi theo mạchcảm xúc của câu chuyện, ví dụ như trong tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi”của Lê Minh Khuê nhân vật tự sự lúc này là nhân vật Tôi – Phương Định,hoặc trong tác phẩm “Bến Quê” của Nguyễn Minh Châu thì nhân vật tự sựlúc này chính là tác giả ông đã đứng đằng xa để quan sát và khắc họa nêntâm lí của nhân vật Nhĩ trong câu chuyện.

Cuối cùng đó chính là nhân vật kịch, nhân vật kịch là nhân vật đóngvai trò quan trọng trong một tác phẩm kịch bởi những đặc trưng của tác

phẩm kịch Maxim Gorki cho rằng: “Kịch, bi kịch, hài kịch là thể loại

khó nhất trong văn học, khó là vì một vở kịch đòi hỏi mỗi nhân vật trong vở kịch phải thể hiện tính cách bằng lời nói và hành động không có lời mách bảo, gợi ý của tác giả Các nhân vật kịch được hình thành là do lời lẽ của

họ và tuyệt đối chỉ do những lời lẽ ấy mà thôi nghĩa là tác giả xây dựng nhân vật bằng ngôn ngữ hội thoại chứ không phải bằng ngôn ngữ miêu tả” Nhân vật của kịch thường chứa đựng những cuộc đấu tranh nội tâm Do

đặc trưng của kịch là xung đột nên khi đứng trước những xung đột đó, conngười bắt buộc phải hành động và vì vậy, con người không thể không đắn

đo, suy nghĩ, cân nhắc, băn khoăn, dằn vặt… Ví dụ như trong vở kịch “VũNhư Tô” của Nguyễn Huy Tưởng tác giả đã khắc họa nhân vật chính trongcuộc đấu tranh nội tâm giữa việc xây dựng ước mơ của mình và lợi ích của

nhân dân….(Tham khảo tại Trần Đình Sử, Thi pháp văn học, Nxb Giáo dục,

Hà Nội, 2010, trang 20-25 )

Ngoài những loại nhân vật được trình bày, có thể nêu lên một số kháiniệm khác về nhân vật qua các trào lưu văn học khác nhau Chẳng hạn, kháiniệm nhân vật bé nhỏ trong văn học hiện thực phê phán, khái niệm nhân vậtcon vật người trong chủ nghĩa tự nhiên, nhân vật - phi nhân vật trong cáctrào lưu văn học hiện đại chủ nghĩa ở phương Tây

1.2.4 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết và nhân vật trong tiểu thuyết VN thời kì đổi mới

Nhân vật văn học là sự thể hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn vềcon người Tiểu thuyết ngoài khả năng tái hiện bức tranh toàn cảnh của đờisống xã hội còn có khả năng đi sâu khám phá số phận con người Quan niệmnghệ thuật về con người là yếu tố chi phối các yếu tố khác của nghệ thuật thểhiện, gắn với đời sống văn học của mỗi một giai đoạn lịch sử

Do sự chi phối của quy luật chiến tranh, đặc điểm thi pháp của giaiđoạn 1945-1975 cũng chi phối cách nhìn về con người giai đoạn này Conngười trong giai đoạn cách mạng và kháng chiến là con người sống với cộngđồng, xả thân vì nghĩa lớn, tìm thấy ý nghĩa cuộc đời trong sự gắn bóvới cộng đồng Con người quen sống giữa đám đông, hoà mình với tập thể

ít có dịp đối diện với bản thân, sống với chính mình

Văn học thời đổi mới là giai đoạn chuyển biến từ tư duy sử thi sang

tư duy tiểu thuyết, từ cảm hứng lịch sử dân tộc sang cảm hứng thế sự đời

tư Tiểu thuyết đã phát huy được khả năng tiếp cận và phản ánh hiện thực,con người trong giai đoạn mới một cách nhanh nhậy và sắc bén

Trong thế kỷ XX, khi các tiểu thuyết gia hiện đại phương Tây đặcbiệt là ở Pháp không chú trọng đến nhân vật, họ cho rằng tiểu thuyết của cácnhân vật đã thuộc về quá khứ Khi hoàn cảnh xã hội đã đổi khác, trong bốicảnh hỗn độn của cuộc sống, cá nhân không còn giữ được sức mạnh tuyệtđỉnh, vì thế tiểu thuyết đã không dung nạp loại nhân vật có tính cách hoặcnhư người ta thường gọi là “phản nhân vật” Trong tác phẩm của họ thay vìnhân vật là “đồ vật” hoặc chỉ còn là duy nhất dòng chảy của ngôn từ, “nhânvật chỉ còn là những đại từ mơ hồ”, thì trong tiểu thuyết Việt Nam hiện đạicon người với tất cả các mối quan hệ, ứng xử, thân phận và cuộc đời của nó

là đối tượng và cũng là đặc trưng cơ bản của thể loại

Số phận con người trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhà văn thểhiện cái nhìn dân chủ đối với sự phức tạp của tính người Nhiều cuốn tiểuthuyết đã hướng tới miêu tả số phận những con người bình thường vớinhững