Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện điện biên đông, tỉnh điện biên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ ANH TÚ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TH

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ ANH TÚ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA

HỌC TỰ NHIÊN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO

DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ

THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS, HUYỆN

ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ ANH TÚ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA

HỌC TỰ NHIÊN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO

DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ

THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS, HUYỆN

ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Quang

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019

Tác giả luận văn

Lê Thị Anh Tú

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tớiLãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Côgiáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạođiều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất

đến GS.TS Phạm Hồng Quang, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận

tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bảnthân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếmkhuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạnđồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019

Tác giả luận văn

Lê Thị Anh Tú

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 9

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục 11

1.2.2 Hoạt động dạy học 13

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên 13

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn KHTN cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 14

1.3.1 Quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục 14

1.3.2 Vai trò môn khoa học tự nhiên cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 17

1.3.3 Mục tiêu hoạt động dạy học môn KHTN 18

1.3.4 Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 19

1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường PTDT bán trú THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 21

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn KTHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 22

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDT mới 22

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường PTDTBT THCS 29

1.5.1 Năng lực, phẩm chất của người Hiệu trưởng 29

1.5.2 Chất lượng đội ngũ giáo viên 29

1.5.3 Chất lượng đầu vào của học sinh 31

1.5.4 Điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện dạy học 32

1.5.5 Yếu tố về chính trị, xã hội, tâm lý và tổ chức 32

Kết luận chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN 34

2.1 Một số nét về giáo dục PTDTBT THCS của huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 34

2.1.1 Mạng lưới trường lớp và cơ sở vật chất 34

2.1.2 Chất lượng giáo dục 35

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 36

2.2.1 Mục tiêu khảo sát .36

2.2.2 Khách thể khảo sát .36

2.2.3 Nội dung khảo sát 36

2.2.4 Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả 36

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 37

2.3.1 Nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng của môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 37

2.3.2 Thực trạng việc thực hiện nội dung dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 38

2.3.3 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 39

2.3.4 Thực trạng hình thức dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 41

2.3.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 42

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 43

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn KHTN 43

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới 45

2.4.3 Chỉ đạo hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới 51

2.4.4 Kiểm tra, đánh giá công tác quản lý dạy học môn KHTN theo chương

trình giáo dục phổ thông mới 53

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 55

2.6 Đánh giá chung 57

2.6.1 Một số kết quả đạt được 57

2.6.2 Một số tồn tại, hạn chế 58

2.6.3 Nguyên nhân của những hạn chế 59

Tiểu kết chương 2 60

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN 61

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 61

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và hệ thống 61

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 61

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 61

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 62

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 62

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 62

3.2.1 Nâng cao nhận thức của CBQL, GV dạy học môn KHTN 62

3.2.2 Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn KHTN theo hướng phát huy tính tích cực của HS 64

3.2.3 Đổi mới công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn ở trường PTDTBT THCS 67 3.2.4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn KHTN của học sinh

theo tiếp cận năng lực 70

3.2.5 Tăng cường trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học môn KHTN 71

3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp đề xuất 73

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 74

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 74

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 74

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 74

Kết luận chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 77

1 Kết luận 77

2 Khuyến nghị 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

CBQL : Cán bộ quản lý

CN : Công nguyênCNTT : Công nghệ thông tin DTBT : Dân tộc bán trú GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GDTX : Giáo dục thường xuyên

GV : Giáo viên

HS : Học sinhKHTN : Khoa học tự nhiên PPDH : Phương pháp dạy học PPGD : Phương pháp giáo dục PTDTBT : Phổ thông dân tộc bán trú THCS :Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thôngUBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng

của môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 37

Bảng 2.2 Thực trạng nội dung dạy học môn KHTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới 38Bảng 2.3 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học môn KHTN

theo chương trình giáo dục phổ thông mới 40Bảng 2.4 Thực trạng hình thức dạy học môn KHTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới 41Bảng 2.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học môn

KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 42Bảng 2.6 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn KHTN 44Bảng 2.7 Thực trạng quản lý hồ sơ lên lớp của giáo viên dạy môn KHTN 46

Bảng 2.8 Thực trạng hoạt động dạy học trên lớp của giáo viên dạy môn

KHTN 47Bảng 2.9 Thực trạng tổ chức đổi mới phương pháp dạy học môn KHTN 50

Bảng 2.10 Thực trạng quản lý sinh hoạt của tổ chuyên môn 51Bảng 2.11 Tổng hợp đánh giá công tác chỉ đạo hoạt động dạy học môn

KHTN theo chương trình GDPT mới 52Bảng 2.12 Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác quản lý dạy học môn

KHTN theo chương trình GDPT mới 54Bảng 2.13 Tổng hợp đánh giá của CBQL và GV về các yếu tố ảnh hưởng

đến công tác quản lý HĐDH 56Bảng 3.1 Kết quả đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp 74

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục và Đào tạo có tầm quan trọng trong đời sống văn hoá, chínhtrị, kinh tế của một quốc gia, là sự biểu hiện trình độ phát triển của một quốcgia Trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đang đặt ra nhữngyêu cầu to lớn về chất lượng nguồn lực con người Đó là sự phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ cho thế hệ trẻ, cho con người Việt Nam

Tại Đại hội lần thứ XI, Đảng ta khẳng định “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản

để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế và bền vững” [7].

Ngày 27/7/2017, Ban Chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáodục phổ thông của Bộ GD&ĐT đã thông qua Chương trình giáo dục phổ thôngtổng thể Theo đó, Ban Phát triển các chương trình môn học đã xây dựng dựthảo chương trình môn học, hoạt động giáo dục ở các cấp học

Giáo dục trung học cơ sở (THCS) là một trong những cấp học của giáodục phổ thông trong hệ thống giáo dục của nước ta, cấp THCS là cấp học cơbản, là giai đoạn trung gian giữa Tiểu học và trung học phổ thông (THPT) Ởgiai đoạn này, học sinh được cung cấp kiến thức cơ bản nhất, giáo dục và hìnhthành nhân cách, gắn với tâm sinh lý của lứa tuổi này cũng nhiều biến động.Như vậy, hoạt động dạy học ở các trường THCS là vô cùng quan trọng, là cơ

sở cho các cấp học, bậc học cao hơn

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, “Khoa học tự nhiên là môn học được xây dựng và phát triển trên nền tảng của Vật lý, Hóa học, Sinh học và Khoa học Trái Đất, Đối tượng nghiên cứu của Khoa học tự nhiên là các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên” [5].

Môn khoa học tự nhiên góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủyếu và năng lực chung cho học sinh, giáo dục khoa học tự nhiên có sứ mệnhhình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh; đóng vai trò chủđạo trong việc giáo dục học sinh tinh thần khách quan, tình yêu thiên nhiên, tôntrọng các quy luật của tự nhiên để từ đó biết ứng xử với tự nhiên phù hợp vớiyêu cầu phát triển bền vững xã hội và môi trường Thông qua các hoạt động họctập của lĩnh vực này, học sinh dần hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu vàkhám phá thế giới tự nhiên qua quan sát và thực nghiệm, năng lực vận dụngtổng hợp kiến thức khoa học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.

Những năm gần đây sự nghiệp giáo dục và đào tạo của huyện Điện BiênĐông, tỉnh Điện Biên nói chung và các trường phổ thông dân tộc bán trú(PTDTBT) THCS nói riêng đã có nhiều thay đổi mạnh mẽ, cơ bản và sâu sắc.Bên cạnh những thành tựu cũng còn không ít những hạn chế, yếu kém nhiềumặt, trong đó nguyên nhân cơ bản là những hạn chế về quản lý nhà trường nóichung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng, không theo kịp thực tiễn pháttriển giáo dục của đất nước, đặc biệt khó khăn trong việc thích ứng với chươngtrình giáo dục phổ thông mới

Trong trường THCS hoạt động dạy học là hoạt động chuyên môn chủyếu, có tính quyết định đến chất lượng giáo dục, đến sự thành công hay thất bạicủa mỗi nhà trường Trong đó, các môn KHTN là những môn học có vai trò tolớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của HS; là những môn họcthen chốt trong chương trình giáo dục phổ thông và đặc biệt là những môn đượcbắt đầu làm quen từ bậc học THCS

Tại các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện Điện Biên Đông,tỉnh Điện Biên, trong những năm gần đây chất lượng giáo dục của nhà trường

đã được chú ý phát triển nâng lên cả về chất và lượng Tuy nhiên chất lượnggiáo

dục của nhà trường cũng còn những mặt hạn chế đặc biệt là với những mônKHTN do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, trong đó cónguyên nhân do chưa có biện pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học hữuhiệu Hiện nay công tác quản lý hoạt động dạy học môn này chưa thực sự hiệuquả, còn thiếu hệ thống, đồng bộ.

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên” làm đề tài luận văn thạc sỹ.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất biện phápquản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thôngmới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnhĐiện Biên nhằm nâng cao chất lượng dạy học của các nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trìnhgiáo dục phổ thông mới của Hiệu trưởng các trường phổ thông DTBT THCShuyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, hoạt động dạy học môn KHTN ở các trường phổ thông dân tộcbán trú THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên tuy đã đạt được nhiềuthành tựu nhưng vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế Nếu tìm ra các biện pháp

quản lý hoạt động dạy học môn KHTN tại các nhà trường phổ thông dân tộcbán

trú THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên phù hợp với điều kiện thựctiễn và yêu cầu của giáo dục phổ thông mới thì sẽ nâng cao chất lượng dạy họccho đội ngũ giáo viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THCS huyệnĐiện Biên Đông, tỉnh Điện Biên.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng lý luận về dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dụcphổ thông mới ở các trường THCS

- Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý dạy học môn KHTNtheo chương trình giáo dục phổ thông mới của hiệu trưởng các trường phổthông DTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chươngtrình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện BiênĐông, Tỉnh Điện Biên

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá thực trạng ở các trường PTDTBTTHCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên.Trên cơ sở đó xây dựng và đềxuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường các trườngPTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên theo chương trình giáodục phổ thông mới

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Khảo sát được thực hiện ở 11 trường PTDTBT THCS huyện Điện BiênĐông, Tỉnh Điện Biên

6.3 Giới hạn về khách thể khảo sát và thời gian khảo sát

Khảo sát đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và học sinh của các trườngPTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên, bao gồm ban giámhiệu, toàn thể giáo viên tổ KHTN

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 7/2018 đến tháng 10/2018.

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá… các tài liệu, các văn bản có liên quanđến vấn đề nghiên cứu như sách, tài liệu về giáo dục, về quản lý giáo dục, vềđổi mới nội dung, chương trình; chủ trương đường lối, nghị quyết của Đảng,chính sách của Nhà nước, các văn bản của Bộ GD&ĐT, của Sở GD&ĐT ĐiệnBiên về dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới,… nhằm xây dựng

cơ sở khoa học và lý luận của đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Dùng phiếu hỏi để điều tra giáoviên và học sinh về thực trạng quản lý và dạy học theo chương trình giáo dụcphổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh ĐiệnBiên)

7.3 Phương pháp chuyên gia

Lấy ý kiến của lãnh đạo, chuyên viên Sở GD&ĐT Điện Biên, PhòngGD&ĐT Điện Biên Đông, cán bộ quản lý các trường PTDTBT THCS huyệnĐiện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

7.6 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu giáo án của giáo viên, vở ghi chép của học sinh, bài kiểm tramôn KHTN, các sản phẩm của học sinh…

7.7 Các phương pháp bổ trợ khác

Phương pháp xử lý thông tin (Phân tích xử lý các thông tin thu được, các

số liệu bằng thống kê toán học; Sử dụng phần mềm tin học; Sử dụng mô hình, sơ

đồ, biểu đồ, đồ thị…) qua đó rút ra các kết luận khoa học, nhận xét khái quát

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn bao gồm 3 chươngsau:

Chương 1: Cơ sở lý luận vê quản lý dạy học môn KHTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn theo chương trình giáo dụcphổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh ĐiệnBiên

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theochương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện ĐiệnBiên Đông, Tỉnh Điện Biên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN

THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Từ thời cổ đại, một số nhà triết học, nhà giáo dục phương Tây và phươngĐông đã có những tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học Xôcơrat (469-399,

trước CN) đã đề xuất dạy học phải “Giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳng định,

tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý” Khổng Tử (551- 479, trước CN) đã có quan điểm về phương pháp dạy học: “dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ”, “đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nền nếp, thói quen

trong học tập”

Thực tiễn quản lý hoạt động dạy học luôn tồn tại và sôi động Tuy nhiên,việc tổng kết lý luận về vấn đề này còn khá chậm so với thực tiễn Đầu nhữngnăm 50 của thế kỷ XX, trong hàng loạt những công trình nghiên cứu có tínhhàn lâm của các nhà khoa học Liên Xô cũ, đã xuất hiện các đề tài về những khíacạnh khác nhau của Quản lý giáo dục Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn

“Quản lý trường học” (Skolovedenie) của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm vàQuản lý giáo dục của Liên Xô cũ Cuốn sách này, về thực chất, không phải làmột công trình khoa học về Quản lý giáo dục, mà là cả một tập hợp khá hoànchỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác Quản

lý giáo dục, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý hoạt động dạyhọc

Trong quá trình phát triển giáo dục Xô Viết (cũ), nhiều nhà nghiên cứukhoa học giáo dục đã lần lượt cho ra đời những tài liệu vừa có tính khoa học,

vừa có tính thực tiễn về quản lý hai quá trình sư phạm chủ yếu diễn ra trongnhà trường: Quản lý quá trình dạy học và quản lý quá trình giáo dục Sự tập

trung của những kiến giải đó được thể hiện cụ thể trong các tác phẩm xuất bảnvào giữa những năm 70 Đặc biệt, M.I Kôndakốp, nhà lý luận và hoạt động thựctiễn xuất sắc của Liên Xô (cũ) đã dày công nghiên cứu những vấn đề về Quản

lý giáo dục [32]

Năm 1987, Viện Quản lý và Kinh tế giáo dục thuộc Viện Hàn lâm sưphạm (Liên Xô cũ) đã tổng kết những thành tựu nghiên cứu về quản lý trườnghọc qua nhiều năm, trình bày những quan điểm mới nhất về quản lý giáo dụcnói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng của các học giả Xô Viết (cũ)tính đến thời điểm đó [47]

Như vậy, trong những công trình nghiên cứu của mình, các nhà nghiên

cứu quản lý giáo dục Xô Viết cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ GV” [47] Đó chính là quản lý hoạt động dạy học.Tại các

nước phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục nóichung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng cũng rất sôi động Năm 1968,các tác giả Jacob W Getzels, Tames M Lipham Roald F Campbell đã cho rađời công trình đầu tiên nghiên cứu khá hoàn chỉnh các vấn đề quản lý giáo dụcdưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là thuyết hành vi(quan hệ con người) trong quản lý (dẫn theo [11])

UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều họcgiả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề quản lý giáo dục trên quy mô toàncầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia Từ năm 1964, trong loạtsách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứukhác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của quản lý giáo dục: kếhoạch hóa giáo dục

Đầu những năm 90, UNESCO PROAP đã xuất bản cuốn sách có tínhcẩm nang về kĩ năng quản lý giáo dục mang tựa đề “Kế hoạch hóa và quản lýgiáo dục vi mô”.Trong những năm cuối của thế kỉ XX, sách báo về quản lýgiáo

dục đã xuất hiện rất nhiều Điển hình là các công trình đề cập những quan điểm mới về quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng[46].

Tuy nhiên, những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở nước ngoàivẫn chưa có công trình nào bàn luận, nghiên cứu sâu đến quản lý hoạt động dạyhọc ở trường THCS nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ởtrường THCS nói riêng

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Ở nước ta, nhiều nhà sư phạm đã tiến hành nghiên cứu một cách toàndiện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý quá trình dạy học, ý nghĩa củaviệc nâng cao chất lượng dạy học trên lớp đối với việc nâng cao chất lượnggiáo dục Những ưu điểm và nhược điểm của việc quản lý hoạt động dạy họctrên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa quản lý hoạt động dạy và hoạt động học,quản lý vai trò của người dạy và người học, quản lý đổi mới nội dung và cáchthức tổ chức tiến hành các hình thức tổ chức dạy học trên lớp, điển hình là cáctác giả: Đặng Quốc Bảo [2], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [27], Nguyễn Ngọc Quang[36], Trần Kiểm [21], …

Trong những năm gần đây đứng trước nhiệm vụ đổi mới Giáo dục - Đàotạo nói chung và đổi mới hoạt động dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứutrong đó có những nhà giáo dục, tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổimới quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học vớithực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm trong hoạtđộng dạy học như: Bùi Văn Quân [38], Đặng Thành Hưng [19], Phạm MinhHạc [10],

Như vậy, vấn đề quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạyhọc từ lâu đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm Ngàynay, vấn đề này càng được quan tâm nhiều hơn và trở thành mối quan tâm củatoàn xã hội, đặc biệt của các nhà nghiên cứu giáo dục, ý kiến của các nhànghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các công trình

nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trongdạy và học ở các cấp học, bậc học Đây cũng là tư tưởng mang tính chiến lược

về phát triển giáo dục của Đảng ta: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp

và quản lý giáo dục, đào tạo”

Bên cạnh những tác giả nghiên cứu về các hoạt động của nhà trường kểtrên, còn có một số công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến vấn đề tăngcường quản lý hoạt động dạy học, phổ biến kinh nghiệm quản lý chung chocán bộ quản lý, như: Nguyễn Hữu Châu [6]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, ĐặngQuốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí [28]; Nguyễn Thị MỹLộc, Nguyễn Quốc Chí [29]; Nguyễn Văn Trường (biên dịch cùng nhómtác giả) [45]… Các tác giả đã nhấn mạnh: nhà quản lý cần có những quanđiểm mới phù hợp và có hệ thống nhằm chuyển đổi thành công từ hoạt độngdạy học lấy kiến thức sang lấy năng lực của người học làm mục tiêu dạy học

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường THCS là một vấn đềnghiên cứu khá mới mẻ, hiện nay trên cả nước những công trình nghiên cứu

về vấn đề này còn hạn chế Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đức

Thuận nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường THCS Vũ Tiến, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình theo định hướngphát triển năng lực” đã tập trung nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp

nâng cao chất lượng dạy học môn KHTN ở địa phương

Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý, ở từng bậc học, ở từng địa phươngluôn nảy sinh những vấn đề riêng và mới Hơn thế nữa, Nghị quyết số 29NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới cănbản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo sau khi được ban hành chúng tôi chưa tiếpcận được đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ởtrường THCS trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Vì vậy, vấn

đề tác giả đặt ra ở đề tài này là tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy họcmôn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổthông dân

tộc bán trú THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, từ đó đề xuất cácbiện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở các trường phổ thông dântộc bán trú THCS.

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý là một trong những hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vựccủa đời sống Ở đâu con người tạo lập nên nhóm xã hội là ở đó cần đến quản lý,bất kể đó là nhóm không chính thức hay nhóm chính thức, là nhóm nhỏ haynhóm lớn, là nhóm bạn bè, gia đình hay các đoàn thể, tổ chức xã hội, bất kểmục đích, nội dung hoạt động của nhóm đó là gì [2]

Theo Từ điển bách khoa: “Quản lý có chức năng của hệ thống, có tổ chức thuộc các giới khác nhau (Sinh học, kỹ thuật, xã hội) bảo đảm và giữ gìn một cơ cấu ổn định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó Quản lý tồn tại trong mọi xã hội, ở bất cứ lĩnh vực nào, ở bất cứ giai đoạn phát triển nào” (dẫn theo [38]).

Theo C Mác: “Bất cứ một lao động mang tính xã hội trực tiếp hay lao động cùng nhau, được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần đến mức độ nhiều hay ít sự quản lý, nhằm thiết lập sự phối hợp giữa những công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ sự vận động của toàn bộ

cơ sở sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của nó Một người chơi vĩ cầm riêng lẻ tự điều khiển mình, còn dàn nhạc cần người chỉ huy”

(dẫn theo [20])

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến” [36].

Theo tác giả Trần Quốc Thành: “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi

và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [43].

Như vậy, có thể hiểu quản lý là quá trình tác động có định hướng, cótính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin phù hợp về tìnhtrạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vừa vận hành trongthế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thôngqua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Theo nhà giáo dục người Nga P.V Khuđôminxki: “Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống giáo dục nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hòa cho thế hệ trẻ” [31].

Tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục”

[21]

Theo tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: “Mục đích cuối cùng của quản

lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội” [48].

Như vậy, có thể hiểu: Quản lý giáo dục về thực chất là quản lý có hiệu quả chất lượng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng

tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội.

1.2.2 Hoạt động dạy học

Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởimục đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, những hìnhthức hành vi và những dạng hoạt động nhất định, những giá trị Hoạt động nàychỉ có thể thực hiện ở một trình độ khi mà con người có được khả năng điềuchỉnh những hoạt động của mình bởi một mục đích đã được ý thức [19]

Hoạt động học là quá trình tiếp thu kiến thức và rèn luyện kỹ năng dưới

sự dạy bảo, hướng dẫn của nhà giáo Hoạt động học luôn luôn đi đôi và gắnliền với hoạt động dạy của nhà giáo và hợp thành hoạt động dạy học trong lĩnhvực sư phạm[20]

Về bản chất hoạt động học là hoạt động hướng vào làm thay đổi chínhmình, nó được điều khiển một cách có ý thức nhằm tiếp thu tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo đặc biệt tiếp thu cả những tri thức của chính bản thân hoạt động(cáchhọc) Học có thể có sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên và có thể hoàntoàn tự lực Nhưng dù ở hình thức nào thì vai trò của giáo viên vẫn chiếm vaitrò quan trọng trong quá trình định hướng, dẫn dắt và trợ giúp cho hoạt độnghọc Dạy và học là hai mặt hoạt động của một quá trình dạy học có cùng chungmục đích và luôn luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau

Từ những phân tích trên, chúng tôi hiểu: Dạy học là một quá trình trong

đó dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, người học tự giác hình thành tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực năng lực tư duy, năng lực hoạt động và phẩm chất đạo đức của người công dân, người lao động nhằm thực hiện có tối ưu mục tiêu, nhiệm vụ của quá trình dạy học đềra.

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN là quản lý quá trình dạy học mônKHTN ở trên lớp, ngoài giờ lên lớp sao cho đảm bảo sự cân đối, hài hòa giữahoạt động nội khóa và ngoại khóa, bắt buộc và tự chọn; giữa phát triển những

năng lực cá nhân của HS và nâng cao chất lượng giáo dục cho mọi đối tượng HStrong trường.

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN còn là quản lý việc chấp hành cácquy định (điều lệ, quy chế, nội quy ) về hoạt động giảng dạy của GV và hoạtđộng học tập của HS, đảm bảo cho hoạt động đó được tiến hành tự giác, có nềnếp, có chất lượng và hiệu quả cao

Dựa trên các khái niệm về quản lý, hoạt động dạy học, chúng tôi quan

niệm: quản lý hoạt động dạy học môn KHTN là quá trình nhà quản lý tiến hành những tác động có mục đích, có kế hoạch đến quá trình tổ chức hoạt động dạy học môn KHTN (bao gồm những tác động đến hoạt động tổ chuyên môn, giáo viên giảng dạy bộ môn KHTN, học sinh và quá trình dạy học KHTN cùng các thành tố tham gia vào quá trình dạy học) nhằm thực hiện hiệu quả hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới.

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn KHTN cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.3.1 Quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục

Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáodục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng được thể hiện trong nhiều vănbản, đặc biệt trong các văn bản sau đây:

Luật giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [30].

Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình,

nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện

đại, nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lí tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [8].

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ

sở để người đọc tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới công nhận và tin cậy Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học và đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội” [8].

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” [7] Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trong nhà

trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theoQuyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ:

“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” [44].

Nghị quyết 29 - NQ/TƯ ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ươngĐảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ

rõ:

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [33].

“Xây dựng và chuẩn hóa nội dung giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại, tinh gọn, bảo đảm chất lượng, tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên; giảm số môn học bắt buộc; tăng môn học, chủ đề

và hoạt động giáo dục tự chọn Biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp với từng đối tượng học” [33].

Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành chương trình hànhđộng của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm

2013 Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới cănbản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trongđiều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

xác định: “Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”…[33].

Văn bản số 80/KH-BGDĐT ngày 25/02/2014 của Bộ GD&ĐT ban hành

kế hoạch Tổ chức thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn (SHCM) trongtrường phổ thông và trung tâm GDTX [1]

Tóm lại: Nội dung cơ bản trong các văn bản của Đảng, của Quốc hội,

của Nhà nước và của Bộ GD&ĐT là những cơ sở pháp lý, những định hướngquan trọng trong công tác phát triển năng lực dạy học cho giáo viên Nhữngđịnh hướng đó sẽ giúp cho việc tìm ra các biện pháp để quản lý phát triển pháttriển năng lực dạy học cho giáo viên TH trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiệnnay

1.3.2 Vai trò môn khoa học tự nhiên cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Môn KHTN là môn học công cụ có tính thực tiễn phổ dụng Những tri thức

và kĩ năng toán học cùng với những phương pháp làm việc trong toán học trởthành công cụ để học tập những môn học khác trong nhà trường, là công cụcủa nhiều ngành khoa học khác nhau, là công cụ để tiến hành những hoạtđộng trong đời sống thực tế và vì vậy là một thành phần không thể thiếucủa nền văn hóa phổ thông của con người mới

Môn KHTN còn giúp HS hình thành và phát triển những phương pháp,phương thức tư duy và hoạt động như toán học hóa tình huống thực tế, thựchiện và xây dựng thuật toán, phát hiện và giải quyết vấn đề Những kĩ năngnày rất cần cho người lao động trong thời đại mới

Truyền thụ tri thức, kĩ năng, phương pháp toán học phổ thông cơ bản,hiện đại sát thực tiễn Việt Nam theo tinh thần giáo dục kĩ thuật tổng hợp; đồngthời trau dồi cho HS khả năng vận dụng những hiểu biết toán học vào việchọc tập các môn học khác, vào đời sống lao động sản xuất, chiến đấu và tạotiềm lực tiếp thu khoa học kĩ thuật

Phát triển năng lực trí tuệ chung như: tư duy trừu tượng và trí tưởngtượng, tư duy logic và tư duy biện chứng, rèn luyện các thao tác tư duy phân

tích, tổng hợp, so sánh, khái quát,… các phẩm chất tư duy linh hoạt, độc lập,sáng tạo,…

Giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức và thẩm mĩ Thông quaHĐDH môn KHTN góp phần bồi dưỡng cho HS thế giới quan duy vật biệnchứng, rèn luyện cho HS phẩm chất của người lao động mới đó là: làm việc cómục đích, có kế hoạch, có phương pháp, có kiểm tra, tính cẩn thận, chính xác,

kỷ luật, tiết kiệm, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, có óc thẩm mĩ, có sức khỏe,dũng cảm bảo vệ chân lí, xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Bảo đảm chất lượng phổ cập giúp cho HS có kiến thức KHTN phổthông, bất kể sau này họ làm nghề gì và hoạt động trong lĩnh vực nào

1.3.3 Mục tiêu hoạt động dạy học môn KHTN

Mục tiêu dạy học môn KHTN góp phần hình thành và phát triển thế giớiquan khoa học của học sinh; đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục họcsinh phẩm chất tự tin, trung thực, khách quan, tình yêu thiên nhiên, hiểu, tôntrọng và biết vận dụng các quy luật của thế giới tự nhiên để từ đó biết ứng xửvới thế giới tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững; đồng thời hìnhthành và phát triển được các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác,giải quyết vấn đề và sáng tạo

Dạy học môn Khoa học tự nhiên hình thành và phát triển cho học sinhnăng lực tìm hiểu tự nhiên, bao gồm:

+ Nhận thức kiến thức khoa học tự nhiên: Trình bày, giải thích và vậndụng được những kiến thức phổ thông cốt lõi về thành phần cấu trúc, sự đadạng, tính hệ thống, quy luật vận động, tương tác và biến đổi của thế giới tựnhiên; với các chủ đề khoa học: chất và sự biến đổi của chất, vật sống, nănglượng và sự biến đổi vật lí, Trái Đất và bầu trời; vai trò và cách ứng xử phù hợpcủa con người với môi trường tự nhiên

+ Tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên: Bước đầu thực hiện được một

số kĩ năng cơ bản trong tìm tòi, khám phá một số sự vật, hiện tượng trong thếgiới

tự nhiên và trong đời sống: quan sát, thu thập thông tin; dự đoán, phân tích, xử

lí số liệu; dự đoán kết quả nghiên cứu; suy luận, trình bày

+ Vận dụng kiến thức vào thực tiễn: Bước đầu vận dụng kiến thức khoahọc vào một số tình huống đơn giản, mô tả, dự đoán, giải thích được các hiệntượng khoa học đơn giản Ứng xử thích hợp trong một số tình huống có liênquan đến vấn đề sức khoẻ của bản thân, gia đình và cộng đồng Trình bày được

ý kiến cá nhân nhằm vận dụng kiến thức đã học vào bảo vệ môi trường, bảo tồnthiên nhiên và phát triển bền vững

Chương trình giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩmchất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; tự điều chỉnh bảnthân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành phương pháp học tập,hoàn chỉnh tri thức và kỹ năng nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổ thông,học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động

1.3.4 Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới

* Đặc điểm môn khoa học tực nhiên

Khoa học tự nhiên (KHTN) là môn học được xây dựng và phát triển trênnền tảng của Vật lý, Hoá học, Sinh học và Khoa học Trái Đất, Đồng thời, sựtiến bộ của nhiều ngành khoa học khác liên quan như Toán học, Tin học, cũnggóp phần thúc đẩy sự phát triển không ngừng của KHTN

Đối tượng nghiên cứu của KHTN là các sự vật, hiện tượng, quá trình, cácthuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên.Do đó, trong mônKHTN những nguyên lý/khái niệm chung nhất của thế giới tự nhiên được tíchhợp xuyên suốt các mạch nội dung Trong quá trình dạy học, các mạch nội dungđược tổ chức sao cho vừa tích hợp theo nguyên lí của tự nhiên, vừa đảm bảologic bên trong của từng mạch nội dung

KHTN là khoa học có sự kết hợp nhuần nhuyễn lí thuyết với thựcnghiệm Vì vậy, thực hành, thí nghiệm trong phòng thực hành, phòng học bộmôn, ngoài

thực địa có vai trò và ý nghĩa quan trọng, là hình thức dạy học đặc trưng củamôn học này Qua đó, năng lực tìm tòi, khám phá của học sinh được hình thành

và phát triển Nhiều kiến thức khoa học tự nhiên rất gần gũi với cuộc sống hằngngày của học sinh, đây là điều kiện thuận lợi để tổ chức cho học sinh trảinghiệm, nâng cao năng lực nhận thức kiến thức khoa học, năng lực tìm tòi,khám phá và vận dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn KHTN luôn đổi mới

để đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại Do vậy giáo dục phổ thông cần phảiliên tục cập nhật những thành tựu khoa học mới, phản ánh được những tiến bộcủa các ngành khoa học, công nghệ và kĩ thuật Đặc điểm này đòi hỏi chươngtrình môn KHTN phải tinh giản các nội dung có tính mô tả để tổ chức cho họcsinh (HS) tìm tòi, nhận thức các kiến thức khoa học có tính nguyên lý, cơ sởcho quy trình ứng dụng khoa học vào thực tiễn cuộc sống KHTN là môn học

có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của HS, có vai trò nềntảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của HS cấptrung học cơ sở Cùng với các môn Toán học, Công nghệ và Tin học, môn Khoahọc tự nhiên góp phần thúc đẩy giáo dục STEM (Science, Technology,Engineering, Mathematics) - một trong những hướng giáo dục đang được quantâm phát triển trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần đáp ứng yêu cầucung cấp nguồn nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá củađất nước

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn KHTN được dạy ở trunghọc cơ sở và là môn học bắt buộc, giúp HS phát triển các phẩm chất, năng lực

đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; hình thành phương pháp họctập, hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổthông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động Môn KHTN là môn họcphát triển từ môn Khoa học ở lớp 4, 5 (cấp tiểu học), được dạy ở các lớp 6, 7, 8

và 9, trong 35 tuần/năm học, tổng số 140 tiết/năm học, 4 tiết/tuần

* Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục

phổ thông mới

Môn Khoa học tự nhiên là môn học bắt buộc, được dạy ở trung học cơ sở,giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và pháttriển ở cấp tiểu học; hoàn thiện tri thức, kĩ năng nền tảng và phương pháp họctập để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộcsống lao

động

Môn Khoa học tự nhiên được xây dựng và phát triển trên nền tảng cáckhoa học vật lí, hoá học, sinh học và khoa học Trái Đất Đối tượng nghiên cứucủa Khoa học tự nhiên là các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơbản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên Trong Chương trình mônKhoa học tự nhiên, nội dung giáo dục về những nguyên lí và khái niệm chungnhất của thế giới tự nhiên được tích hợp theo nguyên lí của tự nhiên, đồng thờibảo đảm logic bên trong của từng mạch nội dung

Bản thân các khoa học tự nhiên là khoa học thực nghiệm vì vậy, thựchành, thí nghiệm trong phòng thực hành và phòng học bộ môn, ở thực địa vàcác cơ sở sản xuất có vai trò, ý nghĩa quan trọng và là hình thức dạy học đặctrưng của môn học này Thông qua việc tổ chức các hoạt động thực hành, thínghiệm, môn Khoa học tự nhiên giúp học sinh khám phá thế giới tự nhiên, pháttriển nhận thức, tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Khoa học tự nhiên là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triểntoàn diện của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triểnthế giới quan khoa học của học sinh cấp trung học cơ sở Cùng với các mônToán học, Công nghệ và Tin học, môn Khoa học tự nhiên góp phần thúc đẩygiáo dục STEM một trong những hướng giáo dục đang được quan tâm pháttriển trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần đáp ứng yêu cầu cung cấpnguồn nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước

1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường PTDT bán

trú THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn KTHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Để quản lý nghiêm túc và có hiệu quả việc thực hiện mục tiêu, Hiệutrưởng phải nghiên cứu, nắm vững biên chế năm học, chương trình và kế hoạchdạy học môn KHTN ở từng khối lớp và cả cấp học Cụ thể là Hiệu trưởng phảinắm vững và quán triệt cho giáo viên về những vấn đề sau: Những nguyên tắccấu tạo chương trình dạy học môn KHTN cấp THCS; nội dung, phạm vi kiếnthức của từng môn học; phương pháp dạy học chung và các hình thức dạy họccủa môn KHTN

Hiệu trưởng nhà trường quản lý mục tiêu dạy học môn KHTN theochương trình GDPT mới đòi hỏi xác lập được được các yếu tố thành phần cầnthiết của quá trình quản lý dạy học nhằm giúp cho quá trình quản lý hoạt độngdạy học đạt mục tiêu dạy học đề ra

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDT

bộ quản lý nhà trường xây dựng kế hoạch triển khai hoạt động dạy học tiếp cậntheo chương tình giáo dục phổ thông mới, công việc này để chuẩn bị dần cho bộ

máy hệ thống dạy học của nhà trường vận hành kịp thời đáp ứng yêu cầu củachương trình