Bài 6 xây dựng công cụ Nghiên Cứu và thu tập số liệu

Trình bày được 3 loại công cụ thu thập số liệu: Bộ câu hỏi, bảng kiểm, bệnh án nghiên cứu.. Khái niệm về phương pháp thu thập số liệu và công cụ thu thập số liệu - Các phương pháp thu th

Trang 1

XÂY DỰNG CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU VÀ QUY TRÌNH TỔ CHỨC THU THẬP SỐ LiỆU

Ths Bs Ngô Trí Hiệp

Trang 2

1.Trình bày được khái niệm về phương pháp và công cụ thu thập số liệu.

2 Trình bày được một số nguyên tắc lựa chọn phương pháp và công cụ thu thập số liệu

3 Trình bày được 3 loại công cụ thu thập số liệu: Bộ câu hỏi, bảng kiểm, bệnh án nghiên cứu

4 Thiết kế được một bộ câu hỏi, bảng kiểm hoặc bệnh án nghiên cứu

5 Trình bày được quy trình tổ chức thu thập số liệu

1 MỤC TIÊU HỌC TẬP

Trang 3

2.1 Khái niệm về phương pháp thu thập số liệu

và công cụ thu thập số liệu

- Các phương pháp thu thập số liệu có 3 loại chính:

+ Quan sát: Khám lâm sàng, làm các xét nghiệm, quan sát trực tiếp có sử dụng các phương tiện nghe nhìn…

+ Vấn đáp: Phỏng vấn cá nhân, phỏng vấn nhóm, thảo luận nhóm, toạ đàm…

+ Hồi cứu các tài liệu có sẵn: hồi cứu bệnh án, sổ sách ghi chép, các báo cáo thống kê, NC

Kết hợp

2 NỘI DUNG HỌC TẬP

Trang 4

2.1 Khái niệm về phương pháp thu thập số liệu

và công cụ thu thập số liệu

- Phương pháp thu thập số liệu phụ thuộc vào lĩnh

vực nghiên cứu, đề tài nghiên cứu, cụ thể hơn là

phụ thuộc vào:

+ Các chỉ số, các biến số NC đã xác định,

+ Các kết quả dự kiến của nghiên cứu.

- Xác định đúng, đủ phương pháp, công cụ thu thập

số liệu rất quan trọng, nhằm đáp ứng được mục tiêu, nội dung NC.

Trang 5

2.1 Khái niệm về phương pháp thu số liệu và

công cụ thu thập số liệu (tiếp).

- Các phương pháp thu thập số liệu thường được sử dụng phối hợp trong các nghiên cứu

- Công cụ thu thập số liệu được xác định sau khi đã xác định phương pháp thu thập thông tin

- Công cụ thu thập số liệu phải phù hợp với phương pháp thu thập số liệu

- Nhiều loại cộng cụ thu thập số liệu khác nhau được

sử dụng trong nghiên cứu

Trang 6

2.2 Một số nguyên tắc lựa chọn phương pháp và công cụ thu thập số liệu:

- Phù hợp, đơn giản, dễ sử dụng

- Đảm bảo được thông tin đáp ứng nội dung, chỉ số nghiên cứu

- Đảm bảo tính giá trị khoa học, hạn chế tối đa các sai

số trong khi thu thập thông tin, số liệu

- Sử dụng tối đa các nguồn lực có sẵn

- Đảm bảo tính khả thi

- Đảm bảo thuận tiện trong xử lý, phân tích thông tin,

số liệu thu được

Trang 7

2.2 Một số nguyên tắc lựa chọn phương pháp và công cụ thu thập số liệu (tiếp):

- Đảm bảo phù hợp kỹ thuật và công cụ TT số liệu:

Kỹ thuật thu thập

thông tin, số liệu

Công cụ thu thập thông tin,

số liệu

1 Quan sát - Thị giác và các giác quan khác, sử dụng

giấy, bút, cân, kính hiển vi, phương tiện chẩn đoán, ghi hình, bảng kiểm…

2 Vấn đáp - Bộ câu hỏi, bảng kiểm, máy ghi âm, ghi

hình, hướng dẫn thảo luận, các biểu mẫu

để điền vào chỗ trống, các bảng hướng dẫn thảo luận…

3 Sử dụng thông tin có sẵn Biểu mẫu, phiếu điền…

Trang 8

2.2 Một số công cụ thu thập số liệu hay sử dụng.

2.2.1 Bộ câu hỏi phỏng vấn

- Sử dụng phỏng vấn trực tiếp hay đối tượng tự điền

- Nguyên tắc xây dựng bộ câu hỏi:

+ Bộ câu hỏi là tập hợp các câu hỏi sử dụng để hỏi đối tượng nghiên cứu một cách lôgic

+ Các câu cần rõ ràng để thu thập đúng, đủ, chính xác thông tin

+ Khi xây dựng bộ câu hỏi cần bám sát các mục tiêu nội dung nghiên cứu cũng như nhu cầu số liệu (các biến số, các chỉ số nghiên cứu)

Trang 9

2.2 Một số công cụ thu thập số liệu hay sử dụng

2.2.1 Bộ câu hỏi phỏng vấn (tiếp)

- Những câu hỏi cần đặt ra khi biên soạn bộ câu hỏi:

+ Chúng ta cần biết thông tin gì tương ứng với từng mục tiêu nghiên cứu và tương ứng với các biến số cần thu thập?

+ Có phải phỏng vấn là kỹ thuật phù hợp để thu được tất cả các câu trả lời rõ ràng không? (nếu không thì kỹ thuật nào cần sử dụng nữa?)

+ Câu hỏi để hỏi đối tượng nào (ai là người trả lời) và cách đặt câu hỏi như thế nào cho phù hợp?

Trang 10

+ Có cần phải tổ chức nghiên cứu định tính trước (ví

dụ thảo luận nhóm trọng tâm) để định hướng xây dựng các câu hỏi nghiên cứu định lượng hay không?+ Đối tượng được hỏi có hiểu và có thể trả lời được các câu hỏi hay không? (phụ thuộc trình độ văn hoá, ngôn ngữ, khả năng giao tiếp, tâm lý…)

Trang 11

- Các loại câu hỏi: 3 loại:

Trang 12

- Câu hỏi đóng:

+ Câu hỏi được đặt ra mà câu trả lời “có”, “không” hoặc “không biết”

+ Ví dụ: Hai tuần trước đây gia đình anh/chị có ai bị

ốm không?: Câu trả lời có thể là có, không hoặc không nhớ)

+ Câu hỏi đóng có dạng:

* Dạng một tình huống

* Dạng nhiều tình huống

Trang 13

2.2 Một số công cụ thu thập số liệu hay sử dụng 2.2.1 Bộ câu hỏi phỏng vấn (tiếp)

- Câu hỏi đóng (tiếp):

+ Ví dụ dạng nhiều tình huống: Lần ốm gần đây nhất Ông/Bà có biểu hiện:

Trang 14

- Câu hỏi đóng (tiếp):

+ Ưu điểm:

* Dễ sử dụng, dễ trả lời.

* Dễ mã hóa, dễ phân tích

* Thể hiện rõ nội dung nghiên cứu.

* Tiết kiệm nguồn lực…

+ Hạn chế:

* Có thể ảnh hưởng ý kiến chủ quan người NC.

* Bỏ sót thông tin, đối tượng trả lời không chính xác

Trang 15

- Câu hỏi mở:

+ Câu hỏi mở: được đặt ra như một gợi ý để đối

tượng tự nói ra những gì mà họ có hoặc biết

+ Câu hỏi mở được dùng kết hợp cả trong nghiên cứu định lượng và định tính

Ví dụ: Xin nói rõ các biểu hiện kèm theo khi Anh/Chị

bị sốt cao lần vừa rồi?

Trang 16

- Câu hỏi mở (tiếp):

+ Ưu điểm câu hỏi mở:

* Không bị ảnh hưởng ý kiến người nghiên cứu

* Thu thập thông tin rộng, đầy đủ, thông tin giải

thích

+ Hạn chế:

* Khó mã hóa, phân tích số liệu khó tốn thời gian

* Kết quả rộng, không tập trung

* Phân tích kết quả đòi hỏi người NC có trình độ…

Trang 17

- Câu hỏi mở (tiếp):

+ Chú ý khi xây dựng câu hỏi mở:

* Liệu đối tượng có hiểu đúng câu hỏi không?

* Đối tượng có trả lời đúng vào câu hỏi không?

* Họ có sẵn sàng suy nghĩ để trả lời không?

* Có bị nhiễu khi trả lời không?

* Có thể mã hóa kết quả để phân tích không?

Trang 18

- Cấu trúc chung của bộ câu hỏi:

+ Khi sử dụng bộ câu hỏi trong nghiên cứu sức khoẻ cộng đồng, bộ câu hỏi phải có phần mở đầu

+ Phần hành chính: Hỏi đặc điểm nhân khẩu học, văn hoá, nghề nghiệp…

+ Phần nội dung chính (theo mục tiêu, biến số)

+ Kết thúc: Cảm ơn đối tượng, xác nhận trả lời, người phỏng vấn

Trang 19

- Các bước cơ bản khi xây dựng bộ câu hỏi:

1 Quyết định bộ câu hỏi sử dụng: Phỏng vấn trực tiếp hay

tự điền.

2 Liệt kê danh sách biến số cần thu thập, tính toán.

3 Viết các câu hỏi đáp ứng biến số.

4 Kiểm tra lại tính sát hợp, đầy đủ, lôgic, chính xác của bộ câu hỏi.

5 Xin ý kiến đóng góp và sửa chữa theo ý kiến ĐG.

Trang 20

- Các bước cơ bản khi xây dựng bộ câu hỏi (tiếp):

6 Thử nghiệm bộ câu (pretest)

7 Sửa lại dựa trên kết quả thử nghiệm

8 Xây dựng bảng hướng dẫn sử dụng bộ câu hỏi

9 In ấn và đưa ra sử dụng chính thức sau khi người sử dụng đã được tập huấn

Trang 21

2.2.2 Bảng kiểm

- Bảng kiểm là một công cụ nghiên cứu sử dụng để

thu thập thông tin trong các loại NC khác nhau

- Trong nghiên cứu sức khoẻ cộng đồng người ta dùng bảng kiểm để quan sát là chính

- Trong nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng, bảng kiểm được sử dụng để nghiên cứu những thao tác (mổ, khám bệnh, làm xét nghiệm…) theo một quy trình

kỹ thuật chuyên môn

Trang 22

- Bảng kiểm không sử dụng câu hỏi cho đối tượng (khác

cơ bản với bộ câu hỏi)

- Quan sát đánh giá: có thực hiện, không thực hiện, thực hiện đúng, thực hiện sai, mức độ đúng sai của từng thao tác

Trang 23

2.2.2 Bảng kiểm (tiếp)

- Nguyên tắc và phương pháp xây dựng bảng kiểm:

+ Bảng kiểm cũng phải bám sát các mục tiêu nghiên cứu cũng như nhu cầu số liệu (các biến số, chỉ số nghiên cứu)

+ Khi xây dựng bảng kiểm, cần đặt ra các câu hỏi tương

tự như khi xây dựng bộ câu hỏi:

* Chúng ta cần biết thông tin nào?

* BK có phải là công cụ phù hợp không?

Trang 24

Trang 25

- Kiểm tra tính sát hợp của bảng kiểm:

+ Thông tin về những sự vật, hiện tượng, thao tác, hoạt động cần nghiên cứu bằng quan sát đã thể hiện đầy đủ trong bảng kiểm chưa?

+ Sắp xếp nội dung BK theo theo trình tự lôgic chưa?

+ Kỹ thuật sử dụng bảng kiểm có phù hợp với đối tượng nghiên cứu không?

+ Tính khả thi của việc sử dụng bảng kiểm ở mức nào?

+ Các điểm chưa rõ có thể gặp phải khi sử dụng BK là gì?

Trang 26

+ Làm thế nào để khắc phục những điểm chưa rõ?

+ Có nội dung thừa trong bảng kiểm không?

+ Bảng kiểm có mã hoá được không?

+ Cấu trúc, bố cục, thứ tự của các phần, các nội dung phù hợp chưa?

+ Bảng hướng dẫn sử dụng đã đảm bảo cho mọi người đọc hiểu được, làm đúng như chỉ dẫn và đúng yêu cầu chưa?

Trang 27

+ Nghiên cứu với các mục tiêu khác nhau, đòi hỏi ghi chép thông tin phù hợp theo từng mục tiêu.

+ Nếu sử dụng bệnh án thông thường cần có thêm biểu mẫu hoặc sổ thu thập thêm thông tin cần thiết

Trang 28

2.2 Một số công cụ thu số liệu hay sử dụng

2.2.3 Bệnh án nghiên cứu (tiếp)

+ Bệnh án là một tập hợp đan xen bảng kiểm và bộ câu hỏi.

+ Bộ câu hỏi được sử dụng để khai thác các triệu chứng cơ năng, thực thể trong quá khứ, hiện tại và trong tương lai.

+ Bảng kiểm dùng để ghi lại các triệu chứng thực thể, các quy trình tiến hành một thủ thuật, phẫu thuật.

+ Bệnh án nghiên cứu còn có các phần khác biệt như:

* Phần ghi chép các xét nghiệm

* Phần ghi chép quá trình điều trị.

* Phần theo dõi đặc biệt ca bệnh hàng ngày…

•

Trang 29

2.2.3 Bệnh án nghiên cứu (tiếp)

- Biên soạn bệnh án nghiên cứu:

Ví dụ: Khi khám hệ thống tuần hoàn:

+ Trước hết phải hỏi bệnh sử – dùng bộ câu hỏi

+ Khám lâm sàng – sử dụng bảng kiểm

+ Các xét nghiệm được ghi chép và lưu giữ bằng một biểu mẫu ghi riêng hay sao chép kết quả xét nghiệm vào.

+ Nếu là một nghiên cứu áp dụng phương pháp điều trị mới

sẽ có phần ghi chép thực hiện các phác đồ điều trị và theo dõi diễn biến tương ứng

Trang 30

2.3 Quy trình tổ chức thu thập số liệu

2.3.1 Khái niệm về tổ chức thu thập số liệu

- Thu thập số liệu là một bước quan trọng trong nghiên cứu, thường là bước cần nhiều nguồn lực nhất

- Thu thập số liệu cũng là công việc khó khăn, đòi hỏi phải đảm bảo chính xác, khách quan

- Thu thập số liệu được thực hiện sau khi đề cương nghiên cứu được phê duyệt, các công cụ và nguồn lực cho nghiên cứu đã được dự kiến đầy đủ

- Cần xây dựng kế hoạch thu thập số liệu kỹ lưỡng để đảm bảo tiến độ thực hiện nghiên cứu

Trang 31

2.3.2 Các bước tổ chức thu thập số liệu:

Bước 1: Chuẩn bị thu thập số liệu

- Chuẩn bị đầy đủ công cụ thu thập số liệu: Dự kiến đủ

Trang 32

Bước 1: Chuẩn bị thu thập số liệu (tiếp)

- Xác định thời gian thu thập số liệu: rất quan trọng

- Xác định địa điểm thu thập số liệu

- Tập huấn cán bộ thu thập số liệu

- Xây dựng lịch trình thu thập số liệu cụ thể

- Chuẩn bị cơ sở thực địa thu thập số liệu

Trang 33

Bước 2: Thực hiện thu thập số liệu:

- Yêu cầu thu thập số liệu: Đúng, đầy đủ, chính xác.

- Giải thích để đối tượng cung cấp thông tin hiểu rõ và cung cấp thông tin đáp ứng yêu cầu.

- Thực hiện giám sát, kiểm tra để đảm bảo số liệu đúng, đầy

Trang 34

Bước 2: Thực hiện thu thập số liệu (tiếp):

- Vai trò của giám sát viên:

+ Nhắc nhở điều tra viên đảm bảo tính chính xác, thống nhất, khách quan, đầy đủ khi điều tra.

+ Thu nhận và đọc, kiểm tra tất cả phiếu thu thập số liệu hàng ngày của điều tra viên.

+ Yêu cầu điều tra viên bổ sung các phiếu chưa đủ, chưa đúng, chưa chính xác kịp thời

+ Bắt thăm để điều tra lại (khoảng 5% số phiếu) so sánh kết quả điều tra 2 lần để rút kinh nghiệm, giảm sai số.

Trang 35

Bước 2: Thực hiện thu thập số liệu (tiếp):

- Vai trò của người phụ trách (tổ chức) thu thập số liệu + Chịu trách nhiệm về yêu cầu kỹ thuật điều tra.

+ Đảm bảo tiến độ điều tra.

+ Đảm bảo các yêu cầu cần thiết cho điều tra

+ Chỉ đạo hoạt động giám sát viên và điều tra viên + Giải quyết các khó khăn vướng mắc, phát sinh.

+ Thu nhận toàn bộ các phiếu điều tra.

Trang 36

Bước 3: Kết thúc thu thập số liệu:

- Kiểm tra lại toàn bộ số liệu điều tra để đảm bảo số lượng

và chất lượng mẫu phiếu điều tra.

- Tổng kết rút kinh nghiệm quá trình thu thập số liệu.

- Giải quyết các vấn đề liên quan đến cuộc điều tra nếu có.

- Phản hồi sơ bộ về kết quả triển khai thu thập số liệu với cá nhân và đơn vị có liên quan nếu cần.

- Bàn giao sản phẩm điều tra cho bộ phận tiếp nhận xử lý số liệu

Trang 37

Chia 6 nhóm:

thu thập số liệu, thông tin về đề tài nghiên cứu mà nhóm đã chọn Bộ câu hỏi bao gồm 3 loại câu hỏi: Đóng; Mở; Bán cấu trúc.

thông tin về đề tài nghiên cứu mà nhóm đã chọn.

3 BÀI TẬP THẢO LUẬN NHÓM

Trang 38

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN!

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	264,82 KB