- Đối với giáo viên: + Giúp học sinh biết thứ tự các cách thực hiện thông qua các bước nhỏ của mộtbài vẽ tranh, hướng dẫn học sinh rèn luyện các kỹ năng cơ bản trong phân môn vẽtranh.. C
Trang 12 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 16
I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài:
Trang 2Mĩ thuật là một trong những môn học có vai trò quan trọng trong ch ương trìnhgiáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh biết cảm nhận cái đẹp, yêu quý cái đẹp,
từ đó biết cách rèn luyện đôi bàn tay trí óc để tạo ra cái đẹp
Thực tế chúng ta nhận thấy học sinh rất ham thích học vẽ Nếu như chúng ta xâydựng cho các em ý thức học tập tốt, tạo ra không khí thoải mái khi học thì sẽ đạt đượchiệu quả tốt nhất
Nhưng tùy theo trình độ nhận thức và năng khiếu của từng em, từng độ tuổi khácnhau mà giáo viên nhận ra quá trình nhận thức diễn ra ở từng em Như vậy không thểtác động đến quá trình nhận thức của các cá nhân bằng một biện pháp như nhau.Cóhọc sinh ta phải tác động từ từ, có học sinh vừa phải trực tiếp vừa gián tiếp ở nhiềuphía mới nắm bắt được Có học sinh chỉ cần tác động ít đã nắm bắt được ngay nộidung bài học Nếu như không có sự gợi mở gây hứng thú của giáo viên thì học sinhkhông có sự ham thích tìm tòi học tập
Xuất phát từ thực tế giảng dạy của đồng nghiệp và cùng với quá trình giảng dạycủa bản thân, đặc biệt là việc từng bước đổi mới phương pháp dạy học, tôi luôn đặtcho mình mục tiêu là: “Phải làm gì để thực hiện yêu cầu đổi mới nhằm nâng cao chấtlượng bài dạy của mình” để các em học sinh cảm nhận được một cách sâu sắc về vẻđẹp của con người, thiên nhiên xung quanh mình qua đó phát huy được trí tưởngtượng và óc sáng tạo, hình thành thị hiếu thẩm mĩ, hoàn thiện nhân cách thông quanội dung các bài học mĩ thuật
Là một bộ môn năng khiếu, khả năng diễn đạt những suy nghĩ, sáng tạo của họcsinh bằng nét vẽ rất khó khăn Đặc biệt là phân môn Vẽ tranh Vì thế khi học và khithực hành rất dễ gây ra tình trạng chán nản, mất hứng thú vì phân môn vẽ tranh đòihỏi sự sáng tạo, tìm tòi đưa ra ý tưởng của mình như thế nào cho hợp lí
Để khơi dậy cho học sinh khả năng trong giờ học vẽ tranh đòi hỏi người giáoviên cần phải thực sự say mê giảng dạy và tạo được cho học sinh sự lôi cuốn, đam mêtrong giờ học mĩ thuật mà cụ thể là cách: “Rèn luyện các kĩ năng cơ bản trong phânmôn vẽ tranh, môn mĩ thuật ở trường TH & THCS Vĩnh Tiến ” Tôi hy vọng với
Trang 3những nghiên cứu này của mình sẽ cung cấp các kĩ năng cho học sinh, giúp các emphát triển toàn diện nhân cách con người, tạo hứng thú tiếp thu bài học nhẹ nhàng vàhiệu quả hơn.
2 Mục đích nghiên cứu:
- Đối với học sinh:
+ Biết quan sát và chọn nội dung đề tài để đưa vào trong các bài vẽ tranh Hìnhthành được thói quen trước khi vẽ bài phải thực hiện làm phác thảo đen trắng
+ Biết cách sắp xếp bố cục, có chính có phụ Vẽ được những dáng nhân vật đẹptrong các mảng đã sắp xếp
+ Vẽ được những màu đẹp, có sáng tạo và phân biệt được nhóm chính, phụ chobài vẽ
+ Cảm nhận được cái đẹp trong cuộc sống hàng ngày
- Đối với giáo viên:
+ Giúp học sinh biết thứ tự các cách thực hiện thông qua các bước nhỏ của mộtbài vẽ tranh, hướng dẫn học sinh rèn luyện các kỹ năng cơ bản trong phân môn vẽtranh
+ Mỗi bài dạy vẽ tranh phải đảm bảo đúng kiến thức cơ bản, có trọng tâm, mangđặc trưng môn học Từ đó, các em có thể vận dụng trong đời sống hàng ngày
+ Biết mở rộng kiến thức trong mỗi bài vẽ tranh bằng sự hướng dẫn học sinh tìmtòi, sáng tạo (tìm ra nội dung đề tài, tìm bố cục, tìm màu cho hài hòa) Hướng dẫnlàm bài vẽ tranh cho phù hợp, góp ý chỉnh sửa, nhận xét cho từng học sinh
3 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh khối 6 trường TH và THCS Vĩnh Tiến – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa, các
em ở độ tuổi làm quen với chương trình học năng khiếu ngành mĩ thuật
4 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 4- Phương pháp điều tra: nhận thấy các kỹ năng phát triển tốt và kỹ năng chưaphát triển ở học sinh để có biện pháp bổ sung.
- Phương pháp đánh giá: được tôi sử dụng thường xuyên ngoài những đánh giácác bài vẽ trên lớp, tôi thường xuyên ra bài tập về nhà cho học sinh Tổ chức thu vàchấm bài, trả bài tại lớp Tạo điều kiện cho học sinh đựơc rèn luyện kỹ năng nhận xét
Là giáo viên giảng dạy bộ môn Mĩ thuật, tôi tự nhận thấy ở những học sinh cókết quả tốt không hoàn toàn là những em có năng khiếu Có nhiều học sinh, khi bướcđầu học bộ môn thường cảm thấy rất khó khăn, bài vẽ chậm và xấu làm cho các emnày tỏ ra chán nản không có hứng thú vẽ, vì nghĩ rằng mình không có năng khiếu.Nhưng sau một thời gian học tập, khi học sinh đã nắm được trọng tâm kiến thức vàcác kỹ năng cơ bản của bộ môn thì các em đã ham thích, đam mê và đạt được kết quảbất ngờ Tôi tự nhận định môn học Mĩ thuật ở trường phổ thông không đòi hỏi ởngười học những khả năng bẩm sinh mà đòi hỏi ở học sinh khả năng tiếp thu kiếnthức, niềm đam mê, tính tích cực chịu khó Vì vậy việc rèn luyện và phát triển những
kỹ năng cho học sinh để các em có thể học tốt bộ môn Mĩ thuật và tạo hưng phấntrong các môn học khác là tất yếu và cần thiết
Để đạt được mục tiêu trên học sinh phải được hình thành và phát huy những kỹnăng cần thiết khi học những giờ học của môn Mĩ thuật đó là:
Trang 5và phòng thực hành riêng, nên khi giảng dạy phân môn Vẽ tranh tôi thấy học sinh còngặp nhiều khó khăn , các em còn sơ sài trong lựa chọn nội dung đề tài, hình vẽ nhàmchán, đơn điệu, bố cục rời rạc, chưa xác định nhóm chính phụ rõ ràng, màu sắc mờnhạt… nên nhiều bài vẽ của học sinh đạt kết quả chưa cao.
2: Thực trạng của vấn đề:
* Từ học sinh:
Do đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lứa tuổi trung học cơ sở (khối lớp 6 chưaquen với nếp học cấp II, khối 7, 8, 9 đang trong giai đoạn tập làm người lớn nênthường thích làm theo ý mình)
Đa số các em vẫn làm theo cảm tính( vẽ theo ý mình mặc dù giáo viên hướngdẫn rất kĩ, nhưng vẫn làm khác với yêu cầu của giáo viên)
Một số em khi làm bài thường sao chép từ sách giáo khoa, rập khuôn, máy móc
Trang 6Chưa thấy rõ vai trò của bộ môn trong việc bổ trợ cho các môn học khác nênchưa quan tâm, đầu tư cho con em học môn Mĩ Thuật trong nhà trường.
Trong cấp học gồm 4 khối (6, 7, 8,9) phân môn vẽ tranh có thời lượng 2 tiết/ bài,
có bài chỉ có thời lượng 1 tiết/ bài nên hạn chế khả năng sáng tạo của các em
Kết quả của thực trạng trên:
Qua việc dạy học và kiểm tra, thống kê kết quả học tập của học sinh khối 6 tạitrường sở tại như sau:
Vấn đề đặt ra trước mắt và lâu dài là làm thế nào để học sinh học tốt hơn phânmôn vẽ tranh Theo tôi phải tìm tòi, nghiên cứu trong nhiều năm, trao đổi với đồngnghiệp tìm ra cái gì mình làm được, cái gì còn thiếu sót, điều quan trọng là phươngpháp dạy học của giáo viên, đòi hỏi giáo viên phải vận dụng linh hoạt các phươngpháp, thường xuyên đổi mới phương pháp hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đặcđiểm nhận thức của học sinh; tiếp cận gần gũi với học sinh, tìm hiểu ý nghĩ và khó
Trang 7khăn của các em để cùng các em giải quyết Đồng thời giáo viên cần biết sưu tầm và
sử dụng đồ dùng dạy học để khai thác trí nhớ, trí tưởng tượng của học sinh, nhằm gâyniềm tin cho các em khi bắt tay vào bài học
3 Các giải pháp đã sử dụng:
3.1 Các giải pháp:
- Xác định mục tiêu cần đạt trong tiến trình dạy học
- Chuẩn bị trang thiết bị, đồ dùng dạy – học khoa học, hợp lí, xây dựng kế hoạchdạy học rõ ràng, có trọng tâm
- Vận dụng kĩ năng dạy học linh hoạt áp dụng cho phân môn vẽ tranh
- Ứng dụng một cách khoa học công nghệ thông tin vào bài giảng
- Hiểu và nắm vững tâm lí học sinh trong độ tuổi
3.2 Các biện pháp thực hiện:
a Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng quan sát:
* Hướng dẫn học sinh quan sát thực tế ngoài thiên nhiên: Hoa lá, cây cỏ, con
vật, các hoạt động của con người
Giáo viên đưa ra những yêu cầu cụ thể đối với học sinh khi quan sát:
- Quan sát về đặc điểm, hình dáng, cấu tạo, tỉ lệ, màu sắc
- Học sinh quan sát để hiểu được đối tượng, tìm ra vẻ đẹp của đối tượng
- Biết chọn góc nhìn đẹp, xác định trọng tầm quan sát cho mỗi bài học
- Không yêu cầu quan sát đúng, chính xác 100%
Ví dụ: Khi dạy bài 5 Vẽ tranh đề tài chủ đề Học tập ( Tiết 6,7- Mĩ thuật 6) Giáoviên đưa ra những tranh, ảnh thực tế (học nhóm, học ở nhà, học trên lớp, chăn trâuhọc bài…) cho học sinh quan sát và đặt câu hỏi để hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹnăng quan sát, như:
- Bức tranh( ảnh) có nội dung gì?
- Bố cục trong tranh?
- Em có nhận xét gì về các hình vẽ trong tranh?
- Màu sắc của tranh như thế nào?
Trang 8-Em hãy chọn một nội dung khi thể hiện bài vẽ tranh về đề tài này?
Từ những hướng dẫn trên học sinh có những cảm nhận bước đầu về nội dung đềtài, biết chọn những nội dung phù hợp, dễ dàng đưa ra nhận xét chính xác về đặcđiểm, hình dáng, cấu tạo, màu sắc… của hình dáng nhân vật, kỹ năng quan sát củahọc sinh đựơc nâng cao và làm nền tảng cho kỹ năng khác phát triển
* Hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh, bài vẽ mẫu
Khi dạy về vẽ tranh giáo viên cần cho học sinh quan sát tranh ảnh, bài vẽ mẫu(cả bài vẽ đẹp và chưa đẹp) và yêu cầu học sinh so sánh, đối chiếu về bố cục, hình vẽ,màu sắc… qua các câu hỏi, ví dụ:
-Trong những bài vẽ này, bài nào có bố cục chặt chẽ, hài hòa?
-Bài vẽ nào có sự phối hợp hợp lý về màu sắc?
-Bài vẽ nào em cho là chưa đẹp? vì sao?
-Em có nhận xét gì về nội dung trong thực tế và nội dung đó trong bài vẽ?
Qua việc hướng dẫn học sinh quan sát tranh ảnh, bài vẽ mẫu kết hợp với phươngpháp dạy học vấn đáp, giáo viên giúp học sinh:
- Nhận ra những ưu điểm, nhược điểm của các bài vẽ để vận dụng cho việc làmbài tốt hơn
- Học sinh biết so sánh, đối chiếu giữa các bài vẽ
- Tập cho học sinh có thói quen quan sát, so sánh, phân tích
b Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng cảm thụ thẩm mỹ:
Khi giáo viên đã rèn luyện được cho học sinh có kỹ năng quan sát tức là họcsinh đã có khả năng nhận biết cái đẹp
Tuy nhiên mỗi học sinh có cảm nhận riêng về cái đẹp, giáo viên giảng dạy cầnhướng cho học sinh cách cảm thụ cái đẹp một cách cơ bản Cái đẹp ở đây bao gồm cảhình thức và nội dung, hình thức thể hiện được nội dung, cái đẹp của nghệ thuật phảibắt nguồn từ cuộc sống và phục vụ cuộc sống
Học sinh phải biết chắt lọc lựa chọn hình tượng đẹp để phản ánh trong “tácphẩm” của mình Học sinh biết rung động, cảm nhận được những vẻ đẹp của cuộc
Trang 9sống , từ đó các em biết trân trọng và giữ gìn những cái đẹp của bản thân và của xãhội, có ý thức vươn tới giá trị “chân, thiện, mỹ”.
c Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng tư duy hình tượng:
Giáo viên sử dụng phương pháp gợi mở, liên hệ thực tiễn, tổ chức cho học sinh
đi dã ngoại, trải nghiệm thực tế trên các làng nghề ở địa phương Từ đó các em tư duy
có sự vận dụng thực tế vào bài vẽ
Ví dụ: Cho các em học sinh kí họa để các em cảm nhận được vẻ đẹp của nhữnghình ảnh quen thuộc, sau đó biết vận dụng áp dụng vào các bài vẽ tranh
Giáo viên cần sưu tầm thêm nhiều bài vẽ tranh đẹp của các học sinh khóa trước
và của các họa sĩ để học sinh cảm thụ và biết vận dụng cho bài vẽ của mình
d Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng thực hành:
Là khả năng vận dụng những hiểu biết thông qua quan sát, so sánh vào trong bàihọc để có thể sắp xếp bố cục, vẽ nét, vẽ hình, vẽ màu Khả năng tự học, tự nghiêncứu sưu tầm tài liệu, trình bày sản phẩm học tập Để học sinh thực hiện có hiệu quả
kỹ năng thực hành trong bài vẽ tranh, người giáo viên nên hướng dẫn học sinh theocác bước sau:
Tạo thói quen cho học sinh suy nghĩ trước khi tìm hình,hướng dẫn các em phânmảng chính, phụ một cách rõ ràng bằng cách sắp xếp nhóm chính theo hình tròn,vuông, hình chữ nhật hoặc tam giác và thường đặt giữa tranh, nhóm phụ nhỏ hơn, hỗtrợ cho nhóm chính, nhằm tạo ra một bố cục hợp lý Sau đây là các bước phân mảng,tìm hình
Trang 11Ở bước này hầu hết học sinh thường bỏ qua và các em chỉ tập trung để vẽ hình.Vì thếgiáo viên cần tập cho các em thói quen xác định mảng hình để xây dụng cho bài vẽmột bố cục cân đối và hài hòa
* Hướng dẫn học sinh tìm hình:
Dựa vào các mảng hình đã sắp xếp trong bố cục để vẽ các dáng hình cụ thể ( conngười, cảnh vật ) Hình dáng nhân vật cần có sự khác nhau, có dáng tĩnh, dángđộng,các nhân vật trong tranh cần ăn nhập với nhau, hợp lí, nhất quán giữa hình vẽvới nội dung tư tưởng
+ Xác định mảng chính: mảng hình thoi hoặc hình tròn, hình vuông…
+ Xắp xếp hình mảng không lặp lại,không đều nhau,cần có các mảng trống( nhưnền trời, đất) sao cho bố cục không bị chật chội hoặc quá trống hay dàn trải, cần cógần, có xa
+ Tìm hình: các hình dáng phải phù hợp với nội dung đề tài, xác định mảngchính, mảng phụ
* Hướng dẫn học sinh vẽ màu:
Hướng dẫn học sinh vẽ màu cho phù hợp, có thể hướng các em vẽ màu theo hòasắc nóng, lạnh hay màu trầm Trong bài vẽ tranh học sinh cần sử dụng màu sắc hài
Trang 12hòa, làm bật nổi màu nhóm chính, màu sắc nhóm phụ hỗ trợ cho nhóm chính nên sửdụng màu nhạt hơn.
Trên thực tế học sinh thường sử dụng bút dạ, màu sáp là chủ yếu, chính các chấtliệu này trong khi các em sử dụng thường hay ngẫu hứng vẽ màu theo ý thích do vậynhiều em thường hay mắc phải những lỗi như: vẽ màu chưa hợp, không rõ đậm nhạt,chưa biết chạy màu trong một bài vẽ, chưa phân biệt được sắc màu, cách đưa nét vẽmàu chưa hợp lý
Để khắc phục những vấn đề trên giáo viên yêu cầu học sinh vẽ màu phải đủđậm Phải biết so sánh và chạy màu, ở hình nhóm chính có đỏ thì phải chạy ra hìnhnhóm phụ có đỏ nhưng sắc độ có sự khác nhau, hình nhóm chính bao giờ cũng sáng
Trang 14* Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng đánh giá
Ở mỗi bước của bài vẽ tranh, giáo viên đều có thể hướng dẫn học sinh tự đánhgiá những chỗ hợp lý, đúng sai, đẹp và chưa đẹp về hình dáng, cấu trúc, tỉ lệ, màusắc, đậm nhạt của sản phẩm Qua đó giúp cho học sinh hiểu được những giá trị củanghệ thuật, từ đó biết phát huy sở trường, tích cực sáng tạo trong học tập
Ví dụ: Học sinh nêu nhận xét về bố cục dàn trải hoặc nặng nề do cách sắp xếpmảng hình không hợp lí
Học sinh tự nhận xét theo cảm nhận riêng của mình, tự đánh giá theo cách hiểu củamình để từ đó khắc sâu kiến thức, hiểu được yêu cầu bài học và rút kinh nghiệm chobài học sau
- Khi hướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét, giáo viên có thể sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực: Phương pháp hoạt động hợp tác theo nhóm, phươngpháp vấn đáp hoặc phương pháp trò chơi để học sinh phát hiện những điểm đạt, chưađạt, hợp lý, chưa hợp lý… của từng bài về bố cục, hình vẽ, màu sắc để từ đó áp dụngvào bài vẽ của mình
- Khi học sinh đã hoàn thành bài vẽ: giáo viên cần gợi ý giúp học sinh biết tựđánh giá sản phẩm của mình và của bạn, chỉ ra được những điểm đạt và chưa đạt của
Trang 15từng bài, qua đó nhằm động viên, khích lệ kịp thời cho các em học sinh có kết quảhọc tập tiến bộ.
Ví dụ: Cuối tiết dạy giáo viên dành khoảng 5 đến 7 phút cho học sinh tự đánhgiá kết quả thực hành của mình và của bạn Giáo viên lựa chọn một số bài vẽ đẹp vàmột số bài chưa hoàn thiện để học sinh tự đánh giá, với hệ thống câu hỏi đánh giánhư:
- Bài vẽ đúng nội dung chủ đề hay chưa?
- Bài vẽ a, b, c… sắp xếp bố cục đã hợp lý chưa, hình vẽ phù hợp chưa? Vìsao?
- Màu sắc của bài vẽ trên sử dụng gam màu gì?
- Các bài vẽ trên, em thấy bài vẽ nào đẹp nhất?
Học sinh tự đánh giá theo cảm nhận riêng của mình, sau đó giáo viên đưa ranhận xét, đánh giá chuẩn kiến thức (giáo viên không nên chê những bài vẽ xấu mànên động viên học sinh, chỉ ra những lỗi học sinh mắc phải để các em khắc phục)
*Hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn:
+ Vận dụng kiến thức môn Mĩ thuật vào cuộc sống.
Vẽ tranh bắt nguồn từ thực tế đời sống xã hội, tranh vẽ truyền tải những nộidung, hoạt động của cuộc sống thông qua cảm xúc của người vẽ và làm đẹp hơn cáivốn có ban đầu Nhiệm vụ của người giáo viên phải hướng dẫn học sinh biết vậndụng sự hiểu biết về cái đẹp để làm đẹp cuộc sống xung quanh, làm đẹp cho gia đình
và làm đẹp cho chính mình
- Học sinh cảm thụ và nhận biết những biểu hiện của các hoạt động trong đờisống xã hội như: lao động, học tập, rèn luyện, vui chơi, lễ hội, có lối sống theo hướngtích cực
+ Vận dụng kiến thức môn Mĩ thuật với các môn học khác.
Để học sinh hệ thống được kiến thức, có sự liên hệ giữa các môn học nhằm bổsung, hỗ trợ cho nhau, giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức môn Mĩthuật vào học các môn học khác, như: Âm nhạc, Ngữ văn, Lịch sử