Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)

Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ NGỌC LAN

QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ NGỌC LAN

QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ NGỌC

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hướng dẫn tận tình của TS.Nguyễn Thị Ngọc Các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đỗ Thị Ngọc Lan

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoàn thành luận văn, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy

Cô trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, các thầy cô khoa Tâm lý - Giáo dục Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Ngọc đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em trong thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn và có thể áp dụng có hiệu quả trong quá trình công tác

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo Phòng Giáo dục thành phố Hạ Long - Quảng Ninh, Ban giám hiệu các trường Tiểu học và THCS trên địa bàn thành phố Hạ Long - Quảng Ninh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi có được những thông tin bổ ích phục vụ quá trình nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu xong luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong tiếp tục nhận được ý kiến góp

ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019

Học viên

Đỗ Thị Ngọc Lan

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp của luận văn 5

9 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ THCS TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 7

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 12

1.2.1 Quản lí 12

1.2.2 Giáo viên chủ nhiệm lớp 13

1.2.3 Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp 14

1.2.4 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp trong giai đoạn hiện nay 15

1.3 Công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai

đoạn hiện nay 16

1.3.1 Nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp 18

1.3.2 Nội dung công tác của người giáo viên chủ nhiệm lớp 20

1.4 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 26

1.4.1 Mục tiêu của quản lí công tác chủ nhiệm lớp trong trường Tiểu học và THCS 26

1.4.2 Nội dung quản lí công tác chủ nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 27

1.4.3 Phương pháp và hình thức quản lí công tác chủ nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 30

1.4.4 Quy trình quản lí công tác chủ nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 33

1.4.5 Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 34

1.4.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay 35

Kết luận chương 1 39

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ THCS THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 40

2.1 Những vấn đề chung về khảo sát thực trạng 40

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 40

2.1.2 Nội dung khảo sát 40

2.1.3 Đối tượng khảo sát 40

2.1.4 Phương pháp khảo sát 40

2.2 Kết quả khảo sát thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường

Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 41

2.2.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lí và giáo viên về công tác chủ nhiệm lớp trong giai đoạn hiện nay 41

2.2.2 Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 43

2.2.3 Thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 49

2.2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm của Hiệu trưởng nhà trường 59

2.3 Đánh giá chung về thực trạng 61

2.3.1 Những điểm mạnh 61

2.3.2 Những điểm còn hạn chế 62

2.3.3 Nguyên nhân của thực trạng 62

Kết luận chương 2 64

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ THCS THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 65

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 65

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính cập nhật, phù hợp thực tiễn 65

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 65

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo hiệu quả hoạt động giáo dục 66

3.2 Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay 66

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên 66

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng cơ chế hoạt động phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm với các lực lượng giáo dục khác trong quản lí và giáo dục học sinh 69

3.2.3 Biện pháp 3: Tăng cường hiệu quả ứng dụng của sổ liên lạc điện tử

và phòng tư vấn tâm lý học đường để hỗ trợ GVCN lớp thực hiện

nhiệm vụ 71

3.2.4 Biện pháp 4: Tạo động lực làm việc cho GVCN thực hiện có hiệu quả công tác quản lí giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm 76

3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá công tác chủ nhiệm lớp trong trường Tiểu học và THCS 78

3.3 Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 81

Kết luận chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 85

1 Kết luận 85

2 Khuyến nghị 86

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

BGH : Ban giám hiệu CBQL : Cán bộ quản lý CMHS : Cha mẹ học sinh GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

GVCN : Giáo viên chủ nhiệm

PHHS : Phụ huynh học sinh TH&THCS : Tiểu học và trung học cơ sở THCS : Trung học cơ sở

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng:

Bảng 2.1: Thực trạng nhận thức của GVCN trường Tiểu học và THCS

thành phố Hạ Long về vai trò của người GVCN lớp 42 Bảng 2.2: Thực trạng nhận thức của CBQL trường Tiểu học và THCS

thành phố Hạ Long về vai trò của người GVCN lớp 43 Bảng 2.3: Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và

THCS thành phố Hạ Long qua tự đánh giá của giáo viên 44 Bảng 2.4: Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và

THCS thành phố Hạ Long qua đánh giá của CBQL 45 Bảng 2.5: Thực trạng năng lực của GV chủ nhiệm lớp ở các trường

Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long qua tự đánh giá của giáo viên 46 Bảng 2.6: Thực trạng năng lực của GV chủ nhiệm lớp ở các trường

Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long thông qua đánh giá của CBQL 48 Bảng 2.7: Đánh giá của CBQL và GVCN về mục tiêu quản lí công tác chủ

nhiệm ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long 50 Bảng 2.8: Thực trạng nội dung quản lí công tác chủ nhiệm ở các trường

Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của GV 51 Bảng 2.9: Thực trạng nội dung quản lí công tác chủ nhiệm ở các trường

Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của CBQL 52 Bảng 2.10: Thực trạng phương pháp và hình thức quản lí công tác chủ

nhiệm ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của GVCN 53 Bảng 2.11: Thực trạng phương pháp và hình thức quản lí công tác chủ

nhiệm ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của CBQL 54

Bảng 2.12: Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác chủ nhiệm ở các

trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của GV 57 Bảng 2.13: Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác chủ nhiệm ở các

trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của CBQL 58 Bảng 2.14: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí công tác chủ

nhiệm ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của GV 59 Bảng 2.15: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí công tác chủ

nhiệm ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long theo đánh giá của CBQL 60 Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp 82 Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp 82

Biểu đồ:

Biểu đồ 3.1: Quy trình quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh theo đánh giá của CBQL 55 Biểu đồ 3.2: Quy trình quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

và THCS thành phốHạ Long, tỉnh Quảng Ninh theo đánh giá của GVCN 56

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt", Giáo dục và Đào tạo phải thực hiện sứ mệnh nâng cao chất lượng giáo

dục toàn diện cho các đối tượng người học [11]

Điều 2 - Luật giáo dục sửa đổi năm 2009 nêu rõ: Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Để thực hiện được mục tiêu giáo dục toàn diện người học, nhiệm vụ đặt ra cho nhà quản lí vừa cần phải khai thác sự đa dạng của các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục vừa phát huy tối đa hiệu quả giáo dục các hình thức đó Trong công tác giáo dục học sinh để đạt được mục tiêu đào tạo có chất lượng thì vai trò của nhà trường được đặt lên hàng đầu, bên cạnh đó sự phối kết hợp của các tổ chức xã hội, của cha mẹ học sinh đóng vai trò không nhỏ trong việc hình thành phẩm chất, năng lực cho học sinh Mối quan hệ giữa nhà trường - gia đình và xã hội phải thực sự bền vững và vì lợi ích của người học Cầu nối nhà trường và cha mẹ học sinh (CMHS) chính là các thầy cô làm công tác chủ nhiệm lớp, ảnh hưởng lớn tới nhân cách học sinh chính là các thầy cô giáo chủ nhiệm Trong quá trình học tập ở nhà trường người mà học sinh tiếp xúc nhiều nhất là giáo viên chủ nhiệm (GVCN) (Ngoài tiết dạy ở lớp theo quy định, GVCN còn có các giờ sinh hoạt tập thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp mà GVCN là người tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện) Chính vì thế, sự ảnh hưởng nhân cách, lối sống, phẩm chất đạo đức và các kĩ năng phần lớn từ vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp Như vậy, giáo viên chủ nhiệm lớp được xem như tấm gương cho học sinh học tập, là tác nhân ảnh hưởng tới nhân các của

trẻ, là cầu nối vững chắc giữa nhà trường và gia đình học sinh Công tác chủ nhiệm lớp là vô cùng quan trọng trong nhiệm vụ giáo dục của mỗi nhà trường, công tác chủ nhiệm tốt sẽ đem lại thành công trong giáo dục của nhà trường Việc lựa chọn đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp của mỗi nhà trường luôn được chú trọng vào đầu mỗi năm học, xây dựng được đội ngũ giáo viên chủ nhiệm tốt là đã xây dựng được nề nếp học tập tốt và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được chú trọng, thúc đẩy phong trào thi đua phát triển

Lứa tuổi các em học sinh từ 6 đến 15 tuổi có nhiều biến đổi về tâm sinh lí Việc nắm bắt tâm lí lứa tuổi để có định hướng giáo dục đúng đắn, hiệu quả đòi hỏi người làm giáo dục phải thực sự có sự quan tâm và sát sao Việc nắm bắt đúng tâm lí lứa tuổi sẽ giúp người giáo viên dễ dàng trong công tác giáo dục, xác định được các biện pháp giáo dục hiệu quả Trong vai trò là giáo viên chủ nhiệm lớp các thầy cô cũng là những giáo viên bộ môn, bên cạnh đó còn đóng vai trò là cha mẹ của các em học sinh trong việc dạy nết, rèn người, định hướng phát triển nhân cách… Ở lứa tuổi này các em học sinh đang trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, việc định hướng tốt sẽ giúp cho các em phát triển tốt và ổn định về nhân cách sau này Vì vậy, được thầy cô chủ nhiệm tốt

sẽ là dấu ấn theo suốt cuộc đời các em học sinh Song để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường thì Ban giám hiệu (BGH) nhà trường cần phải phát huy được vai trò chỉ đạo, định hướng hoạt động, phối kết hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để hỗ trợ cho giáo viên chủ nhiệm lớp Muốn vận hành hệ thống này một cách đồng bộ và có hệ thống nhằm phát huy được hiệu quả cao nhất cần có được một hệ thống các biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp phù hợp trong nhà trường Đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện nay đặt ra cho GVCN, cho cán bộ quản lí nhà trường những thách thức và các yêu cầu mới cần có những thay đổi trong cách quản lí và thực hiện công tác chủ nhiệm mới phát huy được vai trò nòng cốt của giáo dục nhà trường

Xuất phát từ lý do trên tác giả chọn đề tài: “Quản lí công tác chủ nhiệm lớp

ở các trường Tiểu học và Trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất các biện pháp quản lí công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS của thành phố Hạ Long nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và Trung học cơ sở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS

Cụ thể: Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở 5 trường TH&THCS của thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Trường TH&THCS Bãi Cháy 2, Trường TH&THCS Hùng Thắng, Trường TH&THCS Tuần Châu, Trường TH&THCS Minh Khai, trường TH&THCS Nguyễn Viết Xuân)

4 Giả thuyết khoa học

Công tác chủ nhiệm lớp có vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục học sinh ở nhà trường Thực tế hoạt động này đang đứng trước những yêu cầu cần thay đổi để đáp ứng với xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, chức năng nhiệm vụ của người GVCN cũng đang có sự chuyển dịch với các phương pháp và hình thức thực hiện mới Nếu xây dựng được hệ thống các biện pháp quản lí phù hợp sẽ góp phần chỉ đạo việc thực hiện nhiệm vụ của người GVCN đạt hiệu quả giáo dục cao hơn

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận về quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS

- Nghiên cứu thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

- Đề xuất một số biện pháp quản lí nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài

6.1 Phạm vi thời gian: Từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 4 năm 2019

6.2 Giới hạn nội dung nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu biện pháp quản lí

công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS thành phố

Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu tài liệu về quản lý, tài liệu liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp, quản lý nhà trường, quản lý công tác chủ nhiệm lớp của người Hiệu trưởng

và các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu Trên cơ sở đó tiến hành phân tích, tổng hợp, hệ thống tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các hình thức biểu hiện hoạt động quản lý của Hiệu trưởng và hoạt động chủ nhiệm lớp của đội ngũ giáo viên ở trường Tiểu học và THCS, các biểu hiện về thái độ và hành động của học sinh trong quá trình học tập và thực hiện các hoạt động giáo dục qua đó đánh giá hiệu quả của công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên

7.2.2 Phương pháp điều tra

Điều tra thực trạng biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường Tiểu học và THCS thành phố Hạ Long Chúng tôi sử dụng các bảng hỏi sau:

- Bảng hỏi dành cho giáo viên: Mục đích: Tìm hiểu thực trạng của giáo viên về lĩnh vực hoạt động chủ nhiệm lớp: Nội dung, hình thức, hiệu quả, thuận lợi, khó khăn của hoạt động chủ nhiệm lớp Tìm hiểu đánh giá của giáo viên về công tác quản lý của Hiệu trưởng

- Bảng hỏi dành cho cán bộ quản lý nhà trường (Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng) Mục đích: Tìm hiểu đánh giá của các nhà quản lý về hoạt động của giáo viên chủ nhiệm lớp Tìm hiểu đánh giá của cán bộ quản lý về các biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Bổ sung, kiểm tra và làm rõ những thông tin đã thu thập được thông qua phương pháp điều tra Qua đó tìm hiểu thêm những biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên Những thông tin này có giá trị là căn cứ để nhận xét, khẳng định chính xác hơn thực trạng biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng Ngoài ra, có thể tìm hiểu thêm các nhân tố ảnh hưởng tới thực trạng đó cũng như những khuyến nghị của họ Đồng thời những thông tin này cũng giúp cho nhà nghiên cứu có thêm căn cứ để khẳng định tính trung thực, độ tin cậy của kết quả nghiên cứu

7.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Tham khảo ý kiến của các lãnh đạo và chuyên viên Phòng giáo dục, các đồng chí Hiệu trưởng, giáo viên lâu năm, các nhà quản lý… để có thêm thông tin tin cậy đảm bảo tính khách quan cho các kết quả nghiên cứu Đặc biệt xin ý kiến đóng góp cho những đề xuất biện pháp nhằm quản lý có hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường TH&THCS nơi được nghiên cứu

7.2.5 Phương pháp khảo nghiệm

Tiến hành khảo nghiệm các biện pháp đã đề xuất để khẳng định tính khoa học, cần thiết, khả thi của các biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp đã

đề xuất trong đề tài

8 Đóng góp của luận văn

Nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về khoa học giáo dục, về quản lý nhà trường và quản lý công tác chủ nhiệm lớp Qua việc khảo sát đánh giá thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS Thành phố Hạ Long cũng như các nguyên nhân của thực trạng, từ

đó xây dựng, đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng công

tác chủ nhiệm lớp các trường Tiểu học và THCS ở thành phố Hạ Long trong

giai đoạn hiện nay

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận - khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường

Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay

Chương 2: Thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu

học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu

học và THCS thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ THCS TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Công tác chủ nhiệm lớp luôn là một trong các nội dung được quan tâm của các nhà giáo dục trên thế giới Tuy nhiên cách thức tiếp cận hoạt động chủ nhiệm có nhiều khuynh hướng với các tên gọi khác nhau Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảng dạy và giáo dục HS là lớp học Giáo dục theo lớp được hình thành từ thế kỉ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc JA Cômenxki khởi xướng Mô hình lớp học được duy trì và ngày càng phát triển mạnh mẽ ở khắp các nước trên thế giới Càng ngày

mô hình lớp học được phát triển và mở rộng, tùy thuộc vào điều kiện thực tế với các quy định, nội quy ngày càng được cụ thể hóa rõ nét, song đối với một lớp học vẫn cần người quản lý, giám sát trực tiếp các hoạt động của tập thể lớp

đó Để quản lí lớp học, nhà trường cử ra một trong những giáo viên đang giảng dạy làm nhiệm vụ quản lí và giám sát trực tiếp lớp học đó gọi là giáo viên chủ nhiệm Giáo viên chủ nhiệm được người đứng đầu nhà trường lựa chọn từ những người có kinh nghiệm giáo dục, có uy tín với học sinh, có tâm huyết với nghề nghiệp và có sự yêu thương, tôn trọng học sinh Những giáo viên này được tập thể lãnh đạo nhà trường phân công chủ nhiệm lớp học định hướng, tổ chức, hướng dẫn để lớp học đó thực hiện được mục tiêu giáo dục đề ra Như vậy, khi nói đến GVCN lớp là nói đến mặt quản lý và mặt lãnh đạo học sinh của một lớp

Trong các công trình nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp của người

giáo viên chủ nhiệm có tác phẩm “Phương pháp công tác chủ nhiệm lớp”

(NXB Giáo dục Matxcơva,1984), của tác giả Bôn - đư - rép N.I Trong công trình nghiên cứu này tác giả đã trình bày những phương pháp cơ bản về cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trường phổ thông [7]

Từ khi xã hội phát triển và từ sự phân công lao động đã hình thành hoạt động đặc biệt đó là sự chỉ huy, chỉ đạo, điều khiển/ điều hành, kiểm tra, điều chỉnh giành cho những người đứng đầu của một tổ chức hay một nhóm Hoạt động đặc biệt đó chính là hoạt động quản lý Và cũng từ lúc đó mọi người đi tìm hiểu bản chất khái niệm quản lý và đưa ra những định nghĩa khác nhau từ những góc nhìn riêng Theo quan điểm kinh tế học thì tác giả F.W Taylor cho rằng: "Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất"; Tác giả A Fayon lại cho rằng: "Quản lý là đưa xí nghiệp tới đích, cố gắng sử dụng các nguồn lực (nhân,

tài, vật, lực) của nó" Nhà nghiên cứu H.Koontz thì khẳng định: "Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức) với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất Với tư cách thực hành thì quản lí là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lí là một khoa học" (dẫn theo [27])

Có thể thấy, công tác chủ nhiệm của người GVCN ngày càng được quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên để làm tốt hoạt động chủ nhiệm thì vai trò tổ chức, định hướng và chỉ đạo của nhà quản lí là một tất yếu Từ định hướng trên, các nhà trường ở các nước phát triển đã chỉ ra những nội dung giáo dục cho học sinh trung học mà người giáo viên chủ nhiệm lớp cần quan tâm và thực hiện Những nội dung GD học sinh như: GD kĩ năng sống, GD những giá trị sống,

GD hướng nghiệp… Xã hội ngày càng phát triển, giáo dục nhà trường có những thay đổi đáng kể, song vai trò của người giáo viên chủ nhiệm và chức năng quản lí hoạt động chủ nhiệm của BGH nhà trường không những không mất đi mà ngày càng quan trọng hơn, cần thiết hơn

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

* Những nghiên cứu về quản lí nhà trường: Ở Việt Nam, có rất nhiều tác giả có những công trình nghiên cứu rất giá trị về vấn đề quản lý và quản lý trong giáo dục Có thể kể đến một số tác giả nổi bật như Tác giả Trần Quốc

Thành đưa ra quan niệm của mình: "Quản lý là những hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát quá trình tiến tới mục tiêu" [29]; hay Tác giả

Đặng Vũ Hoạt cho rằng: "Quản lý là một quá trình định hướng, quản lí một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lí mong muốn" [18] hoặc một

số nghiên cứu của các tác giả Trần Kiểm, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Lê Nhìn chung các quan niệm về quản lí đều nhấn mạnh đến hoạt động nhằm hướng vào đạt mục tiêu đã hoạch định của cơ sở, của nhà trường

* Những nghiên cứu về hoạt động giáo dục, công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường: Bản chất của quá trình giáo dục là quá trình tổ chức các hoạt động và giao lưu trong cuộc sống nhằm giúp cho người được giáo dục tự giác, tích cực, độc lập chuyển hoá những yêu cầu và những chuẩn mực của xã hội thành hành vi và thói quen tương ứng Hoạt động chủ nhiệm lớp là một trong những hình thức tổ chức của nhà giáo dục góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của học sinh

Công tác chủ nhiệm lớp được đánh giá là một hoạt động hết sức quan trọng ở các trường học, cơ sở giáo dục Giáo viên chủ nhiệm cũng là cầu nối các mối quan hệ giáo dục trong nhà trường để nâng cao chất lượng đào tạo, chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Đó chính là quan điểm chủ đạo được thể hiện trong nhiều công trình nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục học

trên thế giới cũng như tại Việt Nam

Xu hướng thứ nhất là những nghiên cứu tổng quan về công tác chủ nhiệm lớp có thể kể đến các nghiên cứu của các tác giả: Tác giả Nguyễn Thanh Bình đã có nghiên cứu có giá trị khoa học về công tác chủ nhiệm lớp với các

công trình: “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT”, đề tài mã số 465NCSP vào năm 2010 Tác giả này cũng đã xuất bản cuốn “Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay” (NXB Đại học Sư

SPHN-09-phạm, 2011) Ở đây các tác giả đề cập đến những vấn đề cơ bản của công tác chủ nhiệm lớp, những nội dung trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay từ góc nhìn của chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học Những kiến thức nền tảng, cần thiết trong hoạt động của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông được tác giả mô tả cụ thể, tường minh, rõ nét [3]

Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung cũng thể hiện quan điểm của mình về nội dung quan trọng trong đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên sư

phạm trong cuốn kỉ yếu hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên các trường Đại học sư phạm”, 2010

Quan tâm đến công tác chủ nhiệm lớp còn có các tác giả với các công

trình như: Nguyễn Dục Quang, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ: “Những tình huống giáo dục HS của người GVCN”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2000; Tác giả Hà Nhật Thăng chủ biên cuốn tài liệu “Phương pháp công tác của người GVCN trường THPT”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2001; Các tác giả Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỷ, “Công tác GVCN ở trường phổ thông”, NXBGD, 1998; Bộ Giáo dục và Đào tạo, “Kỷ yếu hội thảo Công tác GVCN ở trường phổ thông”, NXBGD, 2010 (dẫn theo [27])

Ngoài các công trình nghiên cứu được trình bày trong các báo cáo, giáo trình, sách, tài liệu Vấn đề công tác chủ nhiệm được quan tâm trong rất nhiều các hội thảo khoa học đã được tổ chức: Ngày 24/10/2009 tại trường Đại học Tây Bắc; Ngày 14/10/2010 tại trường Đại học Hải Phòng; Ngày 11- 12/8/2010 tại Đồ Sơn thành phố Hải Phòng; Ngày 26-27/8/2010 tại thành phố Hồ Chí Minh; Ngày 23/10/2010 Tại trường THPT Vĩnh Định - Quảng Trị; Tại Thừa Thiên Huế, ngày 6/11/2010, một cuộc hội thảo về công tác chủ nhiệm lớp trong các trường trung học phổ thông đã thu hút sự tham gia của hơn 100 Hiệu trưởng trung học phổ thông trên địa bàn Từ ngày 29-31/10/2013, tại Đà Nẵng, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý cơ sở GD (Bộ GD-ĐT) tổ chức đợt tập huấn, bồi dưỡng công tác chủ nhiệm lớp cho cán bộ quản lý và GV tiểu học Tham dự

có gần 150 đại biểu của 34 Sở GD-ĐT các tỉnh, thành từ Quảng Trị đến Cà Mau Các hội thảo phân tích vấn đề trên nhiều phương diện, góc độ quản lý theo ngành, bậc học Nhiều kết quả, nhiều công trình nghiên cứu đã và đang

được ứng dụng trong các nhà trường, hệ thống giáo dục các cấp (dẫn theo [27])

Xu hướng thứ hai: Các tác giả còn đi sâu vào nghiên cứu những khía cạnh khác nhau có liên quan đến công tác chủ nhiệm như: Tác giả Nguyễn

Thanh Bình với tác phẩm “Giáo dục kĩ năng sống” (NXB Đại học Sư phạm,

HN 2007); Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung và cộng sự “Hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” (tài liệu dành cho lớp 11); và một đề tài nghiên cứu về “Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm của học sinh tiểu học thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” (2006 -2007), mã số: B 2006 - 17-

01- 2007 Tác giả Nguyễn Thị Liên, Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Ngọc Diệp với các nghiên cứu về các hoạt động trải nghiệm mà GVCN là người chịu trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn việc thực hiện của học sinh lớp chủ nhiệm hoặc là người phối hợp các lực lượng để tổ chức, giáo dục học sinh (dẫn theo [27])

* Nghiên cứu trực tiếp về quản lí công tác chủ nhiệm lớp được đề cập đến trong các luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ thuộc lĩnh vực quản lý nhân lực trong giáo dục Các tác giả nghiên cứu về vấn đề quản lý công tác chủ nhiệm lớp theo bậc học và ngành học, vùng miền và địa phương khác nhau, như tác giả:

Nguyễn Thị Dung với đề tài: “Biện pháp quản lý bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm làm công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường trung học cơ sở”; Tác giả Nguyễn Khắc Hiền với đề tài: “Một số biện pháp tăng cường quản lí của Hiệu trưởng đối với hoạt động chủ nhiệm lớp trong các trường THPT tỉnh Bắc Ninh”, tác giả Vũ Thị Hải với đề tài: “Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học cơ sở Ngô Quyền thành phố Hải Phòng” Tác giả Nguyễn Huy Tấn với nghiên cứu về “Quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường THCS Quận Hoàn Kiếm - Thành phố Hà Nội”

Các tác giả đã tập trung nghiên cứu về cơ sở lý luận; tìm hiểu và đánh giá thực trạng về đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp và công tác quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp; đề ra các giải pháp, biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp phù hợp với tình hình thực tiễn của các nhà trường, của địa phương

nơi các tác giả công tác Như vậy với đối tượng nghiên cứu là “các biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp tại các trường Tiểu học và THCS tại Thành phố

Hạ Long” chính là vấn đề nghiên cứu mà tác giả hướng tới Trên cơ sở tiếp thu

có chọn lọc những nghiên cứu lí luận, tác giả tập trung triển khai nghiên cứu và tìm kiếm các biện pháp nhằm phát huy hiệu quả cao hơn của hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp tại địa phương

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lí

Quản lý xuất hiện, phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người Ngày nay, quản lý đã trở thành một khoa học, một nghệ thuật, một lĩnh vực nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học có liên quan

Thực tế, do cách tiếp cận của các nhà khoa học ở các lĩnh vực nên có nhiều cách giải thích thuật ngữ quản lý Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, kiểm tra Dưới góc độ điều khiển học thì quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy Tuy nhiên phân tích kỹ thì nội dung đều có nhiều điểm tương đồng và khác biệt được giải thích trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau

Theo Frederick Winslow Taylor (Mỹ - 1856-1915): “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất” (dẫn theo [17])

Hoặc theo nhà lý luận quản lý quốc tế Henri Fayol (1841-1925) người

Pháp cho rằng: “Quản lý là đưa xí nghiệp tới đích, cố gắng sử dụng tốt nhất các nguồn lực của nó” (dẫn theo [17])

Paul Herscy và Ken Blanc Heard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực” cho rằng: “Quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản lý, nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức” (dẫn theo [17])

Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” (dẫn theo [27])

Tác giả Mai Hữu Khuê cho rằng: “Hoạt động quản lý là một dạng hoạt động đặc biệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp các loại lao động trí óc, liên kết bộ máy quản lý, hình thành một chỉnh thể thống nhất điều hoà phối hợp các khâu và các cấp quản lý, làm sao cho hoạt động nhịp nhàng, đưa đến hiệu quả” (dẫn theo [27])

Quan điểm của tác giả Nguyễn Văn Lê: “Quản lý là một hệ thống xã hội khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt các mục tiêu đặt ra cho hệ và từng thành tố của hệ” (dẫn theo [27].

Từ các định nghĩa trên có thể rút ra một số điểm chung:

Thứ nhất, Quản lý là hoạt động lao động, hoạt động này để điều khiển

lao động, hoạt động khác

Thứ hai, Yếu tố con người giữ vai trò trung tâm của hoạt động quản lý

Trong quản lý, bao giờ cũng có chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, quan hệ với nhau bằng những tác động quản lý Những tác động quản lý chính

là những quyết định quản lý, là những nội dung chủ thể quản lý yêu cầu đối với đối tượng quản lý Các-Mác so sánh một cách hình ảnh: Nhạc trưởng đối với hệ thống nhạc công, trong đó nhạc trưởng là một chủ thể quản lý, nhạc công là chủ thể bị quản lý (các nhạc công chịu sự tác động của nhạc trưởng) để đưa đến một sản phẩm “kép” một sản phẩm “siêu sản phẩm” - Đó là cả chủ thể quản lý

và chủ thể bị quản lý đều phát triển (hoạt động tạo ra các chủ thể và về sự phát triển của con người)

Từ những nghiên cứu trên có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có tổ chức,

có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lí đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường

1.2.2 Giáo viên chủ nhiệm lớp

Giáo viên chủ nhiệm lớp là giáo viên được quy định theo điều 30 trong Điều lệ trường trung học Giáo viên trường trung học là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, gồm: Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, giáo viên bộ môn, giáo viên làm công tác Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (Bí thư, Phó Bí thư hoặc trợ lý thanh niên, cố vấn Đoàn), giáo viên làm Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (đối với trường trung học

có cấp Tiểu học hoặc cấp THCS), giáo viên làm công tác tư vấn cho học sinh

Giáo viên chủ nhiệm lớp là giáo viên thực hiện việc giảng dạy một môn học theo chuyên ngành được đào tạo Đây là những giáo viên có kinh nghiệm,

có uy tín, có sự quan tâm và thương yêu học sinh được Ban giám hiệu nhà trường tin tưởng giao cho nhiệm vụ phụ trách toàn diện một tập thể lớp, nhiệm

vụ của giáo viên chủ nhiệm bao gồm: Nắm vững đặc điểm học sinh và có các biện pháp giáo dục học sinh cho phù hợp; là người thực hiện việc phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm; Kiểm tra đánh giá và chịu trách nhiệm về việc đánh giá kết quả học tập

và rèn luyện đó của học sinh trước nhà trường và phụ huynh học sinh

Giáo viên chủ nhiệm được hưởng các chế độ theo quy định:Giáo viên chủ nhiệm lớp ở cấp Tiểu học được giảm 3 tiết/tuần, ở cấp Trung học cơ sở và cấp Trung học phổ thông được giảm 4 tiết/tuần Giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Phổ thông dân tộc nội trú cấp Trung học cơ sở và cấp Trung học phổ thông được giảm 4 tiết/tuần Giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường chuyên, trường bán trú được giảm 4 tiết/tuần Giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường, lớp dành cho người tàn tật, khuyết tật được giảm 3 tiết/tuần

1.2.3 Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp

Trong trường học, lớp học là đơn vị cơ bản được thành lập để tổ chức giảng dạy và giáo dục học sinh Để quản lí, giáo dục học sinh trong lớp, nhà trường phân công một trong những giáo viên đang giảng dạy có năng lực chuyên môn tốt, có kinh nghiệm làm công tác quản lí, giáo dục học sinh, có tinh thần trách nhiệm cao và lòng nhiệt tình trong công tác, có uy tín với học sinh và đồng nghiệp làm chủ nhiệm lớp Đó là giáo viên chủ nhiệm (GVCN)

Công tác chủ nhiệm lớp là những nhiệm vụ, nội dung công việc mà người GVCN lớp phải làm, cần làm và nên làm

Với tư cách là người đại diện cho tập thể các nhà sư phạm, GVCN có trách nhiệm truyền đạt tới học sinh của lớp chủ nhiệm tất cả yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường tới tập thể và từng học sinh của lớp chủ nhiệm Đồng thời, GVCN có khả năng biến những chủ trương, kế hoạch đào tạo của nhà trường thành chương trình hành động của tập thể lớp và của mỗi học sinh

Giáo viên chủ nhiệm lớp còn là người tập hợp ý kiến, nguyện vọng của từng học sinh của lớp phản ánh với Hiệu trưởng, với các tổ chức trong nhà trường và với các giáo viên bộ môn Giáo viên chủ nhiệm với tư cách là đại diện cho lớp còn có trách nhiệm bảo vệ, bênh vực mọi quyền lợi chính đáng của học sinh lớp chủ nhiệm

Giáo viên chủ nhiệm có thể tư vấn cho đội ngũ tự quản về việc lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động theo mục đích của từng tập thể, đồng thời kết hợp với các hoạt động giáo dục trong kế hoạch của lớp sẽ đem lại hiệu quả cao

Giáo viên chủ nhiệm cũng là người triển khai những yêu cầu giáo dục của nhà trường đến với gia đình, cha mẹ học sinh, đồng thời cũng là người tiếp nhận các thông tin phản hồi từ học sinh, gia đình học sinh, các dư luận xã hội

về học sinh trở lại với nhà trường để giúp lãnh đạo nhà trường có giải pháp quản lý, phối hợp hiệu quả, đồng thời tạo lập mối liên hệ thông tin đa chiều

giữa nhà trường - gia đình học sinh - xã hội

1.2.4 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp trong giai đoạn hiện nay

Trong hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp, bộ máy quản lí nhà trường là chủ thể quản lí tác động đến đối tượng quản lí là GVCN các lớp được phân công

Bộ máy quản lý trường phổ thông bao gồm: Ban Giám hiệu, các bộ phận chức năng và các đoàn thể Hiệu trưởng là người phụ trách cao nhất của nhà trường, chịu trách nhiệm trước Nhà nước, trước nhân dân và trước cơ quan quản lí cấp trên trực tiếp về mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, các xu hướng văn hóa diễn ra rộng rãi và mạnh mẽ tác động đến nhận thức, tình cảm và hành vi của học sinh mang tính đa chiều Các tác động giáo dục từ các môi trường có sự mâu thuẫn dẫn đến sự định hướng sai lệch ở học sinh Ngoài các tác động giáo dục gia đình, các tác động giáo dục chính thống trong nhà trường bắt đầu từ vai trò của người GVCN

Do đó có thể hiểu: Quản lí công tác chủ nhiệm trong giai đoạn hiện nay

là quá trình tổ chức hoạt động có mục đích, theo kế hoạch trong đó Ban giám hiệu nhà trường giữ vai trò chỉ đạo, kiểm tra giám sát đội ngũ giáo viên thực

hiện nhiệm vụ chủ nhiệm lớp đồng thời quản lí các hoạt động giáo dục được tổ chức cho lớp chủ nhiệm nhằm đáp ứng những yêu cầu thực tiễn đang tác động đến học sinh lớp chủ nhiệm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh trong nhà trường

1.3 Công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay

Trong bối cảnh đời sống xã hội vận động và phát triển không ngừng, bản thân học sinh cũng chịu nhiều tác động giáo dục từ những môi trường khác nhau Những tác động này không thống nhất về cả nội dung và phương pháp, hình thức tác động Chính yếu tố này làm cho học sinh rất dễ bị ảnh hưởng bởi những tác động tiêu cực song chưa có khả năng phân định và lựa chọn các tác động đó Người GVCN lớp hiện nay vẫn cần có được những năng lực truyền thống của người giáo viên đồng thời phải cập nhật được các kỹ năng mới để xử

lí có hiệu quả những tình huống mới nảy sinh trong thực tiễn làm công tác chủ nhiệm Chính vì vậy người GVCN trong giai đoạn hiện nay cần đáp ứng các yêu cầu sau:

Nắm vững đường lối, chính sách, mục tiêu, nguyên lí giáo dục của Đảng, Nhà nước, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về Giáo dục

Nắm vững quy chế, điều lệ nhà trường phổ thông, mục tiêu giáo dục của bậc học, của khối lớp theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Biết thu thập và xử lý thông tin đa dạng về lớp chủ nhiệm để xây dựng

hồ sơ học sinh và lập kế hoạch phát triển tập thể

Biết lập kế hoạch năm học và các kế hoạch giáo dục ngắn hạn cho lớp chủ nhiệm phù hợp với các yêu cầu mới của chương trình giáo dục nhà trường

Tổ chức các hoạt động giáo dục và các hình thức giao lưu đa dạng

Phát hiện kịp thời và ngăn ngừa những xung đột trong lớp

Xây dựng tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Đánh giá khách quan, chính xác kết quả tu dưỡng, học tập và sự tiến bộ của HS về các mặt giáo dục

Phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường xây dựng môi trường giáo dục, tổ chức giáo dục và đánh giá học sinh

Cập nhật hồ sơ công tác giáo viên chủ nhiệm và hồ sơ học sinh bằng công nghệ thông tin

Để có thể thực hiện các yêu cầu đó, người GVCN cần có năng lực và các

kĩ năng cụ thể sau:

* Năng lực tổ chức, quản lý giáo dục tập thể và cá nhân học sinh

Nắm vững và quán triệt nguyên tắc tiếp cận tích cực đối với từng học sinh dựa vào đặc điểm cá nhân và khuyến khích kỉ luật tích cực, tự giáo dục, khơi dậy lòng tự trọng và tự tôn giá trị để hoàn thiện bản thân

Có năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục, biết tổ chức có hiệu quả kế hoạch giờ sinh hoạt lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, các hoạt động trải nghiệm giáo dục đa dạng khác dựa trên sự tự quản, sự tham gia và hợp tác của mọi thành viên trong lớp chủ nhiệm Biết đánh giá, rút kinh nghiệm về việc

tổ chức hoạt động giáo dục với sự tham gia của học sinh

Có kĩ năng giải quyết các tình huống sư phạm, nhận dạng được tình huống, biết thu thập và xử lý thông tin để giải quyết vấn đề, xác định được phương án có thể giải quyết tình huống

Kĩ năng tiếp cận cá nhân và giáo dục học sinh có hành vi tiêu cực hoặc học sinh cá biệt Biết làm học sinh thay đổi cách nghĩ, quan niệm, niềm tin sai lệch dẫn đến hành vi sai lệch Khơi dậy lòng tự trọng và tự tôn giá trị để tự giáo dục và hoàn thiện bản thân Biết làm cho học sinh trong lớp ứng xử thiện chí và tôn trọng lẫn nhau

Đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh Sử dụng kết quả đánh giá để hướng dẫn học sinh tự giáo dục, để giáo viên điều chỉnh nội dung, phương pháp giáo dục phù hợp và phối hợp với cha mẹ học sinh và các lực lượng giáo dục khác

* Năng lực giao tiếp

Giao tiếp phù hợp trong các mối quan hệ như giao tiếp với học sinh, phụ huynh học sinh và cán bộ quản lí cấp trên hoặc các lực lượng giáo dục trong và

ngoài nhà trường Đối với học sinh, GVCN phải thể hiện sự cởi mở, quan tâm, thân thiện và tôn trọng, gần gũi với học sinh Đối với PHHS luôn phải thể hiện tinh thần hợp tác cùng hướng đến mục tiêu vì học sinh, vì vậy cần xây dựng được sự giao tiếp gần gũi, sẻ chia, thông cảm và có trách nhiệm

* Một số kĩ năng cần thiết của GVCN trong nhà trường phổ thông hiện nay

+ Kĩ năng tổ chức giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

+ Kĩ năng ngăn ngừa và giải quyết những xung đột trong tập thể lớp + Kĩ năng tổ chức giờ sinh hoạt lớp

+ Kĩ năng giáo dục HS cá biệt và học sinh có hành vi không mong đợi + Kĩ năng xây dựng kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp (kế hoạch năm, học kì, tháng, tuần)

+ Kĩ năng xử lí tình huống giáo dục

+Kỹ năng tìm hiểu đặc điểm học sinh

+ Kỹ năng nắm được đặc điểm tâm lí - xã hội của HS TH&THCS hiện nay + Kĩ năng phối hợp với cha mẹ học sinh

+ Kĩ năng lắng nghe tích cực và cảm thông

+ Kĩ năng kiểm soát/làm chủ cảm xúc của bản thân

+ Nhận thức hậu quả sự thiếu trách nhiệm của GVCN

1.3.1 Nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp

Người giáo viên chủ nhiệm lớp trước hết là người giáo viên, do đó họ

phải thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được quy định bao gồm:

+ Dạy học và giáo dục theo chương trình, kế hoạch giáo dục, kế hoạch dạy học của nhà trường theo chế độ làm việc của giáo viên do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định; quản lý học sinh trong các hoạt động giáo dục

do nhà trường tổ chức; tham gia các hoạt động của tổ chuyên môn; chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả giáo dục; tham gia nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng;

+ Tham gia công tác phổ cập giáo dục ở địa phương;

+ Rèn luyện đạo đức, học tập văn hoá, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ

để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục; vận dụng các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của học sinh;

+ Thực hiện Điều lệ nhà trường; thực hiện quyết định của Hiệu trưởng, chịu sự kiểm tra, đánh giá của Hiệu trưởng và các cấp quản lý giáo dục;

+ Giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín của nhà giáo, gương mẫu trước học sinh; thương yêu, tôn trọng học sinh, đối xử công bằng với học sinh, bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của học sinh; đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp; tạo dựng môi trường học tập và làm việc dân chủ, thân thiện, hợp tác, an toàn và lành mạnh;

+ Phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, các giáo viên khác, gia đình học sinh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh trong dạy học và giáo dục học sinh;

+ Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật;

+ Xây dựng kế hoạch các hoạt động giáo dục thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục bảo đảm tính khả thi, phù hợp với đặc điểm học sinh, với hoàn cảnh và điều kiện thực tế nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp và của từng học sinh;

+ Thực hiện các hoạt động giáo dục theo kế hoạch đã xây dựng

Bên cạnh việc thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của một người giáo viên, giáo viên chủ nhiệm còn phải thực hiện nhiệm vụ sau:

+ Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp

tổ chức giáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của mọi học sinh; + Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với các giáo viên bộ môn, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt động giảng dạy

và giáo dục học sinh của lớp;

+ Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học, đề nghị khen thưởng và kỷ luật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớp

thẳng, phải kiểm tra lại, phải rèn luyện thêm về hạnh kiểm trong kỳ nghỉ hè, phải ở lại lớp, hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ;

+ Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng

1.3.2 Nội dung công tác của người giáo viên chủ nhiệm lớp

Nội dung 1: Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục

Để thực hiện được chức năng quản lí và giáo dục toàn diện HS lớp chủ nhiệm của mình, Giáo viên chủ nhiệm lớp phải tìm hiểu và nắm vững đặc điểm của học sinh trong lớp Thông qua việc nắm được đặc điểm của học sinh, GVCN sẽ lựa chọn được những biện pháp tác động phù hợp, biến quá trình giáo dục của giáo viên thành quá trình tự giáo dục của học sinh trong đó,

học sinh là chủ thể của quá trình giáo dục

Nội dung tìm hiểu:

- Tìm hiểu và nắm vững đặc điểm của lớp chủ nhiệm:

+ Số lượng, tên, tuổi của từng học sinh trong lớp

+ Đặc điểm tình hình của lớp: phong trào, truyền thống, khó khăn, thuận lợi, chất lượng giáo dục chung, chất lượng học tập, từng mặt giáo dục cụ thể; bầu không khí, quan hệ xã hội

+ Đội ngũ giáo viên giảng dạy tại lớp: Uy tín, khả năng, trình độ

+ Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của lớp trong trường (đầu cấp, cuối cấp ) + Đặc điểm tình hình địa phương, hoàn cảnh kinh tế xã hội của địa phương + Thông tin về đội ngũ tự quản của lớp

- Tìm hiểu và nắm vững đặc điểm của từng HS

+ Sơ yếu lý lịch (họ tên cha mẹ, nghề nghiệp, địa chỉ, sở thích năng khiếu ) + Hoàn cảnh sống của học sinh (điều kiện kinh tế của gia đình, trình độ văn hóa của cha mẹ, điều kiện học tập, bầu không khí gia đình, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, quan hệ xã hội của gia đình, tình hình kinh tế - xã hội, an ninh trật tự, môi trường giáo dục tại địa phương nơi cư trú )

+ Đặc điểm tâm, sinh lý, tính cách, năng lực, trình độ, nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng, phẩm chất đạo đức, các mối quan hệ, cách ứng xử của HS trong gia đình, ở nhà trường, ngoài xã hội

+ Những biến đổi và sự phát triển về thể chất, tâm lý và xã hội của học sinh theo các giai đoạn phát triển của lứa tuổi

Tóm lại, GVCN cần hiểu rõ toàn bộ cuộc sống tâm hồn, tình cảm của học sinh kể cả những thay đổi trong đời sống nội tâm của từng học sinh Đặc biệt, đối với học sinh cá biệt cần tìm hiểu kỹ những nguyên nhân dẫn đến cá biệt để có giải pháp tác động phù hợp, kịp thời

Nội dung 2: Lập kế hoạch chủ nhiệm

Kế hoạch chủ nhiệm là chương trình hoạt động của GVCN được vạch ra một cách có hệ thống về những công việc dự định làm trong thời gian một năm học với cách thức và trình tự tiến hành nhằm đạt được mục tiêu đề ra cho lớp chủ nhiệm Bản kế hoạch chủ nhiệm là văn bản trong đó thiết kế cụ thể toàn bộ nội dung công tác chủ nhiệm lớp, là chương trình hành động của lớp trong một thời gian cụ thể Đó là kết quả sáng tạo của GVCN, phản ánh năng lực dự đoán và thiết kế của GVCN Kế hoạch chủ nhiệm thường được xây dựng theo trục thời gian của năm học như kế hoạch năm học, kế hoạch học kỳ, kế hoạch tháng, kế hoạch tuần và theo nội dung của các hoạt động giáo dục như kế hoạch luyện tập văn nghệ, kế hoạch lao động…

Việc xây dựng kế hoạch nhằm đảm bảo cho các hoạt động giáo dục đạt được mục tiêu đề ra một cách khoa học và hiệu quả GVCN lập kế hoạch sẽ luôn nắm vững mục tiêu và thực hiện một cách khoa học để đạt mục tiêu trong công tác chủ nhiệm Bản kế hoạch này cũng sẽ giúp GVCN và học sinh luôn nắm vững mục tiêu phấn đấu, làm cho các hoạt động được thực hiện theo chương trình định trước cụ thể và thống nhất, giảm thiểu hoạt động trùng lặp, dư thừa, tránh gây

áp lực cho HS, tăng hiệu quả hoạt động Bản kế hoạch này sẽ là công cụ cho việc kiểm tra đánh giá và tự kiểm tra đánh giá kết quả họat động của mình, là phương tiện để GVCN nhận được sự tư vấn, hướng dẫn của cấp trên và giao tiếp với đồng nghiệp, cha mẹ học sinh, các tổ chức đoàn thể và học sinh một cách thân thiện trên tinh thần hợp tác

Nội dung 3: Tổ chức tốt các loại hình hoạt động và giao lưu trong tập thể học sinh

Hoạt động chung là một đặc trưng của tập thể học sinh và là con đường

để phát triển nhân cách Hoạt động chung có tác dụng lôi cuốn mọi thành viên hòa mình vào tập thể, thông qua đó mà bộc lộ ưu, nhược điểm để nhà giáo dục

có thể uốn nắn, đồng thời thông qua hoạt động mà các mối quan hệ được hình thành và phát triển GVCN cần tổ chức nhiều hoạt động đa dạng, phong phú hướng vào việc thực hiện các nội dung giáo dục toàn diện trong nhà trường: học tập, lao động, văn nghệ, thể thao, vui chơi Tuy nhiên các hoạt động này phải có kế hoạch, được sự đồng ý của nhà trường và của cha mẹ học sinh nhằm đảm bảo các hoạt động được diễn ra an toàn, lành mạnh

Nội dung 4: Xây dựng đội ngũ tự quản vững mạnh

Đội ngũ tự quản (cán bộ lớp) là những thành viên tích cực, là cánh tay đắc lực của GVCN trong việc tổ chức và lãnh đạo tập thể Do đó GVCN cần xây dựng đội ngũ cán bộ lớp theo phương hướng tự quản tích cực phát huy được năng lực, vai trò của học sinh trong việc xây dựng tập thể qua việc: tư vấn cho học sinh lựa chọn đúng những thành viên có năng lực; Giao nhiệm vụ, chức năng cụ thể cho từng thành viên trong đội ngũ tự quản và hướng dẫn cách thức thực hiện các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực được phân công

Nội dung 5: Tổ chức các hoạt động giáo dục lao động và hướng nghiệp

Giáo dục lao động nhằm hình thành cho học sinh những phẩm chất và năng lực của người lao động, chuẩn bị cho các em tâm thế để bước vào cuộc sống lao động sau này Giáo dục hướng nghiệp giúp học sinh có hiểu biết và lựa chọn đúng đắn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với nhu cầu bản thân và yêu cầu của xã hội Để nâng cao chất lượng giáo dục lao động, hướng nghiệp cho học sinh, GVCN cần phải:

+ Căn cứ vào kế hoạch chung của nhà trường, dựa vào tình hình cụ thể của lớp xây dựng kế hoạch lao động cụ thể

+ Thường xuyên tổ chức toàn diện và có hệ thống các loại hình lao động như: lao động công ích, lao động sản xuất

+ Đối với giáo dục hướng nghiệp cần giúp học sinh định hướng nghề nghiệp: giới thiệu cho HS các nghề nghiệp khác nhau trong xã hội, xu hướng phát triển của nghề, nhu cầu của đất nước và địa phương đối với nghề nghiệp đó

+ Phối hợp với gia đình, các đơn vị sản xuất, địa phương để tổ chức học sinh được thể nghiệm trong thực tiễn lao động sản xuất của các nghề, tạo điều kiện giúp học sinh nắm vững cơ sở khoa học và kỹ năng lao động của các nghề, đặc biệt là các nghề phổ biến của đất nước, địa phương

+ Hướng dẫn, giúp đỡ học sinh sắp ra trường lựa chọn nghề thích hợp với hứng thú, khả năng của học sinh và đáp ứng được nhu cầu của xã hội

Giáo viên chủ nhiệm cần lưu ý, đối với mỗi bậc học khác nhau như Tiểu học hay THCS thì nội dung giáo dục lao động và hướng nghiệp cần phù hợp với điều kiện sức khỏe, năng lực và thực tiễn tại nhà trường và địa phương sao cho vừa có giá trị kinh tế vừa có tác dụng giáo dục học sinh

Nội dung 6: Tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí

GVCN cần quan tâm tư vấn cho đội ngũ cán bộ lớp tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí, du lịch, cắm trại, xem triển lãm, hội thi, tham gia lễ hội truyền thống văn hóa, các hoạt động xã hội nhằm giúp học sinh sảng khoái tinh thần, mở mang trí tuệ, phát triển thể chất, giáo dục thẩm mỹ, phát triển nhân cách cho học sinh

Nội dung 7: Tổ chức đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học sinh

và hoàn thành hồ sơ chủ nhiệm theo quy định

Đánh giá là một nội dung không thể thiếu được trong công tác của GVCN lớp ở trường phổ thông Đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, phát triển nhân cách của học sinh đòi hỏi sự khách quan, chính xác, công bằng của người GVCN lớp

+ Mục đích của đánh giá là nhằm thúc đẩy sự cố gắng vươn lên của học sinh, kích thích ở các em động cơ phấn đấu đúng đắn, hình thành niềm tin vào khả năng của bản thân, vào tập thể và thầy cô giáo

+ Nội dung, qui trình, cách thức đánh giá được thực hiện theo văn bản hướng dẫn phù hợp với các cấp học

1.3.3 Phương pháp thực hiện nội dung công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp

* Phương pháp tìm hiểu đặc điểm học sinh lớp chủ nhiệm:

- Nghiên cứu hồ sơ học sinh: Gồm học bạ, sơ yếu lí lịch, sổ liên lạc, các bản nhận xét đánh giá học sinh của các giáo viên cũ, sổ điểm Đây là bước tiếp cận đầu tiên nhằm tìm hiểu sơ bộ những nét cơ bản nhất ở mỗi học sinh

- Đàm thoại, trò chuyện trực tiếp với học sinh, giáo viên bộ môn, GVCN

cũ, cha mẹ học sinh, bạn bè, những người có liên quan khác với học sinh để tìm hiểu những vấn đề cá nhân học sinh đó

- Quan sát: Theo dõi trực tiếp, thường xuyên một cách khách quan những biểu hiện về thái độ, hành vi của học sinh trong mọi hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể, trong cuộc sống ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường

- Thông qua các sản phẩm do học sinh làm ra như bài kiểm tra, sáng tác, làm đồ dùng học tập, các sản phẩm lao động khác

- Thông qua một số phương pháp nghiên cứu Tâm lý học, Giáo dục học như điều tra, các bài test

- Phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại để rút ra kết luận chính xác, khách quan, khoa học, tránh hời hợt, chủ quan, thiên vị, cảm tính trong đánh giá đối tượng giáo dục

Tóm lại, tìm hiểu học sinh là một quá trình khó khăn, lâu dài, phức tạp, đòi hỏi GVCN phải kiên trì, thận trọng, có tinh thần trách nhiệm cao và lòng thương yêu HS sâu sắc Chính vì vậy, GVCN lại phải là người có đạo đức và tri thức, biết yêu thương và tôn trọng học sinh, là người dễ chia sẻ và thông cảm với HS, gần gũi với HS để các em có thể sẵn sàng cởi mở, chia sẻ lòng mình

* Phương pháp xây dựng kế hoạch chủ nhiệm

- Phương pháp phân tích: giúp GVCN có cái nhìn theo hệ thống từ bao quát đến cụ thể khi xác lập mục tiêu và các biện pháp thực hiện Phương pháp phân tích thường được GVCN sử dụng để phân tích đánh giá tình hình học sinh, tập thể lớp ở trong và ngoài nhà trường

- Phương pháp so sánh: GVCN nên so sánh tình hình lớp mình với lớp khác, lực học của học sinh lớp mình với lực học của học sinh trong khối… từ

Từ đó xác định các nhiệm vụ, giải pháp để phân phối tiềm lực cho loại hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu của lớp chủ nhiệm đã đề ra

* Phương pháp xây dựng đội ngũ tự quản

- Phương pháp quan sát: GVCN phải là người chú ý quan sát đặc điểm của các thành viên trong lớp để có sự tư vấn lựa chọn các ứng cử viên có chất lượng tham gia vào đội ngũ tự quản của lớp

- Phương pháp đàm thoại: GVCN trực tiếp trao đổi để nắm bắt các đặc điểm học sinh tham gia đội ngũ tự quản hoặc trò chuyện với các thành viên trong lớp để nắm bắt được nhu cầu và nguyện vọng các các thành viên đối với đội ngũ tự quản

- Phương pháp giảng giải: GVCN sử dụng phương pháp này để phân tích cho học sinh trong lớp chủ nhiệm về vai trò của đội ngũ tự quản và mô hình nhân cách của thành viên đội ngũ tự quản có thể phát huy tốt nhất vai trò phù hợp với đặc điểm tình hình cụ thể của lớp

* Phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục, hoạt động lao động - hướng nghiệp

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: GVCN phải căn cứ vào các sản phẩm đã có của học sinh lớp chủ nhiệm để xác định năng lực sở trường của các thành viên và sử dụng những thông tin thu được trong quá trình tổ chức các hoạt động cũng như tư vấn định hướng nghề nghiệp phù hợp với học sinh

Ngoài ra GVCN có thể kết hợp đa dạng các phương pháp khác như: quan sát, trò chuyện, kể chuyện, xin ý kiến chuyên gia trong quá trình xác định nhu cầu và nội dung hoạt động của học sinh để định hướng tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp với tình hình cụ thể của lớp học

* Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học sinh

Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh được thực hiện bằng các phương pháp khoa học được quy định trong các văn bản về hoạt động đánh giá đối với các bậc học (Tiểu học hoặc THCS) cho phù hợp

1.4 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay

1.4.1 Mục tiêu của quản lí công tác chủ nhiệm lớp trong trường Tiểu học và THCS

Mỗi GVCN lớp có năng lực tổ chức thực hiện hoạt động chủ nhiệm khác nhau, do đó BGH nhà trưởng phải thực hiện hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp nhằm hướng đến các mục tiêu sau:

Đảm bảo hoạt động chủ nhiệm lớp tuân theo kế hoạch quản lí của nhà trường, theo chương trình và kế hoạch của nhà trường

Nắm bắt nhu cầu và xu hướng hoạt động của học sinh ở các lớp thông qua giáo viên chủ nhiệm để tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp

Kịp thời nắm bắt những diễn biến trong công tác chủ nhiệm của giáo viên

ở các lớp chủ nhiệm để chỉ đạo đúng theo mục tiêu quản lí đề ra

Kiểm tra, đánh giá đúng kết quả thực hiện nhiệm vụ của người GVCN lớp

1.4.2 Nội dung quản lí công tác chủ nhiệm của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học và THCS trong giai đoạn hiện nay

Nhiệm vụ quản lý của người Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp được thể hiện trên hai khía cạnh đó là: quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp

và quản lý các hoạt động của giáo viên chủ nhiệm lớp

Nội dung quản lí đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp: Đối với việc quản lý

con người, người Hiệu trưởng phải căn cứ vào kế hoạch giáo dục của nhà trường, môi trường thực tế, căn cứ vào đội ngũ để lựa chọn đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp phù hợp với điều kiện của trường sao cho có hiệu quả nhất Việc lựa chọn giáo viên làm chủ nhiệm lớp thường thông qua phỏng vấn, trao đổi để hiểu thêm về đội ngũ và dựa vào các tiêu chí sau:

- Về tri thức: Bên cạnh những kiến thức sâu rộng về chuyên môn, mà mình phụ trách giáo viên chủ nhiệm cần có những hiểu biết đầy đủ về các hoạt động quản lý và giáo dục học sinh, những quy định về sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội Đó là những hiểu biết về quy chế, quy định về công tác quản lý giáo dục học sinh, những hiểu biết về nội dung, phương pháp giáo dục học sinh và tập thể học sinh Giáo viên chủ nhiệm cũng cần nắm được những quy định và cách thức tiến hành các nội dung phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm với giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm với tổ chức Đoàn đội, giáo viên chủ nhiệm với các tổ chức xã hội, hội phụ huynh và gia đình học sinh Đặc biệt giáo viên chủ nhiệm cần phải có những tri thức về công tác giáo dục tập thể học sinh, giáo dục học sinh cá biệt, học sinh chậm tiến về học tập, đạo đức; những tri thức về đặc điểm tâm sinh lý học sinh, về nội dung, phương pháp giáo dục các em… Những hiểu biết này là cơ sở hình thành kĩ năng quản

lý giáo dục học sinh, giúp giáo viên chủ nhiệm lớp làm tốt vai trò và trách nhiệm của mình

Để có được hiểu biết sâu rộng về nghề nghiệp, về đối tượng và phương pháp giáo dục, giáo viên chủ nhiệm phải không ngừng cố gắng vươn lên, thường xuyên cập nhật kiến thức và năng lực, học tập không mệt mỏi, suốt đời

- Về kĩ năng: Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, bên cạnh những kỹ năng chung của giáo viên, mỗi giáo viên chủ nhiệm lớp cần có những kỹ năng: Nhóm kĩ năng thiết kế các hoạt động giáo dục: Thiết kế các hoạt động giáo dục

sẽ làm cho hoạt động giáo dục tập thể học sinh được tiến hành một cách chủ động về thời gian, đảm bảo nội dung và phương pháp tiến hành Muốn thiết kế các hoạt động giáo dục, giáo viên chủ nhiệm phải biết thu thập các thông tin, về tình hình của lớp học, của nhà trường xác định các mục tiêu và cụ thể hóa các mục tiêu thành các hoạt động giáo dục… Hình dung ra những thuận lợi và khó khăn khi tổ chức các hoạt động giáo dục

Nhóm kỹ năng tổ chức triển khai các hoạt động giáo dục: Để tổ chức và triển khai tốt các hoạt động giáo dục giáo viên chủ nhiệm cần có các khả năng thiết lập mối quan hệ đối với học sinh, gia đình và các cá nhân có liên quan; Kĩ năng kiểm tra và giám sát các hoạt động giáo dục học sinh Có được kỹ năng kiểm tra đánh giá ở tất cả các khâu sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm hoàn thành tốt công việc của mình

- Về phẩm chất: Giáo viên chủ nhiệm phải có niềm tin sâu sắc vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, tin vào đường lối đổi mới kinh tế

xã hội, đổi mới giáo dục ở nước ta Niềm tin sẽ tạo nên động lực, thúc đẩy người giáo viên tham gia các hoạt động chính trị xã hội, vận động các tầng lớp nhân dân, gia đình và học sinh lớp chủ nhiệm thực hiện thắng lợi sự nghiệp cách mạng của dân tộc

Giáo viên chủ nhiệm phải là người mẫu mực, thực sự là tấm gương sáng cho học sinh Có lòng yêu thương con người, đặc biệt yêu thương trẻ em - đối tượng trực tiếp của mình, hăng say với công viêc giáo dục đạo đức học sinh, quan tâm tới công việc của nhà trường và đồng nghiệp, có trách nhiệm đối với công việc được giao (Giáo dục, giảng dạy, chủ nhiệm lớp…), làm chủ được bản thân trong công việc và cuộc sống, biết giữ lời hứa với mọi người, đặc biệt là đối với học sinh

Xây dựng kế hoạch chọn đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp phải đạt được mục tiêu đặt ra: Ra quyết định; Thu thập thông tin phản hồi; Kiểm tra điều chỉnh

Nội dung quản lý các hoạt động của giáo viên chủ nhiệm lớp:

Quản lí hoạt động lập kế hoạch chủ nhiệm

- Xây dựng kế hoạch tháng, học kỳ, năm chỉ ra công việc cần làm của giáo viên chủ nhiệm lớp

- Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp, điều tra về lý lịch, hoàn cảnh gia đình học sinh, xây dựng các chỉ tiêu phấn đấu

Quản lí việc nắm bắt thông tin về lớp chủ nhiệm

Quản lí việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện các hoạt động giáo dục của lớp chủ nhiệm: Triển khai cho giáo viên chủ nhiệm học tập về quyền, nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm triển khai cho học sinh học tập nội quy nhà trường Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm viết lý lịch học sinh vào sổ điểm, ghi kiểm diện, quản lý sổ ghi đầu bài Chỉ đạo họp phụ huynh học sinh Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm giải quyết các công việc bất thường xảy ra tại lớp Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm giới thiệu về truyền thống nhà trường, giới thiệu những quy định bắt buộc với học sinh Triển khai việc thu học phí, tiền đóng góp xây dựng trường, lớp; học sinh được miễn giảm học phí, việc thực hiện chế độ, chính sách với học sinh diện ưu tiên Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm giải quyết các công việc bất thường xảy ra tại lớp Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm giới thiệu về truyền thống nhà trường, giới thiệu những quy định bắt buộc với học sinh

Quản lí việc xây dựng chỉ đạo và giám sát hoạt động của đội ngũ tự quản: chỉ đạo việc xác định đội ngữ tự quản, hỗ trợ GVCN các thông tin cần thiết để chỉ đạo và hướng dẫn đội ngũ tự quản thực hiện nhiệm vụ

Quản lí việc đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học sinh lớp chủ nhiệm, kết quả thực hiện nhiệm vụ chủ nhiệm lớp của học sinh: Chỉ đạo việc tổ chức đánh giá thi đua từng tuần, từng tháng, từng học kỳ, xếp thứ, việc thực hiện nề nếp của các lớp từng tuần Hiệu trưởng thu thập thông tin phản hồi, điều chỉnh các chỉ đạo cho phù hợp với tình hình nhà trường Hiệu trưởng tổ chức kiểm tra đánh giá thông qua chỉ đạo hiệu phó, tổ trưởng chuyên môn về công tác chủ nhiệm lớp, kiểm tra các loại hồ sơ sổ sách