CƠ sở lý LUẬN tổ CHỨC và THỰC HIỆN xã hội hóa GIÁO dục ở các TRƯỜNG mầm NON

Đây chính là lý do khiếnnhiều công trình đã tập trung nghiên cứu để thấy được tính ưu việtcủa Tổ chức và thực hiện XHHGD, góp phần thực hiện 3 mụctiêu: Để nâng cao dân trí, đào tạo nhân

CƠ SỞ LÝ LUẬN TỔ CHỨC VÀ THỰC HIỆN XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON

Tổng quan về việc nghiên cứu

Lịch sử nghiên cứu về vấn đề xã hội hóa giáo dục

Xu thế XHHGD đã mang tính phổ biến ở nhiều nước trên thếgiới Từ những nền kinh tế kém phát triển đến những quốc gia cónền kinh tế phát triển, xã hội văn minh đều phải quan tâm đếngiáo dục Quan tâm đến giáo dục là huy động mọi nguồn lực, huyđộng cộng đồng nhằm hiện đại hóa giáo dục Mỗi nước vận dụngsáng tạo XHHGD vào điều kiện cụ thể của nước mình, cách khaithác nguồn lực cũng rất phong phú nhằm nâng cao chất lươngnguồn lực con người và cơ sở hạ tầng để phục vụ các mục tiêuphát triển kinh tế, xã hội

Ở Hàn Quốc, hệ thống pháp luật về giáo dục là một hệ thốngkhá hoàn chỉnh, thực hiện dân chủ hóa giáo dục ở trình độ cao.Luật giáo dục đã thể chế hóa giáo dục suốt đời và xây dựng một

XH học tập cho mọi người Giáo dục Hàn Quốc đạt chuẩn chấtlượng tương đối cao so với nước Đông Bắc Á và châu Á HànQuốc tiến hành cải cách cả về hệ thống giáo dục, chương trìnhgiáo dục, hệ thống quản lý GD đồng thời sửa đổi các điều luật liênquan đến giáo dục cũng như thay đổi cả ý thức và quan niệm về

GD trong toàn thể nhân dân Hoạt động cải cách GD được thựchiện sâu rộng, thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức và cá nhân

Cải cách GD không chỉ là trách nhiệm riêng của Bộ Giáo dục vàphát triển nhân lực mà là của cả bộ máy chính phủ, là nghĩa vụ vàquyền lợi của mỗi gia đình, mỗi công dân Có thể nói, cuộc cảicách GD lần này của Hàn Quốc là một cuộc cải cách toàn diện,năng động có quy mô lớn và được xã hội hóa cao nhất so với tất

cả các cuộc cải cách giáo dục trước đây

Ở Nhật Bản, đã qua nhiều lần cải cách giáo dục nhưng Nhật

có hai Bộ Luật quan trọng với hệ thống GD quốc dân thực hiệnvai trò của nhà nước trong chính sách đầu tư cho GD rất rõ rệtnhưng không thể thiếu vai trò của các địa phương, các công ty,doanh nghiệp và người học

Ở Mỹ, ngành giáo dục được coi là tiên tiến nhất thế giới.Việc nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia được khẳngđịnh:không có trường học nào, thầy cô nào, hay bất cứ một aikhác có thể làm điều này một mình.Với quan điểm GD của Hoa

Kỳ là GD thực dụng, nhiều loại hình lớp học và trường học ra đờiđáp ứng nhu cầu hết sức đa dạng của các bộ phận dân cư nhằmmục đích thiết thực là tồn tại và phát triển trên đất nuớc được cho

là thế giới mới.

Ở Việt Nam, XHHGD xuất phát từ tư tuởng của Chủ tịch HồChí Minh Tư tuởng của Nguời thể hiện rất rõ trong bức thư gửi

cán bộ, thầy giáo, cô giáo, công nhân viên, học sinh, sinh viênnhân dịp bắt đầu năm học mới, đăng trên Báo Nhân Dân, số 5299,

ngày l6/l0/l968 Trong thư, Người viết: "Giáo dục là sự nghiệp

của quần chúng" Khi mà thực chất, đây là trủ trương XHHGD,

đến Hội nghị Trung ươnglần thứ IV Đảng Cộng sản Việt Nam(Khóa VII) thì tinh thần đó mới chính thức trở thành một trongnhững quan điểm để hoạch định hệ thống các chính sách XHtrong xây dựng và phát triển sự nghiệp GD

Công tác XHHGD là một chủ trương rất đúng đắn của Đảng

và Nhà nuớc ta nhằm đáp ứng yêu cầu khách quan, đó là khắcphục cơ chế tổ chức tập trung quan liêu bao cấp đã lỗi thời, đảmbảo cho GD&ĐT phát triển theo đúng bản chất XH và các quyluật vốn có của nó

Nghị quyết Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam nêu:tiếp tục nâng cao chất lượng GD toàn diện, đổi mới nội dung,

phương pháp dạy và học.Việc thực hiện "Chuẩn hóa, hiện đại

hóa, xã hội hóa" Phát huy khả năng độc lập suy nghĩ và sáng tạo

của học sinh, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và taynghề Thực hiện phương châm học đi đôi với hành, GD kết hợpvới lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với đời sống XH Nộidung nêu trên có nghĩa:

Về chuẩn hóa: do chúng ta đã có một hệ thống GD tương đối

hoàn chỉnh, một nền quốc học nhân dân, đủ sức để chuẩn hóa tất

cả trường, hoạt động dạy và hoạt động học, các phương tiệnGD&ĐT nhằm vào mục tiêu GD Thế mà mọi thứ từng bước,từng phần, từ cán bộ tổ chức, giáo viên, nội dung chuơng trình,phương tiện, phương pháp dạy học phải tiến tới đạt được

Về hiện đại hóa: phương pháp dạy học, nội dung chương

trình, cơ sở vật chất, trang thiết bị phải hiện đại hóa Ngày nay,nhiềunước coi cá thể hóa phương pháp dạy học và phương pháp

"Giải quyết vấn đề" là hướng chủ yếu hiện đại hóa phương phápdạy học bộ môn, theo nguyên lý GD nhằm thức tỉnh tối đa tiềmnăng của người học và hình thành ở người học khả năng thíchnghi tốt nhất, nhanh nhất, tinh thần phê phán khách quan, khoahọc và đầu óc sáng tạo

Xã hội hóa giáo dục: GD là sự nghiệp của toàn XH Mọi

người cùng làm GD, Nhà nước và XH, trung ương và địa phươngcùng làm GD, tạo nên một cao trào học tập trong toàn dân.XHHGD là một trong những con đường thực hiện dân chủ hóa,trước hết là nâng cao trách nhiệm của mọi người đối với thế hệtrẻ, tạo nên một môi trường GD thống nhất tốt đẹp của XH, giađình, nhà trường Động viên về tinh thần và vật chất tạo thêm

động lực cho người dạy, người học XHHGD là nhằm tăng thêmnhiều nguồn lực, nhất là nguồn lực tài chính cho giáo dục.XHHGD gắn liền với đa dạng hóa các nguồn lực cho giáo dục.

Như vậy, XHHGD là một hệ thống định hướng hoạt động

của mọi người, mọi lực lượng XH nhằm trả lại bản chất XHchoGD, trả lại nhiệm vụ XH cho chính GD, nhằm xây dựng một

XH học tập XHHGD cũng chính là giải pháp mang ý nghĩa chiếnlược nhằm thực hiện đổi mới GD, nhất là khi thực hiện Nghịquyết Hội nghị lần thứ VIII BCH Trung ương Đảng (Khóa XI) vềĐổi mới căn bản, toàn diện GD & ĐT Đây chính là lý do khiếnnhiều công trình đã tập trung nghiên cứu để thấy được tính ưu việtcủa Tổ chức và thực hiện XHHGD, góp phần thực hiện 3 mụctiêu: Để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.Bên cạnh đó khuyến khích, huy động sự ủng hộ của toàn XH với

sự phát triển GD, tạo cơ hội cho mọi người, mọi lứa tuổi, mọitrình độ được học thường xuyên, học suốt đời, xây dựng XH họctập

Trong thời gian qua, về XHHGD nói chung đã được nhiềunhà nghiên cứu khoa học và tổ chức và thực hiện giáo dục quantâm nghiên cứu ở nhiều đề tài khác nhau Đặc biệt tác giả PhanMinh Hạc đã viết nhiều tài liệu về xã hội hóa giáo dục, nhiều bài

phát biểu chỉ đạo phong trào xã hội hóa giáo dục Khi trong cuốn

“Xã hội hóa công tác giáo dục” xuất bản năm l997 do ông làmtổng chủ biên đã khẳng định “Xã hội hóa công tác giáo dục là một

tư tưởng chiến lược, một bộ phận của đường lối GD, một conđường phát triển giáo dục nước ta Trong cuốn “Giáo dục ViệtNam trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI”, tác giả Phan Minh Hạcmột lần nữa khẳng định “Sự nghiệp GD không phải chỉ của nhànước mà là của toàn xã hội: Mọi người cùng làm GD, nhà nước và

xã hội, trung ương và địa phương cùng làm GD, tạo nên một caotrào học tập cho toàn dân” Tác giả Phạm Tất Dong trong cuốn

“Xã hội hóa công tác giáo dục ” đã làm rõ khái niệm về XHHcông tác giáo dục và coi XHH là một khái niệm đã vận động trongthực tiễn đấu tranh cách mạng ở Việt Nam Qua mỗi giai đoạn,khái niệm đó lại được phát triển thêm, nội hàm phong phú hơn.Trong lời giới thiệu cuốn sách “Những nhân tố mới về giáo dụccông cuộc đổi mới” tác giả đã nhấn mạnh phải “Phát triển giáodục theo tinh thần xã hội hóa” Tư tưởng XHHGD được thừa nhậnnhư một yếu tố mới trong sự phát triển giáo dục hiện nay Hơnthế, với tư cách là yếu tố mới của sự phát triển giáo dục, tư tưởng

xã hội hóa công tác giáo dục lại tạo ra những điều kiện để xuấthiện những cái mới, khác trong quá trình vận độngđi lên của cácphong trào GD Điều kiện đó chính là những kinh nghiệm rút ra từ

thực tế sinh động của GD, trên cơ sở đó tư duy giáo dục trở lênsâu sắc, làm nền tảng đểnhiềubài toán GD-ĐT được giải quyếtmột cách hợp lý.

Cơ quan nghiên cứu của Bộ GD&ĐT là Viện khoa học GDViệt Nam đã triển khai một hệ thống đề tài về xã hội hóa giáo dục,tổng kết kinh nghiệm, phát triển lý luận, đề xuất cơ chế xã hội hóagiáo dục Năm l999, cuốn sách “Xã hội hóa giáo dục, nhận thức

và hành động” do tập thể tác giả Bùi Gia Thịnh, Võ Tấn Quang,Nguyễn Thanh Bình là một bước hoàn thiện về nhận thức lý luận

và hướng dẫn thực tiễn Bộ GD&ĐT cũng đã có “Đề án XHHGD

và đào tạo” đánh giá thực trạng và đưa ra những giải pháp xã hộihóa giáo dục ở tầm vĩ mô, nhằm tạo ra những chuyển biến cơ bảntrong GD-ĐT, chuẩn bị tốt nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH,HĐH đất nước trong hai chục năm đầu thế kỷ XXI Nhân dịp kỷniệm 40 năm thành lập Viện khoa học giáo dục Việt Nam-năm20ll, từ góc độ giáo dục học, cuốn sách “Xã hội hóa giáo dục” do

Võ Tấn Quang chủ biên cùng tập thể các tác giả Trần Kiểm,Nguyễn Thanh Bình, Lê Đức Phúc, Thái Duy Tuyên, Đào HuyNgận, Nguyễn Văn Đản đã khẳng định: xã hội hóa công tác giáodục - một phương thức thực sự giáo dục nhằm xã hội hóa cá nhân.Lần đầu tiên cuốn sách với ý nghĩa một chuyên khảo đã đề cậpđến đặc trưng của xã hội hóa giáo dục ở các cấp học, bậc học và ở

địa bàn nông thôn, vấn đề tổ chức và thực hiện nhà nước trongviệc thực hiện xã hội hóa giáo dục để có sự định hướng đứng đắnhoạt động tổ chức và thực hiện xã hội hóa giáo dục ở các nhàtrường.

Lịch sử nghiên cứu xã hội hóa giáo dục mầm non

Trước năm l945, dưới thời Pháp thuộc, ở Việt Nam không cónền GD trước tuổi đi học: cả nước chỉ có vài trại tế bần nuôi trẻ

mồ côi Sau cách mạng Tháng Tám, cùng với việc hình thành chế

độ mới, lần đầu tiên ở Việt Nam, bậc GD trước tuổi đi học chínhthức ra đời Trải qua những tháng gian khổ của hai cuộc khángchiến, vượt qua thời kỳ chao đảo trong sự chuyển đổi sang nềnkinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhờ thựchiện chủ trương xã hội hóa, giáo dục mầm non từ chỗ còn rất khókhăn đã khắc phục được tình trạng suy giảm, giữ được sự ổn địnhtrên diện rộng, phát triển ở những khu vực có điều kiện, tạo nên

sự chuyển biến khá rõ rệt

Hình thức giáo dục mầm non có thể khẳng định là bậc họcđược xã hội hóa cao hơn bất kỳ bậc học nào Giáo dục mầm non

là sự thể hiện sinh động nguyên tắc nhà nước, xã hội hóa và nhândân cùng làm Song việc nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục mầmnon còn hạn chế Báo cáo tổng quan và tình hình nghiên cứu xã

hội hóa giáo dục của Ban Khoa giáo Trung ương đã nhận định: từ

đó có thể thấy đã có một số nghiên cứu chuyên đề về xã hội hóa

sự nghiệp giáo dục Các nghiên cứu này góp phần làm rõ, bổ sungthêm những nghiên cứu chung Tuy nhiên vẫn còn có những vấn

đề cần được nghiên cứu sâu như xã hội hóa đối với giáo dục mầmnon là những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu

Trong đề án xã hội hóa giáo dục và đào tạo năm l998, VụGiáo dục mầm non - Bộ GD&ĐT đã đánh giá những thành tựu vàhạn chế, thiếu sót của hơn mười năm trong hoạt động xã hội hóagiáo dục và đào tạo Trên cơ sở đó xác định mục tiêu, nhiệm vụ xãhội hóa đi với giáo dục mầm non Từ những năm l999-2000, Bannghiên cứu mầm non, Viện nghiên cứu phát triển giáo dục đã có

đề tài: Nghiên cứu các giải pháp phát triển giáo dục mầm nonnông thôn, trong đó xã hội hóa giáo dục cũng chỉ được đề cập làmột trong những giải pháp của hệ thống mà chưa đi sâu nghiêncứu riêng giải pháp xã hội hóa giáo dục mầm non

Đứng trước những yêu cầu và thách thức của việc thực hiệnchiến lược phát triển giáo dục mầm non, nhằm phát triển giáo dụcmầm non theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII) vàNghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, ngày 25/6/2002Thủ tướng Chính phủ đã tổ chức Hội nghị bàn về công tác giáo

dục mầm non Hội nghị đã đề ra những giải pháp cơ bản trong đónhấn mạnh: đến việc đẩy mạnh biện pháp xã hội hóa giáo dụcmầm non, đa dạng hóa các loại hình giáo dục mầm non Ngàyl5/ll/2002 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số l6l/2002/QĐ-TTg về một số chính sách phát triển giáo dục mầm non đã khẳngđịnh rõ ở điều l nhiệm vụ phát triển giáo dục mầm non đến năm20l0: Nhà nước tiếp tục đầu tư phát triển giáo dục mầm non, đồngthời đẩy mạnh xã hội hóa sự nghiệp giáo dục mầm non, mở rộng

hệ thống nhà trẻ và trường, lớp mẫu giáo trên mọi địa bàn dâncư Quyết định này được coi như chiếc chìa khóa vàng để mởcánh cửa cho giáo dục mầm non phát triển đến năm 20l0

Hệ thống khái niệm cơ bản

Tổ chức và thực hiện quán lý

Khi nghiên cứu về lý luận tổ chức và thực hiện quản lý cácnhà nghiên cứu với những cách tiếp cận khác nhau, đã đưa ra cácquan niệm không giống nhau về tổ chức và thực hiện W.Taylor,người đầu tiên nghiên cứu quá trình lao động đã nêu ra hệ thống

tổ chức lao động, nhằm khai thác tối đa thời gian lao động, sửdụng hợp lý nhất công cụ và phương tiện lao động nhằm tăngnăng suất lao động thì cho rằng: ‘‘Tổ chức và thực hiện là nghệthuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần và làm cái gì đó thế nào

bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất’’ A.Fayon-nhà lý luận tổchức và thực hiện quản lý kinh tế người Pháp cho rằng: ‘‘Tổ chức

và thực hiện quản lýlà đưa xí nghiệp tới đích, cố gắng sử dụng tốt

và đúng các nguồn lực của nó’’

Khi nghiên cứu cơ sở khoa học tổ chức và thực hiện quản lýhiệu quả, những nhà khoa học theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin đã lý giải một cách đầy đủ và phản ánh chính xác nhữngnét đặc trưng cơ bản của hoạt động tổ chức và thực hiệnquản lý:

"là sự tác động có ý thức của chủ thể đối với toàn bộ hay những

hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội, trên cơ sở vận dụng đúngđắn những quy luật và xu hướng khách quan vốn có của nó nhằmđảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặtra” Harold Koontz trong tác phẩm "những vấn đề cốt lõi của tổchức và thực hiện quản lý" thì tổ chức và thực hiện quản lý đượchiểu "là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những

nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được các nội dung mục đích củanhóm" [26, 4l]

Việc một xã hội, một tổ chức hay một cộng đồng muốn pháttriển thì trước hết phải có một cơ chế tổ chức và thực hiện quản lýtốt Khi cơ chế quản lý ấy phải chi phối và tác động vào mọi lĩnhvực hoạt động của hệ thống tổ chức, xã hội và làm cho nó vận

động theo chiều hướng tích cực mà chủ thể tổ chức và thực hiệnquản lý đã định hướng từng bước

Trong nước ta, khái niệm tổ chức và thực hiện quản lý đã đượcnhiều tác giả đề cập với các cách tiếp cận khác nhau, nhưng nhìnchung nội dung là thống nhất, theo tác giả Trần Kiểm: “Tổ chức vàthực hiện quản lý là những tác động hoạch định của chủ thể tổ chức

và thực hiện quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điềuchỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong vàngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhất nhằm đạtmục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”

Như vậy, tổ chức và thực hiện quản lý là những nội dung và phương thức hoạt động cơ bản, mà nhờ đó,chủ thể tổ chức và thực hiện quản lý tác động đến đối tượng tổ chức và thực hiện quản lý, nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định Do đó, có thể coi

chức năng tổ chức và thực hiện quản lý là những "nhiệm vụ lớn"

có tính nghề nghiệp mà các nhà tổ chức và thực hiện bất cứ ngànhnào cũng phải thực hiện

Tổ chức và thực hiện quản lý giáo dục

Tổ chức và thực hiện quản lý giáo dục là một bộ phận của tổchức và thực hiện quản lý xã hội cùng với sự đi lên của tổ chức xãhội Khoa học tổ chức và thực hiện quản lý ngày càng phát triển

mạnh mẽ và có ý nghĩa quyết định trong mọi mặt của đời sốngkinh tế xã hội và đã hình thành phát triển khá sớm, trở thành yếu

tố quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Khi pháthuy sức mạnh tổng hợp và các chức năng đặc biệt của hoạt độnggiáo dục, các nhà khoa học quan tâm đặc biệt đến vấn đề tổ chức

và thực hiện quản lý giáo dục - tức là vấn đề điều khiển quá trìnhgiáo dục, rèn luyện con người nói chung, đặc biệt là hệ thống nhàtrường, nơi giáo dục và rèn luyện thế hệ trẻ nói riêng và cho mọingười học tập thường xuyên

Theo M.I.Kônzacôvi: ‘‘Tổ chức và thực hiện quản lý giáodục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đíchcủa chủ thể tổ chức và thực hiện quản lý ở các cấp khác nhau đếntất cả các mắt xích của hệ thống, nhằm mục đích bảo đảm việchình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vậndụng những quy luật chung của xã hội cũng như những quy luậtcủa quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em[33, 45] Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Tổ chức và thực hiệnquản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kếhoạch, hợp quy luật của chủ thể tổ chức và thực hiện nhằm làmcho hệ vận hành theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng,thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam

mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học giáo dục thế hệ trẻ, đưa

hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất’’[33, 50].

Theo tác giả Phạm Khắc Chương trong bài giảng ‘‘nhữngvấn đề cơ bản về quản lý giáo dục’’ cho rằng ‘‘tổ chức và thựchiện quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là điều hành, phối hợpcác lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêucầu phát triển của xã hội Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáodục thường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn cho thế

hệ trẻ mà cho mọi người Tuy nhiên, trọng tâm vẫn là giáo dục thế

hệ trẻ cho nên tổ chức và thực hiện quản lý giáo dục được hiểu là

sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trường trong hệthống giáo dục quốc dân’’ [l1, 29]

Tổ chức và thực hiện quản lý giáo dục là quá trình hoạt độngcủa chủ thể tổ chức và thực hiện quản lý vào toàn bộ hoạt độngcủa giáo dục, nhằm thức đẩy giáo dục phát triển theo mục tiêu màĐảng và Nhà nước đã xác định Tổ chức và thực hiện GD đượcbiểu hiện thông qua quản lý mục tiêu đào tạo, chương trình đàotạo, quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học, quản

lý đội ngũ cán bộ, giáo viên, quản lý người học và chất lượng giáodục, đào tạo Từ đó có thể nhận thấy ‘‘tổ chức và thực hiện quản

lý giáo dục là hoạt động điều hành các nhà trường để giáo dục,

vừa là sức mạnh, vừa là mục tiêu của nền kinh tế’’ [7,8].

Những định nghĩa đã nêu, có thể thống nhất quan niệm: Tổ

chức và thực hiện quản lý giáo dục là hoạt động điều hành, phối

hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển của một xã hội.

Với bản chất của giáo dục mang tính XHH cao nên tổ chức vàthực hiện quản lý GD mang tính XH và chịu sự chi phối rất sâu sắccủa XH Thực tiễn đã chứng minh không có ngành nào mà có mốiquan hệ tác động hai chiều giữa GD và XH, nhạy cảm và sâu sắcnhư GD&ĐT Do đó, tổ chức và thực hiện quản lý giáo dục có vị trícao nhất trong việc tạo điều kiện XHH cá nhân, hình thành và pháttriển nhân cách, nhằm giúp cho con người đảm nhận và những yêucầu phát triển kinh tế - xã hội

- Xã hội hóa

Theo khái niệm đã được các nhà xã hội học sử dụng, xã hộihóa (socialization) là cách để mô tả những phương cách mà conngười học hỏi, tuân thủ theo các chuẩn mực, các giá trị, các vai trò

mà xã hội đã đề ra và chính quá trình xã hội hóa này tạo cơ sở choviệc hình thành và phát triển nhân cách con người Khái niệm xãhội hóa chủ yếu được xem xét và hiểu biết ở bình diện xã hội học

Đó là một lý thuyết khoa học về sự hình thành và phát triển nhân

cách con người Lý thuyết này được đề xuất từ những năm cuốithế kỳ XIX, mà người dùng thuật ngữ này đầu tiên là là EmiliDurkheim (l858-l9l7) - nhà khoa học xã hội học Pháp.

Từ góc độ đến kinh tế - chính trị học, khi nói XHH người tahiểu đó là quá trình phát triển của lực lượng sản xuất từ trình độhợp tác giản đơn lên trình độ hợp tác có phân công, chuyên mônhóa cao trên phạm vi toàn xã hội

Còn trong tâm lý học thuật ngữ XHH được dùng để chỉ quátrình cá nhân đưa trẻ từ lúc sơ sinh đến trưởng thành tiếp thunhững kinh nghiệm xã hội - lịch sử loài người đã tích lũy được,biến nó thành kinh nghiệm riêng Từ đó hình thành những nănglực người, đảm bảo mỗi người có thể sống và hoạt động với tưcách là một thành viên tích cực của xã hội Như vậy nội hàmXHH được hiểu:

Xã hội hóa là một quá trình tương tác giữa cá nhân và xã hội,trong đó cá nhân học hỏi và thực hành những tri thức, kỹ năng vànhững phương thức cần thiết để hội nhập xã hội

Xã hội hóa được hiểu như một quá trình, trong đó suốt cả đời

cá nhân học hỏi và biến các kinh nghiệm xã hội lịch sử tiếp thuđược thành những kinh nghiệm của bản thân để thích nghi vớimôi trường xã hội mà cá nhân đang sống ởđó

Mặc dù cách hiểu XHH theo nhiều hướng khác nhau nhưngcốt lõi của nó vấn được thể hiện là sự tương tác thuộc tính vốn cócủa con người, của cộng đồng nhằm đáp ứmg lại xã hội và chịuảnh hưởng của xã hội Hoạt động của con người, của cộng đồngdiễn ra trên tất cả lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xãhội, trong mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau Có thể hiểu xã hội hóamột cách đầy đủ nhất theo định nghĩa sau:

Xã hội hóa là một quá trình mang tính cá nhân nhờ hoạt động, tiếp thu giáo dục, giao lưu mà học hỏi được cách sống trong cộng đồng, trong đời sống xã hội và phát triển được khả năng đảm nhiệm các vai trò xã hội với tư cách vừa là cá thể vừa

có thể là một thành viên của xã hội.

Khái niệm xã hội hóa cá nhân, ngày nay chúng ta mở rộngkhái niệm xã hội hóa một loại hình hoạt động, một lĩnh vực hoạtđộng, ví dụ: xã hội hóa hoạt động giáo dục - thường gọi tắt là xãhội hóa giáo dục Về vấn đề này sẽ được phân tíchdưới đây nhưsau

- Xã hội hóa giáo dục

Xã hội hóa giáo dục là một quá trình tương tác giữa GD và

XH, trong đó GD gia nhập và hòa nhập vào xã hội, vào cộngđồng, đồng thời XH tiếp nhận GD như là công việc của mình, do

mình và vì mình.

Khi bàn về công tác giáo dục, Hồ Chủ Tịch đã chỉ rõ: “Giáodục là sự nghiệp của quần chúng, cần phải phát huy đầy đủ dânchủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết chặt chẽgiữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa trò với nhau, giữa cán bộcác cấp, giữa nhà trường và nhân dân hoàn thành thắng lợi nhiệm

vụ đó”

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ nhấnmạnh: “Giáo dụcl à chìa khóa đi vào công nghiệp hóa, hiện đạihóa thì việc thực hiện chủ trương xã hội hóa sự nghiệp giáo dục làchìa khóa góp phần mở cánh cửa của giáo dục trên các bình diệnquy mô, chất lượng, hiệu quả và công bằng xã hội”

Xã hội hóa giáo dục là một quan điểm cơ bản, có tính chiếnlược trong việc xây dựng và phát triển giáo dục của Đảng và Nhànước ta hiện nay Đó là sự thể hiện đường lối vận động quầnchúng, huy động sức mạnh của toàn xã hội vào việc thực hiệnnhiệm vụ chính trị mà Đảng ta luôn coi trọng trong suốt quá trìnhlãnh đạo đấu tranh cách mạng Tùy từng thời kỳ cách mạng và tùytừng lĩnh vực công tác, tư tưởng đó được thể hiện trong những nộidung khác nhau

Để đặt vấn đềXHHGD là tìm cách hoàn nguyên bản chất XH

của GD, gắn GD với XH, với cộng đồng Cơ sở tư duy củaXHHGD là đặt giáo dục vào đúng vị trí của nó Khi nền GD là bộphận không thể tách rời của hệ thống xã hội Giáo dục cùng vớikhoa học và công nghệ là động lực phát triển kinh tế - xã hội.Nghị quyết 05/2005/NQ-CP của Chính phủ: thực hiện XHH nhằmhai mục tiêu lớn: thứ nhất là phát huy tiềm năng trí tuệ và vật chấttrong nhân dân, huy động toàn xã hội chăm lo sự nghiệp giáodục thứ hai là tạo điều kiện để toàn xã hội, đặc biệt là các đốitượng chính sách, người nghèo đượcthụ hưởng thành quả giáodục ở mức độ ngày càng cao.

Vì lẽ đó, trong hoạt động thực tiễn cần phân biệt rõ tính chất

xã hội của giáo dục và xã hội hóa giáo dục, hai cái đó không phải

là một và không đồng nhất Nếu không có định hướng rõ ràng thì

tự thân hoạt động giáo dục vẫn có tính chất xã hội nhưng khôngbao giờ đạt tới trình độ xã hội hóa đích thực và cũng phải nhậnđịnh rằng: nội hàm xã hội hóa giáo dục nói ở đây thuộc phươngthức, phương châm, cách làm giáo dục Nên nó thuộc phươngthức tổ chức và thực hiện xã hội hóa giáo dục

Xã hội hóa giáo dục là một quá trình mà cả cộng đồng và xã hội cùng tham gia vào giáo dục Trong đó, mọi tổ chức, gia đình

và công dân có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, phối hợp

với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục, xây dựng môi trường giáo dục được lành mạnh và an toàn Nói cách khác huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân đóng góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của Nhà nước để xây dựng một xã hội học tập.

Có thể nói XHHGD là một cách làm giáo dục được xác địnhbởi những đặc điểm cơ bản như sau:

Huy động sức mạnh tổng hợp của các ngành có liên quanđến GD vào việc phát triển sự nghiệp GD

Huy động các lực lượng của cộng đồng tham gia vào giáodục

Đa dạng hóa các hình thức GD và các loại hình nhà trường.Huy động các nguồn đầu tư trong xã hội vào sự nghiệp giáodục

XHHGD là cuộc vận động lớn trong XH, có sự lãnh đạo chặtchẽ của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và giữ vai trò nòng cốt làngành GD

Nói về những chủ trương, chính sách và các biện pháp lớn,Nghị quyết 04-NQ/HNTW Hội nghị lần thứ tư BCH Trung ươngĐảng khóa VII về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào

tạo đã ghi: “Huy động các nguồn đầu tư trong nhân dân, viện trợcủa các tổ chức quốc tế, kể cả vay vốn của nước ngoài để pháttriển GD”.

“ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các tổ chức xãhội, mọi gia đình và mọi người cùng với ngành GD - ĐT chăm loxây dựng sự nghiệp giáo dục theo phương châm: “ Nhà nước vànhân dân cùng làm”, xây dựng môi trường giáo dục nhà trường,gia đình và xã hội”

Quan điểm này đã được thể chế hóa ở Điều ll của Luật giáodục về “xã hội hóa sự nghiệp giáo dục”.“Mọi tổ chức, gia đình vàcông dân đều có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xâydựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phốihợp với nhà trường và cả gia đình thực hiện mục tiêu giáo dục

Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phát triển sự nghiệp giáodục; thực hiện đa dạng hóa các loại hình nhà trường và các hìnhthức giáo dục; khuyến khích huy động và tạo điều kiện để tổ chức,

cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục”

Vậy, Luật giáo dục đã xác định vai trò chủ đạo của Nhànước, vai trò tham gia của xã hội, vai trò chủ động của giáo dục,nhà trường Cụ thể là nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phát triểnGD; Nhà nước và mọi tổ chức, cá nhân đều có trách nhiệm góp

phần xây dựng GD một cách đa dạng trên mọi mặt: Từ việc mởcác loại hình trường công lập, bán công, dân lập, tư thục, đến việcxây dựng phong trào học tập và môi trường GD lành mạnh, từNhà nước ưu tiên đầu tư và giữ vai trò chủ yếu trong tổng nguồnlực đầu tư cho giáo dục, đến khuyến khích mọi nguồn đầu tư phiNhà nước trong và ngoài nước Giáo dục nói chung và nhà trườngnói riêng luôn giữ vai trò chủ động trong việc phối hợp với cáclực lượng xã hội, với gia đình thựchiện phát triển giáo dục về cácmặt: quy mô, chất lượng và hiệu quả giáo dục; nâng cao dân trí,đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhà trường và gia đình

vả cho xã hội của người Việt Nam

Xã hội hóa giáo dục không phải là một ý đồ chiến thuật đượcvận dụng một cách nhất thời cho một giải pháp tình thế, mà là một

tư tưởng chiến lược, có sức mạnh của toàn xã hội là điều kiện

“cần” và “đủ” để giáo dục phát triển có chất lượng và hiệu quả.XHHGD đòi hỏi phải huy động mọi nhân lực, vật lực, tài lực, tiềmnăng của xã hội tham gia giải quyết mọi nhiệm vụ, mọi vấn đề củagiáo dục Trên cơ sở đó, mọi người có cơ hội được hưởng quyềnlợi về giáo dục, được học tập, học tập suốt đời, xây dựng một xãhội học tập nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đạihóa cho đất nước nhà

- Xã hội hóa giáo dục mầm non

Xã hội hóa giáo dục mầm non được xây dựng từ khái niệm

xã hội hóa giáo dục và vận dụng vào đặc thù của ngành học mầmnon

Xã hội hóa giáo dục mầm non là một quá trình huy động mọi lực lượng xã hội cùng làm giáo dục mầm non dưới sự quản lý thống nhất của Nhà nước.

Đó là việc huy động nhân lực, tài lưc, vật lực của xã hội vàoquá trình chăm sóc giáo dục trẻ thơ (dưới 6 tuổi) và đưa mục tiêuGDMN vào đời sống cộng đồng để trẻ trong lứa tuổi này việc

“phát triển cơ thể cân đối khỏe mạnh, nhanh nhẹn, biết kính trọngyêu mến, lễ phép với ông bà, cha mẹ, thầy cô và người trên, yêuquý anh chị em, bạn bè; thật thà, mạnh dạn, ngây thơ, hồn nhiên,yêu thích cái đẹp, ham hiểu biết, thích đi học ”

Xã hội hóa giáo dục mầm non là một tư tưởng giáo dục lớncủa Đảng và củachủ trương đúng Nhà nước nhằm nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài để giáo dục tạo ra lớpngười lao động mới phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo đápứng đòi hỏi của nền công nghiệp hóa nước nhà vào năm 2020 vàđịnh hướng 2025: mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh mà Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc