Báo cáo chủ đề Marketing về Tính chủ động, tiên phong đi trướcđối thủ trong các hoạt động kinh doanh BÀI LÀM Có một chuyên gia kinh tế ví von, nếu coi hội nhập kinh tế thế giới là biển c
Trang 1Báo cáo chủ đề Marketing về Tính chủ động, tiên phong đi trước
đối thủ trong các hoạt động kinh doanh
BÀI LÀM
Có một chuyên gia kinh tế ví von, nếu coi hội nhập kinh tế thế giới là biển cả thì các doanh nghiệp là những con thuyền ở ngoài khơi và các doanh nhân là những thuyền trưởng, những thủy thủ đoàn Đúng vậy, nếu trước đây thuyền ta chỉ quen bơi trong kênh, rạch, sông, hồ ít sóng, thì nay hội nhập kinh tế đến gần với AFTA, WTO sẽ lôi những con thuyền ra biển lớn dù muốn hay không muốn, anh cũng phải học lái thuyền trên biển, lái để tồn tại, để sống sót và tìm cơ hội đến những hải cảng phồn hoa trên thế giới.Chúng ta sẽ phải tham gia vào các chuỗi giá trị (value-chain) hay trở thành bộ phận của một dây xích sản xuất quốc tế: sản xuất ở Việt Nam, lắp ráp ở Trung Quốc hay phải làm dịch vụ cho những hợp đồng đưa công việc ra ngoài doanh nghiệp (outsourcing) như thiết kế, kế toán hay chẩn đoán cho các siêu thị, Công ty, bệnh viện của Mỹ hay EU Đó là hai mặt của toàn cầu hóa: tạo cơ hội nếu biết tận dụng và là nguy cơ nếu không thích ứng kịp thời Trong giai đoạn hiện nay, doanh nhân Việt Nam thuộc lớp người trẻ tuổi, trưởng thành từ giai đoạn thống nhất và xây dựng đất nước qua nhiều giai đoạn thăng trầm của công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chính vì vậy, tầng lớp doanh nhân Việt Nam mang trong mình nhiều đặc điểm truyền thống và hiện đại đặc thù của nền kinh tế xã hội Việt Nam Trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin đề cập đến 3 đặc điểm cơ bản của lớp doanh nhân Việt Nam:
1) Mức độ dám chấp nhận rủi ro trong kinh doanh(Risk taking)
2) Tính đổi mới sáng tạo( đối với sản phẩm, kênh phân phối, hoạt động
khuếch trương…)(innovativeness)
3) Tính chủ động, tiên phong đi trước đối thủ trong các hoạt động kinh
doanh(acting proactively): Tiên phong tung sản phẩm mới….
Bằng kiến thức thu nhận được qua môn học Quản trị Marketing do Đại học Griggs cung cấp để đánh giá những đặc điểm doanh nhân Việt Nam có thể phần nào cho thấy được những điểm mạnh cần phát huy và những điểm yếu mà lớp doanh nhân Việt Nam cần nỗ lực học hỏi để xây dựng đội ngũ doanh nhân Việt Nam - Những
Trang 2người tiên phong trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước- ngang tầm với khu vực và thế giới
Những quan điểm cá nhân tôi đưa ra là những kiến thức thu nhận được từ quá trình học tập, qua thực tế tiếp xúc với các doanh nhân và trực tiếp làm việc với một số doanh nhân Chính vì vậy, phạm vi đại diện cho lớp doanh nhân Việt Nam có thể chưa toàn diện do trình độ và hiểu biết còn hạn chế Vì vậy, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô giáo, các bạn đồng môn và độc giả để vấn đề đưa ra có ý nghĩa hơn
1) Đặc điểm dám chấp nhận rủi ro trong kinh doanh của doanh nhân Việt Nam.
Theo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tiến hành tại trên 40.000 doanh nghiệp vào giữa năm 2005, thì số doanh nhân từ 30 tuổi đến 40 tuổi chiếm 25,7%; từ
41 đến 50 tuổi chiếm 31,7%; có nghĩa là số doanh nhân từ độ tuổi 30 đến 50 chiếm khoảng 57,4% Đây thực sự là một lực lượng doanh nhân trẻ, hùng hậu Điều đó cũng cho thấy khả năng quyết đoán và mức độ dám nghĩ dám làm, dám chấp nhận rủi ro là
khá cao Có ý kiến cho rằng phải luôn ý thức coi kinh doanh là một hoạt động kinh doanh trên rủi ro Chủ tịch Công ty Secoin, Gs Đinh Xuân Bá cho rằng: ”Một trong những tố chất quan trọng nhất của một doanh nhân là dám chấp nhận rủi ro Không biết được điều đó thì không có một doanh nghiệp lớn mạnh”.
Vậy, tại sao chúng ta có một lực lượng doanh nhân trẻ như vậy, mức độ dám chấp nhận rủi ro cao như vậy lại không phát huy được hiệu quả trong thực tế kinh doanh hiện nay? Có một vài nguyên nhân chính lý giải cho vấn đề này:
Thứ nhất: Hành lang pháp lý kinh doanh chưa rõ ràng, mập mờ, không thống
nhất và không nhất quán Bộ máy quản lý nhà nước thực thi pháp luật chưa triệt để công bằng và minh bạch Một số doanh nhân thường coi sự yếu kém của hành lang pháp lý như là cơ hội để cấu kết trục lợi, tạo sân chơi kinh doanh bất bình đẳng Điển hình là một số vụ án đã xay ra đối với các doanh nhân như: Tăng Minh Phụng, Nguyễn Gia Thiều, Lã Thị Kim Oanh…
Thứ hai: Các doanh nhân của ta mà phần lớn là những doanh nhân thuộc doanh
nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí rất nhỏ so với khu vực và thế giới vẫn thường ra quyết định thiếu bài bản, thiếu kiến thức, đôi khi có tính liều, coi kinh doanh như một "canh bạc", không biết sử dụng các công cụ phái sinh và phương pháp ngăn ngừa, phân tán
Trang 3rủi ro trong kinh doanh, đầu tư và kinh doanh mang tính bầy đàn, tát nước theo mưa làm cho hoạt động kinh doanh không có tính bền vững, tiềm ẩn rủi ro cao, sản xuất lúc thì thừa, lúc thì thiếu Đặc điểm bầy đàn khá phổ biến hiện nay đối với các doanh nghiệp nhỏ ở các làng nghề Minh chứng rõ nhất cho đặc điểm này mà chúng ta đã chứng kiến là lĩnh vực trồng và chế biến cà phê, sắt thép và xi măng, tài chính ngân hàng và chứng khoán trong giai đoạn vừa qua
2) Tính đổi mới sáng tạo của doanh nhân Việt Nam
Phải thẳng thắn thừa nhận rằng trình độ văn hoá của người Việt Nam nói chung được đánh giá rất cao Chúng ta có một nền giáo dụng phổ cập với hơn 90% dân số biết chữ, người lao động Việt Nam thông minh, sáng tạo cá nhân cao nhưng lại có tính
kỷ luật, kỹ năng làm việc nhóm rất thấp Sự sáng tạo chỉ mang tính nhỏ lẻ, manh mún, mang tính chất đối phó, sự vụ vụn vặt, không có tầm nhìn chiến lược dài hạn, không ý thức được tôn chỉ, mục đích Các doanh nhân thường có tư tưởng bành trướng, thôn tính để triệt tiêu mà không biết kết hợp để lớn mạnh, dẫm đạp lên nhau mà đi Nguyên nhân là do rất nhiều doanh nhân xuất thân từ những cơ sở kinh doanh nhỏ, trình độ học vấn hạn chế, kiến thức kinh doanh thuần tuý từ kinh nghiệm làm nhiều rồi quen Theo kết quả cuộc điều tra của MPDF và doanh nhân nữ cho thấy chỉ có khoảng 25% nữ chủ doanh nhân có trình độ đại học hoặc là trên đại học, trong khi có tới 32.5% chưa học tới phổ thông trung học, thậm chí có người viết chưa thạo Đó là lỗ hổng rất lớn, hạn chế khả năng và tầm nhìn của doanh nhân trong thế giới kinh doanh hiện đại ngày nay và do đó giảm hiệu quả và tính sáng tạo của doanh nghiệp
Bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D): Đây là một khâu then chốt trong việc tạo ra một sản phẩm mới Gần đây người ta nói nhiều tới chiến lược “Tập trung
để khác biệt” và coi đó như là chìa khóa thành công của doanh nghiệp Rất tiếc rằng
điều đó ở doanh nghiệp Việt nam chưa được coi trọng Theo thống kê không chính thức, có tới xấp xỉ 90% doanh nghiệp Việt không có bộ phận R&D.Những chiến lược
“hớt váng sữa” của Nokia trong việc tung sản phẩm điện thoại di động hay Sony với sản phẩm thiết bị nghe nhìn,… đã cho doanh nghiệp Việt những bài học quí báu khi tung ra thị trường sản phảm mới và để làm điều đó thì cần đầu tư tối đa cho khâu R&D
Hệ thống phân phối: Gần đây, khi hội nhập vào nền kinh tế thế giới, các doanh
nghiệp Việt Nam mới nhận ra rằng hệ thống phân phối trong nước là một mảnh đất
Trang 4màu mỡ đã bị lãng quên từ lâu Nhưng khi chúng ta nhận ra điều đó và lo dựng lên những hàng rào bảo hộ thì các tên tuổi lớn về phân phối trên thế giới đã kịp đặt chân vào thị trường nội địa như: Bic C, Metro, Parkson, KFC… Nhưng chính sự có mặt của lực lượng cạnh tranh trong hệ thống phân phối này đã làm thay đổi căn bản nhận thức về văn minh thương mại xưa cũ mà chúng ta vẫn làm trước đó Nó làm cho người tiêu dùng thực sự( hoặc gần như thế) là những "thượng đế" Người tiêu dùng mới là trung tâm, là mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược kinh doanh Sự thay đổi trong tư duy phân phối và sự cạnh tranh trong hệ thống phân phối sẽ dần chấm dứt những hành
vi mua tranh bán cướp, bán như cho, mua như xin, chấm dứt những hành vi phi đạo đức kinh doanh thương mại như: đốt vía, lăng mạ khách hàng khi không mua hàng…
Thiết lập một hệ thống theo chuẩn mực, quản lý kênh phân phối và quản lý lực lượng bán hàng hiệu quả là mấu chốt để cạnh tranh và giành thị phần Đây là mảnh đất mầu mỡ cho những ý tưởng sáng tạo trong việc: thiết lập kênh phân phối theo dạng trực tiếp hay gián tiếp, đơn kênh hay đa kênh, độ dài, độ rộng của kênh và các giải pháp khuyên khích bán hàng cũng như giảm thiểu các xung đột lợi ích trong kênh
Thương hiệu: Định vị được thương hiệu và xây dựng một thương hiệu mang
tính nhất quán và chuyên nghiệp là vấn đề không phải doanh nghiệp Việt nào cũng đã làm được Nhiều doanh nghiệp trong quá trình phát triển đã xa rời những giá trị cốt lõi
mà mình định ra rồi phát triển dần theo hướng “đa ngành, đa nghề” để rồi đánh mất chính bản sắc của mình
Đổi mới sáng tạo trong thời khủng hoảng kinh tế: Cuộc khủng hoảng tài chính
toàn cầu và cuộc khủng hoảng kinh tế của Việt nam đang bước vào giai đoạn thử thách gay go nhất cho Chính phủ cũng như giới doanh nghiệp
Theo góc nhìn cá nhân thì khả năng dự báo, sự linh hoạt trong chiến lược kinh doanh và khả năng tư duy không chuẩn mực là những nhân tố mang tính sáng tạo cao
của doanh nhân trong việc đưa doanh nghiệp của mình vượt khó khăn.Ở đây tôi muốn
đi sâu vào phân tích tố chất mang tính đổi mới của doanh nhân đó là khả năng tư duy không chuẩn mực Cuộc khoảng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra kéo theo một
loạt các định chế tài chính, các tập đoàn khổng lồ sụp đổ hoặc trên bờ vực phá sản Những lý thuyết kinh tế, tài chính, những chuẩn mực kinh doanh tưởng chừng bền vững nhất, tiên tiến nhất thì nay lung lay dữ dội và gây ra sự hoài nghi cho các nhà kinh tế Và cùng lúc đó, thành công của các doanh nghiệp khi thực thi công việc ngược
Trang 5lại với các chuẩn mực lại đem lại những thành công bất ngờ Cuối năm 2008 khi thị trường tài chính Mỹ lung lay dữ dội thì theo logic chuẩn mực chung đồng Dollar Mỹ nhất thiết phải mất giá, vậy mà thực tế cho thấy một điều kỳ lạ là đồng Dollar Mỹ lại lên giá một cách mạnh mẽ và có tính bền vũng với tất cả các đồng tiền khác(trong đó
có VND) Nếu lý giải vấn đề theo hướng không chuẩn mực thì sự việc này lại mang tính logic của nó và nếu doanh nghiệp cũng “hành xử “theo một kiểu không chuẩn mực tương tự thì đây lại là cơ hội lớn với họ
Tưởng chừng câu chuyện không xa của Warren Buffet về những nguyên tắc
thành công trên thị trường chứng khoán “hãy đầu tư khi thị trường run sợ …” là những
minh chứng Rồi câu chuyện về thị trường bất động sản của Việt nam: khi bất động sản tăng thì đổ xô vào mua, khi thị trường càng xuống thì càng ít người mua Vậy ta sao không làm ngược lại? Ở tầm vĩ mô cao hơn, ta nhận thấy những thiệt hại khôn lường nếu người điều hành nền kinh tế đất nước “thiếu” những tư duy không chuẩn mực thì hậu quả như thế nào Bài học đau xót đã xảy ra năm 2008 khi Chính phủ quyết định ngừng xuất khẩu gạo lúc giá gạo trên thì trường thế giới liên tục tăng trong khi đây là
cơ hội hiếm hoi cho bà con nông dân bán được lúa với giá cao Từ đầu năm 2008, khi kinh tế đất nước bước vào giai đoạn lạm phát nghiêm trọng thì Nhà nước đã rất “đúng bài” khi tăng lãi suất cơ bản lên và đã phần nào kìm hãm được lạm phát Nhưng có điều là đáng ra nên tăng lãi suất với mức vừa phải, vừa tăng vừa “lựa” thì họ lại tăng với một tốc độ chóng mặt Một hệ lụy xảy ra là chỉ vài tháng sau hàng loạt doanh nghiệp Việt nam đứng trên bờ phá sản vì không chịu được “nhiệt” của lãi suất 21.5%/ năm Hàng hóa giá thành cao, không bán được, xuất khẩu suy giảm nghiêm trọng, hàng trăm nghìn người mất việc làm Tới lúc đó, Nhà nước cũng rất “đúng bài” là lại đưa ra ngay một loạt chính sách hỗ trợ lãi suất ngắn hạn và lãi suất cho hàng xuất khẩu
để “kích cầu” và “kích cung” Chưa biết có “kích” được gì không nhưng một hệ lụy
mà không biết Nhà nước có nghĩ tới không đó chính là việc làm này lại phạm luật cạnh tranh của WTO và có thể dẫn đến các vụ kiện bán phá giá của hàng hoá Việt Nam khi xuất khẩu vào các nước
3) Tính tiên phong của doanh nhân Việt Nam
Tính tiên phong trong kinh doanh là một yêu cầu cần thiết đối với một doanh nhân trong một "thế giới phẳng" Nếu một doanh nghiệp không ý thức được tính tiên phong của mình thì sẽ khó có thể giữ vai trò dẫn dắt thì trường và như vậy sẽ luôn là
Trang 6người đi sau đối thủ Một doanh nghiệp có thể lựa chọn đồng thời, một hoặc một số chiến lược như: Tiên phong về sản phẩm mới, dịch vụ mới, thị phần; Tiên phong về đổi mới công nghệ; Tiên phong về phương pháp quản trị doanh nghiệp; Tiên phong về văn hoá doanh nghiệp…
Đa số các doanh nhân Việt Nam vẫn còn bỏ quên(hay không có khả năng) xây dựng cho mình một chiến lược tiên phong về một lĩnh vực nào cả Họ chỉ luôn tìm tòi xem đối thủ làm gì, mặt hàng gì đang sốt trên thì trường để họ làm nhái theo bất chấp
sự vi phạm bản quyền nhằm tranh thủ kiếm thêm lợi nhuận ngắn hạn Qua thực
tế tiếp xúc với các doanh nghiệp tại Ngân hàng, tôi thấy rằng đa số các doanh nghiệp
cỡ nhỏ, đặc biệt là các cơ sở sản xuất làng nghể vẫn còn rất phổ biết quan điểm chạy theo thị trường Tuy nhiên, đã có một số doanh nghiệp Việt Nam đã xây dựng được cho mình chiến lược đi tiên phong như Bitis, Kinh Đô, Phở 24, Sài Gòn Coop mart, Café Trung Nguyên, Secoin… Họ đã bước đầu thành công trong chiến lược này và chính chiến lược tiên phong đã giúp họ đứng vững trong môi trường cạnh tranh toàn cầu, khẳng định được uy tín và định vị được thương hiệu trên thị trường
Trên đây là một số quan điểm cá nhân về "Những đặc điểm của doanh nhân Việt Nam" trong khuôn khổ môn học Quản trị Marketing nhằm mục tiêu trước hết là
để trao đổi về vần đề có tính lý luận và thực tiễn giúp cho việc nâng cao nhận thức và kiến thức về môn học bổ ích này Trong giới hạn môn học và phạm vi nghiên cứu còn hạn hẹp, bài viết có thể chưa đi sâu phân tích và nêu bật những đặc điểm của doanh nhân Việt Nam trong giai đoạn nền kinh tế hội nhập ngày nay Vì vậy tôi rất mong nhận được ý kiến trao đổi của thầy cô giáo, các bạn đồng môn và độc giả để vấn đề đưa ra được sáng tỏ và có thể rút ra bài học quý báu trong thực tiễn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Bắc Ninh, ngày 03/05/2009
Học Viên
NGUYỄN VĂN THÀNH.
Trang 7TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình và hướng dẫn làm bài tập môn Quản trị Marketing.
2 Giáo trình”MBA trong tầm tay - Tổng quan: Nhà xuất bản Thống Kê:
3 Các trang web http://doanhnhanvietnam.com/ ; chuyên mục Lãnh đạo báo điện tử Vietnamnet http://Vietnamnet.vn ; www.doanhnhan360.com
4 Tạp chí “Người lãnh đạo”; tạp chí TPO; báo “Tầm nhìn
5 “Good to Great”, Jim Collins
6 The Leadership Pill – Ken Blanchard & Marc Muchnick
7 Bộ sách 5 cuốn của tác giả John C Maxwell gồm Phát triển kỹ năng lãnh đạo (Developing the leader within you), Nhà lãnh đạo 3600 (The 3600leader), Tài năng thôi chưa đủ (Talent is never enough), Tinh hoa lãnh đạo (Leadership gold) và 21 nguyên tắc vàng của nghệ thuật lãnh đạo (The 21 irrefutable law of leadership) - do AlphaBooks dịch và ấn hành tại Việt Nam.
8 Các bài liên quan về Kỹ năng lãnh đạo tại các Website